A-esmaili در ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۳۲

2026-06-21T08:32:33Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۰۲
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	\| نسخ = ندارد		\| نسخ = ندارد
	}}		}}
	'''فلق''' به ~~معني~~ شکافتن است <ref>قریشی، سید علیاکبر، قاموس قرآن، ج ۵، ص ۲۰۲</ref>.		'''فلق''' به معنی شکافتن است <ref>قریشی، سید علیاکبر، قاموس قرآن، ج ۵، ص ۲۰۲</ref>.

	== مفهوم کلی سوره ==		== مفهوم کلی سوره ==

A-esmaili در ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۳۲

2026-06-21T08:32:04Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۰۲
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	\| نسخ = ندارد		\| نسخ = ندارد
	}}		}}
	~~سوره فَلَق~~		'''فلق''' به معني شکافتن است <ref>قریشی، سید علیاکبر، قاموس قرآن، ج ۵، ص ۲۰۲</ref>.

	~~«فلق»~~ به معني شکافتن است <ref>قریشی، سید علیاکبر، قاموس قرآن، ج ۵، ص ۲۰۲</ref>.

	== مفهوم کلی سوره ==		== مفهوم کلی سوره ==

A-esmaili: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات سوره | شماره سوره = ۱۱۳ | جزء = ۳۰ | حزب = | تعداد آیات = ۵ | تعداد کلمات = ۲۳ | تعداد حروف = ۷۴ | ترتیب نزول = ۲۰ | محل نزول = مکه (به قول مشهور) / مدینه (به قول برخی) | پیش از آن = | پس از آن = | حروف مقطعه = ندارد | سجده‌دار = ندارد | موضوع اصلی = آموز...» ایجاد کرد

2026-06-21T08:31:44Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات سوره | شماره سوره = ۱۱۳ | جزء = ۳۰ | حزب = | تعداد آیات = ۵ | تعداد کلمات = ۲۳ | تعداد حروف = ۷۴ | ترتیب نزول = ۲۰ | محل نزول = مکه (به قول مشهور) / مدینه (به قول برخی) | پیش از آن = | پس از آن = | حروف مقطعه = ندارد | سجده‌دار = ندارد | موضوع اصلی = آموز...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{جعبه اطلاعات سوره
| شماره سوره = ۱۱۳
| جزء = ۳۰
| حزب =
| تعداد آیات = ۵
| تعداد کلمات = ۲۳
| تعداد حروف = ۷۴
| ترتیب نزول = ۲۰
| محل نزول = مکه (به قول مشهور) / مدینه (به قول برخی)
| پیش از آن =
| پس از آن =
| حروف مقطعه = ندارد
| سجده‌دار = ندارد
| موضوع اصلی = آموزش پناهندگى به خدا از شر موجودات شرور
| نام‌های دیگر = قل أعوذ برب الفلق، معوذه أولی
| فضیلت = در حديث ابى‌بن‌كعب: هر كس سوره قل اعوذ برب الفلق و قل اعوذ برب الناس را بخواند، مانند آن است كه تمام كتابهايى كه خدا بر پيامبران نازل كرده خوانده است. از عقبه‌بن‌عامر از پيغمبر صلى‌الله‌عليه‌وآله: «بر من آياتى نازل شده كه مانند آن نازل نشده و آن معوذتان است». از امام باقر عليه‌السلام: «هر كس در نماز وتر شبش معوّذتين و قل هو اللَّه احد بخواند، خدا وتر او را قبول فرمود»
| خواص =
| سوره قبل = اخلاص
| سوره بعد = ناس
| مناسبت با سوره قبل = خداوند در سوره تبّت دشمنان رسول خدا را مذمت کرد، آن گاه توحيد را در سوره اخلاص ياد نمود، سپس استعاذه و پناه بردن به خدا را در دو سوره معوذتان ياد كرد
| مناسبت با سوره بعد = سوره فلق و ناس هر دو «معوذتان» نام دارند و هر دو آموزش پناهندگى به خدا هستند؛ سوره فلق پناه از شرور بيرونى و سوره ناس پناه از شرور درونى را آموزش مى‌دهد
| کهن‌ترین نام = فلق
| تفاسیر مشهور = تفسير مهر، تفسير نمونه، الميزان، مجمع البيان، التحرير و التنوير، الكشف و البيان، روح المعانی، الدر المنثور
| شأن نزول = مردى يهودى رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌وآله را جادو كرد و آن حضرت بيمار شد. جبرئيل بر او نازل گشته دو سوره معوذتين را آورد و محل سحر را مشخص كرد. پيامبر صلى‌الله‌عليه‌وآله على عليه‌السلام را فرستاد و سحر را آوردند. با باز كردن هر گره و خواندن يك آيه، گره‌ها باز شد و پيامبر بهبود يافت
| نسخ = ندارد
}}
**سوره فَلَق**

«فلق» به معني شکافتن است <ref>قریشی، سید علیاکبر، قاموس قرآن، ج ۵، ص ۲۰۲</ref>.

