https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%86%D9%82%D8%B4_%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%AA_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8Cنقش آیینهای ایرانی در نظام خلافت اسلامی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-26T17:40:26Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.39.0https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D9%86%D9%82%D8%B4_%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%AA_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=804552&oldid=prevHbaghizadeh: جایگزینی متن - 'هـ' به 'ه'2025-10-29T17:07:32Z<p>جایگزینی متن - 'هـ' به 'ه'</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۹ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۳۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l37">خط ۳۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نکته دیگری که اهمیت این کتاب را بر مسائل ایرانشناسی مسلم میدارد، واژههای پارسی نغزی است که مؤلف در متن عربی کتاب به کار برده و نفوذ روشن و صریح زبان فارسی را در زبان عربی نشان میدهد. بسیاری از این واژهها امروز در فارسی متروک شده و بعضی از آنها در متون قديم فارسی نیز به کار نرفته یا اگر رفته در متون موجود فارسی نشانی از آنها نداریم. مانند واژۀ «خردادی» به معنی نوعی جام بزرگ یا «روشن» به معنی چیزی که امروزه بالکن خوانده میشود و امثال آن. در مجموع کتابی است که در نوع خود کمتر مانندی دارد و بی هیچ گمان برای شناخت تاریخ ایران به نکات بسیاری از این کتاب نیازمندیم.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نکته دیگری که اهمیت این کتاب را بر مسائل ایرانشناسی مسلم میدارد، واژههای پارسی نغزی است که مؤلف در متن عربی کتاب به کار برده و نفوذ روشن و صریح زبان فارسی را در زبان عربی نشان میدهد. بسیاری از این واژهها امروز در فارسی متروک شده و بعضی از آنها در متون قديم فارسی نیز به کار نرفته یا اگر رفته در متون موجود فارسی نشانی از آنها نداریم. مانند واژۀ «خردادی» به معنی نوعی جام بزرگ یا «روشن» به معنی چیزی که امروزه بالکن خوانده میشود و امثال آن. در مجموع کتابی است که در نوع خود کمتر مانندی دارد و بی هیچ گمان برای شناخت تاریخ ایران به نکات بسیاری از این کتاب نیازمندیم.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسندۀ کتاب [[صابی، هلال بن محسن|هلال بن مُحَسِّن ابواسحاق ابراهیم بن هلال بن ابراهیم بن زهرون بن حیون صابی حرانی]] در سال 359 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هـ</del>. در بغداد چشم به جهان گشود و در همان شهر هم نشئت یافت. همۀ شرححالنویسان همداستاناند که او در آخر عمر اسلام آورده است. و در سال 448 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هـ</del>. درگذشت. فضیلت [[صابی، هلال بن محسن|هلال]] در آگاهی از هنر نویسندگی و اصول بلاغت به جدّش ابواسحاق ابراهیم صابی باز میگردد و ابواسحاق در بغداد متصدی دیوان انشاء بود. هلال در این دیوان با جدّش ابواسحاق مدتی خدمت کرد و در این کار سرآمد شد و هنگامی که در دارالخلافۀ عباسی بود، توانست از تمام شئون و رسوم آنجا آگاهی پیدا کند و از رازهایی که در نهفت دیوارها و نهانگاههای آنجا بود آگاه شود. در این هنگام وی فرصت یافت تا به شناخت احوال خلفا بپردازد تا آنجا که بر جد خویش نیز برتری یابد. شاید هلال کتاب خود را در همان هنگامی که متصدی دیوان انشاء بوده، پرداخته باشد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسندۀ کتاب [[صابی، هلال بن محسن|هلال بن مُحَسِّن ابواسحاق ابراهیم بن هلال بن ابراهیم بن زهرون بن حیون صابی حرانی]] در سال 359 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ه</ins>. در بغداد چشم به جهان گشود و در همان شهر هم نشئت یافت. همۀ شرححالنویسان همداستاناند که او در آخر عمر اسلام آورده است. و در سال 448 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ه</ins>. درگذشت. فضیلت [[صابی، هلال بن محسن|هلال]] در آگاهی از هنر نویسندگی و اصول بلاغت به جدّش ابواسحاق ابراهیم صابی باز میگردد و ابواسحاق در بغداد متصدی دیوان انشاء بود. هلال در این دیوان با جدّش ابواسحاق مدتی خدمت کرد و در این کار سرآمد شد و هنگامی