معاد جسمانی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Hbaghizadeh: جایگزینی متن - ' (ص)' به '(ص)'

2026-05-25T08:24:15Z

جایگزینی متن - ' (ص)' به '(ص)'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۵۴
خط ۱۵۳:		خط ۱۵۳:
	قائلان به معادین (جسمانی و روحانی) در اینکه بدن معاد عین بدن اول است یا مانند آن، اختلاف دارند.<ref>المبدأ و المعاد، ص۳۷۵</ref> همچنین در اینکه اعتبار عینیت یا مثلیت در هر عضو و جزئی معتبر است یا در مجموع از حیث مجموع، اختلاف نظر وجود دارد.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۱۲</ref>		قائلان به معادین (جسمانی و روحانی) در اینکه بدن معاد عین بدن اول است یا مانند آن، اختلاف دارند.<ref>المبدأ و المعاد، ص۳۷۵</ref> همچنین در اینکه اعتبار عینیت یا مثلیت در هر عضو و جزئی معتبر است یا در مجموع از حیث مجموع، اختلاف نظر وجود دارد.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۱۲</ref>

	مشهور آن است که هیچ‌یک از قائلان به معاد جسمانی، عینیت یا مثلیت را در تک تک اعضا و اجزاء شرط ندانسته‌اند.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۱۲</ref> ادله نقلی چون قول [[پیامبر اسلام\|نبی]] (ص) «اهل الجنة جرد مرد» بر عدم اعتبار عینیت یا مثلیت در هر عضو و جزئی دلالت دارند.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۱۲</ref>		مشهور آن است که هیچ‌یک از قائلان به معاد جسمانی، عینیت یا مثلیت را در تک تک اعضا و اجزاء شرط ندانسته‌اند.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۱۲</ref> ادله نقلی چون قول [[پیامبر اسلام\|نبی]](ص) «اهل الجنة جرد مرد» بر عدم اعتبار عینیت یا مثلیت در هر عضو و جزئی دلالت دارند.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۱۲</ref>

	صدرالمتألهین بدن معاد را عین بدن شخصی دنیوی می‌داند نه بدنی مماثل، خواه عنصری باشد خواه مثالی.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۳۹</ref><ref>المبدأ و المعاد، ص۳۷۶</ref>		صدرالمتألهین بدن معاد را عین بدن شخصی دنیوی می‌داند نه بدنی مماثل، خواه عنصری باشد خواه مثالی.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۳۹</ref><ref>المبدأ و المعاد، ص۳۷۶</ref>

A-esmaili در ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۴

2026-05-13T08:54:39Z

نمایش تغییرات

A-esmaili: /* منابع مقاله */

2026-05-13T05:18:15Z

منابع مقاله

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۴۸
خط ۱۶۲:		خط ۱۶۲:
	[[رده:معاد در اسلام]]		[[رده:معاد در اسلام]]
	[[رده:معادشناسی]]		[[رده:معادشناسی]]
			[[رده:اصطلاحات فلسفه]]
	[[رده:فلسفه اسلامی]]		[[رده:فلسفه اسلامی]]
	[[رده:مفاهیم فلسفی اسلامی]]		[[رده:مفاهیم فلسفی اسلامی]]

A-esmaili در ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۱۷

2026-05-13T05:17:20Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۴۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{جعبه اطلاعات اصطلاح فلسفی		{{جعبه اطلاعات اصطلاح فلسفی
	\| نام = ~~معاد جسمانی~~		\| نام =
	\| عنوان = ~~معاد جسمانی~~		\| عنوان =
	\| نام کامل = معاد جسمانی در فلسفه و کلام اسلامی		\| نام کامل = معاد جسمانی در فلسفه و کلام اسلامی
	\| نام‌های دیگر = حشر اجساد، معاد جسمانی و روحانی (در دیدگاه حکمای متأله)		\| نام‌های دیگر = حشر اجساد، معاد جسمانی و روحانی (در دیدگاه حکمای متأله)

