https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF_%D9%88_%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8Cفرهنگ و تمدن اسلامی - تاریخچهٔ نسخهها2026-07-04T22:23:20Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.39.0https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF_%D9%88_%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=803841&oldid=prevHbaghizadeh در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۲۳2025-10-27T15:23:26Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۷ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l94">خط ۹۴:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۹۴:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابشناسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابشناسی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده: تاریخ (عمومی)]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشده2</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده: تاریخ آسیا]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده2 آبان 1404</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ شهریور 1404 توسط سید حمید رضا حسینی هاشمی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ شهریور 1404 توسط سید حمید رضا حسینی هاشمی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ شهریور 1404 توسط محسن عزیزی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ شهریور 1404 توسط محسن عزیزی]]</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-803840:rev-803841 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF_%D9%88_%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=803840&oldid=prevHbaghizadeh در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۹2025-10-27T15:19:48Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۷ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۴۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l65">خط ۶۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* برخی از رشتههای علمی و هنری با جلوداری ایرانیان:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* برخی از رشتههای علمی و هنری با جلوداری ایرانیان:</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>** فعالیتهای علمی:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>** فعالیتهای علمی:</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># ریاضیات: محمد بن موسی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خوارزمی، </del>پیشگام علم جبر است. او با نوشتن کتاب «الجبر و المقابلة»، پایههای این دانش را استوار کرد. واژه «الگوریتم» از نام او گرفته شده است. عمر خیام در زمینه معادلات درجه سوم دستاوردهای مهمی داشت. ابوالوفای بوزجانی مشارکتهای مهمی در هندسه و مثلثات داشت و کتابهایی در حساب و هندسه نوشت. خواجه نصیرالدین طوسی در زمینه هندسه کمکهای شایانی کرد<ref>ر.ک: همان، ص41-40</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># ریاضیات: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>محمد بن موسی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خوارزمی]]، </ins>پیشگام علم جبر است. او با نوشتن کتاب «الجبر و المقابلة»، پایههای این دانش را استوار کرد. واژه «الگوریتم» از نام او گرفته شده است. عمر خیام در زمینه معادلات درجه سوم دستاوردهای مهمی داشت. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابوالوفای بوزجانی، محمد بن محمد|</ins>ابوالوفای بوزجانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>مشارکتهای مهمی در هندسه و مثلثات داشت و کتابهایی در حساب و هندسه نوشت. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد|</ins>خواجه نصیرالدین طوسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در زمینه هندسه کمکهای شایانی کرد<ref>ر.