https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AEعلم در تاریخ - تاریخچهٔ نسخهها2026-07-10T18:43:54Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.39.0https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE&diff=824822&oldid=prevHbaghizadeh: جایگزینی متن - ' ' به ''2026-05-03T09:21:06Z<p>جایگزینی متن - ' ' به ''</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۵۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l10">خط ۱۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|زبان</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|زبان</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان = فارسی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان = فارسی</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد کنگره = <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>/ب4ع8 478 CB </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد کنگره =/ب4ع8 478 CB </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =تمدن - تاریخ - علم و تمدن</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =تمدن - تاریخ - علم و تمدن</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر </div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-813556:rev-824822 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE&diff=813556&oldid=prevHbaghizadeh: جایگزینی متن - ' ]] ' به ']] '2026-01-07T21:05:36Z<p>جایگزینی متن - ' ]] ' به ']] '</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۸ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۰:۳۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l5">خط ۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پدیدآورندگان</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پدیدآورندگان</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پدیدآوران = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پدیدآوران = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[برنال، جان دزموند ]] (نويسنده)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[برنال، جان دزموند]] (نويسنده)</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اسدپور پیرانفر، حسین ]] (مترجم)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اسدپور پیرانفر، حسین]] (مترجم)</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[فانی، کامران]] (مترجم)</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[فانی، کامران]] (مترجم)</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|زبان</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|زبان</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-810034:rev-813556 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE&diff=810034&oldid=prevHbaghizadeh: جایگزینی متن - '( ' به '('2025-12-09T09:53:22Z<p>جایگزینی متن - '( ' به '('</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l7">خط ۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[برنال، جان دزموند ]] (نويسنده)</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[برنال، جان دزموند ]] (نويسنده)</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اسدپور پیرانفر، حسین ]] (مترجم)</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اسدپور پیرانفر، حسین ]] (مترجم)</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[فانی، کامران]] ( مترجم)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[فانی، کامران]] (مترجم)</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|زبان</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|زبان</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان = فارسی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان = فارسی</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-808710:rev-810034 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE&diff=808710&oldid=prevHbaghizadeh در ۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۴2025-12-01T11:44:35Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l74">خط ۷۴:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷۴:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابشناسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابشناسی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:علوم کمکی تاریخ]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشده2</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ تمدن]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده2 آذر 1404</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ آذر 1404 توسط سید حمید رضا حسینی هاشمی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ آذر 1404 توسط سید حمید رضا حسینی هاشمی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ آذر 1404 توسط فریدون سبحانی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ آذر 1404 توسط فریدون سبحانی]]</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-807633:rev-808710 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE&diff=807633&oldid=prevA-esmaeili: صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR29058J1.jpg | عنوان = علم در تاریخ | عنوانهای دیگر = | پدیدآورندگان | پدیدآوران = برنال، جان دزموند (نويسنده) اسدپور پیرانفر، حسین (مترجم) فانی، کامران ( مترجم) |زبان | زبان = فارسی | کد کنگره = /ب4ع...» ایجاد کرد2025-11-25T09:37:07Z<p>صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR29058J1.jpg | عنوان = علم در تاریخ | عنوانهای دیگر = | پدیدآورندگان | پدیدآوران = <a href="/w/index.php?title=%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%84%D8%8C_%D8%AC%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B2%D9%85%D9%88%D9%86%D8%AF&action=edit&redlink=1" class="new" title="برنال، جان دزموند (صفحه وجود ندارد)">برنال، جان دزموند </a> (نويسنده) <a href="/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D9%BE%D9%88%D8%B1_%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%B1%D8%8C_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86&action=edit&redlink=1" class="new" title="اسدپور پیرانفر، حسین (صفحه وجود ندارد)">اسدپور پیرانفر، حسین </a> (مترجم) <a href="/wiki/%D9%81%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%8C_%DA%A9%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86" title="فانی، کامران">فانی، کامران</a> ( مترجم) |زبان | زبان = فارسی | کد کنگره = /ب4ع...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br />
| تصویر =NUR29058J1.jpg<br />
| عنوان = علم در تاریخ<br />
| عنوانهای دیگر = <br />
| پدیدآورندگان<br />
| پدیدآوران = <br />
[[برنال، جان دزموند ]] (نويسنده)<br />
[[اسدپور پیرانفر، حسین ]] (مترجم)<br />
[[فانی، کامران]] ( مترجم)<br />
|زبان<br />
| زبان = فارسی<br />
| کد کنگره = /ب4ع8 478 CB <br />
| موضوع =تمدن - تاریخ - علم و تمدن<br />
|ناشر <br />
| ناشر = اميرکبير<br />
| مکان نشر = ایران - تهران<br />
| سال نشر = 1380ش<br />
| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE29058AUTOMATIONCODE<br />
| چاپ = 2<br />
| شابک = 964-00-541-x<br />
| تعداد جلد = 4<br />
| کتابخانۀ دیجیتال نور = 29058<br />
| کتابخوان همراه نور = 29058<br />
| کد پدیدآور = 18779<br />
| پس از = <br />
| پیش از = <br />
}}<br />
'''علم در تاریخ'''، نوشتۀ [[برنال، جان دزموند|جان دزموند برنال]] (۱۹۰۱-۱۹۷۱) است. برنال تاریخ علم را همراه با نقشی که در ساختار و ساماندهی به جامعه، اقتصاد و پیشرفت عمومی بشر دارد، از آغاز زندگی بشر تا نیمۀ قرن بیستم میلادی بررسی میکند. این کتاب به دست [[اسدپور پیرانفر، حسین|حسین اسدپور پیرانفر]](متولد 1323ش) «جلد اول»، [[فانی، کامران|کامران فانی]](متولد 1323ش) «جلد دوم»، [[حیدری ملایری، محمد|محمد حیدری ملایری]](1401-1326ش) و [[ثلاثی، محسن|محسن ثلاثی]](متولد 1324ش)«جلد سوم» و [[خرمشاهی، بهاءالدین|بهاءالدین خرمشاهی]](متولد 1324ش) «جلد چهارم» به فارسی ترجمه شده است.<br />
<br />
==انگیزه نگارش==<br />
نگارش این اثر، از سخنرانی برنال دربارۀ «علم در تاریخ اجتماعی» نشئت گرفت که در سال ۱۹۴۸م در «کالج راسکین» ایراد کرد. او میپنداشت که نوشتن این کتاب در سه هفته انجام گیرد، اما تا شش سال به درازا انجامید! تتبع برنال در این موضوع، او را بر آن داشت که موضوع علم و اجتماع را از آغاز پیدایش بشر و جوامع نخستین آغاز کند و تا نیمۀ قرن بیستم میلادی بکشاند.<ref>ر.ک: پیشگفتار نویسنده، جلد 1، ص6-5</ref><br />
<br />
برنال خواسته است در حد توانش، تأثیرات متقابل «علم» و «اجتماع» را در بستر تاریخ جوامع بشری واکاوی کند. او خود تصریح نموده است که هدف اصلی این نوشتار، تاریخ علم نیست بلکه میخواهد تأثیر مستقیم یا غیرمستقیم علم را بر سایر جنبههای تاریخ، چه از نظر تأثیری که بر تحولات اقتصادی نهاده و چه از لحاظ تأثیری که بر اندیشهها و باورهای طبقات مسلط در هر عصر یا به صور کلی «طالبان قدرت» داشته است، روشن سازد.<ref>ر.ک: همان، ص6،9</ref><br />
<br />
