https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87سیر تطور کلام شیعه - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-16T14:07:31Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.39.0https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87&diff=804796&oldid=prevHbaghizadeh: /* وابستهها */2025-10-30T13:42:16Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">وابستهها</span></span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۱۲</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l60">خط ۶۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:آثار کلی (مناظرات کلامی، مذاهب کلامی)]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:آثار کلی (مناظرات کلامی، مذاهب کلامی)]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:آثار کلامی امامیه اثناعشریه (قرن 11 – 14)]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:آثار کلامی امامیه اثناعشریه (قرن 11 – 14)]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده2 آبان 1404</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشده2</del>]]</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ آبان 1404 توسط عباس مکرمی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ آبان 1404 توسط عباس مکرمی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ آبان 1404 توسط فریدون سبحانی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ آبان 1404 توسط فریدون سبحانی]]</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-804795:rev-804796 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87&diff=804795&oldid=prevHbaghizadeh در ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۴۱2025-10-30T13:41:55Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۱۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l24">خط ۲۴:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۴:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''سیر تطور کلام شیعه'''، اثر [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمد صفر </del>جبرئیلی]] (معاصر) کتابی است در بررسی سیر تاریخی و تحول علم کلام شیعه امامیه از عصر غیبت صغری تا دوره <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خواجه </del>[[نصیرالدین طوسی]]. کتاب مروری کلی بر دورههای تاریخی و رویکردهای کلامی شیعه در این مقطع ارائه میدهد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''سیر تطور کلام شیعه'''، اثر [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جبرئیلی، محمدصفر|محمدصفر </ins>جبرئیلی]] (معاصر) کتابی است در بررسی سیر تاریخی و تحول علم کلام شیعه امامیه از عصر غیبت صغری تا دوره [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد|خواجه </ins>نصیرالدین طوسی]]. کتاب مروری کلی بر دورههای تاریخی و رویکردهای کلامی شیعه در این مقطع ارائه میدهد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ساختار==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ساختار==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l31">خط ۳۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==سبک نگارش== </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==سبک نگارش== </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شیوه نگارش کتاب، یک رویکرد تاریخی-تحلیلی دارد که سیر تحول کلام شیعه را در دورههای مختلف زمانی پیگیری میکند<ref>مقدمه، ص24</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شیوه نگارش کتاب، یک رویکرد تاریخی-تحلیلی دارد که سیر تحول کلام شیعه را در دورههای مختلف زمانی پیگیری میکند<ref>مقدمه، ص24</ref>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ویژگی اصلی این اثر، دستهبندی و تحلیل گرایشهای فکری شیعه