https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B9%DB%8C%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF 2026-05-27T21:26:41Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.39.0 https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%B9%DB%8C%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF&diff=826343&oldid=prev 2026-05-21T07:25:53Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">وابسته‌ها</span></span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۵۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l156">خط ۱۵۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۵۶:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وابسته‌ها==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وابسته‌ها==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{وابسته‌ها}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{وابسته‌ها}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الوصیة [</del>من الأصول <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الروائیة </del>المعتبرة<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الوصية (</ins>من الأصول <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الروائية </ins>المعتبرة<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">)</ins>]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[ترجمه کتاب الوصية]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[ترجمه کتاب الوصية]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زندگی‌نامه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زندگی‌نامه]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مؤلفین-خرداد]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مؤلفین-خرداد]]</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-826342:rev-826343 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%B9%DB%8C%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF&diff=826342&oldid=prev 2026-05-21T07:25:31Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۵۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l144">خط ۱۴۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۴۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع مقاله==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع مقاله==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*طوسی، محمد بن حسن، [https://noorlib.ir/book/view/12098 الفهرست]، [بی‌جا]: [بی‌نا]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، ص۲۴۹</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*طوسی، محمد بن حسن، [https://noorlib.ir/book/view/12098 الفهرست]، [بی‌جا]: [بی‌نا]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*عطار، قیس بهجت (مقدمه)، [https://noorlib.ir/book/view/91767 الوصیة [من الأصول الروائیة المعتبرة]]، مشهد مقدس: کتابخانه تخصصی امیرالمؤمنین علیه‌السلام، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۸۷ش، ص۹-۳۲</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*عطار، قیس بهجت (مقدمه)، [https://noorlib.ir/book/view/91767 الوصیة [من الأصول الروائیة المعتبرة]]، مشهد مقدس: کتابخانه تخصصی امیرالمؤمنین علیه‌السلام، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۸۷ش.