که در دارالخلافۀ عباسی بود، توانست از تمام شئون و رسوم آنجا آگاهی پیدا کند و از رازهایی که در نهفت دیوارها و نهانگاههای آنجا بود آگاه شود. در این هنگام وی فرصت یافت تا به شناخت احوال خلفا بپردازد تا آنجا که بر جد خویش نیز برتری یابد. شاید هلال کتاب خود را در همان هنگامی که متصدی دیوان انشاء بوده، پرداخته باشد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[صابی، هلال بن محسن|هلال]] افزون بر اینکه مشهور به مورخ بودن به دلیل این کتاب تاریخیاش دارد، همواره جویندۀ ادب بوده و نزد بسیاری از مشاهیر نحودانان ادب آموخته است. [[صابی، هلال بن محسن|هلال]] تألیفات ارجمندی در موضوعات گوناگون داشته که بعضی از میان رفته و بعضی بر جای مانده است؛ از قبیل اخبار بغداد، الاماثل و الاعیان و منتدی العواطف والاحسان، کتاب التاریخ، تحفة الامراء فی تاریخ الوزراء، کتاب الرساله یا الرسائل، کتاب السیاسه، غرر البلاغه، کتاب الکُتّاب، کتاب مآثر اهله، و رسوم دار الخلافه.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[صابی، هلال بن محسن|هلال]] افزون بر اینکه مشهور به مورخ بودن به دلیل این کتاب تاریخیاش دارد، همواره جویندۀ ادب بوده و نزد بسیاری از مشاهیر نحودانان ادب آموخته است. [[صابی، هلال بن محسن|هلال]] تألیفات ارجمندی در موضوعات گوناگون داشته که بعضی از میان رفته و بعضی بر جای مانده است؛ از قبیل اخبار بغداد، الاماثل و الاعیان و منتدی العواطف والاحسان، کتاب التاریخ، تحفة الامراء فی تاریخ الوزراء، کتاب الرساله یا الرسائل، کتاب السیاسه، غرر البلاغه، کتاب الکُتّاب، کتاب مآثر اهله، و رسوم دار الخلافه.</div></td></tr>
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D9%86%D9%82%D8%B4_%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%AA_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=778685&oldid=prevHbaghizadeh در ۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۲۴2025-04-07T18:24:16Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۵۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l10">خط ۱۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|زبان </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|زبان </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان =</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان =</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد کنگره =<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد کنگره =<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">DS ۳۶/۸۵۵/ص۲ر۵۰۴۱ ۱۳۹۷</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خلافت ,عباسیان,مسلمانان, -- آداب و رسوم و زندگی اجتماعی, -- آداب و رسوم و زندگی اجتماعی,کشورهای اسلامی,کشورهای عربی, -- آداب و رسوم و زندگی اجتماعی, -- آداب و رسوم و زندگی اجتماعی,nli,nli</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| ناشر =کارنامه </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| ناشر =کارنامه </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l56">خط ۵۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابشناسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابشناسی]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده: تاریخ (عمومی)]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده: تاریخ آسیا]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات(فروردین 1404) باقی زاده]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات(فروردین 1404) باقی زاده]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشده2</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده2 فروردین 1404]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:فاقد اتوماسیون</ins>]]</div></td></tr>
