Hbaghizadeh: /* وابسته‌ها */

2026-04-28T20:34:15Z

وابسته‌ها

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۰:۰۴
خط ۷۶:		خط ۷۶:
	==وابسته‌ها==		==وابسته‌ها==
	{{وابسته‌ها}}		{{وابسته‌ها}}
	~~[[علم سلوک]]~~


	[[رده:کتاب‌شناسی]]		[[رده:کتاب‌شناسی]]
خط ۸۴:		خط ۸۲:
	[[رده:مباحث خاص تصوف و عرفان]]		[[رده:مباحث خاص تصوف و عرفان]]
	[[رده:تصوف. سلوک (تعریف تصوف. وجه تسمیه آن، آداب و اعمال)]]		[[رده:تصوف. سلوک (تعریف تصوف. وجه تسمیه آن، آداب و اعمال)]]
			[[رده:مقالات بازبینی شده2 اردیبهشت 1405]]
	[[رده:مقالات بازبینی ~~نشده2~~]]
	[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ اردیبهشت 1405 توسط عباس مکرمی]]		[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ اردیبهشت 1405 توسط عباس مکرمی]]
	[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ اردیبهشت 1405 توسط محسن عزیزی]]		[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ اردیبهشت 1405 توسط محسن عزیزی]]

Hbaghizadeh در ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۳۳

2026-04-28T20:33:43Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۰:۰۳
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	\| پیش از =		\| پیش از =
	}}		}}
	'''علم سلوک'''، اثر [[علی فضلی]] (معاصر)، کتابی است در تبیین مبانی معرفتی، ساختار مسلک‌های عرفانی و مراحل عملی سیر و سلوک در اسلام که وجوه تمایز آن با علم اخلاق را بررسی می‌کند.		'''علم سلوک'''، اثر [[فضلی، علی\|علی فضلی]] (معاصر)، کتابی است در تبیین مبانی معرفتی، ساختار مسلک‌های عرفانی و مراحل عملی سیر و سلوک در اسلام که وجوه تمایز آن با علم اخلاق را بررسی می‌کند.

	==ساختار==		==ساختار==

A-esmaeili: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR56414J1.jpg | عنوان = علم سلوک | عنوان‌های دیگر = | پدیدآورندگان | پدیدآوران = فضلی، علی (نويسنده) |زبان | زبان = فارسی | کد کنگره = /ع6ع8 288/3 BP | موضوع =آداب طریقت - اخلاق عرفانی - عرفان |ناشر | ناشر = نهاد نمایندگی مقام م...» ایجاد کرد

2026-04-27T03:59:15Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR56414J1.jpg | عنوان = علم سلوک | عنوان‌های دیگر = | پدیدآورندگان | پدیدآوران = فضلی، علی (نويسنده) |زبان | زبان = فارسی | کد کنگره = /ع6ع8 288/3 BP | موضوع =آداب طریقت - اخلاق عرفانی - عرفان |ناشر | ناشر = نهاد نمایندگی مقام م...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{جعبه اطلاعات کتاب
| تصویر =NUR56414J1.jpg
| عنوان = علم سلوک
| عنوان‌های دیگر =
| پدیدآورندگان
| پدیدآوران =
[[فضلی، علی]] (نويسنده)
|زبان
| زبان = فارسی
| کد کنگره = /ع6ع8 288/3 BP
| موضوع =آداب طریقت - اخلاق عرفانی - عرفان
|ناشر
| ناشر = نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها. دفتر نشر معارف
| مکان نشر = ایران - قم
| سال نشر = 1390ش
| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE56414AUTOMATIONCODE
| چاپ = 2
| شابک = 978-964-531-255-6
| تعداد جلد = 1
| کتابخانۀ دیجیتال نور = 56414
| کتابخوان همراه نور = 56414
| کد پدیدآور = 7627
| پس از =
| پیش از =
}}
'''علم سلوک'''، اثر [[علی فضلی]] (معاصر)، کتابی است در تبیین مبانی معرفتی، ساختار مسلک‌های عرفانی و مراحل عملی سیر و سلوک در اسلام که وجوه تمایز آن با علم اخلاق را بررسی می‌کند.