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*ابن‌طاووس، علی بن موسی، [https://noorlib.ir/book/view/975 طرف من الأنباء و المناقب]، مشهد مقدس: تاسوعا، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۷۸ش، ص۶۲-۶۳، ۷۸-۸۰</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*ابن‌طاووس، علی بن موسی، [https://noorlib.ir/book/view/975 طرف من الأنباء و المناقب]، مشهد مقدس: تاسوعا، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۷۸ش.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*شبستری، عبدالحسین، [https://noorlib.ir/book/view/36114?pageNumber=448 أحسن التراجم لأصحاب الإمام موسی الکاظم علیه‌السلام]، مشهد مقدس: کنگره جهانی حضرت رضا علیه‌السلام، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۶۹ش، ص۴۴۸</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*شبستری، عبدالحسین، [https://noorlib.ir/book/view/36114?pageNumber=448 أحسن التراجم لأصحاب الإمام موسی الکاظم علیه‌السلام]، مشهد مقدس: کنگره جهانی حضرت رضا علیه‌السلام، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۶۹ش.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*شبستری، عبدالحسین، [https://noorlib.ir/book/view/966?pageNumber=199 سبل الرشاد الی اصحاب الإمام الجواد علیه‌السلام]، قم: المکتبة التاریخیة المختصة، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۴۲۱ق، ص۱۹۹</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*شبستری، عبدالحسین، [https://noorlib.ir/book/view/966?pageNumber=199 سبل الرشاد الی اصحاب الإمام الجواد علیه‌السلام]، قم: المکتبة التاریخیة المختصة، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۴۲۱ق.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*حسینی جلالی، محمدحسین، [https://noorlib.ir/book/view/3273?pageNumber=245 فهرس التراث]، قم: دلیل ما، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۸۰ش، ج۱، ص۲۴۵</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*حسینی جلالی، محمدحسین، [https://noorlib.ir/book/view/3273?pageNumber=245 فهرس التراث]، قم: دلیل ما، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۸۰ش.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*ابن‌غضائری، احمد بن حسین، [https://noorlib.ir/book/view/10012?pageNumber=81 الرجال لابن الغضائري]، به کوشش محمدرضا حسینی جلالی، قم: مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۸۰ش، ص۸۱</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*ابن‌غضائری، احمد بن حسین، [https://noorlib.ir/book/view/10012?pageNumber=81 الرجال لابن الغضائري]، به کوشش محمدرضا حسینی جلالی، قم: مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۸۰ش.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*شوشتری، محمدتقی، [https://noorlib.ir/book/view/10015?volumeNumber=8&amp;pageNumber=331 قاموس الرجال]، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۶۸ش، ج۸، ص۳۳۱-۳۳۴</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*شوشتری، محمدتقی، [https://noorlib.ir/book/view/10015?volumeNumber=8&amp;pageNumber=331 قاموس الرجال]، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۶۸ش</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*گروهی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۸۹ش، ج۱، ص۵۹۱</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*گروهی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۸۹ش</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وابسته‌ها==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وابسته‌ها==</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-826341:rev-826342 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%B9%DB%8C%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF&diff=826341&oldid=prev 2026-05-21T07:24:12Z

