كتاب الحيدة - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Mkheradmand110: /* وابسته‌ها */ الحيدة و الإعتذار في الرد علی من قال بخلق القرآن

2025-05-28T17:33:34Z

وابسته‌ها: الحيدة و الإعتذار في الرد علی من قال بخلق القرآن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۰۳
خط ۷۰:		خط ۷۰:
	==وابسته‌ها==		==وابسته‌ها==
	{{وابسته‌ها}}		{{وابسته‌ها}}
			[[الحيدة و الإعتذار في الرد علی من قال بخلق القرآن]]
	[[رده:کتاب‌شناسی]]		[[رده:کتاب‌شناسی]]

Hbaghizadeh@noornet.net: /* منابع مقاله */

2022-01-16T13:05:57Z

منابع مقاله

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ ژانویهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۶:۳۵
خط ۲۸:		خط ۲۸:
	\| شابک =		\| شابک =
	\| تعداد جلد =1		\| تعداد جلد =1
	\| کتابخانۀ دیجیتال نور =		\| کتابخانۀ دیجیتال نور =21984
	\| کتابخوان همراه نور =21984		\| کتابخوان همراه نور =21984
	\| کد پدیدآور =14298		\| کد پدیدآور =14298
خط ۶۳:		خط ۶۳:
	<references/>		<references/>
	==منابع مقاله==		==منابع مقاله==
	مقدمه و متن کتاب.		مقدمه و متن کتاب.


			{{الگو:علوم قرآنی}}

	==وابسته‌ها==		==وابسته‌ها==
	{{وابسته‌ها}}		{{وابسته‌ها}}

Hbaghizadeh@noornet.net: جایگزینی متن - 'صليبا، جميل' به 'صلیبا، جمیل'

2021-04-10T08:12:51Z

جایگزینی متن - 'صليبا، جميل' به 'صلیبا، جمیل'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ آوریل ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۴۲
خط ۸:		خط ۸:
	[[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی]] (نویسنده)		[[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی]] (نویسنده)

	[[~~صليبا، جميل~~]] (محقق)		[[صلیبا، جمیل]] (محقق)
	\| زبان =عربی		\| زبان =عربی
	\| کد کنگره =‏‏BP‎‏ ‎‏218‎‏/‎‏9‎‏ ‎‏/‎‏ک‎‏9‎‏ح‎‏9‎‏ ‎‏1371		\| کد کنگره =‏‏BP‎‏ ‎‏218‎‏/‎‏9‎‏ ‎‏/‎‏ک‎‏9‎‏ح‎‏9‎‏ ‎‏1371
خط ۳۵:		خط ۳۵:
	}}		}}

	'''كتاب الحيدة'''، تألیف [[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی\|عبدالعزیز بن یحیی کنانی]] (متوفی 240ق)، تنها اثر برجای‌مانده اوست که در علم کلام، به زبان عربی، در نفی خلق قرآن کریم به رشته تحریر درآمده است. مقدمه و تحقیق اثر به قلم [[~~صليبا، جميل~~\|جمیل صلیبا]] به انجام رسیده است.		'''كتاب الحيدة'''، تألیف [[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی\|عبدالعزیز بن یحیی کنانی]] (متوفی 240ق)، تنها اثر برجای‌مانده اوست که در علم کلام، به زبان عربی، در نفی خلق قرآن کریم به رشته تحریر درآمده است. مقدمه و تحقیق اثر به قلم [[صلیبا، جمیل\|جمیل صلیبا]] به انجام رسیده است.

	==ساختار==		==ساختار==
خط ۴۱:		خط ۴۱:

	==گزارش محتوا==		==گزارش محتوا==
	[[~~صليبا، جميل~~\|جمیل صلیبا]] در ابتدای کتاب مقدمه‌ای در هفت بخش نوشته است. این مقدمه مشتمل است بر: معرفی [[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی\|عبدالعزیز کنانی،]] تحقیق در انتساب کتاب حیده به کنانی، مسئله خلق قرآن، تلخیص کتاب حیده، توصیف نسخه‌های خطی کتاب، اشاره به بعضی از نصوصی که مشتمل بر اخبار [[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی\|عبدالعزیز کنانی]] هستند<ref>ر.ک: مقدمه محقق، ص9</ref>‎.		[[صلیبا، جمیل\|جمیل صلیبا]] در ابتدای کتاب مقدمه‌ای در هفت بخش نوشته است. این مقدمه مشتمل است بر: معرفی [[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی\|عبدالعزیز کنانی،]] تحقیق در انتساب کتاب حیده به کنانی، مسئله خلق قرآن، تلخیص کتاب حیده، توصیف نسخه‌های خطی کتاب، اشاره به بعضی از نصوصی که مشتمل بر اخبار [[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی\|عبدالعزیز کنانی]] هستند<ref>ر.ک: مقدمه محقق، ص9</ref>‎.

	برخی مورخین در انتساب این کتاب به [[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی\|کنانی]] تشکیک کرده‌اند؛ کسانی چون ذهبی در ميزان الاعتدال و به‌تبع او سبکی در طبقات الشافعية. محقق کتاب نفی اسناد کتاب حیده به [[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی\|کنانی]] را استدلالی عقلی دانسته، نه تحقیقی تاریخی. از [[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی\|کنانی]] اثر دیگری نیز در دست نداریم که بتوانیم به آن رجوع کنیم و نظرات او در این کتاب را با آن مقابله کنیم. از طرفی ابن ندیم و خطیب بغدادی که متقدم بر ذهبی و سبکی بوده‌اند در اسناد کتاب حیده به [[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی\|عبدالعزیز کنانی]] تشکیک نکرده‌اند. درهرحال این موضوع قطعی است که [[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی\|کنانی]] کتابی با نام الحيدة نوشته است، اما این کتاب که بعد از خروجش از مجلس مأمون بر اصحابش املا کرد، در ابتدا بیشتر از ده ورق نبود؛ چراکه خود در ابتدای صفحه 136 کتابش به این موضوع اشاره کرده است<ref>ر.ک: همان، ص19-17</ref>‎. با توجه به اینکه نسخی که از الحيدة به دست ما رسیده، اختلاف زیادی با هم دارد، ممکن است مباحثی را ناسخین به آن افزوده باشند؛ چراکه آنها بسیاری از اوقات تحریف می‌کنند یا الفاظ را تصحیف کرده یا به متن کتابی که موافق مذهبشان باشد، مطالبی را از جانب خود می‌افزایند تا به‌وسیله آن برخی معانی را توضیح دهند یا با شواهدی که می‌شناسند مطالبی را تأیید کنند<ref>ر.ک: همان، ص21</ref>‎.		برخی مورخین در انتساب این کتاب به [[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی\|کنانی]] تشکیک کرده‌اند؛ کسانی چون ذهبی در ميزان الاعتدال و به‌تبع او سبکی در طبقات الشافعية. محقق کتاب نفی اسناد کتاب حیده به [[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی\|کنانی]] را استدلالی عقلی دانسته، نه تحقیقی تاریخی. از [[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی\|کنانی]] اثر دیگری نیز در دست نداریم که بتوانیم به آن رجوع کنیم و نظرات او در این کتاب را با آن مقابله کنیم. از طرفی ابن ندیم و خطیب بغدادی که متقدم بر ذهبی و سبکی بوده‌اند در اسناد کتاب حیده به [[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی\|عبدالعزیز کنانی]] تشکیک نکرده‌اند. درهرحال این موضوع قطعی است که [[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی\|کنانی]] کتابی با نام الحيدة نوشته است، اما این کتاب که بعد از خروجش از مجلس مأمون بر اصحابش املا کرد، در ابتدا بیشتر از ده ورق نبود؛ چراکه خود در ابتدای صفحه 136 کتابش به این موضوع اشاره کرده است<ref>ر.ک: همان، ص19-17</ref>‎. با توجه به اینکه نسخی که از الحيدة به دست ما رسیده، اختلاف زیادی با هم دارد، ممکن است مباحثی را ناسخین به آن افزوده باشند؛ چراکه آنها بسیاری از اوقات تحریف می‌کنند یا الفاظ را تصحیف کرده یا به متن کتابی که موافق مذهبشان باشد، مطالبی را از جانب خود می‌افزایند تا به‌وسیله آن برخی معانی را توضیح دهند یا با شواهدی که می‌شناسند مطالبی را تأیید کنند<ref>ر.ک: همان، ص21</ref>‎.
خط ۴۷:		خط ۴۷:
	معتزله، قائل به خلق قرآن کریم هستند. از جمله براهین معتزله بر خلق، این موارد است: اگر کلام خدا مخلوق نباشد لازم می‌آید که امر و نهی قدیم باشند و این هم محال است. کلام نیاز به مخاطب دارد؛ پس اگر مخاطب، مخلوق باشد کلام هم مخلوق است. همچنین خداوند با خودش سخن نمی‌گوید، بلکه با بندگانش سخن می‌گوید؛ پس اگر عبدمخلوق باشد کلام الله هم مخلوق است. دیگر اینکه خطاب الله تعالی به موسی غیر از خطابش به عیسی(ع) و محمد(ص) است؛ همچنان‌که خطاب خداوند به بنی‌اسرائیل غیر از خطابش به عرب است و هر خطابی که به تبدل زمان و مکان تغییر کند کلام مخلوق است<ref>ر.ک: همان، ص25</ref>‎.		معتزله، قائل به خلق قرآن کریم هستند. از جمله براهین معتزله بر خلق، این موارد است: اگر کلام خدا مخلوق نباشد لازم می‌آید که امر و نهی قدیم باشند و این هم محال است. کلام نیاز به مخاطب دارد؛ پس اگر مخاطب، مخلوق باشد کلام هم مخلوق است. همچنین خداوند با خودش سخن نمی‌گوید، بلکه با بندگانش سخن می‌گوید؛ پس اگر عبدمخلوق باشد کلام الله هم مخلوق است. دیگر اینکه خطاب الله تعالی به موسی غیر از خطابش به عیسی(ع) و محمد(ص) است؛ همچنان‌که خطاب خداوند به بنی‌اسرائیل غیر از خطابش به عرب است و هر خطابی که به تبدل زمان و مکان تغییر کند کلام مخلوق است<ref>ر.ک: همان، ص25</ref>‎.

