فلسفه آفرینش - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Hbaghizadeh: جایگزینی متن - 'ه‏ها' به 'ه‌‏ها'

2026-04-13T08:29:07Z

جایگزینی متن - 'ه‏ها' به 'ه‌‏ها'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۵۹
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	\| زبان = فارسی		\| زبان = فارسی
	\| کد کنگره = /ن6ف8 226 BL		\| کد کنگره = /ن6ف8 226 BL
	\| موضوع =آفرینش - پوچی (فلسفه) - کیهان آفرینی - ~~جنبه‏های~~ قرآنی - زندگی		\| موضوع =آفرینش - پوچی (فلسفه) - کیهان آفرینی - جنبه‌‏های قرآنی - زندگی
	\|ناشر		\|ناشر
	\| ناشر = نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها. دفتر نشر معارف		\| ناشر = نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها. دفتر نشر معارف

Hbaghizadeh: /* وابسته‌ها */

2026-04-08T05:05:59Z

وابسته‌ها

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۳۵
خط ۱۲۴:		خط ۱۲۴:
	[[رده:ادیان، اسطوره‌شناسی، خردگرایی]]		[[رده:ادیان، اسطوره‌شناسی، خردگرایی]]
	[[رده:خداشناسی فطری]]		[[رده:خداشناسی فطری]]
			[[رده:مقالات بازبینی شده2 فروردین 1405]]
	[[رده:مقالات بازبینی ~~نشده2~~]]
	[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ فروردین 1405 توسط عباس مکرمی]]		[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ فروردین 1405 توسط عباس مکرمی]]
	[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ فروردین 1405 توسط محسن عزیزی]]		[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ فروردین 1405 توسط محسن عزیزی]]

Hbaghizadeh: /* وابسته‌ها */

2026-04-08T05:05:19Z

وابسته‌ها

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۳۵
خط ۱۲۲:		خط ۱۲۲:

	[[رده:کتاب‌شناسی]]		[[رده:کتاب‌شناسی]]
	[[رده:~~ادیان. اسطوره شناسی.~~ خردگرایی]]		[[رده:ادیان، اسطوره‌شناسی، خردگرایی]]
	[[رده:خداشناسی فطری]]		[[رده:خداشناسی فطری]]

Hbaghizadeh در ‏۸ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۰۴

2026-04-08T05:04:12Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۳۴
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	\| پیش از =		\| پیش از =
	}}		}}
	'''فلسفه آفرینش'''، اثر [[عبدالله نصری]] (متولد ۱۳۲۲ش)، کتابی است در بررسی پرسش‌های بنیادین درباره آفرینش انسان و جهان، هدفمندی حیات و کمال نهایی بشریت که دیدگاه‌های متنوع فلسفی، کلامی و عرفانی را در این زمینه تحلیل می‌کند.		'''فلسفه آفرینش'''، اثر [[نصری، عبدالله\|عبدالله نصری]] (متولد ۱۳۲۲ش)، کتابی است در بررسی پرسش‌های بنیادین درباره آفرینش انسان و جهان، هدفمندی حیات و کمال نهایی بشریت که دیدگاه‌های متنوع فلسفی، کلامی و عرفانی را در این زمینه تحلیل می‌کند.