ک: همان، ص41-40</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># نجوم: دانشمندان ایرانی ترجمه آثار بطلمیوس را آغاز کردند و کسانی چون ابومعشر بلخی و فرغانی پیشگام این علم شدند. ابوریحان بیرونی به اصلاح نقشههای نجومی دست زد. خواجه نصیرالدین طوسی رصدخانه مراغه را تأسیس کرد و مدلهای نجومی تازهای را توسعه داد. او به نقصهای مدل بطلمیوسی حاشیه نوشت که چند سده بعد با عنوان مطالعات پیشکپرنیکی شناخته شد<ref>ر.ک: همان، ص44-42</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># نجوم: دانشمندان ایرانی ترجمه آثار بطلمیوس را آغاز کردند و کسانی چون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابومعشر بلخی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و فرغانی پیشگام این علم شدند. ابوریحان بیرونی به اصلاح نقشههای نجومی دست زد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد|</ins>خواجه نصیرالدین طوسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>رصدخانه مراغه را تأسیس کرد و مدلهای نجومی تازهای را توسعه داد. او به نقصهای مدل بطلمیوسی حاشیه نوشت که چند سده بعد با عنوان مطالعات پیشکپرنیکی شناخته شد<ref>ر.ک: همان، ص44-42</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># فیزیک و مکانیک: عبدالرحمن خازنی کتاب «ميزان الحكمة» را نوشت که درباره وزن مخصوص، نظریه اهرمها و هیدرواستاتیک است. ساخت ساعتهای آبی و ابزارهای مکانیکی پیشرفته در این دوره دیده میشود. بنوموسی از سرزمین خراسان کتابی در علم فیزیک با نام «کتاب الحِيَل» فراهم آوردند و صد دستگاه را شناساندند<ref>ر.ک: همان، ص46-45</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># فیزیک و مکانیک: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>عبدالرحمن خازنی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>کتاب «ميزان الحكمة» را نوشت که درباره وزن مخصوص، نظریه اهرمها و هیدرواستاتیک است. ساخت ساعتهای آبی و ابزارهای مکانیکی پیشرفته در این دوره دیده میشود. بنوموسی از سرزمین خراسان کتابی در علم فیزیک با نام «کتاب الحِيَل» فراهم آوردند و صد دستگاه را شناساندند<ref>ر.ک: همان، ص46-45</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># پزشکی: محمد بن زکریای رازی از بزرگترین پزشکان جهان اسلام بود. او کتاب جامع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«الحاوي» </del>را نوشت و برخی از دیدگاههای جالینوس را نقد کرد. ابن سینا نویسنده کتاب «قانون در طب» بود که قرنها بهعنوان کتاب مرجع پزشکی استفاده میشد<ref>ر.ک: همان، ص49-48</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># پزشکی: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رازی، محمد بن زکریا|</ins>محمد بن زکریای رازی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>از بزرگترین پزشکان جهان اسلام بود. او کتاب جامع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«[[الحاوي في الطب|الحاوي]]» </ins>را نوشت و برخی از دیدگاههای جالینوس را نقد کرد. ابن سینا نویسنده کتاب «قانون در طب» بود که قرنها بهعنوان کتاب مرجع پزشکی استفاده میشد<ref>ر.ک: همان، ص49-48</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># کیمیاگری (شیمی): جابر بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حیان، </del>حلقه میانی دانش خرافی کیمیا و شیمی محض است. او آزمایشهای تجربی فراوانی برای رسیدن به اِکسیر اعظم انجام داد و راه این دانش را برای زکریای رازی هموار نمود<ref>ر.ک: همان، ص51-50</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># کیمیاگری (شیمی): <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>جابر بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حیان]]، </ins>حلقه میانی دانش خرافی کیمیا و شیمی محض است. او آزمایشهای تجربی فراوانی برای رسیدن به اِکسیر اعظم انجام داد و راه این دانش را برای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رازی، محمد بن زکریا|</ins>زکریای رازی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>هموار نمود<ref>ر.