==ساختار==
کتاب، در دو بخش اصلی با عناوین «درآمد» و «توجه قلبی» تنظیم شده است که بخش اول، مشتمل بر سه فصل و بخش دوم، دربردارنده هفت فصل است و کتاب مجموعاً ده فصل را در بر می‌گیرد.

==گزارش محتوا==
بخش اول کتاب با عنوان «درآمد»، به تبیین بنیان‌های نظری عرفان عملی و گونه‌شناسی مسلک‌های سلوکی می‌پردازد. این بخش، شامل سه فصل زیر است:
فصل اول: عرفان اسلامی: این فصل، به بررسی ریشه‌های فطری عرفان و پیوند آن با وحی می‌پردازد. نویسنده، معتقد است سرچشمه میل به سلوک، در فطرت انسان و «روح الهی» نهفته است که هویتی تجردی دارد<ref>ر.ک: متن کتاب، ص18</ref>. دین در این میان، نقش برنامه‌ای جامع برای شکوفایی این بذرهای بالقوه را ایفا می‌کند و در میان ادیان، اسلام به دلیل برخورداری از جامعیت و عدالت، برترین تفسیر را از فطرت ارائه می‌دهد<ref>ر.ک: همان، ص26</ref>. یکی از مباحث کلیدی این فصل، تبیین نسبت میان شریعت، طریقت و حقیقت است. در این اثر، این سه، نه به‌عنوان اموری جداگانه، بلکه به‌مثابه سطوح مختلف یک حقیقت واحد معرفی شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که شریعت به‌منزله پوسته (قشر)، طریقت به‌منزله مغز و حقیقت به‌منزله مغزِ مغز (لب‌ اللب) تلقی می‌شود<ref>ر.ک: همان، ص27-43</ref>. همچنین نویسنده با استناد به سیره معصومان(ع) و کلام عارفان بزرگ، بر لزوم پایبندی به شریعت در تمامی مراحل سلوک، تأکید کرده و نظریه «سقوط تکلیف» را به‌شدت رد می‌کند<ref>ر.ک: همان، ص44-52</ref>.

فصل دوم: علم سلوک: نویسنده در این فصل، به تعریف تخصصی «علم سلوک» و تمایز آن با دیگر علوم می‌پردازد. این علم، دانشِ مربوط به «احوال قلبی و رفتارهای سلوکی» تعریف شده است که هدف آن پاک‌سازی باطن و آراستن دل به منجیات (عوامل نجات) برای رسیدن به معرفت شهودی است<ref>ر.ک: همان، ص58-60</ref>. مهم‌ترین بخش این فصل، تبیین تفاوت علم سلوک با علم اخلاق است. درحالی‌که اخلاق (به‌ویژه اخلاق فلسفی) بر اعتدال قوای نفسانی و نوعی «ایستایی» و ثبات در فضایل تمرکز دارد، علم سلوک، دانشی «پویا» و پلکانی است که بر اساس مقامات و منازل، سالک را به‌سوی قرب الهی حرکت می‌دهد<ref>ر.ک: همان، ص69-75</ref>.

نویسنده همچنین پنج رویکرد اصلی در نگارش آثار سلوکی را گزارش می‌کند:
# رویکرد سنت‌محور: تکیه بر سنت‌های عرفانی کهن؛
# رویکرد رویدادمحور: توصیف منازل بر پایه واقعه‌های قلبی و مواجهه با حق؛
# رویکرد سالکانه‌محور: طبقه‌بندی سالکان بر اساس ویژگی‌های صنفی؛
# رویکرد پدیدارشناختی: تحلیل تجربه‌های درونی سالک؛
# رویکرد انسان‌شناختی: ابتنای منازل بر قوای چهارگانه نفس انسان<ref>ر.ک: همان، ص88-109</ref>.