<p></p> <a href="https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%B9%DB%8C%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF&amp;diff=826341&amp;oldid=826339">نمایش تغییرات</a>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%B9%DB%8C%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF&diff=826339&oldid=prev 2026-05-21T07:14:38Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه | عنوان = عیسی بن مستفاد بجلی | تصویر = NUR00000.jpg | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | نام کامل = عیسی بن المستفاد | نام‌های دیگر = ابوموسی بجلی ضریر | لقب = | تخلص = | نسب = | نام پدر = المستفاد | ولادت = نامشخص (حدود اواسط قرن دوم هجر...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه<br /> | عنوان = عیسی بن مستفاد بجلی<br /> | تصویر = NUR00000.jpg<br /> | اندازه تصویر = <br /> | توضیح تصویر = <br /> | نام کامل = عیسی بن المستفاد<br /> | نام‌های دیگر = ابوموسی بجلی ضریر<br /> | لقب = <br /> | تخلص = <br /> | نسب = <br /> | نام پدر = المستفاد<br /> | ولادت = نامشخص (حدود اواسط قرن دوم هجری)<br /> | محل تولد = احتمالاً کوفه یا بغداد<br /> | کشور تولد = خلافت عباسی<br /> | محل زندگی = بغداد<br /> | رحلت = ۲۲۰ هجری قمری<br /> | شهادت = <br /> | مدفن = بغداد<br /> | طول عمر = <br /> | نام همسر = <br /> | فرزندان = <br /> | خویشاوندان = <br /> | دین = اسلام<br /> | مذهب = شیعه اثنی‌عشری<br /> | پیشه = محدث، راوی<br /> | درجه علمی = <br /> | دانشگاه = <br /> | علایق پژوهشی = وصایت و امامت، اصول دین<br /> | منصب = <br /> | پس از = <br /> | پیش از = <br /> | اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | امام موسی کاظم علیه‌السلام | امام محمد جواد علیه‌السلام}} <br /> | مشایخ = <br /> | معاصرین = <br /> | شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | ابویوسف واحظی | ازهر بن بسطام بن رستم | حسن بن یعقوب | علی بن اسماعیل بن یقطین | عبیدالله بن عبدالله دهقان}} <br /> | اجازه اجتهاد از = {{فهرست جعبه عمودی }} <br /> | آثار = {{فهرست جعبه عمودی | الوصیة}} <br /> | سبک نوشتاری = <br /> | وبگاه = <br /> | امضا = <br /> | کد مؤلف =AUTHORCODE68004AUTHORCODE <br /> }}<br /> <br /> '''ابوموسی عیسی بن مستفاد بجلی ضریر''' (متوفای ۲۲۰ هجری قمری)، از راویان و محدثان شیعه در قرن سوم هجری است که از دو امام معصوم — امام موسی کاظم علیه‌السلام و امام محمد جواد علیه‌السلام — روایت کرده است. مهم‌ترین اثر وی کتاب «الوصیة» است که مجموعه‌ای از احادیث درباره وصایت و خلافت بلافصل حضرت علی علیه‌السلام می‌باشد. این کتاب از «الأصول الروائیة المعتبرة» شمرده شده و علمای بزرگی چون کلینی، سید رضی و ابن طاووس به آن اعتماد کرده‌اند. در ارزیابی رجالی، وی محل بحث میان رجالیون است، اما اعتماد محدثان بزرگ به کتاب وی و ذکر او در دو قسم رجال ابن داود، نشان‌دهنده عدم وضوح ضعف وی است.<br /> <br /> ==ولادت==<br /> تاریخ دقیق ولادت عیسی بن مستفاد مشخص نیست، اما بر اساس شواهد تاریخی می‌توان گفت که وی در حدود سال ۱۶۰ هجری قمری حیات داشته است. از آنجا که وی از امام موسی بن جعفر (کاظم) علیه‌السلام روایت کرده و امام کاظم پس از سال ۱۴۸ هجری (شهادت امام صادق) عهده‌دار امامت شد، می‌توان یقین داشت که وی در سال ۱۶۰ هجری زنده بوده است.