ک: همان، ص51-50</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># فلسفه و منطق: ابونصر فارابی به «معلم ثانی» (پس از ارسطو) شهرت داشت. او نقش مهمی در انتقال فلسفه یونانی به جهان اسلام ایفا کرد. ابن سینا فیلسوف برجستهای بود که فلسفه را با دین تلفیق نمود و کتاب «شفا» را نوشت. شیخ اشراق (سهروردی) بنیانگذار فلسفه اشراق شد. ملاصدرای شیرازی از فیلسوفان تأثیرگذار دوره صفوی بود و با نوشتن «حکمت متعالیه»، نفس تازهای به فلسفه اسلامی داد. منطق ارسطویی نیز با فارابی، ابن سینا و خواجه نصیرالدین طوسی توسعه یافت<ref>ر.ک: همان، ص58-52</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># فلسفه و منطق: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[فارابی، محمد بن محمد|</ins>ابونصر فارابی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به «معلم ثانی» (پس از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ارسطو<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) شهرت داشت. او نقش مهمی در انتقال فلسفه یونانی به جهان اسلام ایفا کرد. ابن سینا فیلسوف برجستهای بود که فلسفه را با دین تلفیق نمود و کتاب «شفا» را نوشت. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سهروردی، یحیی بن حبش|</ins>شیخ اشراق (سهروردی)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بنیانگذار فلسفه اشراق شد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم|</ins>ملاصدرای شیرازی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>از فیلسوفان تأثیرگذار دوره صفوی بود و با نوشتن «حکمت متعالیه»، نفس تازهای به فلسفه اسلامی داد. منطق ارسطویی نیز با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فارابی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمد بن محمد|فارابی]]، [[ابن سینا، حسین بن عبدالله|</ins>ابن سینا<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد|</ins>خواجه نصیرالدین طوسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>توسعه یافت<ref>ر.ک: همان، ص58-52</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># تاریخ و جغرافیا: ابو جعفر طبری از تاریخنگاران برجسته جهان اسلام بود. آثاری از میرخواند، خواندمیر و عبدالرزاق سمرقندی نیز در زمینه تاریخنگاری مهم بودهاند. تحول تاریخنگاری به زبان فارسی در دوره صفوی دیده میشود. خوارزمی و ابوریحان بیرونی از جغرافیدانان برجسته بودند. ابنخردادبه نیز نویسنده ده عنوان اثر جغرافیایی (مانند المسالك و الممالك) است<ref>ر.ک: همان، ص64-58.</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># تاریخ و جغرافیا: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[طبری، محمد بن جریر بن یزید|</ins>ابو جعفر طبری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>از تاریخنگاران برجسته جهان اسلام بود. آثاری از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>میرخواند، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمد بن خاوندشاه|میرخواند]]، [[خواندمیر، غیاثالدین بن همامالدین|</ins>خواندمیر<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سمرقندی، عبدالرزاق بن اسحاق|</ins>عبدالرزاق سمرقندی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نیز در زمینه تاریخنگاری مهم بودهاند. تحول تاریخنگاری به زبان فارسی در دوره صفوی دیده میشود. خوارزمی و ابوریحان بیرونی از جغرافیدانان برجسته بودند. ابنخردادبه نیز نویسنده ده عنوان اثر جغرافیایی (مانند المسالك و الممالك) است<ref>ر.ک: همان، ص64-58.</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># ادبیات فارسی: فردوسی نویسنده شاهکار حماسی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«شاهنامه» </del>بود<ref>ر.