فصل سوم: مسلک‌های سلوکی: این فصل، به گونه‌شناسی مشرب‌های مختلف عرفانی در تاریخ اسلام اختصاص دارد. نویسنده، چهار نوع سلوک اصلی را از یکدیگر متمایز می‌کند:
# سلوک مخلصانه (شیوه اهل ملامت): محور این سلوک، مبارزه با ریا و «نفس اماره» است. سالک در این راه تلاش می‌کند با پنهان کردن عبادات و متهم کردن همیشگی نفس خویش، به اخلاص ناب دست یابد<ref>ر.ک: همان، ص118-125</ref>.
# سلوک عاشقانه: در این مشرب، «محبت الهی» محرک اصلی است. سالک با آتش عشق و غیرت، دل را از غیر خدا تصفیه کرده و به زینت کمالات الهی می‌آراید<ref>ر.ک: همان، ص126-135</ref>.
# سلوک سائلانه: این مسیر بر پایه «دعا»، مناجات و فقر ذاتی بنا شده است. سالک در این مسلک، خود را مالک هیچ چیز نمی‌بیند و با تکیه بر محاسبه نفس و فقهِ تکلیف‌مدار، همواره در مقام تضرع است<ref>ر.ک: همان، ص136-144</ref>.
# سلوک عارفانه: غایت این راه، «معرفت نفس» برای رسیدن به معرفت رب است. این مسلک، بر مبانی عمیق توحیدی و شهودی استوار است و سالک از طریق تجلی عبودی و تخلی اخلاقی، به زندگی توحیدی دست می‌یابد<ref>ر.ک: همان، ص145-159</ref>.

بخش دوم با عنوان «توجه قلبی» به جنبه‌های عملی و کاربردی سیر و سلوک پرداخته و در هفت فصل زیر، نقشه راه سالک برای رسیدن به مقام قرب الهی را تبیین می‌کند:
فصل اول: توجه قلبی: این فصل، به تبیین ماهیت توجه دل به‌سوی پروردگار و ضرورت آن به‌عنوان جان‌مایه سلوک می‌پردازد<ref>ر.ک: همان، ص163</ref>. نویسنده با تحلیل «تقلب قلبی»، تحولات روح در طول سفر الی‌ الله را بررسی کرده و بر این نکته تأکید می‌کند که سالک باید با تمسک به حقیقت «لا إله إلا الله»، تمامی تعلقات غیر خدایی را از ساحت دل بزداید تا قلب او به «شهر خدا» تبدیل شود<ref>ر.ک: همان، ص166-170</ref>. غایت این توجه، رسیدن به مقام مشاهده شهودی است که نمونه اعلای آن در شب معراج برای پیامبر اکرم(ص) حاصل گشت<ref>ر.ک: همان، ص172-174</ref>.

فصل دوم: عناصر بنیادین توجه قلبی: در این فصل، دو رکن اساسی برای تحقق توجه قلبی معرفی می‌شود: «معرفت توحیدی» و «عبودیت». در بخش معرفت توحیدی، یگانگی ذات، نفی حد و مقدار از خداوند و حضور بی‌کران او در تمامی ذرات هستی تشریح شده است<ref>ر.ک: همان، ص179-196</ref>. در رکن دوم، عبودیت به معنای تعلق تام به «مولای هستی» تعریف گشته و سالک موظف است در سه حوزه «غنای مالکی مولا»، «تدبیر ربوبی» و «قوانین ابلاغی (شریعت)»، خود را تسلیم محض اراده الهی بداند<ref>ر.ک: همان، ص197-210</ref>.

فصل سوم: محیط توجه قلبی: نویسنده در این بخش، شرایط پیرامونی و انضباط شخصی لازم برای تمرکز قلب را تبیین می‌کند<ref>ر.ک: همان، ص213</ref>. این شرایط شامل چهار عنصر کلیدی است:
# خلوت‌گزینی: در سه سطح حس، حال و قلب<ref>ر.ک: همان، ص215-219</ref>.
# کم‌گویی: شامل سکوت لسانی و سکوت قلبی برای مهار خواطر<ref>ر.ک: همان، ص220-221</ref>.
# کم‌خوری: برای تلطیف روح و آمادگی برای عبادات<ref>ر.ک: همان، ص225</ref>.
# کم‌خوابی: جهت بهره‌گیری از فیوضات سحرگاهان<ref>ر.ک: همان، ص226</ref>.

