https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE 2026-06-17T10:06:25Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.39.0 https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE&diff=809139&oldid=prev 2025-12-06T11:39:40Z

<p>جایگزینی متن - &#039;علیه السلام&#039; به &#039;علیه‌السلام&#039;</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۰۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l11">خط ۱۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| ناشر = مؤسسه امام صادق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علیه السلام</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| ناشر = مؤسسه امام صادق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علیه‌السلام</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| مکان نشر = ایران - قم</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| مکان نشر = ایران - قم</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| سال نشر = 1385ش - 1427ق</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| سال نشر = 1385ش - 1427ق</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-809123:rev-809139 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE&diff=809123&oldid=prev 2025-12-06T11:20:15Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۵۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l56">خط ۵۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۶:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتاب‌شناسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتاب‌شناسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشده2</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده2 آذر 1404</ins>]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ آبان 1404 توسط عباس مکرمی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ آبان 1404 توسط عباس مکرمی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ آبان 1404 توسط فریدون سبحانی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ آبان 1404 توسط فریدون سبحانی]]</div></td></tr> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE&diff=809121&oldid=prev 2025-12-06T11:17:39Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۴۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l24">خط ۲۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از =  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از =  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''فلسفۀ تاریخ'''، جعفر سبحانی (متولد ۱۳۰۸ش)، فقیه، متکلم، مفسر و از مراجع تقلید شیعه، کتابی است در بررسی قوانین کلی حاکم بر تاریخ و جامعه و عوامل مؤثر در تحولات بشری که به تبیین مشخصات و تفاوت‌های علم تاریخ، جامعه‌شناسی و فلسفه تاریخ نیز می‌پردازد</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''فلسفۀ تاریخ'''، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سبحانی تبریزی، جعفر|آیت‌الله </ins>جعفر سبحانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(متولد ۱۳۰۸ش)، فقیه، متکلم، مفسر و از مراجع تقلید شیعه، کتابی است در بررسی قوانین کلی حاکم بر تاریخ و جامعه و عوامل مؤثر در تحولات بشری که به تبیین مشخصات و تفاوت‌های علم تاریخ، جامعه‌شناسی و فلسفه تاریخ نیز می‌پردازد</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ساختار==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ساختار==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l44">خط ۴۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل پنجم: مارکسیسم و نیروی محرّک تاریخ: این فصل به نقد و ارزیابی مارکسیسم به عنوان نیروی محرک تاریخ می‌پردازد. ابتدا بینش ابزاری مارکسیسم شرح داده شده و مفهوم ابزار تولید، نیروی تولید و تضاد رشد تولید با وجه مالکیت توضیح داده می‌شود. سپس به ارزیابی جبر تاریخ مارکس، تمرکز بر تک‌تکيه‌گاه مادی، و نادیده‌گرفتن نقش انسان در تاریخ پرداخته و تناقضات تاریخی در نظریه مارکسیسم (مانند تضادهای ناشی از رشد ابزار تولید و توزیع) بیان می‌گردد&lt;ref&gt;همان، ص153- 214&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل پنجم: مارکسیسم و نیروی محرّک تاریخ: این فصل به نقد و ارزیابی مارکسیسم به عنوان نیروی محرک تاریخ می‌پردازد. ابتدا بینش ابزاری مارکسیسم شرح داده شده و مفهوم ابزار تولید، نیروی تولید و تضاد رشد تولید با وجه مالکیت توضیح داده می‌شود. سپس به ارزیابی جبر تاریخ مارکس، تمرکز بر تک‌تکيه‌گاه مادی، و نادیده‌گرفتن نقش انسان در تاریخ پرداخته و تناقضات تاریخی در نظریه مارکسیسم (مانند تضادهای ناشی از رشد ابزار تولید و توزیع) بیان می‌گردد&lt;ref&gt;همان، ص153- 214&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-807119:rev-809121 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE&diff=807119&oldid=prev 2025-11-15T07:37:54Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR59883J1.jpg | عنوان = فلسفه تاریخ | عنوان‌های دیگر = | پدیدآورندگان | پدیدآوران = <a href="/wiki/%D8%B3%D8%A8%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%8C_%D8%AC%D8%B9%D9%81%D8%B1" title="سبحانی تبریزی، جعفر">سبحانی تبریزی، جعفر</a> (نويسنده) |زبان | زبان = فارسی | کد کنگره = /س2ف8 16/8 D | موضوع = |ناشر | ناشر = مؤسسه امام صادق علیه السلام | مکان نشر =...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br /> | تصویر =NUR59883J1.jpg<br /> | عنوان = فلسفه تاریخ<br /> | عنوان‌های دیگر = <br /> | پدیدآورندگان<br /> | پدیدآوران = <br /> [[سبحانی تبریزی، جعفر]] (نويسنده)<br /> |زبان<br /> | زبان = فارسی<br /> | کد کنگره = /س2ف8 16/8 D <br /> | موضوع =<br /> |ناشر <br /> | ناشر = مؤسسه امام صادق علیه السلام<br /> | مکان نشر = ایران - قم<br /> | سال نشر = 1385ش - 1427ق<br /> | کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE59883AUTOMATIONCODE<br /> | چاپ = 1<br /> | شابک = <br /> | تعداد جلد = 1<br /> | کتابخانۀ دیجیتال نور = 59883<br /> | کتابخوان همراه نور = 59883<br /> | کد پدیدآور = 32<br /> | پس از = <br /> | پیش از = <br /> }}<br /> '''فلسفۀ تاریخ'''، جعفر سبحانی (متولد ۱۳۰۸ش)، فقیه، متکلم، مفسر و از مراجع تقلید شیعه، کتابی است در بررسی قوانین کلی حاکم بر تاریخ و جامعه و عوامل مؤثر در تحولات بشری که به تبیین مشخصات و تفاوت‌های علم تاریخ، جامعه‌شناسی و فلسفه تاریخ نیز می‌پردازد<br /> <br /> ==ساختار==<br /> کتاب در قالب یک پیشگفتار و پنج فصل اصلی، تنظیم شده است.<br /> <br /> ==سبک نگارش==<br /> نویسنده به نقد دیدگاه‌های تک‌عاملی مانند مارکسیسم و نظریات جغرافیایی پرداخته &lt;ref&gt;ر.ک متن کتاب، ص57- 58&lt;/ref&gt; و دیدگاه‌های متضاد (مانند مکانیکی و ارگانیکی بودن جامعه) را تحلیل می‌کند&lt;ref&gt;همان، ص26- 29&lt;/ref&gt;. بخش قابل توجهی از کتاب (فصل چهارم) به بررسی عامل سازنده تاریخ از دیدگاه قرآن و سنت‌های الهی اختصاص دارد&lt;ref&gt;همان، ص139- 152&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> ==گزارش محتوا==<br /> پیشگفتار: این بخش به تعریف فلسفه تاریخ به‌عنوان علم آشنایی با قوانین کلی حاکم بر تاریخ و جامعه می‌پردازد و سهم متقابل علم تاریخ، جامعه‌شناسی و