	==ساختار==		==ساختار==
خط ۶۱:		خط ۶۱:
	# هند باستان و بودا: در تفکر هندی، زندگی با رنج، گرسنگی و پیری پیوند خورده است. بودا بر چهار حقیقت مقدس (رنج، خاستگاه رنج، رهایی از رنج و راه رهایی) تأکید داشت و هدف نهایی را رسیدن به «نیروانا» برای قطع زنجیره تناسخ می‌دانست<ref>ر.ک: همان، ص86-89</ref>.		# هند باستان و بودا: در تفکر هندی، زندگی با رنج، گرسنگی و پیری پیوند خورده است. بودا بر چهار حقیقت مقدس (رنج، خاستگاه رنج، رهایی از رنج و راه رهایی) تأکید داشت و هدف نهایی را رسیدن به «نیروانا» برای قطع زنجیره تناسخ می‌دانست<ref>ر.ک: همان، ص86-89</ref>.
	# مانی: او دیدگاهی ثنوی داشت و جهان را صحنه نبرد نور و ظلمت می‌دید که در آن بدبختی و رنج بر زندگی حاکم است<ref>ر.ک: همان، ص95</ref>.		# مانی: او دیدگاهی ثنوی داشت و جهان را صحنه نبرد نور و ظلمت می‌دید که در آن بدبختی و رنج بر زندگی حاکم است<ref>ر.ک: همان، ص95</ref>.
	# ابوالعلاء معرّی: او زندگی را «زندان سه‌گانه» (کوری، خانه‌نشینی و حبس روح در بدن) می‌نامید و نگاهی بسیار تلخ و بدبینانه به نسل بشر داشت<ref>ر.ک: همان، ص98</ref>.		# [[ابوالعلاء معری، احمد بن عبدالله\|ابوالعلاء معرّی]]: او زندگی را «زندان سه‌گانه» (کوری، خانه‌نشینی و حبس روح در بدن) می‌نامید و نگاهی بسیار تلخ و بدبینانه به نسل بشر داشت<ref>ر.ک: همان، ص98</ref>.
	# خیام: نویسنده، بین «خیام فیلسوف» و «خیام شاعر» تفکیک قائل شده و معتقد است اشعار منسوب به او، بیشتر بیانگر حیرت در معمای مرگ و بی‌اعتباری دنیاست<ref>ر.ک: همان، ص110</ref>.		# [[خیام، عمر بن ابراهیم\|خیام]]: نویسنده، بین «خیام فیلسوف» و «خیام شاعر» تفکیک قائل شده و معتقد است اشعار منسوب به او، بیشتر بیانگر حیرت در معمای مرگ و بی‌اعتباری دنیاست<ref>ر.ک: همان، ص110</ref>.
	# شوپنهاور: او را «پدر بدبینی» می‌نامند؛ او معتقد بود حقیقت جهان، اراده‌ای کور و بی‌هدف است که تنها منجر به درد و رنج دائم می‌شود<ref>ر.ک: همان، ص122</ref>.		# شوپنهاور: او را «پدر بدبینی» می‌نامند؛ او معتقد بود حقیقت جهان، اراده‌ای کور و بی‌هدف است که تنها منجر به درد و رنج دائم می‌شود<ref>ر.ک: همان، ص122</ref>.

Hbaghizadeh در ‏۸ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۰۲

2026-04-08T05:02:28Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۳۲
خط ۵:		خط ۵:
	\| پدیدآورندگان		\| پدیدآورندگان
	\| پدیدآوران =		\| پدیدآوران =
	[[نصری، ~~عبد الله~~]] (نويسنده)		[[نصری، عبدالله]] (نويسنده)
	[[نهاد نمايندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها. مرکز برنامه‌ريزی و تدوين متون درسی]] (تهيه کننده)		[[نهاد نمايندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها. مرکز برنامه‌ريزی و تدوين متون درسی]] (تهيه کننده)
	\|زبان		\|زبان

A-esmaeili: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR56426J1.jpg | عنوان = فلسفه آفرینش | عنوان‌های دیگر = | پدیدآورندگان | پدیدآوران = نصری، عبد الله (نويسنده) نهاد نمايندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها. مرکز برنامه‌ريزی و تدوين متون درسی (تهيه کننده) |زبان | زبان...» ایجاد کرد

2026-04-05T04:20:08Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR56426J1.jpg | عنوان = فلسفه آفرینش | عنوان‌های دیگر = | پدیدآورندگان | پدیدآوران = نصری، عبد الله (نويسنده) نهاد نمايندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها. مرکز برنامه‌ريزی و تدوين متون درسی (تهيه کننده) |زبان | زبان...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{جعبه اطلاعات کتاب
| تصویر =NUR56426J1.jpg
| عنوان = فلسفه آفرینش
| عنوان‌های دیگر =
| پدیدآورندگان
| پدیدآوران =
[[نصری، عبد الله]] (نويسنده)
[[نهاد نمايندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها. مرکز برنامه‌ريزی و تدوين متون درسی]] (تهيه کننده)
|زبان
| زبان = فارسی
| کد کنگره = /ن6ف8 226 BL
| موضوع =آفرینش - پوچی (فلسفه) - کیهان آفرینی - جنبه‏های قرآنی - زندگی
|ناشر
| ناشر = نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها. دفتر نشر معارف
| مکان نشر = ایران - قم
| سال نشر = 1386ش
| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE56426AUTOMATIONCODE
| چاپ = 2
| شابک = 978-964-8523-01-0
| تعداد جلد = 1
| کتابخانۀ دیجیتال نور = 56426
| کتابخوان همراه نور = 56426
| کد پدیدآور = 16881
| پس از =
| پیش از =
}}
'''فلسفه آفرینش'''، اثر [[عبدالله نصری]] (متولد ۱۳۲۲ش)، کتابی است در بررسی پرسش‌های بنیادین درباره آفرینش انسان و جهان، هدفمندی حیات و کمال نهایی بشریت که دیدگاه‌های متنوع فلسفی، کلامی و عرفانی را در این زمینه تحلیل می‌کند.