	[[~~صليبا، جميل~~\|جمیل صلیبا]] خلاصه مطالب کتاب را در مقدمه در هفت شماره ذکر کرده که به آن اشاره می‌شود:		[[صلیبا، جمیل\|جمیل صلیبا]] خلاصه مطالب کتاب را در مقدمه در هفت شماره ذکر کرده که به آن اشاره می‌شود:
	# کتاب با مناظره [[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی\|عبدالعزیز کنانی]] و بشر مریسی آغاز شده است. این مناظره از ابتدای کتاب تا صفحه 124 بر مبنای یک اصل می‎چرخد که عبارت است از کتاب و سنت نبوی. از اینجای کتاب، بشر درخواست می‌کند که اصل دیگری مبنا قرار گیرد و مناظره بر مبنای استدلال و قیاس پیگیری شود، نه بر اساس تنزیل و سنت<ref>ر.ک: همان، ص29</ref>‎.		# کتاب با مناظره [[کنانی، عبدالعزیز بن یحیی\|عبدالعزیز کنانی]] و بشر مریسی آغاز شده است. این مناظره از ابتدای کتاب تا صفحه 124 بر مبنای یک اصل می‎چرخد که عبارت است از کتاب و سنت نبوی. از اینجای کتاب، بشر درخواست می‌کند که اصل دیگری مبنا قرار گیرد و مناظره بر مبنای استدلال و قیاس پیگیری شود، نه بر اساس تنزیل و سنت<ref>ر.ک: همان، ص29</ref>‎.
	# عبدالعزیز از بشر می‌پرسد که دلیل تو بر اینکه قرآن مخلوق است چیست؟ بشر می‌گوید: قرآن شیء است و به نص قرآن هر چیزی مخلوق است. سپس عبدالعزیز می‌گوید: «اگر منظور تو از اینکه قرآن شیء است، این است که موجود است و معدوم نیست، بله شیء است؛ اما اگر منظور تو این است که شیء اسمی برای قرآن است و قرآن مانند اشیاء دیگر است، خیر». معنای سخن عبدالعزیز این است که جاری می‌شود بر کلام الهی همان که خداوند بر خودش جاری کرده است. خداوند شیء را یکی از اسامی خود قرار نداده، بلکه نفسش را اکبر اشیاء دانسته و خود را از اشیاء مخلوقه خارج کرده و گفته است: '''ليس كمثله شيء''' (الشوری: 11) و اسامی خود را در کتابش برشمرده و خود را به «شیء» نام نبرده است؛ پس اگر شیء دلالت بر اثبات وجود می‌کند، کلام الهی شیء است؛ اما اگر دلالت بر اشیاء مخلوقه می‌کند، کلام الهی خارج از آن است<ref>ر.ک: همان، ص30-29</ref>‎.		# عبدالعزیز از بشر می‌پرسد که دلیل تو بر اینکه قرآن مخلوق است چیست؟ بشر می‌گوید: قرآن شیء است و به نص قرآن هر چیزی مخلوق است. سپس عبدالعزیز می‌گوید: «اگر منظور تو از اینکه قرآن شیء است، این است که موجود است و معدوم نیست، بله شیء است؛ اما اگر منظور تو این است که شیء اسمی برای قرآن است و قرآن مانند اشیاء دیگر است، خیر». معنای سخن عبدالعزیز این است که جاری می‌شود بر کلام الهی همان که خداوند بر خودش جاری کرده است. خداوند شیء را یکی از اسامی خود قرار نداده، بلکه نفسش را اکبر اشیاء دانسته و خود را از اشیاء مخلوقه خارج کرده و گفته است: '''ليس كمثله شيء''' (الشوری: 11) و اسامی خود را در کتابش برشمرده و خود را به «شیء» نام نبرده است؛ پس اگر شیء دلالت بر اثبات وجود می‌کند، کلام الهی شیء است؛ اما اگر دلالت بر اشیاء مخلوقه می‌کند، کلام الهی خارج از آن است<ref>ر.ک: همان، ص30-29</ref>‎.