فلسفۀ تاریخ را در شناخت تحولات روشن می‌سازد&lt;ref&gt;پیشگفتار، ص13- 16&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> فصل نخست: بحث‌های مقدماتی در شناسایی عامل سازنده تاریخ: در این فصل پانزده بحث مقدماتی ارائه شده است، شامل تفکیک تغییرات بنیادی و غیر بنیادی تاریخ، بحث در مورد نظریه «گردش دوره‌ای تاریخ»، بررسی اصالت فرد در مقابل اصالت جامعه، تبیین همبستگی ارگانیکی جامعه، نسبت مارکسیسم با ارتباط ارگانیکی جامعه، قانون تکامل و افول جوامع، نقش قهرمانان، رویدادهای تصادفی، و ارزش و نگارش تاریخ. همچنین در مورد تفسیر غلط از تأثیر دین، لزوم کمال‌جویی ریشه‌دار در چند عامل و نقد تک عاملی بودن ابزار تولید، و تأثیر وضعیت جغرافیایی بر انسان و تاریخ سخن گفته می‌شود&lt;ref&gt;متن کتاب، ص17- 64&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> فصل دوم: زمینه‌سازان تحول: این فصل زمینه‌های تحول و تکامل را از عوامل سازنده جدا می‌کند. در این بخش، محدود بودن اطلاعات کاوشگران درباره محرک‌های تاریخ و نقد نظریات تک عاملی مطرح می‌شود. همچنین، تمایز میان علل و زمینه‌های مؤثر در تاریخ با ذکر نظریه جغرافیایی (جغرافیاگرایی) و اهمیت تلاقی امت‌ها و تأثیر متقابل تمدن‌ها بر یکدیگر، به‌ویژه نقش جنگ‌های صلیبی در توسعه علوم و تمدن غرب، بررسی شده است&lt;ref&gt;همان، ص65- 81&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> فصل سوم: عوامل محرّک تاریخ: این بخش به ریشه‌های اصلی حرکت تاریخ می‌پردازد که شامل نقش غرایز در گردش چرخ‌های تاریخ، بررسی ابعاد چهارگانه روح انسانی (حس کنجکاوی، نیکوکاری، گرایش به زیبایی و حس مذهبی) به‌عنوان نیروی محرک تاریخ و تأثیر دین در انقلاب‌های جهانی و نقش پیامبران است. سپس به نیازهای مادی و معنوی انسان به‌عنوان عوامل سازنده تاریخ، نقد ملی‌گرایی و ناسیونالیسم و نقش حوادث پیش‌بینی نشده (غیرمترقبه) در تحولات تاریخی اشاره می‌شود. در نهایت، شخصیت‌های آفرینش‌گر به‌عنوان عامل خلاق و مؤثر در تاریخ تحلیل می‌گردند&lt;ref&gt;همان، ص83- 136&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> فصل چهارم: نیروی محرّک تاریخ از دیدگاه قرآن: این فصل پنج مبحث را بر اساس آموزه‌های قرآنی تشریح می‌کند؛ از جمله اینکه هر امتی دارای اجل و زمان محدودی برای عروج و افول است، سنت‌های الهی که در اقوام و ملل جاری است، واکنش سنت‌های الهی به رفتار امت‌ها (تغییر وضعیت یک قوم به دست خودشان)، تضاد در طبیعت و جامعه به‌عنوان عامل حرکت و تأثیر وضع مادی در رفتار انسان (مانند نقش فقر و غنا در گرایش به دین)&lt;ref&gt;همان، ص137- 152&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> فصل پنجم: مارکسیسم و نیروی محرّک تاریخ: این فصل به نقد و ارزیابی مارکسیسم به عنوان نیروی محرک تاریخ می‌پردازد. ابتدا بینش ابزاری مارکسیسم شرح داده شده و مفهوم ابزار تولید، نیروی تولید و تضاد رشد تولید با وجه مالکیت توضیح داده می‌شود. سپس به ارزیابی جبر تاریخ مارکس، تمرکز بر تک‌تکيه‌گاه مادی، و نادیده‌گرفتن نقش انسان در تاریخ پرداخته و تناقضات تاریخی در نظریه مارکسیسم (مانند تضادهای ناشی از رشد ابزار تولید و توزیع) بیان می‌گردد&lt;ref&gt;همان، ص153- 214&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> <br /> ==پانویس==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> ==منابع مقاله==<br /> مقدمه و متن کتاب.<br /> <br /> <br /> ==وابسته‌ها==<br /> {{وابسته‌ها}}<br /> <br /> [[رده:کتاب‌شناسی]]<br /> <br /> [[رده:مقالات بازبینی نشده2]]<br /> [[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ آبان 1404 توسط عباس مکرمی]]<br /> [[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ آبان 1404 توسط فریدون سبحانی]]</div>

A-esmaeili