==ساختار==
کتاب، شامل دو پیشگفتار (پیشگفتار چاپ اول و پیشگفتار چاپ سوم) و چهار فصل اصلی است که سه فصل اول، هرکدام به چندین گفتار تقسیم می‌شود.

==گزارش محتوا==
پیشگفتار چاپ اول به اهمیت طرح پرسش‌هایی درباره چیستی و چرایی زندگی و مرگ اشاره دارد و بیان می‌کند که انسان در جستجوی معنای حیات، ناگزیر از پرداختن به فلسفه آفرینش است. این بخش بر لزوم فراتر رفتن از تفکرات مادی‌گرایانه و رسیدن به فهمی متعالی از هستی تأکید می‌کند و زمینه را برای ورود به بحث هدف غایی آفرینش فراهم می‌آورد. پیشگفتار چاپ سوم به اصلاحات و افزوده‌های جدید در کتاب، از جمله ادغام مباحث قرآنی و روایی که قبلاً به‌صورت مجزا مطرح شده بودند، اشاره دارد. همچنین، بخش جدیدی با عنوان "فاعلیت خداوند" به کتاب اضافه شده است<ref>ر.ک: پیشگفتار، ص7-15</ref>.

فصل اول با عنوان «انسان و فلسفه آفرینش»، به بررسی پرسش‌های بنیادین بشر درباره معنا و هدف زندگی می‌پردازد. این فصل، در سه گفتار اصلی تنظیم شده است که محتوای هریک به شرح زیر است:

گفتار اول (در جستجوی فلسفه آفرینش): این گفتار با نگاهی تأمل‌برانگیز به تکرار مکررات زندگی روزمره (خواب، خوراک، کار) آغاز می‌شود و بیان می‌کند که انسان در پس این تکرارها، با سه پرسش اساسی روبه‌روست: «از کجا آمده‌ام؟ برای چه آمده‌ام؟ به کجا می‌روم؟»<ref>ر.ک: متن کتاب، ص27-28</ref>.

نویسنده، نشان می‌دهد که این پرسش‌ها مختص عصر ما نیست؛ از زرتشت در اوستا گرفته تا ارسطو در مقدمه علم‌ الاخلاق، خیام، شمس تبریزی و اندیشمندان معاصری چون موریس مترلینگ و اوژن یونسکو، همگی به‌نوعی با این «معمای هستی» دست‌به‌گریبان بوده‌اند<ref>ر.ک: همان، ص29-32</ref>.

در این گفتار، به جنبش اگزیستانسیالیسم و اندیشمندانی چون سارتر، هایدگر و کی‌یرکه‌گارد اشاره شده است که تلاش کردند فلسفه را از حالت انتزاعی خارج کرده و به واقعیات ملموس زندگی انسان (مانند مرگ، اضطراب و انتخاب) پیوند بزنند تا پاسخی برای موقعیت انسان در هستی بیابند<ref>ر.ک: همان، ص35-36</ref>.

گفتار دوم (علل و انگیزه‌های سؤال از فلسفه آفرینش):
در این بخش، تحلیل می‌شود که چه عوامل و موقعیت‌هایی انسان را ناخودآگاه به سمت پرسش از هدف آفرینش سوق می‌دهد:
# ناپایداری زندگی: درک بی‌وفایی و زودگذر بودن شادی‌ها و دوران جوانی؛
# معمای مرگ: مواجهه با پایان قطعی زندگی و از دست دادن عزیزان که منجر به تفکر درباره هدف از این آمدن و رفتن می‌شود؛
# شکست در هدف‌گیری‌ها: وقتی انسان اهداف نسبی (مانند ثروت یا دانش) را هدف مطلق می‌پندارد و با شکست در آن‌ها، کل زندگی را پوچ می‌بیند، طبعا پرسش از فلسفه آفرینش برای او مطرح می‌شود؛
# شرایط نامساعد اجتماعی: فقر و سیه‌روزی که طعم واقعی زندگی را از انسان می‌گیرد، باعث پرسش مزبور می‌شود؛
# سؤال حقیقی از فلسفه آفرینش: نویسنده تأکید می‌کند سؤال واقعی زمانی مطرح می‌شود که انسان از سطح غرایز طبیعی فراتر رفته و از افقی بالاتر به هستی بنگرد<ref>ر.ک: همان، ص39-48</ref>.