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D9%86%D9%82%D8%B4_%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%AA_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=778684&oldid=prevHbaghizadeh در ۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۲۱2025-04-07T18:21:01Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۵۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l27">خط ۲۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از =</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از =</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''نقش آیینهای ایرانی در نظام خلافت اسلامی''' تألیف هلال بن مُحَسِّن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صابی، </del>با ترجمه محمدرضا شفیعی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کدکنی، </del>این کتاب که به ظاهر پیوندی با تاریخ ایران ندارد و چنان مینماید که گزارشی است از چگونگی دستگاه خلافت عباسی در بغداد، اگر به دقت بررسی شود سرشار از نکاتی است که برای شناخت اوضاع اجتماعی و تاریخ ملت ما در گذشته آگاهی از آن لازم است. کتاب با تصحیح و حواشی میخائیل عواد منتشر شده است. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''نقش آیینهای ایرانی در نظام خلافت اسلامی''' تألیف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صابی، هلال بن محسن|</ins>هلال بن مُحَسِّن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صابی]]، </ins>با ترجمه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[شفیعی کدکنی، محمدرضا|</ins>محمدرضا شفیعی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کدکنی]]، </ins>این کتاب که به ظاهر پیوندی با تاریخ ایران ندارد و چنان مینماید که گزارشی است از چگونگی دستگاه خلافت عباسی در بغداد، اگر به دقت بررسی شود سرشار از نکاتی است که برای شناخت اوضاع اجتماعی و تاریخ ملت ما در گذشته آگاهی از آن لازم است. کتاب با تصحیح و حواشی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[عواد، میخائیل|</ins>میخائیل عواد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>منتشر شده است. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ساختار==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ساختار==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l37">خط ۳۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نکته دیگری که اهمیت این کتاب را بر مسائل ایرانشناسی مسلم میدارد، واژههای پارسی نغزی است که مؤلف در متن عربی کتاب به کار برده و نفوذ روشن و صریح زبان فارسی را در زبان عربی نشان میدهد. بسیاری از این واژهها امروز در فارسی متروک شده و بعضی از آنها در متون قديم فارسی نیز به کار نرفته یا اگر رفته در متون موجود فارسی نشانی از آنها نداریم. مانند واژۀ «خردادی» به معنی نوعی جام بزرگ یا «روشن» به معنی چیزی که امروزه بالکن خوانده میشود و امثال آن. در مجموع کتابی است که در نوع خود کمتر مانندی دارد و بی هیچ گمان برای شناخت تاریخ ایران به نکات بسیاری از این کتاب نیازمندیم.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نکته دیگری که اهمیت این کتاب را بر مسائل ایرانشناسی مسلم میدارد، واژههای پارسی نغزی است که مؤلف در متن عربی کتاب به کار برده و نفوذ روشن و صریح زبان فارسی را در زبان عربی نشان میدهد. بسیاری از این واژهها امروز در فارسی متروک شده و بعضی از آنها در متون قديم فارسی نیز به کار نرفته یا اگر رفته در متون موجود فارسی نشانی از آنها نداریم. مانند واژۀ «خردادی» به معنی نوعی جام بزرگ یا «روشن» به معنی چیزی که امروزه بالکن خوانده میشود و امثال آن. در مجموع کتابی است که در نوع خود کمتر مانندی دارد و بی هیچ گمان برای شناخت تاریخ ایران به نکات بسیاری از این کتاب نیازمندیم.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسندۀ کتاب هلال بن مُحَسِّن ابواسحاق ابراهیم بن هلال بن ابراهیم بن زهرون بن حیون صابی حرانی در سال 359 هـ. در بغداد چشم به جهان گشود و در همان شهر هم نشئت یافت. همۀ شرححالنویسان همداستاناند که او در آخر عمر اسلام آورده است. و در سال 448 هـ. درگذشت. فضیلت هلال در آگاهی از هنر نویسندگی و اصول بلاغت به جدّش ابواسحاق ابراهیم صابی باز میگردد و ابواسحاق در بغداد متصدی دیوان انشاء بود. هلال در این دیوان با جدّش ابواسحاق مدتی خدمت کرد و در این کار سرآمد شد و هنگامی که در دارالخلافۀ عباسی بود، توانست از تمام شئون و رسوم آنجا آگاهی پیدا کند و از رازهایی که در نهفت دیوارها و نهانگاههای آنجا بود آگاه شود. در این هنگام وی فرصت یافت تا به شناخت احوال خلفا بپردازد تا آنجا که بر جد خویش نیز