ک: همان، ص67</ref>. شاعرانی چون ملای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رومی، </del>سعدی، حافظ و جامی نقش برجستهای در ادبیات فارسی که از اخلاقیات اسلامی مایه گرفته بود، داشتهاند<ref>ر.ک: همان، ص69-65</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># ادبیات فارسی: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[فردوسی، ابوالقاسم|</ins>فردوسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نویسنده شاهکار حماسی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«[[شاهنامه فردوسی (نشر قطره)|شاهنامه]]» </ins>بود<ref>ر.ک: همان، ص67</ref>. شاعرانی چون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مولوی، جلالالدین محمد|</ins>ملای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رومی]]، [[</ins>سعدی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مصلح بن عبدالله|سعدی]]، [[حافظ، شمسالدین محمد|</ins>حافظ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و جامی نقش برجستهای در ادبیات فارسی که از اخلاقیات اسلامی مایه گرفته بود، داشتهاند<ref>ر.ک: همان، ص69-65</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># تصوف، عرفان و فتوّت: چهرههای برجستهای چون مولانا و حافظ در توسعه ادبیات عرفانی نقش داشتند. فتوّت و ارتباط آن با آداب جوانمردی در این دوره رواج شایان توجهی یافت<ref>ر.ک: همان، ص96-94</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># تصوف، عرفان و فتوّت: چهرههای برجستهای چون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مولوی، جلالالدین محمد|</ins>مولانا<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[حافظ، شمسالدین محمد|</ins>حافظ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در توسعه ادبیات عرفانی نقش داشتند. فتوّت و ارتباط آن با آداب جوانمردی در این دوره رواج شایان توجهی یافت<ref>ر.ک: همان، ص96-94</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>** فعالیتهای فنی و اداری (دیوانسالاری): «دیوان» بهعنوان یک نوآوری مهم اداری که از تمدنهای مجاور، بهویژه تمدن ایرانی الهام گرفته بود، از همان صدر اسلام در حکومت اسلامی تأسیس شد. دیوانهای گوناگونی مانند دیوان خراج، دیوان برید (پست)، دیوان جیش (ارتش) و دیوان بیتالمال (خزانه) پدید آمدند<ref>ر.ک: همان، ص110-103</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>** فعالیتهای فنی و اداری (دیوانسالاری): «دیوان» بهعنوان یک نوآوری مهم اداری که از تمدنهای مجاور، بهویژه تمدن ایرانی الهام گرفته بود، از همان صدر اسلام در حکومت اسلامی تأسیس شد. دیوانهای گوناگونی مانند دیوان خراج، دیوان برید (پست)، دیوان جیش (ارتش) و دیوان بیتالمال (خزانه) پدید آمدند<ref>ر.ک: همان، ص110-103</ref>.</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-803839:rev-803840 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF_%D9%88_%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=803839&oldid=prevHbaghizadeh در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۶2025-10-27T15:16:08Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۷ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۴۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l25">خط ۲۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''فرهنگ و تمدن اسلامی'''، نوشته [[ولایتی، علیاکبر|علیاکبر ولایتی]] (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زادروز: </del>1324ش) است. او فرایند شکوفایی علوم و فنون گوناگون مسلمانان را برای شناساندن پیشینه جهان اسلام بررسی میکند. همچنین، به سازمانهای اداری جوامع اسلامی میپردازد و از تأثیر فرهنگی جهان اسلام بر شکوفایی تمدن غرب سخن میگوید و در پایان، عوامل درونی و بیرونی رکود فرهنگی و تمدنی مسلمانان را بیان میکند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''فرهنگ و تمدن اسلامی'''، نوشته [[ولایتی، علیاکبر|علیاکبر ولایتی]] (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متولد </ins>1324ش) است. او فرایند شکوفایی علوم و فنون گوناگون مسلمانان را برای شناساندن پیشینه جهان اسلام بررسی میکند. همچنین، به سازمانهای اداری جوامع اسلامی میپردازد و از تأثیر فرهنگی جهان اسلام بر شکوفایی تمدن غرب سخن میگوید و در پایان، عوامل درونی و بیرونی رکود فرهنگی و تمدنی مسلمانان را بیان میکند.