A-esmaili در ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۱۷

2026-05-13T05:17:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۴۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{جعبه اطلاعات ~~اصطلاحات~~ فلسفی		{{جعبه اطلاعات اصطلاح فلسفی
	\| نام = معاد جسمانی		\| نام = معاد جسمانی
	\| عنوان = معاد جسمانی		\| عنوان = معاد جسمانی

A-esmaili در ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۱۶

2026-05-13T05:16:54Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۴۶
خط ۲:		خط ۲:
	\| نام = معاد جسمانی		\| نام = معاد جسمانی
	\| عنوان = معاد جسمانی		\| عنوان = معاد جسمانی
	\| نام کامل = معاد جسمانی		\| نام کامل = معاد جسمانی در فلسفه و کلام اسلامی
	\| نام‌های دیگر =		\| نام‌های دیگر = حشر اجساد، معاد جسمانی و روحانی (در دیدگاه حکمای متأله)
	\| معادل عربی = المعاد الجسمانی		\| معادل عربی = المعاد الجسمانی
	\| معادل لاتین = ~~Corporeal~~ Resurrection		\| معادل لاتین = Bodily Resurrection
	\| معادل اروپایی =		\| معادل اروپایی =
	\| دانش = فلسفه اسلامی، کلام اسلامی		\| دانش = فلسفه اسلامی، کلام اسلامی
	\| فلسفه = ~~فلسفه اسلامی،~~ حکمت متعالیه		\| فلسفه = حکمت متعالیه
	\| مکتب = حکمت متعالیه، کلام ~~اسلامی~~		\| مکتب = حکمت متعالیه، فلسفه ملاصدرا، کلام امامیه
	\| فیلسوفان کلیدی = صدرالمتألهین ~~شیرازی، ابن سینا~~		\| فیلسوفان کلیدی = صدرالمتألهین شیرازی (ملاصدرا)
	\| مدافعان = ~~صدرالمتألهین شیرازی، ملاصدرا~~		\| مدافعان = جمهور متکلمان، عامه فقها، اهل حدیث، بسیاری از امامیه، حکمای متأله، عرفای مسلمان
	\| نخستین بار توسط =		\| نخستین بار توسط =
	\| نخستین متن کهن = ~~الأسفار الأربعه، الشواهد الربوبیه~~		\| نخستین متن کهن =
	\| ریشه‌شناسی =		\| ریشه‌شناسی =
	\| تعریف = بازگشت بدن مادی انسان در قیامت به همراه نفس برای دریافت ثواب و عقاب اخروی		\| تعریف = بازگشت بدن مادی انسان در قیامت به همراه نفس برای دریافت ثواب و عقاب اخروی در مقابل معاد روحانی که تنها به بقا و جزای نفس مجرد قائل است.
	\| متون مهم = الأسفار الأربعه، المبدأ و المعاد، شرح ~~المنظومه، العرشیه، الشواهد الربوبیه~~		\| متون مهم = الأسفار الأربعه، الشواهد الربوبیه، العرشیه، المبدأ و المعاد، شرح المنظومه
	\| مفاهیم مرتبط = معاد روحانی، ~~حشر اجساد، نفس، قوه خیال،~~ حرکت جوهری، تشکیک ~~در وجود~~		\| مفاهیم مرتبط = معاد روحانی، حرکت جوهری، اصالت وجود، تشکیک وجود، تجرد قوه خیال، صورت، نفس، حشر، تناسخ
	\| متضادها = معاد روحانی		\| متضادها = معاد روحانی (در صورت انحصار)
	\| پیش‌نیازها = اصالت وجود، حرکت جوهری، تجرد قوه ~~خیال~~		\| پیش‌نیازها = اصالت وجود، تبعیت ماهیت از وجود، تشکیک در وجود، حرکت جوهری، تجرد قوه خیال، عینیت تشخص و وجود، صوریت حقیقت اشیاء، هویت بدن به نفس
	\| اختلافی = اختلاف در عینیت یا مثلیت بدن اخروی با بدن ~~دنیوی~~		\| اختلافی = اختلاف نظر در عینیت یا مثلیت بدن اخروی با بدن دنیوی؛ اختلاف جمهور فلاسفه (قائل به معاد روحانی) با جمهور متکلمان (قائل به معاد جسمانی)
	\| متناظر غربی =		\| متناظر غربی =
	\| متناظر شرقی =		\| متناظر شرقی =
	}}		}}