برتری یابد. شاید هلال کتاب خود را در همان هنگامی که متصدی دیوان انشاء بوده، پرداخته باشد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسندۀ کتاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صابی، هلال بن محسن|</ins>هلال بن مُحَسِّن ابواسحاق ابراهیم بن هلال بن ابراهیم بن زهرون بن حیون صابی حرانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در سال 359 هـ. در بغداد چشم به جهان گشود و در همان شهر هم نشئت یافت. همۀ شرححالنویسان همداستاناند که او در آخر عمر اسلام آورده است. و در سال 448 هـ. درگذشت. فضیلت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صابی، هلال بن محسن|</ins>هلال<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در آگاهی از هنر نویسندگی و اصول بلاغت به جدّش ابواسحاق ابراهیم صابی باز میگردد و ابواسحاق در بغداد متصدی دیوان انشاء بود. هلال در این دیوان با جدّش ابواسحاق مدتی خدمت کرد و در این کار سرآمد شد و هنگامی که در دارالخلافۀ عباسی بود، توانست از تمام شئون و رسوم آنجا آگاهی پیدا کند و از رازهایی که در نهفت دیوارها و نهانگاههای آنجا بود آگاه شود. در این هنگام وی فرصت یافت تا به شناخت احوال خلفا بپردازد تا آنجا که بر جد خویش نیز برتری یابد. شاید هلال کتاب خود را در همان هنگامی که متصدی دیوان انشاء بوده، پرداخته باشد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هلال افزون بر اینکه مشهور به مورخ بودن به دلیل این کتاب تاریخیاش دارد، همواره جویندۀ ادب بوده و نزد بسیاری از مشاهیر نحودانان ادب آموخته است. هلال تألیفات ارجمندی در موضوعات گوناگون داشته که بعضی از میان رفته و بعضی بر جای مانده است؛ از قبیل اخبار بغداد، الاماثل و الاعیان و منتدی العواطف والاحسان، کتاب التاریخ، تحفة الامراء فی تاریخ الوزراء، کتاب الرساله یا الرسائل، کتاب السیاسه، غرر البلاغه، کتاب الکُتّاب، کتاب مآثر اهله، و رسوم دار الخلافه.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صابی، </ins>هلال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بن محسن|هلال]] </ins>افزون بر اینکه مشهور به مورخ بودن به دلیل این کتاب تاریخیاش دارد، همواره جویندۀ ادب بوده و نزد بسیاری از مشاهیر نحودانان ادب آموخته است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صابی، هلال بن محسن|</ins>هلال<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>تألیفات ارجمندی در موضوعات گوناگون داشته که بعضی از میان رفته و بعضی بر جای مانده است؛ از قبیل اخبار بغداد، الاماثل و الاعیان و منتدی العواطف والاحسان، کتاب التاریخ، تحفة الامراء فی تاریخ الوزراء، کتاب الرساله یا الرسائل، کتاب السیاسه، غرر البلاغه، کتاب الکُتّاب، کتاب مآثر اهله، و رسوم دار الخلافه.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در بخشی از این کتاب با عنوان «آیین همراهی رکاب خلفا» میخوانیم: «یکی از آیینهای همراهی خلفا و بزرگان این است که شخص تابع از جهت زیرین وزش باد حرکت کند تا رئیس در بالا باشد و از غباری که پای اسب برمیانگیزد و از بوی ناخوش ناراحت نشود و باید طرفی را که خورشید میتابد بگیرد تا خلیفه یا رئیسی را که در پیروی اوست از خورشید پناهی باشد و شخص باید که در همراهی اندکی بیرون از مسیر خط او باشد، چنانکه میبینی من میکنم، تا اگر خلیفه خواست که بدو متوجه شود مایۀ رنج وی نباشد و آنگاه که گفتگو تمام شد و خواست فاصله یا پیشی بگیرد، در اوایل موکب باشد و هرگاه خلیفه به او احتیاجی پیدا کرد، از پشت سرش او را بطلبد و در انتظار او رنجی را تحمل نکند». (ص 91 ـ 92)</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در بخشی از این کتاب با عنوان «آیین همراهی رکاب خلفا» میخوانیم: «یکی از آیینهای همراهی خلفا و بزرگان این است که شخص تابع از جهت زیرین وزش باد حرکت کند تا رئیس در بالا باشد و از غباری که پای اسب برمیانگیزد و از بوی ناخوش ناراحت نشود و باید طرفی را که خورشید میتابد بگیرد تا خلیفه یا رئیسی را که در پیروی اوست از خورشید پناهی باشد و شخص باید که در همراهی اندکی بیرون از مسیر خط او باشد، چنانکه میبینی من میکنم، تا اگر خلیفه خواست که بدو متوجه شود مایۀ رنج وی نباشد و آنگاه که گفتگو تمام شد و خواست فاصله یا پیشی بگیرد، در اوایل موکب باشد و هرگاه خلیفه به او احتیاجی پیدا کرد، از پشت