&lt;ref name=&quot;wasiyat&quot;&gt;عطار، قیس بهجت (مقدمه)، [https://noorlib.ir/book/view/91767 الوصیة [من الأصول الروائیة المعتبرة]]، مشهد مقدس: کتابخانه تخصصی امیرالمؤمنین علیه‌السلام، ۱۳۸۷ش، ص۹-۳۲&lt;/ref&gt;<br /> <br /> نام کامل وی «ابوموسی عیسی بن المستفاد بجلی ضریر» است.&lt;ref name=&quot;toosi&quot;&gt;طوسی، محمد بن حسن، [https://noorlib.ir/book/view/12098 الفهرست]، [بی‌جا]: [بی‌نا]، ص۲۴۹&lt;/ref&gt; ضبط دقیق نام: «عیسی» به کسر عین و فتح یاء، «المستفاد» با میم مضمومه، سین مهمله ساکنه، تاء مثناه از فوق مفتوحه، فاء و الف و دال مهمله، «البجلی» (منسوب به قبیله بجیله)، «الضریر» (نابینا).&lt;ref name=&quot;toosi&quot; /&gt;<br /> <br /> ==طبقه و مشایخ (اساتید)==<br /> عیسی بن مستفاد از دو امام معصوم روایت کرده است:<br /> <br /> ===امام موسی بن کاظم علیه‌السلام (امام هفتم، ۱۲۸-۱۸۳ق)===<br /> وی راوی اصلی کتاب «الوصیة» از امام کاظم علیه‌السلام است. امام کاظم در توصیف او فرمود: «تو دست برنمی‌داری مگر اینکه ریشه و آغاز علم را بجویی. به خدا سوگند که تو می‌پرسی تا به ژرف‌نگری در دین دست یابی.»&lt;ref name=&quot;wasiyat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ibntavus&quot;&gt;ابن‌طاووس، علی بن موسی، [https://noorlib.ir/book/view/975 طرف من الأنباء و المناقب]، مشهد مقدس: تاسوعا، ۱۳۷۸ش، ص۶۲-۶۳&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===امام محمد بن علی الجواد علیه‌السلام (امام نهم، ۱۹۵-۲۲۰ق)===<br /> نجاشی و دیگر رجالیون تصریح کرده‌اند که وی از امام جواد علیه‌السلام نیز روایت کرده است.&lt;ref name=&quot;toosi&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jلالی&quot;&gt;حسینی جلالی، محمدحسین، [https://noorlib.ir/book/view/3273?pageNumber=245 فهرس التراث]، قم: دلیل ما، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۲۴۵&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===نکته مهم: اشتباه ابن داود===<br /> ابن داود در رجال خود به اشتباه، عیسی بن مستفاد را از اصحاب امام باقر علیه‌السلام (امام پنجم) شمرده است، در حالی که این اشتباه از عدم توصیف «ابوجعفر» به «الثانی» ناشی شده است. مامقانی و استرآبادی بر این اشتباه تذکر داده‌اند.&lt;ref name=&quot;wasiyat&quot; /&gt;<br /> <br /> ==راویان از او (شاگردان و ناقلان)==<br /> کسانی که از عیسی بن مستفاد روایت کرده‌اند:&lt;ref name=&quot;shabestari&quot;&gt;شبستری، عبدالحسین، [https://noorlib.ir/book/view/36114?pageNumber=448 أحسن التراجم لأصحاب الإمام موسی الکاظم علیه‌السلام]، مشهد مقدس: کنگره جهانی حضرت رضا علیه‌السلام، ۱۳۶۹ش، ص۴۴۸&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;shabestari2&quot;&gt;شبستری، عبدالحسین، [https://noorlib.ir/book/view/966?pageNumber=199 سبل الرشاد الی اصحاب الإمام الجواد علیه‌السلام]، قم: المکتبة التاریخیة المختصة، ۱۴۲۱ق، ص۱۹۹&lt;/ref&gt;<br /> <br /> - ابویوسف واحظی<br /> - ازهر بن بسطام بن رستم<br /> - حسن بن یعقوب<br /> - علی بن اسماعیل بن یقطین<br /> - عبیدالله بن عبدالله دهقان (راوی کتاب او)<br /> - عبیدالله بن فضل<br /> <br /> ==بررسی رجالی (جرح و تعدیل)==<br /> <br /> ===دیدگاه رجالیون متقدم===<br /> <br /> ====۱. نجاشی (متوفای ۴۵۰ق)====<br /> نجاشی در رجال خود می‌گوید: «عيسى بن المستفاد أبو موسى البجلي الضرير، روى عن أبي جعفر الثاني عليه السلام و لم يكن بذاك، له كتاب الوصية.»