https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%85%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%AD_%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%84%D8%A7_%28%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%AF%DB%80_%D9%86%D9%87%D9%85%29مفتاح الفضلا (فرهنگ فارسی از سدۀ نهم) - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-26T20:03:15Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.39.0https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D9%85%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%AD_%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%84%D8%A7_(%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%AF%DB%80_%D9%86%D9%87%D9%85)&diff=746601&oldid=prevHbaghizadeh در ۱۱ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۰۲2024-08-11T18:02:38Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۱ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۲۱:۳۲</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l10">خط ۱۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان =</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان =</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد کنگره =</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد کنگره =</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسی,Persian language, -- واژهنامهها, -- Dictionaries, -- متون قدیمی تا قرن ۱۴, -- Early works to 20th century,a01,a01</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| ناشر =بنیاد موقوفات دکتر افشار با همکاری نشر سخن </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| ناشر =بنیاد موقوفات دکتر افشار با همکاری نشر سخن </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l59">خط ۵۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۹:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابشناسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابشناسی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات(شهریور) باقی زاده]] </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات(شهریور) باقی زاده]] </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشده2</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده2 شهریور 1403</ins>]]</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-746600:rev-746601 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D9%85%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%AD_%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%84%D8%A7_(%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%AF%DB%80_%D9%86%D9%87%D9%85)&diff=746600&oldid=prevHbaghizadeh در ۱۱ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۰۰2024-08-11T18:00:48Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۱ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۲۱:۳۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l26">خط ۲۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از =</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از =</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مفتاح الفضلا (فرهنگ فارسی از سدۀ نهم)''' تألیف محمد بن داود شادی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آبادی، </del>تصحیح و تحقیق دکتر داینا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بوشسکایته؛ </del>این کتاب فرهنگ لغت فارسی به فارسی از سدۀ نهم است که در شبه قارۀ هند نوشته شده و در آن گاهی به معادلهای عربی و هندی واژههای فارسی نیز اشاره شده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مفتاح الفضلا (فرهنگ فارسی از سدۀ نهم)''' تألیف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[شادی آبادی، محمد بن داود|</ins>محمد