در سه محور کلیدی (نصگرایی، عقلگرایی تأویلی و خردگرایی فلسفی) است<ref>پیشگفتار، ص21</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ویژگی اصلی این اثر، دستهبندی و تحلیل گرایشهای فکری شیعه در سه محور کلیدی (نصگرایی، عقلگرایی تأویلی و خردگرایی فلسفی) است<ref>پیشگفتار، ص21</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l36">خط ۳۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بخش اول: کلیات؛ بخش اول کتاب به مباحث عمومی و مقدماتی علم کلام میپردازد. فصل اول (کلام اسلامی) به تعریف، نامگذاری، موضوع، اهداف، وظایف متکلمین و روشهای علم کلام اختصاص دارد. این فصل، علم کلام را علمی میداند که درباره عقاید اسلامی بحث میکند و از آنها دفاع و استدلال مینماید. فصل دوم (کلام شیعی) به معرفی مذاهب و فرق شیعه و تبیین نقش تشیع امامی در تفکر دینی میپردازد. تشیع امامی، امامت را از طریق نص شرعی میداند. در فصل سوم (ویژگیهای کلی دوران موردبحث)، مراحل تاریخی حیات فکری شیعه، از مرحله تکوین در عصر پیامبر(ص) تا مرحله اصلاحگری در نیمه دوم قرن چهاردهم، بررسی شده است. همچنین، مراکز و مدارس کلامی مهم شیعه مانند قم، بغداد، نجف، ری و حله که در این دوران فعال بودند، معرفی شدهاند<ref>متن کتاب، ص35- 91</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بخش اول: کلیات؛ بخش اول کتاب به مباحث عمومی و مقدماتی علم کلام میپردازد. فصل اول (کلام اسلامی) به تعریف، نامگذاری، موضوع، اهداف، وظایف متکلمین و روشهای علم کلام اختصاص دارد. این فصل، علم کلام را علمی میداند که درباره عقاید اسلامی بحث میکند و از آنها دفاع و استدلال مینماید. فصل دوم (کلام شیعی) به معرفی مذاهب و فرق شیعه و تبیین نقش تشیع امامی در تفکر دینی میپردازد. تشیع امامی، امامت را از طریق نص شرعی میداند. در فصل سوم (ویژگیهای کلی دوران موردبحث)، مراحل تاریخی حیات فکری شیعه، از مرحله تکوین در عصر پیامبر(ص) تا مرحله اصلاحگری در نیمه دوم قرن چهاردهم، بررسی شده است. همچنین، مراکز و مدارس کلامی مهم شیعه مانند قم، بغداد، نجف، ری و حله که در این دوران فعال بودند، معرفی شدهاند<ref>متن کتاب، ص35- 91</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بخش دوم: رویکردها و گرایشها؛ این بخش اصلی به سه گرایش فکری عمده در کلام شیعه میپردازد که در طول دوره غیبت صغری تا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خواجه </del>[[نصیرالدین طوسی]] مطرح بودهاند. فصل اول (نصگرایی)، رویکردی فکری را شرح میدهد که تأکید اصلیاش بر نصوص دینی (قرآن و سنت) است و عقل را بهعنوان منبع مستقل در کشف معارف دینی نمیپذیرد. از شخصیتهای این مکتب، [[علی بن عبدالله بن وصیف]] (271-366ق) و [[شیخ صدوق]] (۳۸۱ق) معرفی شدهاند که فعالیتهای کلامیشان در دفاع از عقاید و اصول اهلبیت(ع) متمرکز بوده است<ref>همان، ص93- 146</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بخش دوم: رویکردها و گرایشها؛ این بخش اصلی به سه گرایش فکری عمده در کلام شیعه میپردازد که در طول دوره غیبت صغری تا [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد|خواجه </ins>نصیرالدین طوسی]] مطرح بودهاند. فصل اول (نصگرایی)، رویکردی فکری را شرح میدهد که تأکید اصلیاش بر نصوص دینی (قرآن و سنت) است و عقل را بهعنوان منبع مستقل در کشف معارف دینی نمیپذیرد. از شخصیتهای این مکتب، [[علی بن عبدالله بن وصیف]] (271-366ق) و [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن بابویه، محمد بن علی|</ins>شیخ صدوق]] (۳۸۱ق) معرفی شدهاند که فعالیتهای کلامیشان در دفاع از عقاید و اصول اهلبیت(ع) متمرکز بوده است<ref>همان، ص93- 146</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل دوم (عقلگرایی تأویلی)، رویکردی است که توسط [[شیخ مفید]] تأسیس شد و هدف آن ایجاد یک روش کلامی میانه بود که ضمن تکیه بر استدلال عقلی، نصوص نقلی را نیز در نظر میگرفت.