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==انگیزه نگارش و اهمیت کتاب==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==انگیزه نگارش و اهمیت کتاب==</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-797842:rev-803839 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF_%D9%88_%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=797842&oldid=prevA-esmaeili: صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR56463J1.jpg | عنوان = فرهنگ و تمدن اسلامی | عنوانهای دیگر = | پدیدآورندگان | پدیدآوران = ولایتی، علی اکبر (نويسنده) نهاد نمايندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها. مرکز برنامهريزی و تدوين متون درسی (تهيه کننده) |زب...» ایجاد کرد2025-09-14T02:31:38Z<p>صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR56463J1.jpg | عنوان = فرهنگ و تمدن اسلامی | عنوانهای دیگر = | پدیدآورندگان | پدیدآوران = <a href="/wiki/%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C%D8%8C_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1" class="mw-redirect" title="ولایتی، علی اکبر">ولایتی، علی اکبر</a> (نويسنده) <a href="/w/index.php?title=%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF_%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%8A%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C_%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85_%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7._%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2_%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D8%B1%D9%8A%D8%B2%DB%8C_%D9%88_%D8%AA%D8%AF%D9%88%D9%8A%D9%86_%D9%85%D8%AA%D9%88%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D8%B3%DB%8C&action=edit&redlink=1" class="new" title="نهاد نمايندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها. مرکز برنامهريزی و تدوين متون درسی (صفحه وجود ندارد)">نهاد نمايندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها. مرکز برنامهريزی و تدوين متون درسی</a> (تهيه کننده) |زب...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br />
| تصویر =NUR56463J1.jpg<br />
| عنوان = فرهنگ و تمدن اسلامی<br />
| عنوانهای دیگر = <br />
| پدیدآورندگان<br />
| پدیدآوران = <br />
[[ولایتی، علی اکبر]] (نويسنده)<br />
[[نهاد نمايندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها. مرکز برنامهريزی و تدوين متون درسی]] (تهيه کننده)<br />
|زبان<br />
| زبان = فارسی<br />
| کد کنگره = /و8ف4 35/62 DS <br />
| موضوع =تمدن اسلامی - فرهنگ اسلامی<br />
|ناشر <br />
| ناشر = نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها. دفتر نشر معارف<br />
| مکان نشر = ایران - قم<br />
| سال نشر = 1386ش<br />
| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE56463AUTOMATIONCODE<br />
| چاپ = 5<br />
| شابک = 978-964-8523-39-3<br />
| تعداد جلد = 1<br />
| کتابخانۀ دیجیتال نور = 56463<br />
| کتابخوان همراه نور = 56463<br />
| کد پدیدآور = 5956<br />
| پس از = <br />
| پیش از = <br />
}}<br />