بن داود شادی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آبادی]]، </ins>تصحیح و تحقیق دکتر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[بوشسکایته، داینا|</ins>داینا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بوشسکایته]]؛ </ins>این کتاب فرهنگ لغت فارسی به فارسی از سدۀ نهم است که در شبه قارۀ هند نوشته شده و در آن گاهی به معادلهای عربی و هندی واژههای فارسی نیز اشاره شده است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ساختار==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ساختار==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l34">خط ۳۴:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۴:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>«مفتاح الفضلا» فرهنگ لغت فارسی به فارسی از سدۀ نهم است که در شبه قارۀ هند نوشته شده و در آن گاهی به معادلهای عربی و هندی واژههای فارسی نیز اشاره شده است. در زمان تألیف این کتاب، زبان فارسی در بین طبقات دولتی و فرهنگی جامعۀ هند به عنوان زبان رسمی گسترش و ثبوت پیدا کرده بود؛ بنابراین نیاز به شناخت بهتر فرهنگ و ادبیات فارسی و آموختن خود زبان فارسی و داشتن ابزارهای آموزشی آن در میان نخبگان جامعه بهشدت حس میشد. بر اساس همین احساس نیاز و رشد روزافزون آن، فرهنگنویسی فارسی از سدۀ هفتم در شبهقاره شکل گرفت و گسترش ثابت و پیوسته یافت. زمان تألیف این کتاب مطابق با اولین دورۀ فرهنگنویسی فارسی در شبهقاره (از سدۀ هفتم تا سدۀ یازدهم) است؛ زمانی که پایگاه فرهنگنویسی فارسی کاملاً از ایران به شبهقاره منتقل شده بود و در همۀ مناطق شبهقاره آن زمان، آثار برجستهای در حوزۀ فرهنگنویسی تألیف شده بود. تاریخ دقیق نگارش این کتاب سال 873 قمری است؛ مصادف با آخرین سال حکومت ابوالمظفر محمودشاه خلجی که در زمان او سلطنت مالوه به اوج تعالی و توفیق رسید.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>«مفتاح الفضلا» فرهنگ لغت فارسی به فارسی از سدۀ نهم است که در شبه قارۀ هند نوشته شده و در آن گاهی به معادلهای عربی و هندی واژههای فارسی نیز اشاره شده است. در زمان تألیف این کتاب، زبان فارسی در بین طبقات دولتی و فرهنگی جامعۀ هند به عنوان زبان رسمی گسترش و ثبوت پیدا کرده بود؛ بنابراین نیاز به شناخت بهتر فرهنگ و ادبیات فارسی و آموختن خود زبان فارسی و داشتن ابزارهای آموزشی آن در میان نخبگان جامعه بهشدت حس میشد. بر اساس همین احساس نیاز و رشد روزافزون آن، فرهنگنویسی فارسی از سدۀ هفتم در شبهقاره شکل گرفت و گسترش ثابت و پیوسته یافت. زمان تألیف این کتاب مطابق با اولین دورۀ فرهنگنویسی فارسی در شبهقاره (از سدۀ هفتم تا سدۀ یازدهم) است؛ زمانی که پایگاه فرهنگنویسی فارسی کاملاً از ایران به شبهقاره منتقل شده بود و در همۀ مناطق شبهقاره آن زمان، آثار برجستهای در حوزۀ فرهنگنویسی تألیف شده بود. تاریخ دقیق نگارش این کتاب سال 873 قمری است؛ مصادف با آخرین سال حکومت ابوالمظفر محمودشاه خلجی که در زمان او سلطنت مالوه به اوج تعالی و توفیق رسید.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نسبت مؤلف کتاب که نامش را در دیباچۀ یکی از نسخهها به شکل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«محمد </del>بن داوود بن محمد بن محمود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شادیآبادی» </del>آورده است، پیداست او در شادیآباد به دنیا آمده یا مدتی دراز در آنجا زیسته و حتما از فضای فرهنگی این شهر به نفع فعالیتهای خود سود برده است. آثار دیگر او شامل شرح دیوان انوری، شرح دیوان خاقانی و الحیل نیز به او منسوب شده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نسبت مؤلف کتاب که نامش را در دیباچۀ یکی از نسخهها به شکل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«[[شادی آبادی، محمد بن داود|محمد </ins>بن داوود بن محمد بن محمود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شادیآبادی]]» </ins>آورده است، پیداست او در شادیآباد به دنیا آمده یا مدتی دراز در آنجا زیسته و حتما از فضای فرهنگی این شهر به نفع فعالیتهای خود سود برده است. آثار دیگر او شامل شرح دیوان انوری، شرح دیوان خاقانی و الحیل نیز به او منسوب شده است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>امروزه مفتاح الفضلا به دلیل قدمتش نزد هندشناسان و تاریخدانان هند از اهمیت شایانی برخوردار است و در تحقیقات مربوط به اقتصاد، آموزش و پرورش، وضعیت زنان، فنآوریها، هنر و فرهنگ هند در قرون وسطی بدان ارجاع داده میشود.