گفتار سوم (انسان و فلسفه آفرینش): این گفتار بر محور مفهوم «ایدئال» یا آرمان زندگی می‌چرخد و آن را پاسخی به معمای هستی می‌داند<ref>ر.ک: همان، ص49-50</ref>. تعریف ایدئال<ref>ر.ک: همان، ص50</ref> و تشریح لزوم ایدئال در زندگی فردی و اجتماعی<ref>ر.ک: همان، ص51</ref> و بحث پیرامون هدف‌ها و ایدئال‌های افراد انسانی در سیر تاریخ<ref>ر.ک: همان، ص63</ref>، از جمله مباحث این گفتار است.

فصل دوم، با عنوان «از بدبینی تا پوچ‌گرایی»، به بررسی ریشه‌های تاریخی، مکاتب و علل گرایش انسان به دیدگاه‌های منفی نسبت به هستی می‌پردازد. این فصل، شامل هفت گفتار است که گزارش جامع آن‌ها به شرح زیر است:

گفتار اول (دیدگاه‌ها پیرامون جهان هستی): در این بخش، نویسنده دیدگاه‌های متفکران را به سه دسته کلی تقسیم می‌کند:
# خوش‌بینی (Optimism): پیروان این دیدگاه (مانند لایب‌نیتس) معتقدند این جهان بهترین جهان ممکن است و شرور، امور نسبی یا عدمی هستند. فیلسوفان اسلامی و اندیشمندانی چون روسو نیز در این زمره قرار می‌گیرند؛
# بدبینی (Pessimism): معتقدان به این دیدگاه، نظام هستی را شر مطلق و زودگذر می‌دانند. این نگاه می‌تواند ناشی از تأملات فلسفی یا بیماری‌های روانی باشد؛
# دیدگاه سوم: گروهی که معتقدند جهان نه سراسر خیر است و نه سراسر شر، بلکه آمیزه‌ای از زیبایی‌ها و زشتی‌هاست که انسان با اختیار خود می‌تواند به آن جهت دهد<ref>ر.ک: همان، ص77-81</ref>.

گفتار دوم (فلسفه بدبینی): این گفتار، به بررسی تاریخی بدبینی در ملل و اندیشمندان مختلف می‌پردازد:
# هند باستان و بودا: در تفکر هندی، زندگی با رنج، گرسنگی و پیری پیوند خورده است. بودا بر چهار حقیقت مقدس (رنج، خاستگاه رنج، رهایی از رنج و راه رهایی) تأکید داشت و هدف نهایی را رسیدن به «نیروانا» برای قطع زنجیره تناسخ می‌دانست<ref>ر.ک: همان، ص86-89</ref>.
# مانی: او دیدگاهی ثنوی داشت و جهان را صحنه نبرد نور و ظلمت می‌دید که در آن بدبختی و رنج بر زندگی حاکم است<ref>ر.ک: همان، ص95</ref>.
# ابوالعلاء معرّی: او زندگی را «زندان سه‌گانه» (کوری، خانه‌نشینی و حبس روح در بدن) می‌نامید و نگاهی بسیار تلخ و بدبینانه به نسل بشر داشت<ref>ر.ک: همان، ص98</ref>.
# خیام: نویسنده، بین «خیام فیلسوف» و «خیام شاعر» تفکیک قائل شده و معتقد است اشعار منسوب به او، بیشتر بیانگر حیرت در معمای مرگ و بی‌اعتباری دنیاست<ref>ر.ک: همان، ص110</ref>.
# شوپنهاور: او را «پدر بدبینی» می‌نامند؛ او معتقد بود حقیقت جهان، اراده‌ای کور و بی‌هدف است که تنها منجر به درد و رنج دائم می‌شود<ref>ر.ک: همان، ص122</ref>.