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این رویکرد تلاش میکند تا میان عقل و نقل هماهنگی ایجاد کند و مسائل کلامی را بر اساس هر دو منبع موردبحث قرار دهد. شخصیتهای بارز این جریان شامل [[ابن قبه رازی]]، [[شیخ مفید]](336-413ق)، [[سید مرتضی]](355-436ق)، [[ابوالفتح کراجکی]](499ق)، و [[شیخ طوسی]](460ق) هستند<ref>همان، ص147- 271</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل دوم (عقلگرایی تأویلی)، رویکردی است که توسط [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مفید، محمد بن محمد|</ins>شیخ مفید]] تأسیس شد و هدف آن ایجاد یک روش کلامی میانه بود که ضمن تکیه بر استدلال عقلی، نصوص نقلی را نیز در نظر میگرفت.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این رویکرد تلاش میکند تا میان عقل و نقل هماهنگی ایجاد کند و مسائل کلامی را بر اساس هر دو منبع موردبحث قرار دهد. شخصیتهای بارز این جریان شامل [[ابن قبه رازی]]، [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مفید، محمد بن محمد|</ins>شیخ مفید]](336-413ق)، [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سید مرتضی، علی بن حسین|</ins>سید مرتضی]](355-436ق)، [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کراجکی، محمد بن علی|</ins>ابوالفتح کراجکی]](499ق)، و [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طوسی، محمد بن حسن|</ins>شیخ طوسی]](460ق) هستند<ref>همان، ص147- 271</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل سوم (خردگرایی فلسفی)، به گرایشی میپردازد که در آن متکلمین شیعه از استدلالات فلسفی و قواعد برهانی برای تبیین و دفاع از اصول اعتقادی استفاده میکنند. این رویکرد در دوره <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خواجه </del>[[نصیرالدین طوسی]] (595-672ق) به اوج خود رسید و روشی جامع و منظم، با استفاده از اصول و قواعد فلسفی، در علم کلام ایجاد کرد. خردگرایان فلسفی مانند خواجه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نصیر، </del>آثار کلامی خود را با بهرهگیری از منابع قدیم و جدید نگاشتند. این روش، به خصوص در زمان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خواجه </del>[[نصیرالدین طوسی]]، با تأکید بر تأویل، اوج گرفت<ref>همان، ص273- 353</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل سوم (خردگرایی فلسفی)، به گرایشی میپردازد که در آن متکلمین شیعه از استدلالات فلسفی و قواعد برهانی برای تبیین و دفاع از اصول اعتقادی استفاده میکنند. این رویکرد در دوره [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد|خواجه </ins>نصیرالدین طوسی]] (595-672ق) به اوج خود رسید و روشی جامع و منظم، با استفاده از اصول و قواعد فلسفی، در علم کلام ایجاد کرد. خردگرایان فلسفی مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد|</ins>خواجه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نصیر]]، </ins>آثار کلامی خود را با بهرهگیری از منابع قدیم و جدید نگاشتند. این روش، به خصوص در زمان [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد|خواجه </ins>نصیرالدین طوسی]]، با تأکید بر تأویل، اوج گرفت<ref>همان، ص273- 353</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-804794:rev-804795 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87&diff=804794&oldid=prevHbaghizadeh در ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۹2025-10-30T13:39:40Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۰۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l5">خط ۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پدیدآورندگان</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پدیدآورندگان</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پدیدآوران = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پدیدآوران = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[جبرئیلی، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمد صفر</del>]] (نويسنده)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[جبرئیلی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمدصفر</ins>]] (نويسنده)</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|زبان</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|زبان</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان = فارسی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان = فارسی</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-804785:rev-804794 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87&diff=804785&oldid=prevHbaghizadeh در ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۵2025-10-30T13:15:41Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l29">خط ۲۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۹:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این کتاب (دفتر دوم) شامل یک پیشگفتار و مقدمه و دو بخش اصلی است؛ بخش اول با عنوان "کلیات" شامل سه فصل (کلام اسلامی، کلام شیعی، و ویژگیهای کلی دوران مورد بحث) و بخش دوم با عنوان "رویکردها و گرایشها" شامل سه فصل (نصگرایی، عقلگرایی تأویلی و خردگرایی فلسفی) میباشد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این کتاب (دفتر دوم) شامل یک پیشگفتار و مقدمه و دو بخش اصلی است؛ بخش اول با عنوان "کلیات" شامل سه فصل (کلام اسلامی، کلام شیعی، و ویژگیهای کلی دوران مورد بحث) و بخش دوم با عنوان "رویکردها و گرایشها" شامل سه فصل (نصگرایی، عقلگرایی تأویلی و خردگرایی فلسفی) میباشد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==سبک نگارش== شیوه نگارش کتاب، یک رویکرد تاریخی-تحلیلی دارد که سیر تحول کلام شیعه را در دورههای مختلف زمانی پیگیری میکند<ref>مقدمه، ص24</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==سبک نگارش== </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شیوه نگارش کتاب، یک رویکرد تاریخی-تحلیلی دارد که سیر تحول کلام شیعه را در دورههای مختلف زمانی پیگیری میکند<ref>مقدمه، ص24</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ویژگی اصلی این اثر، دستهبندی و تحلیل گرایشهای فکری شیعه در سه محور کلیدی (نصگرایی، عقلگرایی تأویلی و خردگرایی فلسفی) است<ref>پیشگفتار، ص21</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ویژگی اصلی این اثر، دستهبندی و تحلیل گرایشهای فکری شیعه در سه محور کلیدی (نصگرایی، عقلگرایی تأویلی و خردگرایی فلسفی) است<ref>پیشگفتار، ص21</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-804745:rev-804785 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87&diff=804745&oldid=prevFsobhani در ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۴۷2025-10-30T06:47:06Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l37">خط ۳۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بخش دوم: رویکردها و گرایشها؛ این بخش اصلی به سه گرایش فکری عمده در کلام شیعه میپردازد که در طول دوره غیبت صغری تا خواجه [[نصیرالدین طوسی]] مطرح بودهاند. فصل اول (نصگرایی)، رویکردی فکری را شرح میدهد که تأکید اصلیاش بر نصوص دینی (قرآن و سنت) است و عقل را بهعنوان منبع مستقل در کشف معارف دینی نمیپذیرد. از شخصیتهای این مکتب، [[علی بن عبدالله بن وصیف]] (271-366ق) و [[شیخ صدوق]] (۳۸۱ق) معرفی شدهاند که فعالیتهای کلامیشان در دفاع از عقاید و اصول اهلبیت(ع) متمرکز بوده است<ref>همان، ص93- 146</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بخش دوم: رویکردها و گرایشها؛ این بخش اصلی به سه گرایش فکری عمده در کلام شیعه میپردازد که در طول دوره غیبت صغری تا خواجه [[نصیرالدین طوسی]] مطرح بودهاند. فصل اول (نصگرایی)، رویکردی فکری را شرح میدهد که تأکید اصلیاش بر نصوص دینی (قرآن و سنت) است و عقل را بهعنوان منبع مستقل در کشف معارف دینی نمیپذیرد. از شخصیتهای این مکتب، [[علی بن عبدالله بن وصیف]] (271-366ق) و [[شیخ صدوق]] (۳۸۱ق) معرفی شدهاند که فعالیتهای کلامیشان در دفاع از عقاید و اصول اهلبیت(ع) متمرکز بوده است<ref>همان، ص93- 146</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل دوم (عقلگرایی تأویلی)، رویکردی است که توسط [[شیخ مفید]] تأسیس شد و هدف آن ایجاد یک روش کلامی میانه بود که ضمن تکیه بر استدلال عقلی، نصوص نقلی را نیز در نظر میگرفت.