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>امروزه مفتاح الفضلا به دلیل قدمتش نزد هندشناسان و تاریخدانان هند از اهمیت شایانی برخوردار است و در تحقیقات مربوط به اقتصاد، آموزش و پرورش، وضعیت زنان، فنآوریها، هنر و فرهنگ هند در قرون وسطی بدان ارجاع داده میشود.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دیباچۀ مختصر این کتاب نویسنده توضیحاتی کلی دربارۀ چرایی و چگونگی تدوین این فرهنگ ارائه داده است. مؤلف در این دیباچه میگوید بخشی از مدخلهای فرهنگ خود را از دواوین خاقانی، معزی، انوری، نظامی، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ظهیر، </del>سفاهانی و سعدی جمع کرده است. بنابراین به نظر میرسد پیکرۀ محوری این فرهنگ از متون منظوم فارسی تهیه شده باشد؛ اما مؤلف مشخص نمیکند بر اساس چه معیارهایی واژههای موردنظرش را از خلال متون انتخاب کرده و در فرهنگ خود مدخل نموده است. با این وجود به نظر میرسد هدف نویسنده، بیشتر تدوین فرهنگی تخصصی برای خواندن اشعار فارسی بوده است تا تألیف فرهنگی عمومی به روش سنتی کتابخانهای.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دیباچۀ مختصر این کتاب نویسنده توضیحاتی کلی دربارۀ چرایی و چگونگی تدوین این فرهنگ ارائه داده است. مؤلف در این دیباچه میگوید بخشی از مدخلهای فرهنگ خود را از دواوین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>خاقانی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بدیل بن علی|خاقانی]]، [[</ins>معزی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمدکاظم|معزی]]، [[</ins>انوری، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمد بن محمد|انوری]]، [[</ins>نظامی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الیاس بن یوسف|نظامی]]، [[ظهیر فاریابی، طاهر بن محمد|ظهیر]]، </ins>سفاهانی و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سعدی، مصلح بن عبدالله|</ins>سعدی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>جمع کرده است. بنابراین به نظر میرسد پیکرۀ محوری این فرهنگ از متون منظوم فارسی تهیه شده باشد؛ اما مؤلف مشخص نمیکند بر اساس چه معیارهایی واژههای موردنظرش را از خلال متون انتخاب کرده و در فرهنگ خود مدخل نموده است. با این وجود به نظر میرسد هدف نویسنده، بیشتر تدوین فرهنگی تخصصی برای خواندن اشعار فارسی بوده است تا تألیف فرهنگی عمومی به روش سنتی کتابخانهای.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مفتاح الفضلا دو فسم دارد. قسم اول دربردارندۀ فهرست کلمهها و تعاریف آنهاست و در قسم دوم کلمات مرکب و عبارات ادبی استخراجشده از اشعار مختلف گرد آمده است. قسم دوم بیشتر تخصصی است و حقیقتاً میتوان آن را «فرهنگ شعری» نامید. هر دو قسم بر اساس حروف الفبا تنظیم شده است؛ البته روش تنظیم و ترتیب واژههای این فرهنگ، کاملاً منطبق با روش مرسوم امروزی نیست. مدخلها ابتدا بر اساس حرف اول واژه که مؤلف آن را «باب» نامیده، سپس بر اساس حرف آخر آن که معمولاً در فرهنگهای دیگر آن را «فصل» مینامند و مؤلف به جای فصل، نام حرف الفبایی مدنظر را ذکر کرده، تنظیم شده است؛ برای مثال مؤلف این فرهنگ به جای «باب الف، فصل الف» گفته است: «باب الالف مع الالف».</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مفتاح الفضلا دو فسم دارد. قسم اول دربردارندۀ فهرست کلمهها و تعاریف آنهاست و در قسم دوم کلمات مرکب و عبارات ادبی استخراجشده از اشعار مختلف گرد آمده است. قسم دوم بیشتر تخصصی است و حقیقتاً میتوان آن را «فرهنگ شعری» نامید. هر دو قسم بر اساس حروف الفبا تنظیم شده است؛ البته روش تنظیم و ترتیب واژههای این فرهنگ، کاملاً منطبق با روش مرسوم امروزی نیست. مدخلها ابتدا بر اساس حرف اول واژه که مؤلف آن را «باب» نامیده، سپس بر اساس حرف آخر آن که معمولاً در فرهنگهای دیگر آن را «فصل» مینامند و مؤلف به جای فصل، نام حرف الفبایی مدنظر را ذکر کرده، تنظیم شده است؛ برای مثال مؤلف این فرهنگ به جای «باب الف، فصل الف» گفته است: «باب الالف مع الالف».