فصل چهارم: آیین توجه قلبی: این فصل، به آداب عملی دو عبادت بنیادین یعنی «نماز» و «ذکر» اختصاص دارد<ref>ر.ک: همان، ص231</ref>. در مبحث نماز، بر طهارت دل، استقبال باطنی از قبله و گفتگوی قریبانه با خالق تأکید شده است<ref>ر.ک: همان، ص235-243</ref>. در بخش ذکر نیز، استحضار در ذکر و استبتال و استقبال در ذکر، به‌عنوان شروط اصلی ذکر حقیقی معرفی گشته‌اند که در نهایت منجر به ایجاد نشاط و بهجت در روح سالک می‌گردند<ref>ر.ک: همان، ص244-256</ref>.

فصل پنجم: اخلاق توجه قلبی: در این فصل، چگونگی آراسته شدن سالک به صفات الهی بررسی می‌شود<ref>ر.ک: همان، ص263</ref>. نویسنده ابتدا گونه‌های اسمای حسنای الهی را برمی‌شمارد<ref>ر.ک: همان، ص267</ref> و سپس چهار فضیلت اخلاقیِ سلوکی شامل «حلم و بردباری»<ref>ر.ک: همان، ص275</ref>، «عفو و درگذشتن»<ref>ر.ک: همان، ص277</ref>، «عطا و بخشش»<ref>ر.ک: همان، ص280</ref> و «قداست و پاکی»<ref>ر.ک: همان، ص283</ref> را به‌عنوان کمالات لازم برای صیقل دادن روح تبیین می‌کند.

فصل ششم: موانع توجه قلبی: این بخش، به آسیب‌شناسی مسیر سلوک و شیوه‌های درمان بیماری‌های قلبی می‌پردازد<ref>ر.ک: همان، ص289</ref>.نویسنده دو مانع بزرگ یعنی «کبر»<ref>ر.ک: همان، ص299</ref> و «دنیا‌دوستی»<ref>ر.ک: همان، ص308</ref> را به‌عنوان ریشه‌های اصلی حجاب‌های ظلمانی معرفی کرده و راه‌های علمی و عملی برای رهایی از این رذایل را بر پایه آموزه‌های عرفانی تشریح می‌نماید.

فصل هفتم: منازل توجه قلبی: فصل پایانی کتاب به تبیین نُه منزل عملی در سیر و سلوک اختصاص یافته است<ref>ر.ک: همان، ص317</ref>. این منازل عبارتند از: توبه (بازگشت به‌سوی حق)<ref>ر.ک: همان، ص324</ref>، مراقبه (پاسبانی از دل)<ref>ر.ک: همان، ص327</ref>، محاسبه (وارسی اعمال)<ref>ر.ک: همان، ص330</ref>، خوف (بیم از محرومیت)<ref>ر.ک: همان، ص333</ref>، اخلاص (پاک‌سازی نیت)<ref>ر.ک: همان، ص335</ref>، توکل (تکیه بر قدرت الهی)<ref>ر.ک: همان، ص341</ref>، صبر (استقامت در بلا)<ref>ر.ک: همان، ص348</ref>، شکر (قدرشناسی از منعم)<ref>ر.ک: همان، ص353</ref> و در نهایت منزل رضا<ref>ر.ک: همان، ص359</ref> که سالک در آن به مقام خشنودی مطلق از تقدیرات الهی نائل می‌شود.

==پانویس==
<references />

==منابع مقاله==
متن کتاب.

==وابسته‌ها==
{{وابسته‌ها}}
[[علم سلوک]]

[[رده:کتاب‌شناسی]]
[[رده:اسلام، عرفان، غیره]]
[[رده:تصوف و عرفان]]
[[رده:مباحث خاص تصوف و عرفان]]
[[رده:تصوف. سلوک (تعریف تصوف. وجه تسمیه آن، آداب و اعمال)]]

[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]
[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ اردیبهشت 1405 توسط عباس مکرمی]]
[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ اردیبهشت 1405 توسط محسن عزیزی]]

علم سلوک - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Hbaghizadeh: /* وابسته‌ها */

Hbaghizadeh در ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۳۳