Hbaghizadeh@noornet.net: جایگزینی متن - 'کناني، عبدالعزيز بن يحيي' به 'کنانی، عبدالعزیز بن یحیی'

2021-01-04T10:12:31Z

جایگزینی متن - 'کناني، عبدالعزيز بن يحيي' به 'کنانی، عبدالعزیز بن یحیی'

نمایش تغییرات

Hbaghizadeh@noornet.net: جایگزینی متن - '== وابسته‌ها == ' به '==وابسته‌ها== {{وابسته‌ها}} '

2020-12-09T22:06:18Z

جایگزینی متن - '== وابسته‌ها == ' به '==وابسته‌ها== {{وابسته‌ها}} '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ دسامبر ۲۰۲۰، ساعت ۰۱:۳۶
خط ۶۵:		خط ۶۵:
	مقدمه و متن کتاب.		مقدمه و متن کتاب.

	== وابسته‌ها ==		==وابسته‌ها==
			{{وابسته‌ها}}

	[[رده:کتاب‌شناسی]]		[[رده:کتاب‌شناسی]]

Hbaghizadeh@noornet.net: جایگزینی متن - 'رده: 25 مهر الی 24 آبان(97)' به ''

2020-06-14T14:38:43Z

جایگزینی متن - 'رده: 25 مهر الی 24 آبان(97)' به ''

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۱۸:۰۸
خط ۷۶:		خط ۷۶:

	[[رده:الهیات (توحید)]]		[[رده:الهیات (توحید)]]

	~~[[رده: 25 مهر الی 24 آبان(97)]]~~

Hbaghizadeh@noornet.net: جایگزینی متن - 'رده:سال97-25شهریور الی24 مهر' به ''

2020-06-14T14:23:19Z

جایگزینی متن - 'رده:سال97-25شهریور الی24 مهر' به ''

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۱۷:۵۳
خط ۷۸:		خط ۷۸:

	[[رده: 25 مهر الی 24 آبان(97)]]		[[رده: 25 مهر الی 24 آبان(97)]]
	~~[[رده:سال97-25شهریور الی24 مهر]]~~

A-esmaili@noornet.net: جایگزینی متن - '' به ''

2020-02-25T10:42:29Z

جایگزینی متن - '<references />' به '<references/>'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۴:۱۲
خط ۶۱:		خط ۶۱:

	==پانویس ==		==پانویس ==
	<references />		<references/>
	==منابع مقاله==		==منابع مقاله==
	مقدمه و متن کتاب.		مقدمه و متن کتاب.