	'''معاد جسمانی''' اصطلاحی در [[فلسفه اسلامی]] و [[کلام اسلامی]] به معنای بازگشت بدن مادی انسان در [[قیامت]] به همراه [[نفس]] برای دریافت [[ثواب]] و [[عقاب]] اخروی. این مفهوم در مقابل [[معاد روحانی]] قرار دارد که تنها به بقا و جزای نفس مجرد قائل است.		'''معاد جسمانی''' اصطلاحی در [[فلسفه اسلامی]] و [[کلام اسلامی]] به معنای بازگشت بدن مادی انسان در [[قیامت]] به همراه [[نفس]] برای دریافت [[ثواب]] و [[عقاب]] اخروی. این مفهوم در مقابل [[معاد روحانی]] قرار دارد که تنها به بقا و جزای نفس مجرد قائل است.

A-esmaili در ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۱۵

2026-05-13T05:15:10Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۴۵
خط ۱:		خط ۱:
	~~در ادامه، قالب درخواستی شما بر اساس محتوای مقاله «معاد جسمانی» تکمیل شده است:~~

	{{جعبه اطلاعات اصطلاحات فلسفی		{{جعبه اطلاعات اصطلاحات فلسفی
	\| نام = معاد جسمانی		\| نام = معاد جسمانی
خط ۲۶:		خط ۲۴:
	\| متناظر شرقی =		\| متناظر شرقی =
	}}		}}
	بابت اشتباه در درخواست قبلی عذرخواهی می‌کنم. درخواست شما را به درستی متوجه شدم. اکنون متن را با حذف کامل لینک‌ها (یعنی براکت‌های دوتایی [[ ]]) از نام کتاب‌ها در بخش ارجاعات، و همچنین حذف عبارت «س» و عدد بعد از آن و «ف» و عدد بعد از آن، و تنها نگه داشتن نام کتاب، جلد (ج) و صفحه (ص) بازنویسی می‌کنم.

	~~---~~

	~~# معاد جسمانی~~

	معاد جسمانی اصطلاحی در [[فلسفه اسلامی]] و [[کلام اسلامی]] به معنای بازگشت بدن مادی انسان در [[قیامت]] به همراه [[نفس]] برای دریافت [[ثواب]] و [[عقاب]] اخروی. این مفهوم در مقابل [[معاد روحانی]] قرار دارد که تنها به بقا و جزای نفس مجرد قائل است.

	~~## جایگاه مسئله~~

	[[~~اتفاق~~]] ~~محققان از~~ [[~~فلاسفه~~]] و ~~اهل~~ [[~~شریعت~~]] در ~~ثبوت~~ [[معاد]] ~~وجود~~ دارد ~~و اختلاف در این است~~ که ~~معاد تنها جسمانی است،~~ تنها ~~روحانی است، یا هم جسمانی~~ و ~~هم روحانی~~ است.~~<ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۲۶۹</ref>~~		'''معاد جسمانی''' اصطلاحی در [[فلسفه اسلامی]] و [[کلام اسلامی]] به معنای بازگشت بدن مادی انسان در [[قیامت]] به همراه [[نفس]] برای دریافت [[ثواب]] و [[عقاب]] اخروی. این مفهوم در مقابل [[معاد روحانی]] قرار دارد که تنها به بقا و جزای نفس مجرد قائل است.