'''فرهنگ و تمدن اسلامی'''، نوشته [[ولایتی، علیاکبر|علیاکبر ولایتی]] (زادروز: 1324ش) است. او فرایند شکوفایی علوم و فنون گوناگون مسلمانان را برای شناساندن پیشینه جهان اسلام بررسی میکند. همچنین، به سازمانهای اداری جوامع اسلامی میپردازد و از تأثیر فرهنگی جهان اسلام بر شکوفایی تمدن غرب سخن میگوید و در پایان، عوامل درونی و بیرونی رکود فرهنگی و تمدنی مسلمانان را بیان میکند.<br />
<br />
==انگیزه نگارش و اهمیت کتاب==<br />
نویسنده خواسته است بخشی از کمبود معرفی درست و کامل میراث غنی فرهنگی و تمدنی مسلمانان و ایرانیان را پوشش دهد. این کتاب، تلاشی است برای بصیرتافزایی و احیای این گنجینه علمی و فرهنگی و پاسخ به کسانی که این میراث را بیارزش جلوه میدهند. همچنین، هدفش این است که یک تصویر جامع از فرهنگ و تمدن اسلامی، شامل عوامل پیدایش، شکوفایی، انحطاط و تعاملات آن با سایر تمدنها، برای دانشجویان و پژوهشگران ارائه کند. او کتاب را بهعنوان منبعی برای درس تاریخ و تمدن اسلامی دانشگاهها نوشته است تا زمینههای بیداری، خودباوری و خیزش در میان دانشجویان و دیگر نسلهای فرهیخته کشور را فراهم آورد<ref>ر.ک: پیشگفتار، ص3</ref>.<br />
<br />
==ساختار==<br />
کتاب در یک پیشگفتار، یک مقدمه، ده بخش اصلی و کتابشناسی سامان یافته است.<br />
<br />
==سبک نگارش==<br />
این اثر درسنامهای است که بهگونهای جامع و با رویکردی تحلیلی به ابعاد مختلف فرهنگ و تمدن اسلامی میپردازد.<br />
در پایان هر بخش، پرسشهایی از دانشجویان شده است و از آنان فعالیتهای علمی درخواست گردیده و منابعی برای مطالعه بیشتر عرضه شده است.<br />
<br />
==گزارش محتوا==<br />
مقدمه: این بخش، به اهمیت بازشناسی میراث عظیم فرهنگی و تمدنی مسلمانان و ایرانیان میپردازد. نویسنده بر این باور است که شناخت صحیح این میراث نه فقط به تقویت هویت اسلامی کمک میکند، بلکه نقش مسلمانان را در پیشرفت تمدن جهانی نشان میدهد. این بخش، همچنین سرفصلهای کلی کتاب را معرفی مینماید و هدف از نگارش آن را ایجاد یک دیدگاه جامع و واقعبینانه نسبت به تمدن اسلامی بیان میکند<ref>ر.ک: مقدمه، ص11-16</ref>.<br />
<br />
بخش اول (کلیات): ولایتی، مفاهیم فرهنگ و تمدن را تعریف کرده، ارتباط آنها را با یکدیگر بررسی میکند. او عوامل مؤثر بر پیدایش، رشد، زوال و انحطاط تمدنها را برجسته میگرداند و بهگونهای موجز، چکیدهای از تاریخ و فرهنگ اسلام از عصر دعوت تا دوره فتوح را ارائه میکند و چگونگی تأسیس حکومت اسلامی در مدینه و گسترش اولیه آن را شرح میدهد<ref>ر.ک: متن کتاب، ص17-26</ref>.<br />
<br />
بخش دوم (زمینههای شکلگیری تمدن اسلامی): نویسنده در اینباره، کاوشی در جایگاه دانش در اسلام، نقش کتاب و کتابت، انتقال علوم و جذب دانشمندان به جهان اسلام، نهضت ترجمه، مراکز علمی در تمدن اسلامی، تشویق اسلام به علماندوزی و گسترش مراکز علمی بهعنوان زیربنای تمدن اسلامی دارد.<br />
در این بخش خاطرنشان شده است که ایرانیان نخستین کسانی بودند که متون یونانی، سریانی و لاتین را بهویژه در حوزههای پزشکی و نجوم در بیتالحکمه بغداد (نخستین مرکز بزرگ علمی) به عربی ترجمه کردند. یکی از خاستگاههای علمی مهم ایرانیان، دانشگاه جندیشاپور (بهویژه در زمینه دانش پزشکی) بود. مدارس نظامیه نیز، که به دست خواجه نظامالملک طوسی در شهرهایی چون بغداد، نیشابور و اصفهان تأسیس شد، از مراکز مهم آموزش عالی بود. سمرقند هم با پیشتازی در صنعت کاغذسازی عامل مهمی در گسترش دانش و هنر شد<ref>ر.ک: همان، ص27-36</ref>.<br />
<br />
بخش سوم: (شکوفایی علوم در تمدن اسلامی): ولایتی در آغاز، بحثی در طبقهبندی علوم از نگاه دانشمندان مسلمان دارد. سپس، فرایند تدوین دانشهای ریاضیات (جبر، هندسه)، نجوم، فیزیک و مکانیک، طب، کیمیا (شیمی)، فلسفه و منطق را با بهرهای که دانشمندان جهان اسلام از علومِ تمدنهای مجاور گرفتهاند، میکاود و سپس از علوم اسلامی سخن میگوید<ref>ر.ک: همان، ص37-102 </ref>.<br />
<br />
بخش چهارم (سازمانهای اداری و اجتماعی تمدن اسلامی): نویسنده دیوانهایی را که حکومتهای اسلامی برای اداره جامعه بهکار میگرفتند، میشناساند. ساختار این دیوانها برگرفته از تمدنهای مجاور بوده و در جامعه اسلامی بومیسازی شده است.<br />