</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-746599:rev-746600 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D9%85%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%AD_%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%84%D8%A7_(%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%AF%DB%80_%D9%86%D9%87%D9%85)&diff=746599&oldid=prevHbaghizadeh: صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NURمفتاح الفضلا (فرهنگ فارسی از سدۀ نهم)J1.jpg | عنوان =مفتاح الفضلا (فرهنگ فارسی از سدۀ نهم) | عنوانهای دیگر = |پدیدآورندگان | پدیدآوران = شادی آبادی، محمد بن داود (نویسنده) بوشسکایته، داینا (محقق) |زبان | زبان = | کد کن...» ایجاد کرد2024-08-11T17:57:14Z<p>صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NURمفتاح الفضلا (فرهنگ فارسی از سدۀ نهم)J1.jpg | عنوان =مفتاح الفضلا (فرهنگ فارسی از سدۀ نهم) | عنوانهای دیگر = |پدیدآورندگان | پدیدآوران = <a href="/w/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%8C_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%AF&action=edit&redlink=1" class="new" title="شادی آبادی، محمد بن داود (صفحه وجود ندارد)">شادی آبادی، محمد بن داود</a> (نویسنده) <a href="/w/index.php?title=%D8%A8%D9%88%D8%B4%D8%B3%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D9%87%D8%8C_%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%A7&action=edit&redlink=1" class="new" title="بوشسکایته، داینا (صفحه وجود ندارد)">بوشسکایته، داینا</a> (محقق) |زبان | زبان = | کد کن...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br />
| تصویر =NURمفتاح الفضلا (فرهنگ فارسی از سدۀ نهم)J1.jpg<br />
| عنوان =مفتاح الفضلا (فرهنگ فارسی از سدۀ نهم)<br />
| عنوانهای دیگر =<br />
|پدیدآورندگان <br />
| پدیدآوران = <br />
[[شادی آبادی، محمد بن داود]] (نویسنده)<br />
[[بوشسکایته، داینا]] (محقق)<br />
|زبان <br />
| زبان =<br />
| کد کنگره =<br />
| موضوع =<br />
|ناشر <br />
| ناشر =بنیاد موقوفات دکتر افشار با همکاری نشر سخن <br />
| مکان نشر =تهران<br />
| سال نشر =1400 <br />
<br />
| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE.....AUTOMATIONCODE<br />
| چاپ =اول<br />
| شابک =9ـ23ـ7706ـ622ـ978<br />
| تعداد جلد =<br />
| کتابخانۀ دیجیتال نور =<br />
| کتابخوان همراه نور =<br />
| کد پدیدآور =<br />
| پس از =<br />
| پیش از =<br />
}}<br />
'''مفتاح الفضلا (فرهنگ فارسی از سدۀ نهم)''' تألیف محمد بن داود شادی آبادی، تصحیح و تحقیق دکتر داینا بوشسکایته؛ این کتاب فرهنگ لغت فارسی به فارسی از سدۀ نهم است که در شبه قارۀ هند نوشته شده و در آن گاهی به معادلهای عربی و هندی واژههای فارسی نیز اشاره شده است.<br />
<br />
==ساختار==<br />
کتاب از دو قسم تقسیم شده است.<br />
<br />
==گزارش کتاب==<br />
«مفتاح الفضلا» فرهنگ لغت فارسی به فارسی از سدۀ نهم است که در شبه قارۀ هند نوشته شده و در آن گاهی به معادلهای عربی و هندی واژههای فارسی نیز اشاره شده است. در زمان تألیف این کتاب، زبان فارسی در بین طبقات دولتی و فرهنگی جامعۀ هند به عنوان زبان رسمی گسترش و ثبوت پیدا کرده بود؛ بنابراین نیاز به شناخت بهتر فرهنگ و ادبیات فارسی و آموختن خود زبان فارسی و داشتن ابزارهای آموزشی آن در میان نخبگان جامعه بهشدت حس میشد. بر اساس همین احساس نیاز و رشد روزافزون آن، فرهنگنویسی فارسی از سدۀ هفتم در شبهقاره شکل گرفت و گسترش ثابت و پیوسته یافت. زمان تألیف این کتاب مطابق با اولین دورۀ فرهنگنویسی فارسی در شبهقاره (از سدۀ هفتم تا سدۀ یازدهم) است؛ زمانی که پایگاه فرهنگنویسی فارسی کاملاً از ایران به شبهقاره منتقل شده بود و در همۀ مناطق شبهقاره آن زمان، آثار برجستهای در حوزۀ فرهنگنویسی تألیف شده بود. تاریخ دقیق نگارش این کتاب سال 873 قمری است؛ مصادف با آخرین سال حکومت ابوالمظفر محمودشاه خلجی که در زمان او سلطنت مالوه به اوج تعالی و توفیق رسید.<br />