	[[~~جمهور~~]] [[~~متکلمان~~]] ~~و عامه~~ [[~~فقها~~]] و ~~[[اهل حدیث]] به~~ معاد جسمانی ~~قائلاند، چه [[روح]] را نزد ایشان جسمی لطیف ساری در بدن چونان آب در گل باشد~~.~~<ref>المبدأ و المعاد، ص۳۷۴</ref>~~<ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۲۶۹</ref> جمهور فلاسفه تنها به معاد روحانی قائلاند.<ref>المبدأ و المعاد، ص۴۳۰</ref><ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۸۰</ref> جمعی از حکمای متأله و عرفای مسلمان و بسیاری از [[امامیه]] به هر دو معاد قائلاند.<ref>المبدأ و المعاد، ص۳۷۵</ref><ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۱۲</ref>		==جایگاه مسئله==
			اتفاق محققان از [[فلاسفه]] و اهل [[شریعت]] در ثبوت [[معاد]] وجود دارد و اختلاف در این است که معاد تنها جسمانی است، تنها روحانی است، یا هم جسمانی و هم روحانی است.<ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۲۶۹</ref>

	~~## اصول~~ و ~~مبانی اثبات~~ معاد جسمانی در ~~حکمت متعالیه~~		جمهور [[متکلمان]] و عامه [[فقها]] و [[اهل حدیث]] به معاد جسمانی قائلاند، چه [[روح]] را نزد ایشان جسمی لطیف ساری در بدن چونان آب در گل باشد.<ref>المبدأ و المعاد، ص۳۷۴</ref><ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۲۶۹</ref> جمهور فلاسفه تنها به معاد روحانی قائلاند.<ref>المبدأ و المعاد، ص۴۳۰</ref><ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۸۰</ref> جمعی از حکمای متأله و عرفای مسلمان و بسیاری از [[امامیه]] به هر دو معاد قائلاند.<ref>المبدأ و المعاد، ص۳۷۵</ref><ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۱۲</ref>

			==اصول و مبانی اثبات معاد جسمانی در حکمت متعالیه==
	[[صدرالمتألهین شیرازی]] اثبات معاد جسمانی را بر اصولی چند مبتنی کرده است.<ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۸۵</ref> این اصول در [[حکمت متعالیه]] عبارتاند از:		[[صدرالمتألهین شیرازی]] اثبات معاد جسمانی را بر اصولی چند مبتنی کرده است.<ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۸۵</ref> این اصول در [[حکمت متعالیه]] عبارتاند از:

A-esmaili: صفحه‌ای تازه حاوی «در ادامه، قالب درخواستی شما بر اساس محتوای مقاله «معاد جسمانی» تکمیل شده است: {{جعبه اطلاعات اصطلاحات فلسفی | نام = معاد جسمانی | عنوان = معاد جسمانی | نام کامل = معاد جسمانی | نام‌های دیگر = | معادل عربی = المعاد الجسمانی | معادل لاتین = Corporeal Resurrection...» ایجاد کرد

2026-05-13T05:13:49Z

صفحه‌ای تازه حاوی «در ادامه، قالب درخواستی شما بر اساس محتوای مقاله «معاد جسمانی» تکمیل شده است: {{جعبه اطلاعات اصطلاحات فلسفی | نام = معاد جسمانی | عنوان = معاد جسمانی | نام کامل = معاد جسمانی | نام‌های دیگر = | معادل عربی = المعاد الجسمانی | معادل لاتین = Corporeal Resurrection...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

در ادامه، قالب درخواستی شما بر اساس محتوای مقاله «معاد جسمانی» تکمیل شده است:

{{جعبه اطلاعات اصطلاحات فلسفی
| نام = معاد جسمانی
| عنوان = معاد جسمانی
| نام کامل = معاد جسمانی
| نام‌های دیگر =
| معادل عربی = المعاد الجسمانی
| معادل لاتین = Corporeal Resurrection
| معادل اروپایی =
| دانش = فلسفه اسلامی، کلام اسلامی
| فلسفه = فلسفه اسلامی، حکمت متعالیه
| مکتب = حکمت متعالیه، کلام اسلامی
| فیلسوفان کلیدی = صدرالمتألهین شیرازی، ابن سینا
| مدافعان = صدرالمتألهین شیرازی، ملاصدرا
| نخستین بار توسط =
| نخستین متن کهن = الأسفار الأربعه، الشواهد الربوبیه
| ریشه‌شناسی =
| تعریف = بازگشت بدن مادی انسان در قیامت به همراه نفس برای دریافت ثواب و عقاب اخروی
| متون مهم = الأسفار الأربعه، المبدأ و المعاد، شرح المنظومه، العرشیه، الشواهد الربوبیه
| مفاهیم مرتبط = معاد روحانی، حشر اجساد، نفس، قوه خیال، حرکت جوهری، تشکیک در وجود
| متضادها = معاد روحانی
| پیش‌نیازها = اصالت وجود، حرکت جوهری، تجرد قوه خیال
| اختلافی = اختلاف در عینیت یا مثلیت بدن اخروی با بدن دنیوی
| متناظر غربی =
| متناظر شرقی =
}}
بابت اشتباه در درخواست قبلی عذرخواهی می‌کنم. درخواست شما را به درستی متوجه شدم. اکنون متن را با حذف کامل **لینک‌ها** (یعنی براکت‌های دوتایی [[ ]]) از نام کتاب‌ها در بخش ارجاعات، و همچنین حذف عبارت **«س» و عدد بعد از آن** و **«ف» و عدد بعد از آن**، و تنها نگه داشتن نام کتاب، جلد (ج) و صفحه (ص) بازنویسی می‌کنم.

---

# معاد جسمانی

**معاد جسمانی** اصطلاحی در [[فلسفه اسلامی]] و [[کلام اسلامی]] به معنای بازگشت بدن مادی انسان در [[قیامت]] به همراه [[نفس]] برای دریافت [[ثواب]] و [[عقاب]] اخروی. این مفهوم در مقابل [[معاد روحانی]] قرار دارد که تنها به بقا و جزای نفس مجرد قائل است.

## جایگاه مسئله

[[اتفاق]] محققان از [[فلاسفه]] و اهل [[شریعت]] در ثبوت [[معاد]] وجود دارد و اختلاف در این است که معاد تنها جسمانی است، تنها روحانی است، یا هم جسمانی و هم روحانی است.<ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۲۶۹</ref>

[[جمهور]] [[متکلمان]] و عامه [[فقها]] و [[اهل حدیث]] به معاد جسمانی قائلاند، چه [[روح]] را نزد ایشان جسمی لطیف ساری در بدن چونان آب در گل باشد.<ref>المبدأ و المعاد، ص۳۷۴</ref><ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۲۶۹</ref> جمهور فلاسفه تنها به معاد روحانی قائلاند.<ref>المبدأ و المعاد، ص۴۳۰</ref><ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۸۰</ref> جمعی از حکمای متأله و عرفای مسلمان و بسیاری از [[امامیه]] به هر دو معاد قائلاند.<ref>المبدأ و المعاد، ص۳۷۵</ref><ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۱۲</ref>

## اصول و مبانی اثبات معاد جسمانی در حکمت متعالیه

[[صدرالمتألهین شیرازی]] اثبات معاد جسمانی را بر اصولی چند مبتنی کرده است.<ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۸۵</ref> این اصول در [[حکمت متعالیه]] عبارتاند از:

=== اصالت وجود و تبعیت ماهیت ===
اثبات معاد جسمانی بر [[اصالت وجود]] و [[تبعیت ماهیت]] از وجود مبتنی است.<ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۸۵</ref>

=== تشکیک در وجود و حرکت جوهری ===
اثبات معاد جسمانی بر [[تشکیک در وجود]] و [[حرکت جوهری]] مبتنی است.<ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۸۶</ref> عجز [[شیخ الرئیس]] [[ابن سینا]] و پیروانش از اثبات معاد جسمانی به اصرار ایشان بر انکار حرکت جوهری بازمیگردد.<ref>أسرار الآیات، ج۲، ص۱۴۶</ref>

=== تجرد قوه خیال ===
اثبات معاد جسمانی بر [[تجرد قوه خیال]] و تحقق آن در عالمی متوسط میان [[عالم عقل]] و [[عالم طبع]] مبتنی است.<ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۹۱</ref>