دفاتر دولتی مانند دیوان خرج، دیوان برید، دیوان انشا و دیوان جیش، خراج (مالیات بر زمین) و جزیه (مالیات سرانه) از مهمترین مباحث مطرحشده در این بخش است. این سازمانها نقشی کلیدی را در مدیریت سرزمینهای اسلامی و تضمین ثبات مالی و اداری ایفا میکردند<ref>ر.ک: همان، ص103-112</ref>.<br />
<br />
بخش پنجم (هنر در تمدن اسلامی): هنر با تنوع موضوعی آن در این بخش بررسی میشود؛ هنر معماری (مسجدسازی، طراحی شهرها)، نقاشی، خطاطی و صنایع مستظرفه و موسیقی، متأثر از تمدنهای مجاور بوده است. البته برخی از آنها (مانند موسیقی) در دایره فرهنگ دینی نمیگنجد. موسیقی در دوره خلافت عباسی (بهویژه در دربار خلفا) با حضور هنرمندانی چون ماهان موصلی و زریاب رواج یافت<ref>ر.ک: همان، ص128-113</ref>.<br />
<br />
بخش ششم (تأثیر تمدن اسلامی در تمدن غرب): دانشهایی چون علوم عقلی و فلسفه اسلامی، پزشکی، ریاضیات، ستارهشناسی و جغرافیا و هنرهایی مانند موسیقی، با تأثیری که جنگهای صلیبی و اقامت مسلمانان در اسپانیا و سیسیل بر انتقال فرهنگی داشتند، به حوزه فرهنگی و تمدنی غرب وارد شد. تمدن اسلامی بهسان پلی برای انتقال دانش و فناوری به اروپا عمل کرد<ref>ر.ک: همان، ص148-129</ref>.<br />
<br />
بخش هفتم (علل بیرونی و درونی، رکود تمدن اسلامی): عوامل درونی مانند استبداد، دنیاگرایی، تجملگرایی و خرافهگرایی در کنار عوامل بیرونی مانند جنگهای صلیبی در غرب تمدن اسلامی، یورش مغولان (که ضربه مهلکی بر شرق این تمدن وارد آورد) و سقوط اندلس بررسی شده است<ref>ر.ک: همان، ص174-149</ref>.<br />
<br />
بخش هشتم (خیزش؛ اقتدار مجدد جهان اسلام): دورانهای احیا و قدرتگیری مجدد جهان اسلام با خیزش صفویان، عثمانیان و امپراتوری آنان و گورکانیانِ مغول در هند سامان میگیرد<ref>ر.ک: همان، ص208-175</ref>.<br />
<br />
بخش نهم (علل متأخر رکود فرهنگ و تمدن اسلامی): عصر جدید و ظهور قدرتهای بزرگ اروپایی و سپس ایالات متحده آمریکا در سدههای اخیر، شکل سلطه بر جوامع ضعیف را تغییر داد و چالشهای تازهای را برای فرهنگ و تمدن اسلامی ایجاد کرد. موضوعهایی چون استعمار کهنه و نو، شرکتهای چندملیتی، نهادهای مالی بینالمللی، جهانی شدن و پیامدهای آن و شرقشناسی (اورینتالیسم) از این دست ابزارهای سلطه است<ref>ر.ک: همان، ص236-209</ref>.<br />
<br />
بخش دهم (بیداری اسلامی): بخش نهایی به پدیده بیداری اسلامی در جهان معاصر میپردازد. بیداری اسلامی در جهان غرب و در ایران و نیز جنبشها و جریانهای فکری که در راستای احیای هویت اسلامی و مقابله با چالشهای مدرن شکل گرفته، واکاوی شده است<ref>ر.ک: همان، ص237-276</ref>.<br />
<br />
==نمونههایی از مطالب کتاب==<br />
* برخی از رشتههای علمی و هنری با جلوداری ایرانیان:<br />
** فعالیتهای علمی:<br />
# ریاضیات: محمد بن موسی خوارزمی، پیشگام علم جبر است. او با نوشتن کتاب «الجبر و المقابلة»، پایههای این دانش را استوار کرد. واژه «الگوریتم» از نام او گرفته شده است. عمر خیام در زمینه معادلات درجه سوم دستاوردهای مهمی داشت. ابوالوفای بوزجانی مشارکتهای مهمی در هندسه و مثلثات داشت و کتابهایی در حساب و هندسه نوشت. خواجه نصیرالدین طوسی در زمینه هندسه کمکهای شایانی کرد<ref>ر.ک: همان، ص41-40</ref>.<br />
# نجوم: دانشمندان ایرانی ترجمه آثار بطلمیوس را آغاز کردند و کسانی چون ابومعشر بلخی و فرغانی پیشگام این علم شدند. ابوریحان بیرونی به اصلاح نقشههای نجومی دست زد. خواجه نصیرالدین طوسی رصدخانه مراغه را تأسیس کرد و مدلهای نجومی تازهای را توسعه داد. او به نقصهای مدل بطلمیوسی حاشیه نوشت که چند سده بعد با عنوان مطالعات پیشکپرنیکی شناخته شد<ref>ر.ک: همان، ص44-42</ref>.<br />
# فیزیک و مکانیک: عبدالرحمن خازنی کتاب «ميزان الحكمة» را نوشت که درباره وزن مخصوص، نظریه اهرمها و هیدرواستاتیک است. ساخت ساعتهای آبی و ابزارهای مکانیکی پیشرفته در این دوره دیده میشود. بنوموسی از سرزمین خراسان کتابی در علم فیزیک با نام «کتاب الحِيَل» فراهم آوردند و صد دستگاه را شناساندند<ref>ر.ک: همان، ص46-45</ref>.