<br />
از نسبت مؤلف کتاب که نامش را در دیباچۀ یکی از نسخهها به شکل «محمد بن داوود بن محمد بن محمود شادیآبادی» آورده است، پیداست او در شادیآباد به دنیا آمده یا مدتی دراز در آنجا زیسته و حتما از فضای فرهنگی این شهر به نفع فعالیتهای خود سود برده است. آثار دیگر او شامل شرح دیوان انوری، شرح دیوان خاقانی و الحیل نیز به او منسوب شده است.<br />
<br />
امروزه مفتاح الفضلا به دلیل قدمتش نزد هندشناسان و تاریخدانان هند از اهمیت شایانی برخوردار است و در تحقیقات مربوط به اقتصاد، آموزش و پرورش، وضعیت زنان، فنآوریها، هنر و فرهنگ هند در قرون وسطی بدان ارجاع داده میشود.<br />
<br />
در دیباچۀ مختصر این کتاب نویسنده توضیحاتی کلی دربارۀ چرایی و چگونگی تدوین این فرهنگ ارائه داده است. مؤلف در این دیباچه میگوید بخشی از مدخلهای فرهنگ خود را از دواوین خاقانی، معزی، انوری، نظامی، ظهیر، سفاهانی و سعدی جمع کرده است. بنابراین به نظر میرسد پیکرۀ محوری این فرهنگ از متون منظوم فارسی تهیه شده باشد؛ اما مؤلف مشخص نمیکند بر اساس چه معیارهایی واژههای موردنظرش را از خلال متون انتخاب کرده و در فرهنگ خود مدخل نموده است. با این وجود به نظر میرسد هدف نویسنده، بیشتر تدوین فرهنگی تخصصی برای خواندن اشعار فارسی بوده است تا تألیف فرهنگی عمومی به روش سنتی کتابخانهای.<br />
<br />
مفتاح الفضلا دو فسم دارد. قسم اول دربردارندۀ فهرست کلمهها و تعاریف آنهاست و در قسم دوم کلمات مرکب و عبارات ادبی استخراجشده از اشعار مختلف گرد آمده است. قسم دوم بیشتر تخصصی است و حقیقتاً میتوان آن را «فرهنگ شعری» نامید. هر دو قسم بر اساس حروف الفبا تنظیم شده است؛ البته روش تنظیم و ترتیب واژههای این فرهنگ، کاملاً منطبق با روش مرسوم امروزی نیست. مدخلها ابتدا بر اساس حرف اول واژه که مؤلف آن را «باب» نامیده، سپس بر اساس حرف آخر آن که معمولاً در فرهنگهای دیگر آن را «فصل» مینامند و مؤلف به جای فصل، نام حرف الفبایی مدنظر را ذکر کرده، تنظیم شده است؛ برای مثال مؤلف این فرهنگ به جای «باب الف، فصل الف» گفته است: «باب الالف مع الالف».<br />
<br />
بررسی قسم نخست از نظر انواع مدخلهای آن و الگوهای مدخلسازی و مدخلگزینی بهکاررفته در آن، از اینرو واجد اهمیت است که میتواند ما را در کسب شناختی بهتر از نوع و کاربرد این فرهنگ و نیز آگاهی بهتر از سیر تکاملی فرهنگنویسی یاری کند. مدخل، راه ورود و دستیابی به اطلاعات مکنون در هر فرهنگ است. در تعریف مدخل میتوان گفت که این اصطلاح مشتمل بر مجموعهای از واژهها و عبارتهاست که در ابتدای آن سرمدخل و به دنبال سرمدخل، اطلاعاتی دربارۀ آن آمده است. به عبارت دیگر مدخل از دو قسمت اصلی تشکیل شده است: واحد واژگانی و شرح واژه که گزارهای است که اطلاعاتی دربارۀ واحد واژگانی به دست میدهد.<br />
<br />
تا امروز فقط دو نسخه از این کتاب شناسایی شده است. از این دو نسخه، نسخۀ کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی تاریخ کتابت ندارد؛ ولی کتابت آن به سدۀ یازدهم منسوب شده است. نسخۀ دیگر در کتابخانۀ بریتانیا نگهداری میشود که دیباچۀ مؤلف را دارد و در آن به نام مؤلف، تاریخ تألیف و عنوان کتاب اشاره شده است.<ref> [https://literaturelib.com/books/5817 ر.ک: پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات]</ref><br />
<br />
<br />
==پانويس ==<br />
<references /><br />
<br />
<br />
==منابع مقاله==<br />
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات<br />
==وابستهها==<br />
{{وابستهها}}<br />
<br />
<br />
[[رده:کتابشناسی]]<br />
[[رده:مقالات(شهریور) باقی زاده]] <br />
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]</div>Hbaghizadeh