=== عینیت تشخص و وجود ===
اثبات معاد جسمانی بر این امر مبتنی است که تشخص هر چیز عین وجود خاص آن است.<ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۸۵</ref> همچنین بر عینیت [[وحدت شخصی]] هر چیز با وجود آن و جریان [[تشکیک]] در آن مبتنی است.<ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۸۸</ref>

=== صوریت حقیقت اشیاء ===
اثبات معاد جسمانی بر این مبتنی است که شیئیت هر چیز به [[صورت]] آن است نه به [[ماده]].<ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۸۶</ref>

=== هویت بدن به نفس ===
اثبات معاد جسمانی بر این مبتنی است که هویت و تشخص [[بدن]] به [[نفس]] است نه به جرم، و حقیقت انسان همان نفس است.<ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۹۰</ref>

== اصول سبعه در اثبات حشر اجساد ==
صدرالمتألهین در [[العرشیه]] و [[الشواهد الربوبیه]] هفت اصل را مقدمه اثبات [[حشر]] اجساد انسانی در قیامه قرار داده است.<ref>العرشیه، ص۲۴۵</ref><ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۲۶۱</ref>

=== اصل اول ===
قیام هر چیز به صورت آن است، صورت تمام حقیقت و مبدأ [[فصل اخیر]] و عین [[ماهیت]] آن است.<ref>العرشیه، ص۲۴۵</ref>

=== اصل دوم ===
تشخص هر چیز به نحو وجود خاص آن است، خواه وجود مادی باشد خواه مجرد.<ref>العرشیه، ص۲۴۶</ref>

=== اصل سوم ===
تحقق [[اشتداد]] و حرکت در [[هویت جوهری]] ممکن است.<ref>العرشیه، ص۲۴۶</ref> همچنین تحقق اشکال به [[ابداع]] صرفاً با تصور فاعل ممکن است چنان که با [[استعداد]] مواد تحقق می‌یابد.<ref>العرشیه، ص۲۴۷</ref>

=== اصل پنجم ===
[[قوه خیال]] مجرد است و پس از مرگ باقی می‌ماند و ذات آن پس از مرگ به صورت انسان مقداری ([[مثال]]) متصور می‌شود.<ref>العرشیه، ص۲۴۸</ref>

=== اصل ششم ===
مدرکات انسان از ذات او منفصل نمی‌شوند.<ref>العرشیه، ص۲۴۸</ref>

=== اصل هفتم ===
آثار خارجی بر [[تصورات]]، [[اخلاق]] و [[ملکات نفسانی]] مترتب است.<ref>العرشیه، ص۲۴۹</ref>

== اقامه براهین خمسه بر عینیت بدن اخروی ==
صدرالمتألهین پنج برهان بر عینیت [[بدن اخروی]] با بدن دنیوی اقامه کرده است.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۳۲</ref>

=== برهان نخست ===
شیئیت بدن به صورت آن است نه به ماده؛ بنابراین با زوال [[هیولى]] و لوازم آن، بدن اخروی عین بدن دنیوی است.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۳۲</ref>

=== برهان دوم ===
تشخص بدن به وجود آن است که در هر دو بدن (دنیوی و اخروی) محفوظ است و عوارض زایل‌شونده در آخرت، [[امارات تشخص]]‌اند نه مقوم آن.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۳۳</ref>

=== برهان سوم ===
بدن به [[حرکت اشتدادی]] در وجود خود حرکت می‌کند تا به [[صورت مجرده]] خود رسد و وجود در همه مراتب حرکت متصله محفوظ است.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۳۴</ref>

=== برهان چهارم ===
برای [[وحدت]] مراتبی است و وحدت انسان، وحدت جمعی در عین کثرت است. اختلاف بدن‌ها در [[خواص نشأتین]] به وحدت آنها قدح نمی‌کند.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۳۶</ref>

=== برهان پنجم ===
ماده در قوام [[صورت]] دخیل نیست. اعتبار در بقای حقیقت هر چیز به صورت اخیر آن است و نفس محفوظ در هر دو بدن، صورت اخیر انسان است.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۳۷</ref>