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل دوم (عقلگرایی تأویلی)، رویکردی است که توسط [[شیخ مفید]] تأسیس شد و هدف آن ایجاد یک روش کلامی میانه بود که ضمن تکیه بر استدلال عقلی، نصوص نقلی را نیز در نظر میگرفت.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این رویکرد تلاش میکند تا میان عقل و نقل هماهنگی ایجاد کند و مسائل کلامی را بر اساس هر دو منبع موردبحث قرار دهد. شخصیتهای بارز این جریان شامل [[ابن قبه رازی]]، [[شیخ مفید]](336-413ق)، سید مرتضی(355-436ق)، [[ابوالفتح کراجکی]](499ق)، و [[شیخ طوسی]](460ق) هستند<ref>همان، ص147- 271</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این رویکرد تلاش میکند تا میان عقل و نقل هماهنگی ایجاد کند و مسائل کلامی را بر اساس هر دو منبع موردبحث قرار دهد. شخصیتهای بارز این جریان شامل [[ابن قبه رازی]]، [[شیخ مفید]](336-413ق)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>سید مرتضی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>(355-436ق)، [[ابوالفتح کراجکی]](499ق)، و [[شیخ طوسی]](460ق) هستند<ref>همان، ص147- 271</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل سوم (خردگرایی فلسفی)، به گرایشی میپردازد که در آن متکلمین شیعه از استدلالات فلسفی و قواعد برهانی برای تبیین و دفاع از اصول اعتقادی استفاده میکنند. این رویکرد در دوره خواجه [[نصیرالدین طوسی]] (595-672ق) به اوج خود رسید و روشی جامع و منظم، با استفاده از اصول و قواعد فلسفی، در علم کلام ایجاد کرد. خردگرایان فلسفی مانند خواجه نصیر، آثار کلامی خود را با بهرهگیری از منابع قدیم و جدید نگاشتند. این روش، به خصوص در زمان خواجه [[نصیرالدین طوسی]]، با تأکید بر تأویل، اوج گرفت<ref>همان، ص273- 353</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل سوم (خردگرایی فلسفی)، به گرایشی میپردازد که در آن متکلمین شیعه از استدلالات فلسفی و قواعد برهانی برای تبیین و دفاع از اصول اعتقادی استفاده میکنند. این رویکرد در دوره خواجه [[نصیرالدین طوسی]] (595-672ق) به اوج خود رسید و روشی جامع و منظم، با استفاده از اصول و قواعد فلسفی، در علم کلام ایجاد کرد. خردگرایان فلسفی مانند خواجه نصیر، آثار کلامی خود را با بهرهگیری از منابع قدیم و جدید نگاشتند. این روش، به خصوص در زمان خواجه [[نصیرالدین طوسی]]، با تأکید بر تأویل، اوج گرفت<ref>همان، ص273- 353</ref>.</div></td></tr>
</table>Fsobhanihttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87&diff=804744&oldid=prevFsobhani در ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۴۵2025-10-30T06:45:02Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l27">خط ۲۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ساختار==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ساختار==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این کتاب (دفتر دوم) شامل یک پیشگفتار و مقدمه و دو بخش اصلی است؛ بخش اول با عنوان "کلیات" شامل سه فصل (کلام اسلامی، کلام شیعی، و ویژگیهای کلی دوران مورد بحث) و بخش دوم با عنوان "رویکردها و گرایشها" شامل سه فصل (نصگرایی، عقلگرایی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تأویلی، </del>و خردگرایی فلسفی) میباشد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این کتاب (دفتر دوم) شامل یک پیشگفتار و مقدمه و دو بخش اصلی است؛ بخش اول با عنوان "کلیات" شامل