سرش او را بطلبد و در انتظار او رنجی را تحمل نکند». (ص 91 ـ 92)</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l45">خط ۴۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این کتاب بعد از یادداشت مترجم و پیشگفتاری دربارۀ مؤلف، متن کتاب «رسوم دارالخلافه» آورده شده است. حواشی و تعلیقات بعد از متن کتاب آمده است. فهرست واژههای پارسی متن، فهرست اصطلاحات و لغات و بعضی فواید و فهرست ابیات نیز در پایان کتاب آورده شده است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این کتاب بعد از یادداشت مترجم و پیشگفتاری دربارۀ مؤلف، متن کتاب «رسوم دارالخلافه» آورده شده است. حواشی و تعلیقات بعد از متن کتاب آمده است. فهرست واژههای پارسی متن، فهرست اصطلاحات و لغات و بعضی فواید و فهرست ابیات نیز در پایان کتاب آورده شده است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ref>[https://literaturelib.com/books/3539 پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات]</ref></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ref>[https://literaturelib.com/books/3539 پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات]</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانويس ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانويس ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-778048:rev-778684 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D9%86%D9%82%D8%B4_%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%AA_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=778048&oldid=prevHbaghizadeh: صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NURنقش آیینهای ایرانی در نظام خلافت اسلامیJ1.jpg | عنوان =نقش آیینهای ایرانی در نظام خلافت اسلامی | عنوانهای دیگر = |پدیدآورندگان | پدیدآوران = صابی، هلال بن محسن (نویسنده) عواد، میخائیل (مصحح و محشی) شفیعی کدکنی...» ایجاد کرد2025-03-31T10:36:34Z<p>صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NURنقش آیینهای ایرانی در نظام خلافت اسلامیJ1.jpg | عنوان =نقش آیینهای ایرانی در نظام خلافت اسلامی | عنوانهای دیگر = |پدیدآورندگان | پدیدآوران = <a href="/wiki/%D8%B5%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%8C_%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%AD%D8%B3%D9%86" title="صابی، هلال بن محسن">صابی، هلال بن محسن</a> (نویسنده) <a href="/w/index.php?title=%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%8C_%D9%85%DB%8C%D8%AE%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84&action=edit&redlink=1" class="new" title="عواد، میخائیل (صفحه وجود ندارد)">عواد، میخائیل</a> (مصحح و محشی) شفیعی کدکنی...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br />
| تصویر =NURنقش آیینهای ایرانی در نظام خلافت اسلامیJ1.jpg<br />
| عنوان =نقش آیینهای ایرانی در نظام خلافت اسلامی<br />
| عنوانهای دیگر =<br />
|پدیدآورندگان <br />
| پدیدآوران = <br />
[[صابی، هلال بن محسن]] (نویسنده)<br />
[[عواد، میخائیل]] (مصحح و محشی)<br />
[[شفیعی کدکنی، محمدرضا]] (مترجم)<br />
|زبان <br />
| زبان =<br />
| کد کنگره =<br />
| موضوع =<br />
|ناشر <br />
| ناشر =کارنامه <br />
| مکان نشر =تهران<br />
| سال نشر =1397 <br />
<br />
| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE.....AUTOMATIONCODE<br />
| چاپ =<br />
| شابک =1ـ091ـ431ـ964ـ978<br />
| تعداد جلد =<br />
| کتابخانۀ دیجیتال نور =<br />
| کتابخوان همراه نور =<br />
| کد پدیدآور =<br />
| پس از =<br />
| پیش از =<br />
}}<br />
'''نقش آیینهای ایرانی در نظام خلافت اسلامی''' تألیف هلال بن مُحَسِّن صابی، با ترجمه محمدرضا شفیعی کدکنی، این کتاب که به ظاهر پیوندی با تاریخ ایران ندارد و چنان مینماید که گزارشی است از چگونگی دستگاه خلافت عباسی در بغداد، اگر به دقت بررسی شود سرشار از نکاتی است که برای شناخت اوضاع اجتماعی و تاریخ ملت ما در گذشته آگاهی از آن لازم است. کتاب با تصحیح و حواشی میخائیل عواد منتشر شده است. <br />
<br />
==ساختار==<br />
کتاب در بیست و یک فصل تدوین شده است.<br />
<br />
==گزارش کتاب==<br />