Hbaghizadeh@noornet.net: جایگزینی متن - 'ش‎ه' به 'ش‌ه'

2019-09-11T01:22:22Z

جایگزینی متن - 'ش‎ه' به 'ش‌ه'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۴:۵۲
خط ۲۹:		خط ۲۹:
	\| تعداد جلد =1		\| تعداد جلد =1
	\| کتابخانۀ دیجیتال نور =		\| کتابخانۀ دیجیتال نور =
			\| کتابخوان همراه نور =21984
	\| کد پدیدآور =14298		\| کد پدیدآور =14298
	\| پس از =		\| پس از =
خط ۵۷:		خط ۵۸:
	==وضعیت کتاب==		==وضعیت کتاب==
	در انتهای کتاب برای استفاده محققین، فهارس فنی تدوین شده که عبارتند از: فهارس اعلام، بلدان و مکان‌ها، شعوب و قبائل و دولت‎ها و فرق و مذاهب، مصطلحات و در آخر فهرست مطالب.		در انتهای کتاب برای استفاده محققین، فهارس فنی تدوین شده که عبارتند از: فهارس اعلام، بلدان و مکان‌ها، شعوب و قبائل و دولت‎ها و فرق و مذاهب، مصطلحات و در آخر فهرست مطالب.
	در پاورقی‌های کتاب اختلاف نسخه‌ها و ~~بخش‎هایی~~ که از نسخه‌ها افتاده ذکر شده است.		در پاورقی‌های کتاب اختلاف نسخه‌ها و بخش‌هایی که از نسخه‌ها افتاده ذکر شده است.

	==پانویس ==		==پانویس ==

Hbaghizadeh@noornet.net: جایگزینی متن - 'ه‎خ' به 'ه‌خ'