&lt;ref name=&quot;jلالی&quot; /&gt; عبارت «لم یکن بذاک» محل بحث رجالیون است. بسیاری آن را به معنای «لیس بذاک الثقة العظیم» (آنچنان که فوق‌العاده مورد اعتماد باشد) تفسیر کرده‌اند که نوعی مدح نسبی است، نه قدح مطلق.<br /> <br /> ====۲. شیخ طوسی (متوفای ۴۶۰ق)====<br /> شیخ طوسی در الفهرست می‌گوید: «عيسى بن المستفاد له كتاب، رواه عبيد الله بن عبد الله الدهقان عنه.»&lt;ref name=&quot;toosi&quot; /&gt; ایشان به جرح یا تعدیلی اشاره نکرده است.<br /> <br /> ====۳. ابن غضائری====<br /> ابن غضائری می‌گوید: «ذكر له رواياته عن موسى بن جعفر عليهما السلام. و له كتاب «الوصيّة» لا يثبت سنده. و هو في نفسه ضعيف.»&lt;ref name=&quot;ibnghazairi&quot;&gt;ابن‌غضائری، احمد بن حسین، [https://noorlib.ir/book/view/10012?pageNumber=81 الرجال لابن الغضائري]، به کوشش محمدرضا حسینی جلالی، قم: مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۰ش، ص۸۱&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===دیدگاه رجالیون متأخر===<br /> <br /> ====۴. علامه حلی (متوفای ۷۲۶ق)====<br /> علامه حلی در خلاصة الاقوال، عیسی بن مستفاد را در قسم دوم (ضعفاء) ذکر کرده و گفته: «له كتاب الوصية لا يثبت سنده و هو في نفسه ضعيف.»&lt;ref name=&quot;wasiyat&quot; /&gt;<br /> <br /> ====۵. ابن داود حلی====<br /> ابن داود حلی عیسی بن مستفاد را در هر دو قسم رجال خود ذکر کرده است: هم در قسم ثقات و معتمدین و هم در قسم ضعفاء. این نشان‌دهنده تردید وی در حکم قطعی درباره اوست.&lt;ref name=&quot;ibntavus&quot; /&gt;<br /> <br /> ====۶. علامه مامقانی====<br /> مامقانی در تنقیح المقال، عیسی بن مستفاد را «ضعیف» دانسته اما تصریح کرده که وصف «ضعیف» در کتب رجال برای او ذکر نشده و تنها صدوق در یک مورد او را «ضعیف» خوانده است.&lt;ref name=&quot;wasiyat&quot; /&gt;<br /> <br /> ====۷. سید ابوالقاسم خوئی====<br /> در معجم رجال الحدیث، میان «عیسی الضریر» و «عیسی الضعیف» قائل به اتحاد شده و هر دو را یک نفر دانسته، اما آن دو را از «عیسی بن المستفاد» جدا کرده است.&lt;ref name=&quot;wasiyat&quot; /&gt;<br /> <br /> ====۸. محقق شوشتری (صاحب قاموس الرجال)====<br /> شوشتری به شدت با اتحاد عیسی بن مستفاد با عیسی الضریر و عیسی الضعیف مخالفت کرده و آن را خطا دانسته است.&lt;ref name=&quot;shushtari&quot;&gt;شوشتری، محمدتقی، [https://noorlib.ir/book/view/10015?volumeNumber=8&amp;pageNumber=331 قاموس الرجال]، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۸ش، ج۸، ص۳۳۱-۳۳۴&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===تحلیل نهایی درباره وثاقت===<br /> از مجموع اقوال رجالیون می‌توان نتیجه گرفت:&lt;ref name=&quot;ibntavus&quot; /&gt;<br /> <br /> ۱. اتحاد عیسی بن مستفاد با عیسی الضریر و عیسی الضعیف محل اختلاف شدید است. مشهور رجالیون متقدم (نجاشی، طوسی، علامه) آنان را جدا دانسته‌اند.<br /> <br /> ۲. قول نجاشی «لم یکن بذاک» — بسیاری از محققان (از جمله استرآبادی، وحید بهبهانی، صاحب شعب المقال، صاحب توضیح المقال) این عبارت را به معنای مدح نسبی تفسیر کرده‌اند، نه قدح.<br /> <br /> ۳. تضعیف ابن غضائری — با توجه به اینکه ابن غضائری حتی به بزرگان و ثقات نیز جرح وارد کرده (مانند یونس بن عبدالرحمن)، تضعیف وی چندان معتبر نیست.<br /> <br /> ۴. ذکر ابن داود در دو قسم — نشان‌دهنده عدم وضوح ضعف وی نزد رجالیون است.<br /> <br /> ۵. اعتماد بزرگان — اعتماد کلینی، سید رضی، ابن طاووس و دیگران بر کتاب وی، دلیل بر اعتبار نسبی آن است.<br /> <br /> نتیجه: عیسی بن مستفاد امامی‌مذهب و ممدوح به دلالت التزام است و کتاب «الوصیة» وی از اصول روایی معتبره به شمار می‌رود.