سه فصل (کلام اسلامی، کلام شیعی، و ویژگیهای کلی دوران مورد بحث) و بخش دوم با عنوان "رویکردها و گرایشها" شامل سه فصل (نصگرایی، عقلگرایی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تأویلی </ins>و خردگرایی فلسفی) میباشد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==سبک نگارش== شیوه نگارش کتاب، یک رویکرد تاریخی-تحلیلی دارد که سیر تحول کلام شیعه را در دورههای مختلف زمانی پیگیری میکند<ref>مقدمه، ص24</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==سبک نگارش== شیوه نگارش کتاب، یک رویکرد تاریخی-تحلیلی دارد که سیر تحول کلام شیعه را در دورههای مختلف زمانی پیگیری میکند<ref>مقدمه، ص24</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ویژگی اصلی این اثر، دستهبندی و تحلیل گرایشهای فکری شیعه در سه محور کلیدی (نصگرایی، عقلگرایی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تأویلی، </del>و خردگرایی فلسفی) است<ref>پیشگفتار، ص21</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ویژگی اصلی این اثر، دستهبندی و تحلیل گرایشهای فکری شیعه در سه محور کلیدی (نصگرایی، عقلگرایی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تأویلی </ins>و خردگرایی فلسفی) است<ref>پیشگفتار، ص21</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==گزارش محتوا==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==گزارش محتوا==</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-804719:rev-804744 -->
</table>Fsobhanihttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87&diff=804719&oldid=prevA-esmaeili: صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR136690J1.jpg | عنوان = سیر تطور کلام شیعه | عنوانهای دیگر = دفتر دوم: از عصر غیبت تا خواجه نصیر طوسی | پدیدآورندگان | پدیدآوران = جبرئیلی، محمد صفر (نويسنده) |زبان | زبان = فارسی | کد کنگره = 9س2ج 211/5 BP | موضوع =کلام شیعه...» ایجاد کرد2025-10-30T03:55:13Z<p>صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR136690J1.jpg | عنوان = سیر تطور کلام شیعه | عنوانهای دیگر = دفتر دوم: از عصر غیبت تا خواجه نصیر طوسی | پدیدآورندگان | پدیدآوران = <a href="/w/index.php?title=%D8%AC%D8%A8%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%8C_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%B5%D9%81%D8%B1&action=edit&redlink=1" class="new" title="جبرئیلی، محمد صفر (صفحه وجود ندارد)">جبرئیلی، محمد صفر</a> (نويسنده) |زبان | زبان = فارسی | کد کنگره = 9س2ج 211/5 BP | موضوع =کلام شیعه...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br />
| تصویر =NUR136690J1.jpg<br />
| عنوان = سیر تطور کلام شیعه<br />
| عنوانهای دیگر = دفتر دوم: از عصر غیبت تا خواجه نصیر طوسی<br />
| پدیدآورندگان<br />
| پدیدآوران = <br />
[[جبرئیلی، محمد صفر]] (نويسنده)<br />
|زبان<br />
| زبان = فارسی<br />
| کد کنگره = 9س2ج 211/5 BP <br />
| موضوع =کلام شیعه امامیه - قرن 14 - شیعه امامیه - عقاید<br />
|ناشر <br />
| ناشر = پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی. سازمان انتشارات<br />
| مکان نشر = ایران - تهران<br />
| سال نشر = 1389ش<br />
| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE136690AUTOMATIONCODE<br />
| چاپ = 1<br />
| شابک = 978-600-108-030-2<br />
| تعداد جلد = 1<br />
| کتابخانۀ دیجیتال نور = 136690<br />
| کتابخوان همراه نور = 136690<br />
| کد پدیدآور = 22812<br />
| پس از = <br />
| پیش از = <br />
}}<br />
'''سیر تطور کلام شیعه'''، اثر [[محمد صفر جبرئیلی]] (معاصر) کتابی است در بررسی سیر تاریخی و تحول علم کلام شیعه امامیه از عصر غیبت صغری تا دوره خواجه [[نصیرالدین طوسی]]. کتاب مروری کلی بر دورههای تاریخی و رویکردهای کلامی شیعه در این مقطع ارائه میدهد.<br />
<br />
==ساختار==<br />