برنال با طرح پیشفرضهایی دربارۀ علم، تغییراتی را در کتابش انجام داده است؛ او بر این باور است که نظامهای علمی به یکدیگر نزدیک شدهاند و بهزودی دانش یکپارچه و یگانهای پدید خواهد آمد که بر چگونگی بهرهگیری از علم اثر میگذارد و کمکم بر همۀ کنشهای انسانی سایه میافکند؛ مبارزه با امپریالیسم جهانی نمونهای از این تاثیرات است. همچنین، مباحثی مانند نگاه به «فقر»، «انفجار جمعیت» و کوشش برای بالابردن سطح تبادل فرهنگی و ایجاد و گسترش نهادهای آموزشی در میان ملتها، کانون توجه برنال گشته است و او در ویرایش کتابش به آنها پرداخته و مباحثی را که در بارۀ «کاربرد تاریخی علوم اجتماعی» بوده، حذف کرده است. برای همین، دامنۀ بحث از هر دانش را از نگاه علمی و انسانی گستردهتر نموده و بیشتر، به نزدیکتر ساختن دانشهای گوناگون به یکدیگر و نیز به رابطۀ نزدیک علم و صنعت و سیاست پرداخته است.<ref>ر.ک: پیشگفتار ویرایش سوم کتاب، جلد 1، ص17-16</ref>.<br />
<br />
==سبک نگارش==<br />
<br />
این اثر با رویکرد کتابخانهای، توصیفی و تحلیلی نوشته شده است. گفتنی است نویسنده که یک مارکسیست است و تا پایان عمر نیز در این باور ماند، چون جایگاه والایی در علم داشت و از منش نیکویی برخوردار بود، منتقدانش او را «محترمترین و دوستداشتنیترین کمونیست روشنفکر غربی» دانسته و میدانند و برای همین، او را در انصاف و اعتدالی که از خود در نوشتن «علم در تاریخ» نشان داده و جز در مواردی اندک، تعصب عقیدۀ مارکسیستیاش را دخالت نداده است، تحسین میکنند.<ref>ر.ک: پیشگفتار چاپ دوم، ص1</ref>.<br />
<br />
این کتاب برای درک بهتر خواننده، تصاویر معتنابهی را برای تکمیل و گسترش موضوعات و کمک به درک تاریخ اقتصادی و علمی در کتاب گنجانده است.<ref>ر.ک: پیشگفتار مترجمان، جلد 1، ص3</ref>.<br />
<br />
==اهمیت کتاب==<br />
برنال هم دانشمند علومتجربی و هم مورخ است. او با بینش ژرف اجتماعیاش تاریخ علم را نگاشته است. این اثر، تاریخ علم به معنا و مفهوم رایج نیست. برنال فقط به بیان رویدادهای علمی و شرح زندگی و پژوهشهای دانشمندان و مخترعان نپرداخته است و دنیای علم را در خود فروبسته و جدا از دیگر پدیدههای اجتماعی نمیبیند. برنال دانشمند را فقط مجذوب افروختهای نمیداند که در برج عاج اندیشههای علمیاش نشسته و غرق تأمّل است. او میکوشد تا روابط و تأثیرات متقابل علم و اجتماع را روشن سازد و آنها را در چشمانداز گستردۀ تاریخ باز نماید و خواننده را بهنوعی نگرش کلی نسبت به علم و در نهایت، نسبت به تاریخ اجتماع برساند.<ref>ر.ک: همان، ص2</ref>.<br />
<br />
<br />
==ساختار و محتوای کتاب==<br />
این کتاب چهارجلدی در ترجمه فارسیاش در دو جلد که هرکدام، دو جلد اصلی را در بردارد، عرضه شده است.<ref>ر.ک: همان، ص2</ref>.<br />
<br />
این اثر نخستینبار در 1954م منتشر شد. ویرایش دوم کتاب در 1957م و ویرایش سوم آن در 1965م با تغییرات و اضافات بسیار، به گونهای که گویا از نو بازنویسی شده است، انتشار یافت. در سال 1969م ویرایش مصور «علم در تاریخ» عرضه شد. این ترجمۀ فارسی از روی همین متن فراهم آمده است.<ref>ر.ک: همان، ص1</ref><br />
<br />
مقدمه کتاب، طرح مسائل کلی و اساسی است که مباحثی در ماهیت و روش علم و جایگاه آن در اجتماع را در بردارد. نویسنده به خوانندگانی که تخصص علمی ندارند، سفارش میکند که آن را پس از قسمتهای تاریخی و توصیفی بخوانند.<br />
<br />
بخشهای 2،3،4و 5 ویژۀ سیر تاریخ بشر از پگاه و پیدایش جامعه انسانی تا دهههای پنجم و ششم قرن بیستم میلادی است.<br />
<br />
فصلهای 2، 3 و 4 از بخش دوم، ظهور علم و ریشههای آن را از صناعات و آداب و رسوم گرفته تا زمانی که به دست یونانیان تحت ضابطه درآمد، بررسی میکند.<br />
<br />
در بخش سوم، فصلهای 5 و 6 از اِحیا و نضجگرفتن دانش و فن در تمدن اسلام و مسیحیت تا پایان قرون وسطی سخن میگوید.<br />
<br />
بخش چهارم، (فصل هفتم) از پیدایش علوم تازه در سایه عصر انقلابی و عظیم رنسانس بحث میکند و به قرن هفدهم که علم تازهنفس با سرمایهداری گردنفراز پیوندی نزدیک داشت، ختم میشود.<br />
<br />
در بخش پنجم، فصلهای 8 و 9 سخن از استقرار و گسترش علم و تأثیر آن در تحول صنعت از روزگار چیرگی سرمایهداری تا عصر طلایی موهوم پایان قرن نوزدهم در میان است.<br />
<br />
بخش ششم تقریبا یکسره به قرن بیستم و بیشتر به بحث در علم و سیاست امروز پرداخته است.<ref>ر.ک: پیشگفتار، جلد 1، ص11-10</ref><br />
<br />
<br />
==پانویس ==<br />
<references/><br />
==منابع مقاله==<br />
#پیشگفتارهای کتاب<br />
<br />
==وابستهها==<br />
{{وابستهها}}<br />
<br />
[[رده:کتابشناسی]]<br />
<br />
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]<br />
[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ آذر 1404 توسط سید حمید رضا حسینی هاشمی]]<br />
[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ آذر 1404 توسط فریدون سبحانی]]</div>A-esmaeili