== اقوال در کیفیة بدن معاد ==
قائلان به معادین (جسمانی و روحانی) در اینکه بدن معاد عین بدن اول است یا مانند آن، اختلاف دارند.<ref>المبدأ و المعاد، ص۳۷۵</ref> همچنین در اینکه اعتبار عینیت یا مثلیت در هر عضو و جزئی معتبر است یا در مجموع از حیث مجموع، اختلاف نظر وجود دارد.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۱۲</ref>

مشهور آن است که هیچ‌یک از قائلان به معاد جسمانی، عینیت یا مثلیت را در تک تک اعضا و اجزاء شرط ندانسته‌اند.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۱۲</ref> ادله نقلی چون قول [[پیامبر اسلام|نبی]] (ص) «اهل الجنة جرد مرد» بر عدم اعتبار عینیت یا مثلیت در هر عضو و جزئی دلالت دارند.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۱۲</ref>

صدرالمتألهین بدن معاد را عین بدن شخصی دنیوی می‌داند نه بدنی مماثل، خواه عنصری باشد خواه مثالی.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۳۹</ref><ref>المبدأ و المعاد، ص۳۷۶</ref>

== شبهات و پاسخ‌ها ==

=== شبهه آکل و مأکول ===
منکران معاد به دو شبهه اصلی تمسک کرده‌اند: [[امتناع اعاده معدوم]] و شبهه آکل و مأکول.<ref>المبدأ و المعاد، ص۳۷۶</ref>

شبهه آکل و مأکول مستلزم آن است که یا بدن آکل به تمامه در معاد بازنگردد یا بدن مأکول، و نیز مستلزم [[تعذیب]] مطیع یا [[تنعیم]] عاصی یا اجتماع عذاب و نعمت در یک بدن واحد است.<ref>المبدأ و المعاد، ص۳۹۵</ref><ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۴۵</ref>

پاسخ صدرالمتألهین بدین شبهه آن است که تشخص انسان به نفس اوست نه به بدن؛ هر چه نفس به آن تعلق گیرد، بدان شخص است.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۴۸</ref><ref>المبدأ و المعاد، ص۳۹۵</ref>

پاسخ دیگر آنکه صور اجزاء بدنی در [[وعاء دهر]] یا نزد [[خدا]] محفوظ است و انقلاب یک صورت به صورت دیگر محال است.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۴۵</ref>

پاسخ متکلمان بدین شبهه، تمسک به [[اراده جزافیه]] در فاعل مختار است.<ref>المبدأ و المعاد، ص۳۹۶</ref>

=== شبهه عدم وفای زمین ===
منکران گویند جرم زمین محدود و ابدان غیرمتناهی است، پس گنجایش حشر همه ابدان با هم وجود ندارد.<ref>المبدأ و المعاد، ص۳۹۶</ref>

پاسخ اول: امکان افزایش مقادیر از جهت حجم و عدد از ماده واحد.<ref>المبدأ و المعاد، ص۳۹۶</ref>

پاسخ دوم: نفی [[ازدحام]] و [[تصادم]] و [[تضایق]] از اجسام اخروی.<ref>المبدأ و المعاد، ص۳۹۷</ref>

پاسخ سوم: زمین محشوره صورتی دیگر دارد که همه خلائق را در خود جای می‌دهد.<ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۲۷۱</ref>

=== شبهه لزوم تناسخ ===
منکران گویند معاد جسمانی عین [[تناسخ]] است.<ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۲۷۰</ref>

پاسخ آنکه تناسخ ممتنع، انتقال نفس به بدنی مباین با بدن اول در [[دنیا]] است اما در معاد، نفس به همان بدن اول بازمی‌گردد هرچند با تبدل اجزاء.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۵۲</ref>

=== شبهه اعاده معدوم ===
منکران گویند معاد جسمانی مستلزم [[اعاده معدوم]] است.<ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۲۷۰</ref>

پاسخ آنکه در معاد، احوال برای امر باقی تجدد می‌یابد و از جهت being معدوم بودن، استلزامی ندارد.<ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۲۷۰</ref>