گفتار سوم (فلسفه پوچی): این بخش، به بررسی پوچ‌گرایی (Nihilism) در آثار نویسندگان معاصر می‌پردازد:
# فرانتس کافکا: آثار او نمایانگر انسانی است که در هزارتوهای اداری و اجتماعی سرگردان است و زندگی را کابوسی بی‌فرجام می‌بیند<ref>ر.ک: همان، ص135-136</ref>.
# آلبر کامو: او با طرح «افسانه سیزیف»، پوچی را نتیجه مواجهه میل انسان به معنا با سکوت جهان می‌داند، اما خودکشی را رد کرده و بر «طغیان» علیه پوچی تأکید می‌کند<ref>ر.ک: همان، ص151-156</ref>.
# ژان پل سارتر: از دیدگاه او، انسان «محکوم به آزادی» است و در جهانی که ذاتا بی‌معناست، خود باید به زندگی‌اش معنا ببخشد<ref>ر.ک: همان، ص161-196</ref>.
# صادق هدایت: نویسنده، او را نماینده این تفکر در ایران می‌داند که تحت تأثیر خیام و بدبینی غربی، در آثاری چون «بوف کور»، بن‌بست و نکبت زندگی بشری را ترسیم کرده است<ref>ر.ک: همان، ص171-183</ref>.

گفتار چهارم (علل گرایش انسان به پوچی): در این بخش، عوامل درونی و محیطی این گرایش بررسی می‌شود که از جمله آنها عبارتند از:
# معمای آفرینش و راز مرگ: ناتوانی در پاسخ به پرسش‌های بنیادین هستی<ref>ر.ک: همان، ص187-188</ref>.
# شک روانی: تزلزل در باورها و سیستم‌های فکری<ref>ر.ک: همان، ص191</ref>.
# فقر آرمان: نداشتن هدف و ایدئال عالی در زندگی<ref>ر.ک: همان، ص192</ref>.
# واژگونی ارزش‌ها: تغییر سنت‌ها و ارزش‌های اخلاقی در جوامع مدرن<ref>ر.ک: همان، ص193</ref>.
# ماده‌گرایی: نگاه صرفاً مادی به جهان که حیات را به تصادف و بی‌هدفی پیوند می‌زند<ref>ر.ک: همان، ص196</ref>.
# شرایط نابسامان محیط اجتماعی: فقر، جنگ، محیط خانوادگی نامناسب و نارسایی‌های آموزشی<ref>ر.ک: همان، ص199</ref>.

نارسایی‌های تربیتی<ref>ر.ک: همان، ص200</ref>، شکست در هدف‌گیری‌ها<ref>ر.ک: همان، ص201</ref>، عقده حقارت<ref>ر.ک: همان، ص202</ref>، ناسازگاری با محیط<ref>ر.ک: همان، ص203</ref> و خودناپذیری<ref>ر.ک: همان، ص204</ref>، از دیگر عوامل و علل پوچ‌گرایی دانسته شده است.

گفتارهای دیگر این فصل عبارتند از: ارزیابی فلسفه پوچی، ارزش حیات از دیدگاه قرآن و حیات طیبه در قرآن<ref>ر.ک: همان، ص207-255</ref>

فصل سوم با عنوان «فلسفه آفرینش از دیدگاه حکمت متعالیه»، به تبیین غایتمندی جهان و کمال انسانی از منظر فلسفه صدرایی، قرآن و مکاتب روان‌شناسی می‌پردازد. این فصل در ده گفتار زیر تنظیم شده است:
گفتار اول (آیا جهان آفرینش هدفی دارد؟): در این گفتار، پرسش بنیادین درباره هدف‌داری کل نظام هستی مطرح می‌شود. نویسنده با نگاهی به آیات قرآن، هدف‌داری آفرینش را تبیین کرده و نشان می‌دهد که از منظر وحی، جهان بیهوده و عبث خلق نشده است<ref>ر.ک: همان، ص261</ref>.

گفتار دوم (تفسیر کلمه هدف): این بخش، به تحلیل فلسفی مفهوم «هدف» می‌پردازد. موضوعاتی چون تصور، اندیشه و اشتیاق پیرامون فعل و غایت مورد بحث قرار می‌گیرد. نویسنده چگونگی تحقق غایت در عالم هستی و ارتباط آن با صفت «حکمت الهی» را بررسی می‌کند<ref>ر.ک: همان، ص275-287</ref>.

گفتار سوم (فلسفه آفرینش از دیدگاه حکمت متعالیه): این گفتار به بررسی پیوند میان فلسفه صدرایی و عرفان می‌پردازد. محتوای آن شامل بررسی نظریه صوفیه و تفسیر احادیث قدسی (مانند حدیث کنز مخفی) است که در نهایت با نگاهی نقدی و تحلیلی ارزیابی می‌شوند<ref>ر.ک: همان، ص293-312</ref>.