&lt;ref name=&quot;ibntavus&quot; /&gt;<br /> <br /> ==وفات==<br /> عیسی بن مستفاد پس از وفات امام کاظم علیه‌السلام و امام رضا علیه‌السلام همچنان زنده بود و سرانجام در همان سالی که امام جواد علیه‌السلام به شهادت رسید — یعنی سال ۲۲۰ هجری قمری — وفات یافت.&lt;ref name=&quot;wasiyat&quot; /&gt;<br /> <br /> ==ویژگی‌های شخصیتی==<br /> از خلال روایات و منابع رجالی، ویژگی‌های زیر برای عیسی بن مستفاد قابل استخراج است:&lt;ref name=&quot;wasiyat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ibntavus&quot; /&gt;<br /> <br /> - ملازم امام کاظم علیه‌السلام و از اصحاب مخلص ایشان<br /> - اهل کتمان اسرار اهل بیت — امام کاظم مطالب حساس درباره وصایت را به او گفت که نشان از امانت‌داری وی دارد<br /> - اهل تحقیق و ژرف‌نگری — امام او را «کثیر البحث فی الأمور» وصف کرده است<br /> - متخصص در مباحث وصایت و امامت — تمام اهتمام خود را در این باب حساس متمرکز کرده بود<br /> - نابینا (ضریر) — این ویژگی در کنیه و لقب او ذکر شده است<br /> <br /> ==آثار==<br /> از عیسی بن مستفاد یک کتاب به نام «الوصیة» به یادگار مانده است. این کتاب مجموعه‌ای از احادیث درباره وصایت [[امام علی علیه‌السلام|حضرت علی علیه‌السلام]] است که از [[امام موسی کاظم علیه‌السلام|امام کاظم علیه‌السلام]] روایت شده و از «الأصول الروائیة المعتبرة» به شمار می‌رود.&lt;ref name=&quot;wasiyat&quot; /&gt; علمای بزرگی همچون [[کلینی، محمد بن یعقوب|کلینی]]، [[شریف‌ رضی، محمد بن حسین|سید رضی]] و [[ابن طاووس، علی بن موسی|ابن طاووس]] در آثار خود از این کتاب نقل کرده‌اند.&lt;ref name=&quot;wasiyat&quot; /&gt;<br /> <br /> ==پانویس==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> ==منابع مقاله==<br /> *طوسی، محمد بن حسن، [https://noorlib.ir/book/view/12098 الفهرست]، [بی‌جا]: [بی‌نا]، ص۲۴۹<br /> *عطار، قیس بهجت (مقدمه)، [https://noorlib.ir/book/view/91767 الوصیة [من الأصول الروائیة المعتبرة]]، مشهد مقدس: کتابخانه تخصصی امیرالمؤمنین علیه‌السلام، ۱۳۸۷ش، ص۹-۳۲<br /> *ابن‌طاووس، علی بن موسی، [https://noorlib.ir/book/view/975 طرف من الأنباء و المناقب]، مشهد مقدس: تاسوعا، ۱۳۷۸ش، ص۶۲-۶۳، ۷۸-۸۰<br /> *شبستری، عبدالحسین، [https://noorlib.ir/book/view/36114?pageNumber=448 أحسن التراجم لأصحاب الإمام موسی الکاظم علیه‌السلام]، مشهد مقدس: کنگره جهانی حضرت رضا علیه‌السلام، ۱۳۶۹ش، ص۴۴۸<br /> *شبستری، عبدالحسین، [https://noorlib.ir/book/view/966?pageNumber=199 سبل الرشاد الی اصحاب الإمام الجواد علیه‌السلام]، قم: المکتبة التاریخیة المختصة، ۱۴۲۱ق، ص۱۹۹<br /> *حسینی جلالی، محمدحسین، [https://noorlib.ir/book/view/3273?pageNumber=245 فهرس التراث]، قم: دلیل ما، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۲۴۵<br /> *ابن‌غضائری، احمد بن حسین، [https://noorlib.ir/book/view/10012?pageNumber=81 الرجال لابن الغضائري]، به کوشش محمدرضا حسینی جلالی، قم: مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۰ش، ص۸۱<br /> *شوشتری، محمدتقی، [https://noorlib.ir/book/view/10015?volumeNumber=8&amp;pageNumber=331 قاموس الرجال]، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۸ش، ج۸، ص۳۳۱-۳۳۴<br /> *گروهی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۵۹۱<br /> <br /> ==وابسته‌ها==<br /> {{وابسته‌ها}}<br /> * [[الوصیة [من الأصول الروائیة المعتبرة]]]<br /> * [[ترجمه کتاب الوصية]]<br /> [[رده:زندگی‌نامه]]<br /> [[رده:مقالات بازبینی نشده2]]<br /> [[رده:مؤلفین-خرداد]]</div>

Hbaghizadeh