این کتاب (دفتر دوم) شامل یک پیشگفتار و مقدمه و دو بخش اصلی است؛ بخش اول با عنوان "کلیات" شامل سه فصل (کلام اسلامی، کلام شیعی، و ویژگیهای کلی دوران مورد بحث) و بخش دوم با عنوان "رویکردها و گرایشها" شامل سه فصل (نصگرایی، عقلگرایی تأویلی، و خردگرایی فلسفی) میباشد.<br />
<br />
==سبک نگارش== شیوه نگارش کتاب، یک رویکرد تاریخی-تحلیلی دارد که سیر تحول کلام شیعه را در دورههای مختلف زمانی پیگیری میکند<ref>مقدمه، ص24</ref>.<br />
ویژگی اصلی این اثر، دستهبندی و تحلیل گرایشهای فکری شیعه در سه محور کلیدی (نصگرایی، عقلگرایی تأویلی، و خردگرایی فلسفی) است<ref>پیشگفتار، ص21</ref>.<br />
<br />
==گزارش محتوا==<br />
بخش اول: کلیات؛ بخش اول کتاب به مباحث عمومی و مقدماتی علم کلام میپردازد. فصل اول (کلام اسلامی) به تعریف، نامگذاری، موضوع، اهداف، وظایف متکلمین و روشهای علم کلام اختصاص دارد. این فصل، علم کلام را علمی میداند که درباره عقاید اسلامی بحث میکند و از آنها دفاع و استدلال مینماید. فصل دوم (کلام شیعی) به معرفی مذاهب و فرق شیعه و تبیین نقش تشیع امامی در تفکر دینی میپردازد. تشیع امامی، امامت را از طریق نص شرعی میداند. در فصل سوم (ویژگیهای کلی دوران موردبحث)، مراحل تاریخی حیات فکری شیعه، از مرحله تکوین در عصر پیامبر(ص) تا مرحله اصلاحگری در نیمه دوم قرن چهاردهم، بررسی شده است. همچنین، مراکز و مدارس کلامی مهم شیعه مانند قم، بغداد، نجف، ری و حله که در این دوران فعال بودند، معرفی شدهاند<ref>متن کتاب، ص35- 91</ref>.<br />
<br />
بخش دوم: رویکردها و گرایشها؛ این بخش اصلی به سه گرایش فکری عمده در کلام شیعه میپردازد که در طول دوره غیبت صغری تا خواجه [[نصیرالدین طوسی]] مطرح بودهاند. فصل اول (نصگرایی)، رویکردی فکری را شرح میدهد که تأکید اصلیاش بر نصوص دینی (قرآن و سنت) است و عقل را بهعنوان منبع مستقل در کشف معارف دینی نمیپذیرد. از شخصیتهای این مکتب، [[علی بن عبدالله بن وصیف]] (271-366ق) و [[شیخ صدوق]] (۳۸۱ق) معرفی شدهاند که فعالیتهای کلامیشان در دفاع از عقاید و اصول اهلبیت(ع) متمرکز بوده است<ref>همان، ص93- 146</ref>.<br />
فصل دوم (عقلگرایی تأویلی)، رویکردی است که توسط [[شیخ مفید]] تأسیس شد و هدف آن ایجاد یک روش کلامی میانه بود که ضمن تکیه بر استدلال عقلی، نصوص نقلی را نیز در نظر میگرفت.<br />
این رویکرد تلاش میکند تا میان عقل و نقل هماهنگی ایجاد کند و مسائل کلامی را بر اساس هر دو منبع موردبحث قرار دهد. شخصیتهای بارز این جریان شامل [[ابن قبه رازی]]، [[شیخ مفید]](336-413ق)، سید مرتضی(355-436ق)، [[ابوالفتح کراجکی]](499ق)، و [[شیخ طوسی]](460ق) هستند<ref>همان، ص147- 271</ref>.<br />
<br />
فصل سوم (خردگرایی فلسفی)، به گرایشی میپردازد که در آن متکلمین شیعه از استدلالات فلسفی و قواعد برهانی برای تبیین و دفاع از اصول اعتقادی استفاده میکنند. این رویکرد در دوره خواجه [[نصیرالدین طوسی]] (595-672ق) به اوج خود رسید و روشی جامع و منظم، با استفاده از اصول و قواعد فلسفی، در علم کلام ایجاد کرد. خردگرایان فلسفی مانند خواجه نصیر، آثار کلامی خود را با بهرهگیری از منابع قدیم و جدید نگاشتند. این روش، به خصوص در زمان خواجه [[نصیرالدین طوسی]]، با تأکید بر تأویل، اوج گرفت<ref>همان، ص273- 353</ref>.<br />
<br />
==پانویس==<br />
<references /><br />
<br />
==منابع مقاله==<br />
مقدمه و متن کتاب.<br />
<br />
<br />
==وابستهها==<br />
{{وابستهها}}<br />
<br />
[[رده:کتابشناسی]]<br />
[[رده:اسلام، عرفان، غیره]]<br />
[[رده:کلام و عقاید]]<br />
[[رده:آثار کلی (مناظرات کلامی، مذاهب کلامی)]]<br />
[[رده:آثار کلامی امامیه اثناعشریه (قرن 11 – 14)]]<br />
<br />
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]<br />
[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ آبان 1404 توسط عباس مکرمی]]<br />
[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ آبان 1404 توسط فریدون سبحانی]]</div>A-esmaeili