=== شبهه لغویت و عبث ===
منکران گویند اعاده اگر بدون غرض باشد عبث است و اگر غرض به خدا بازگردد مستلزم نقص و اگر به بنده بازگردد مخالف حكمت است.<ref>المبدأ و المعاد، ص۴۰۱</ref>

پاسخ آنکه غرض در معاد، [[نیل جزا]] و [[ظهور صدق انبیاء]] است.<ref>المبدأ و المعاد، ص۴۰۱</ref>

== نسبت معاد جسمانی با تناسخ ==
[[فرق میان تناسخ و معاد جسمانی]] آن است که در تناسخ، نفس به بدنی مباین با بدن اول در دنیا منتقل می‌شود.<ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۴</ref> قیام برهان بر استحاله تناسخ.<ref>العرشیه، ص۲۵۴</ref>

[[غزالی]] قائل به بازگشت روح به بدنی غیر از بدن اول بدون بازگشت اجزاء بوده و آن را تناسخ نامیده ولی تجویز شرعی آن را ادعا کرده است.<ref>المبدأ و المعاد، ص۴۰۰</ref><ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۲۷۴</ref> [[صدرالمتألهین]] این قول را مخالف عقل و شرع دانسته و آن را غیرمغایر با تناسخ ندانسته است.<ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۲۷۴</ref>

== معاد جسمانی در قرآن و روایات ==
برخی آیات بر معاد جسمانی دلالت دارند.<ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۸۲</ref> از جمله آیه «أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً...» و آیه «قالَ مَنْ يُحْيِ الْعِظامَ وَ هِيَ رَميمٌ» و آیه «قُلْ كُونُوا حِجارَةً أَوْ حَدِيداً».<ref>العرشیه، ص۲۴۵</ref>

[[رازی]] به آیات قرآن بر معاد جسمانی استدلال کرده است.<ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۵۳</ref>

حمل آیات صریح در حشر جسمانی بر روحانیات مستلزم آن است که هادی خلق و داعی ایشان به حق، مقرر اکاذیب باشد.<ref>المبدأ و المعاد، ص۴۰۳</ref>

== موضع ابن سینا ==
[[ابن سینا]] منکر معاد جسمانی نبوده اما به برهان آن را اثبات نکرده است.<ref>المبدأ و المعاد، ص۴۰۳</ref><ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۰۸</ref> وی در [[الشفاء]] تصریح کرده که به معاد جسمانی راهی جز از طریق شریعت و تصدیق نبوّت نیست.<ref>الشفاء، ص۴۲۳</ref> و نیز اعتراف کرده است که از اثبات معاد جسمانی عاجز است.<ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۷۹</ref>

== سرّ معاد جسمانی ==
سرّ معاد جسمانی بقای [[طبیعت مطیعه]] با نفس است در [[نشأه باقیه]] بر خلاف طبیعت عنصری مقهور.<ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۹۱</ref><ref>الأسفار الأربعه، ج۳، ص۱۰۰</ref>

برخی نیز سرّ معاد و حشر اجساد را اشتداد [[صور خیالی]] و قوت آنها پس از مرگ دانسته‌اند.<ref>العرشیه، ص۲۳۸</ref>

==پانویس ==
<references/>

==منابع مقاله==
[[رده:معاد]]
[[رده:معاد در اسلام]]
[[رده:معادشناسی]]
[[رده:فلسفه اسلامی]]
[[رده:مفاهیم فلسفی اسلامی]]
[[رده:کلام اسلامی]]
[[رده:حکمت متعالیه]]
[[رده:صدرالدین شیرازی]]
[[رده:عقاید شیعه]]
[[رده:قیامت در اسلام]]
[[رده:بدن در فلسفه]]
[[رده:نفس در فلسفه]]
[[رده:حرکت جوهری]]
[[رده:تشکیک وجود]]
[[رده:اصالت وجود]]
[[رده:خیال در فلسفه اسلامی]]
[[رده:تناسخ]]
[[رده:ابن سینا]]
[[رده:غزالی]]
[[رده:شبهات فلسفی]]