این کتاب که به ظاهر پیوندی با تاریخ ایران ندارد و چنان مینماید که گزارشی است از چگونگی دستگاه خلافت عباسی در بغداد، اگر به دقت بررسی شود سرشار از نکاتی است که برای شناخت اوضاع اجتماعی و تاریخ ملت ما در گذشته آگاهی از آن لازم است. گذشته از نکات تاریخی و اجتماعی، گزارش بسیاری از رسمها و آیینهای ایرانی در این کتاب به عنوان رسوم دستگاه خلافت عباسی در بغداد آمده است که شواهد تاریخی نشان میدهد این رسمها در ایران قدیم رواج داشته و در دورۀ اسلامی به مرکز خلافت بغداد راه یافته و خود را به گونهای اسلامی محفوظ نگاه داشته است.<br />
<br />
نکته دیگری که اهمیت این کتاب را بر مسائل ایرانشناسی مسلم میدارد، واژههای پارسی نغزی است که مؤلف در متن عربی کتاب به کار برده و نفوذ روشن و صریح زبان فارسی را در زبان عربی نشان میدهد. بسیاری از این واژهها امروز در فارسی متروک شده و بعضی از آنها در متون قديم فارسی نیز به کار نرفته یا اگر رفته در متون موجود فارسی نشانی از آنها نداریم. مانند واژۀ «خردادی» به معنی نوعی جام بزرگ یا «روشن» به معنی چیزی که امروزه بالکن خوانده میشود و امثال آن. در مجموع کتابی است که در نوع خود کمتر مانندی دارد و بی هیچ گمان برای شناخت تاریخ ایران به نکات بسیاری از این کتاب نیازمندیم.<br />
<br />
نویسندۀ کتاب هلال بن مُحَسِّن ابواسحاق ابراهیم بن هلال بن ابراهیم بن زهرون بن حیون صابی حرانی در سال 359 هـ. در بغداد چشم به جهان گشود و در همان شهر هم نشئت یافت. همۀ شرححالنویسان همداستاناند که او در آخر عمر اسلام آورده است. و در سال 448 هـ. درگذشت. فضیلت هلال در آگاهی از هنر نویسندگی و اصول بلاغت به جدّش ابواسحاق ابراهیم صابی باز میگردد و ابواسحاق در بغداد متصدی دیوان انشاء بود. هلال در این دیوان با جدّش ابواسحاق مدتی خدمت کرد و در این کار سرآمد شد و هنگامی که در دارالخلافۀ عباسی بود، توانست از تمام شئون و رسوم آنجا آگاهی پیدا کند و از رازهایی که در نهفت دیوارها و نهانگاههای آنجا بود آگاه شود. در این هنگام وی فرصت یافت تا به شناخت احوال خلفا بپردازد تا آنجا که بر جد خویش نیز برتری یابد. شاید هلال کتاب خود را در همان هنگامی که متصدی دیوان انشاء بوده، پرداخته باشد.<br />
<br />
هلال افزون بر اینکه مشهور به مورخ بودن به دلیل این کتاب تاریخیاش دارد، همواره جویندۀ ادب بوده و نزد بسیاری از مشاهیر نحودانان ادب آموخته است. هلال تألیفات ارجمندی در موضوعات گوناگون داشته که بعضی از میان رفته و بعضی بر جای مانده است؛ از قبیل اخبار بغداد، الاماثل و الاعیان و منتدی العواطف والاحسان، کتاب التاریخ، تحفة الامراء فی تاریخ الوزراء، کتاب الرساله یا الرسائل، کتاب السیاسه، غرر البلاغه، کتاب الکُتّاب، کتاب مآثر اهله، و رسوم دار الخلافه.<br />
<br />
در بخشی از این کتاب با عنوان «آیین همراهی رکاب خلفا» میخوانیم: «یکی از آیینهای همراهی خلفا و بزرگان این است که شخص تابع از جهت زیرین وزش باد حرکت کند تا رئیس در بالا باشد و از غباری که پای اسب برمیانگیزد و از بوی ناخوش ناراحت نشود و باید طرفی را که خورشید میتابد بگیرد تا خلیفه یا رئیسی را که در پیروی اوست از خورشید پناهی باشد و شخص باید که در همراهی اندکی بیرون از مسیر خط او باشد، چنانکه میبینی من میکنم، تا اگر خلیفه خواست که بدو متوجه شود مایۀ رنج وی نباشد و آنگاه که گفتگو تمام شد و خواست فاصله یا پیشی بگیرد، در اوایل موکب باشد و هرگاه خلیفه به او احتیاجی پیدا کرد، از پشت سرش او را بطلبد و در انتظار او رنجی را تحمل نکند». (ص 91 ـ 92)<br />
<br />
در این کتاب بعد از یادداشت مترجم و پیشگفتاری دربارۀ مؤلف، متن کتاب «رسوم دارالخلافه» آورده شده است. حواشی و تعلیقات بعد از متن کتاب آمده است. فهرست واژههای پارسی متن، فهرست اصطلاحات و لغات و بعضی فواید و فهرست ابیات نیز در پایان کتاب آورده شده است.<br />
<ref>[https://literaturelib.com/books/3539 پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات]</ref><br />
<br />
<br />
==پانويس ==<br />
<references /><br />
<br />
<br />
==منابع مقاله==<br />
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات<br />
==وابستهها==<br />
{{وابستهها}}<br />
<br />
<br />
[[رده:کتابشناسی]]<br />
[[رده:مقالات(فروردین 1404) باقی زاده]]<br />
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]</div>Hbaghizadeh