<br />
# پزشکی: محمد بن زکریای رازی از بزرگترین پزشکان جهان اسلام بود. او کتاب جامع «الحاوي» را نوشت و برخی از دیدگاههای جالینوس را نقد کرد. ابن سینا نویسنده کتاب «قانون در طب» بود که قرنها بهعنوان کتاب مرجع پزشکی استفاده میشد<ref>ر.ک: همان، ص49-48</ref>.<br />
# کیمیاگری (شیمی): جابر بن حیان، حلقه میانی دانش خرافی کیمیا و شیمی محض است. او آزمایشهای تجربی فراوانی برای رسیدن به اِکسیر اعظم انجام داد و راه این دانش را برای زکریای رازی هموار نمود<ref>ر.ک: همان، ص51-50</ref>.<br />
# فلسفه و منطق: ابونصر فارابی به «معلم ثانی» (پس از ارسطو) شهرت داشت. او نقش مهمی در انتقال فلسفه یونانی به جهان اسلام ایفا کرد. ابن سینا فیلسوف برجستهای بود که فلسفه را با دین تلفیق نمود و کتاب «شفا» را نوشت. شیخ اشراق (سهروردی) بنیانگذار فلسفه اشراق شد. ملاصدرای شیرازی از فیلسوفان تأثیرگذار دوره صفوی بود و با نوشتن «حکمت متعالیه»، نفس تازهای به فلسفه اسلامی داد. منطق ارسطویی نیز با فارابی، ابن سینا و خواجه نصیرالدین طوسی توسعه یافت<ref>ر.ک: همان، ص58-52</ref>.<br />
# تاریخ و جغرافیا: ابو جعفر طبری از تاریخنگاران برجسته جهان اسلام بود. آثاری از میرخواند، خواندمیر و عبدالرزاق سمرقندی نیز در زمینه تاریخنگاری مهم بودهاند. تحول تاریخنگاری به زبان فارسی در دوره صفوی دیده میشود. خوارزمی و ابوریحان بیرونی از جغرافیدانان برجسته بودند. ابنخردادبه نیز نویسنده ده عنوان اثر جغرافیایی (مانند المسالك و الممالك) است<ref>ر.ک: همان، ص64-58.</ref><br />
# ادبیات فارسی: فردوسی نویسنده شاهکار حماسی «شاهنامه» بود<ref>ر.ک: همان، ص67</ref>. شاعرانی چون ملای رومی، سعدی، حافظ و جامی نقش برجستهای در ادبیات فارسی که از اخلاقیات اسلامی مایه گرفته بود، داشتهاند<ref>ر.ک: همان، ص69-65</ref>.<br />
# تصوف، عرفان و فتوّت: چهرههای برجستهای چون مولانا و حافظ در توسعه ادبیات عرفانی نقش داشتند. فتوّت و ارتباط آن با آداب جوانمردی در این دوره رواج شایان توجهی یافت<ref>ر.ک: همان، ص96-94</ref>.<br />
<br />
** فعالیتهای فنی و اداری (دیوانسالاری): «دیوان» بهعنوان یک نوآوری مهم اداری که از تمدنهای مجاور، بهویژه تمدن ایرانی الهام گرفته بود، از همان صدر اسلام در حکومت اسلامی تأسیس شد. دیوانهای گوناگونی مانند دیوان خراج، دیوان برید (پست)، دیوان جیش (ارتش) و دیوان بیتالمال (خزانه) پدید آمدند<ref>ر.ک: همان، ص110-103</ref>.<br />
<br />
** فعالیتهای هنری:<br />
# معماری: معماران ایرانی در ساخت مساجد، مدارس و بناهای عمومی نقش مهمی داشتند<ref>ر.ک: همان، ص115-113</ref>. مسجد جامع اصفهان (معروف به مسجد جامع) و بناهای دوره سلجوقی و صفوی (بهویژه در اصفهان و تبریز) نمونههای برجستهای از معماری ایرانی - اسلامی هستند. پروژههای معماری شاه عباس در اصفهان، مانند مسجد شیخ لطفالله و میدان نقش جهان، نمونههای بارز شکوفایی هنر بودند<ref>ر.ک: همان، ص116، 122 و 183</ref>.<br />
# نقاشی: نقاشی مینیاتور ایرانی در دورههای مغول و تیموری به اوج رسید. هنرمندانی چون کمالالدین بهزاد در این زمینه معروف بودند<ref>ر.ک: همان، ص120-118</ref>.<br />
# صنایع دستی (فرشبافی): قالیهای ایرانی، بهویژه قالیهای دوره صفوی، شهرت جهانی داشت و بر هنر اروپا تأثیر گذاشت<ref>ر.ک: همان، ص183 و 121</ref>. تولید منسوجات، فلزکاری، سفالگری و شیشهگری نیز در ایران اسلامی رونق داشت و این هنرها بر اروپا نیز تأثیر گذاشت<ref>ر.ک: همان، ص141-138</ref>.<br />
<br />
==پانویس==<br />
<references/><br />
<br />
==منابع مقاله==<br />
مقدمه و متن کتاب.<br />
<br />
==وابستهها==<br />
{{وابستهها}}<br />
[[فرهنگ و تمدن اسلامی]]<br />
<br />
<br />
[[رده:کتابشناسی]]<br />
<br />
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]<br />
[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ شهریور 1404 توسط سید حمید رضا حسینی هاشمی]]<br />
[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ شهریور 1404 توسط محسن عزیزی]]</div>A-esmaeili