گفتار چهارم (هدف آفرینش از دیدگاه قرآن): محور اصلی این گفتار، استخراج هدف خلقت از بطن آیات است. مفاهیمی چون «عبادت» و رسیدن به «قرب ربوبی» به‌عنوان غایات اصلی معرفی می‌شوند<ref>ر.ک: همان، ص313-328</ref>.

گفتار پنجم (جهان آفرینش به‌سوی کمال): در این بخش، حرکت استکمالی کل عالم بررسی می‌شود. نویسنده به این موضوع می‌پردازد که چگونه تمامی اجزای هستی در یک سیر دائمی به‌سوی کمال در حرکتند و در این میان، «معمای انسان» و جایگاه او در این حرکت جهانی تحلیل می‌شود<ref>ر.ک: همان، ص329-336</ref>.

گفتار ششم (میل به کمال در انسان): این گفتار به بررسی فطرت کمال‌جوی انسان از دو منظر می‌پردازد:
# دیدگاه روان‌شناسی: تحلیل نظرات اندیشمندانی چون یونگ، آدلر، گلدشتاین و نظریه «خودشکفتگی» ماسلو.
# دیدگاه قرآن: تطبیق میل به کمال با آموزه‌های دینی و هدف‌داری رفتار انسان<ref>ر.ک: همان، ص337-352</ref>.

گفتار هفتم (هدف نهایی انسان از دیدگاه مکاتب): نویسنده در این بخش به نقد و بررسی اهداف نهایی در مکاتب مختلف می‌پردازد، از جمله:
# لذت‌گرایی (اصالت لذت) و خودگرایی (Egoism).
# سودگرایی (Utilitarianism) و انسان‌گرایی (Humanism).
# طبیعت‌گرایی و علم‌پرستی (Scientism) که در نهایت فلسفه اسلامی به‌عنوان کامل‌ترین دیدگاه در برابر آن‌ها ارائه می‌شود<ref>ر.ک: همان، ص353-364</ref>.

گفتار هشتم (کمال انسانی چیست؟): این گفتار به کالبدشکافی مفهوم کمال در وجود انسان می‌پردازد. موضوعاتی چون استعدادها و خصلت‌های انسانی، نقش لذت و الم، تمایلات باطنی و چگونگی مدیریت شهوات برای رسیدن به کمال حقیقی در این بخش جای دارند<ref>ر.ک: همان، ص365-372</ref>.

گفتار نهم (مسیرهای انسانی به‌سوی کمال): در این بخش، گام‌های عملی برای رسیدن به هدف آفرینش بررسی می‌شود که عبارتند از: خود را بر خود نهادن، خود بودن، گذشتن از خود طبیعی و رسیدن به خود ایدئال، انتخاب مثبت و آگاهانه، نیت و انگیزه درونی، خویشتن‌آگاهی و دل‌آگاهی<ref>ر.ک: همان، ص375-386</ref>.

در گفتار دهم، موانع راه کمال بررسی شده است<ref>ر.ک: همان، ص387-406</ref>.

فصل چهارم (بحثی در فاعلیت حق‌تعالی): این فصل پایانی به بررسی دقیق و عمیق مفهوم فاعلیت خداوند می‌پردازد. در این بخش، انواع فاعل‌ها، مانند فاعل بالطبع، فاعل بالقسر، فاعل بالجبر، فاعل بالقصد، فاعل بالتسخیر، فاعل بالعنایه، فاعل بالرضا و فاعل بالتجلی، به‌تفصیل توضیح داده می‌شود. همچنین، دیدگاه‌های معتزله و اشاعره در مورد فاعلیت خداوند و جبر و اختیار انسان بررسی شده و رابطه علت غایی با فاعلیت حق‌تعالی تبیین می‌شود. این فصل به دنبال ارائه تصویری جامع از نقش خداوند در آفرینش و تدبیر جهان است و چگونگی ارتباط این فاعلیت با کمال و هدفمندی هستی را روشن می‌کند<ref>ر.ک: همان، ص409-429</ref>.

==پانویس==
<references />

==منابع مقاله==
پیشگفتار و متن کتاب.

==وابسته‌ها==
{{وابسته‌ها}}

[[رده:کتاب‌شناسی]]
[[رده:ادیان. اسطوره شناسی. خردگرایی]]
[[رده:خداشناسی فطری]]

[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]
[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ فروردین 1405 توسط عباس مکرمی]]
[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ فروردین 1405 توسط محسن عزیزی]]