2019-09-08T22:04:22Z

جایگزینی متن - 'ه‎خ' به 'ه‌خ'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۱:۳۴
خط ۵۳:		خط ۵۳:
	# در بخش دیگری از مناظره، معنای «جعل» مورد بحث قرار گرفته است. بشر می‌گوید: خداوند متعال در کتابش می‌فرماید: '''إنا جعلناه قرآنا عربيا''' (الزخرف: 3) و «جعلناه»، به معنای «خلقناه» است. عبدالعزیز چنین پاسخ می‌دهد: جعل در لغت عرب دو معنا دارد: یکی از معانی‌اش خلق است و معنای دیگر تصییر است. در آیاتی چون '''الحمد لله الذي خلق السموات و الأرض''' (الأنعام: 1)، جعل به معنای خلق است، اما در آیاتی چون '''و جعلوا لله شركاء الجن''' (الأنعام: 100)، معنای جعل، تصییر است، نه خلق<ref>ر.ک: همان، ص34</ref>‎.		# در بخش دیگری از مناظره، معنای «جعل» مورد بحث قرار گرفته است. بشر می‌گوید: خداوند متعال در کتابش می‌فرماید: '''إنا جعلناه قرآنا عربيا''' (الزخرف: 3) و «جعلناه»، به معنای «خلقناه» است. عبدالعزیز چنین پاسخ می‌دهد: جعل در لغت عرب دو معنا دارد: یکی از معانی‌اش خلق است و معنای دیگر تصییر است. در آیاتی چون '''الحمد لله الذي خلق السموات و الأرض''' (الأنعام: 1)، جعل به معنای خلق است، اما در آیاتی چون '''و جعلوا لله شركاء الجن''' (الأنعام: 100)، معنای جعل، تصییر است، نه خلق<ref>ر.ک: همان، ص34</ref>‎.
	# سپس مناظره‌کنندگان از قرآن و سنت، به استدلال و قیاس رجوع می‌کنند. عبدالعزیز می‌گوید: اگر بگویی قرآن مخلوق است، لازمه‌اش آن است که قرآن را در خودش یا در دیگری خلق کرده است یا آن را قائم به ذات آفریده است. اگر خداوند کلامش را در خودش خلق کرده، پس خداوند محل تغییرات و حوادث می‌شود و این محال است؛ چراکه خداوند ناقص نیست که نیاز به خلق چیزی داشته باشد که خودش را با آن کامل کند و اگر بگویی در غیرش قرآن را خلق کرده، کلام الهی مانند کلام‎های دیگر در سینه‌های مردم خلق می‌شود. این نیز محال است؛ چراکه منجر به تشبیه کلام خداوند به شعر و قول باطل و کفر می‌شود و اگر بگویی قائم به ذات خلق شده است، این نیز باطل است؛ چراکه هر کلامی از متکلمی صادر می‌شود؛ چنان‌که اراده، از مرید و علم، از عالم و قدرت، از قادر؛ پس تنها قولی که باقی می‌ماند این است که بگوییم قرآن صفت خداست و صفات خداوند مخلوق نیستند<ref>ر.ک: همان، ص37</ref>‎.		# سپس مناظره‌کنندگان از قرآن و سنت، به استدلال و قیاس رجوع می‌کنند. عبدالعزیز می‌گوید: اگر بگویی قرآن مخلوق است، لازمه‌اش آن است که قرآن را در خودش یا در دیگری خلق کرده است یا آن را قائم به ذات آفریده است. اگر خداوند کلامش را در خودش خلق کرده، پس خداوند محل تغییرات و حوادث می‌شود و این محال است؛ چراکه خداوند ناقص نیست که نیاز به خلق چیزی داشته باشد که خودش را با آن کامل کند و اگر بگویی در غیرش قرآن را خلق کرده، کلام الهی مانند کلام‎های دیگر در سینه‌های مردم خلق می‌شود. این نیز محال است؛ چراکه منجر به تشبیه کلام خداوند به شعر و قول باطل و کفر می‌شود و اگر بگویی قائم به ذات خلق شده است، این نیز باطل است؛ چراکه هر کلامی از متکلمی صادر می‌شود؛ چنان‌که اراده، از مرید و علم، از عالم و قدرت، از قادر؛ پس تنها قولی که باقی می‌ماند این است که بگوییم قرآن صفت خداست و صفات خداوند مخلوق نیستند<ref>ر.ک: همان، ص37</ref>‎.
	# بهترین مطلبی که درباره این مناظره می‌شود گفت این است که محاوره‌ای زیبا بین دو عالم است که دو دیدگاه مختلف دارند؛ بشر مریسی از اهل تأویل و استدلال و قیاس بشمار می‌رود و [[کناني، عبدالعزيز بن يحيي\|کنانی]] از اهل حدیث و سنت و هنگامی‌که بدانیم که بشر مریسی از موالی و عبدالعزیز از کنانه است، می‌توانیم بگوییم مناظره این دو شخصیت شبیه درگیری‌های فکری است که در بغداد بین شعوبیه و اعراب رخ می‌داد. دلیل بر این مطلب مسخره شدن غیر عرب‌ها – که زبان عربی را به‌درستی نمی‌فهمند - ‎توسط عبدالعزیز و مدح فراوان مأمون ~~به‎خاطر~~ علمش به زبان قومش است<ref>ر.ک: همان، ص39</ref>‎.		# بهترین مطلبی که درباره این مناظره می‌شود گفت این است که محاوره‌ای زیبا بین دو عالم است که دو دیدگاه مختلف دارند؛ بشر مریسی از اهل تأویل و استدلال و قیاس بشمار می‌رود و [[کناني، عبدالعزيز بن يحيي\|کنانی]] از اهل حدیث و سنت و هنگامی‌که بدانیم که بشر مریسی از موالی و عبدالعزیز از کنانه است، می‌توانیم بگوییم مناظره این دو شخصیت شبیه درگیری‌های فکری است که در بغداد بین شعوبیه و اعراب رخ می‌داد. دلیل بر این مطلب مسخره شدن غیر عرب‌ها – که زبان عربی را به‌درستی نمی‌فهمند - ‎توسط عبدالعزیز و مدح فراوان مأمون به‌خاطر علمش به زبان قومش است<ref>ر.ک: همان، ص39</ref>‎.

	==وضعیت کتاب==		==وضعیت کتاب==