== مفهوم کلی سوره ==
پناه بر خدا از موجودات شرور؛ اعلام خطر در مورد وسوسه‌گردان و رشك‌ورزان <ref>رضائی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، ج ۲۲، ص ۳۹۹</ref>.

== اسامی سوره ==
فلق، قل أعوذ برب الفلق، معوذه أولی <ref>ابن عاشور، محمد طاهر، التحریر و التنویر، ج ۳۰، ص ۵۴۵</ref>.

== علت نام‌گذاری ==
«سوره فلق»؛ نام‌گذاري اين سوره به نام فلق (شكافتن سپيده دم) از آيه اول اين سوره گرفته شده است <ref>رضائی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، ج ۲۲، ص ۴۰۰</ref>.

«سوره قل أعوذ برب الفلق»؛ نام‌گذاري سوره به عبارت آغازين آن است که در لسان روايات هم به اين نام خوانده شده است <ref>همانند روايتي از پيامبر صلي‌الله‌عليه‌وآله در ابن عاشور، محمد طاهر، التحریر و التنویر، ج ۳۰، ص ۵۴۵</ref>.

«سوره معوذة أولي»؛ سوره فلق به همراه سوره ناس «المعوذتان» خوانده مي‌شوند و اين به خاطر لفظ «أعوذ» (پناه ميبرم) مي‌باشد و در واقع اين دو سوره آموزش تعويذ و پناهندگي به خدا هستند.

== تعداد آيات، كلمات و حروف ==
اين سوره ۵ آيه، ۲۳ كلمه و ۷۴ حرف دارد <ref>ثعلبی، ابواسحاق، الکشف و البیان، ج ۱۰، ص ۳۳۷</ref>؛ هرچند اقوال در تعداد كلمات و حروف سوره‌ها مختلف است.

== اهداف و آموزه‌ها ==
هدف اصلى سوره فلق، آموزش پناهندگى به خدا، از شر موجودات شرور است <ref>رضائی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، ج ۲۲، ص ۴۰۰</ref>.

== محتوا و موضوعات ==
محتواى سوره فلق تعليماتى است كه خداوند به پيغمبر اكرم صلي‌الله‌عليه‌وآله (به طور خاص) و به ساير مسلمانان (به طور عام)، در زمينه پناه بردن به ذات پاك او از شر همه اشرار مى‌دهد، تا خود را به او بسپارند، و در پناه او از شر هر موجود صاحب شر در امان بدارند <ref>مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج ۲۷، ص ۴۵۴</ref>.

== فضائل، خواص و ثواب قرائت ==
در حديث ابى‌بن‌كعب است كه هر كس سوره قل اعوذ برب الفلق و قل اعوذ برب الناس را بخواند، پس مانند آن است كه تمام كتابهايى كه خدا بر پيامبران نازل كرده خوانده است.

از عقبه‌بن‌عامر روايت شده كه گفت رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌وآله فرمود: «بر من آياتى نازل شده كه مانند آن نازل نشده و آن معوذتان است». و اين روايت را مسلم هم در صحيح خود نقل كرده است.

از همين عقبه است از پيغمبر صلى‌الله‌عليه‌وآله كه فرمود: «اى عقبه آيا به تو بياموزم دو سوره را كه آنها افضل قرآن باشد»، گفتم: «آرى يا رسول اللَّه»، پس مرا معوّذتين آموخت، سپس آن را در نماز صبح خواند و به من فرمود: «آن را بخوان هر وقت كه برخاستى، و خوابيدى».

ابوعبيدة‌حذاء از امام باقر عليه‌السلام روايت نموده كه فرمود: «هر كس در نماز وتر (نماز يك ركعتى) شبش معوّذتين و قل هو اللَّه احد بخواند به او گفته مي‌شود بشارت و مژدگانى باد بر تو اى بنده خدا كه قطعا خدا وتر تو را (نماز شب تو را) قبول فرمود» <ref>حسينى طهرانى، سيد هاشم، ترجمه تفسير مجمع‌البيان، ج ۲۷، ص ۳۷۸</ref>.

== محل و زمان نزول ==
سوره فلق را بيشتر مفسّرين گفته‌اند مدنى و بعضى هم گفته‌اند مكّى است <ref>همان، ص ۳۷۸</ref>. تاريخ نزول آن در ما بين ابتداء وحى و هجرت مسلمين به حبشه است، و بعد از سوره فيل نازل شده است <ref>حكيمى، محمد باقر، حجةالتفاسير و بلاغ‌الإكسير، مقدمه اول، ص ۳۸</ref>.

== فضاي نزول ==
سيوطي در الدر المنثور از عبدبن‌حميد از زيدبن‌اسلم روايت كرده كه گفت: «مردى يهودى رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌وآله را جادو كرد، و در نتيجه آن حضرت بيمار شد، جبرئيل بر او نازل گشته دو سوره معوذتين را آورد و گفت: مردى يهودى تو را سحر كرده و سحر مذكور در فلان چاه است، رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌وآله على عليه‌السلام را فرستاد آن سحر را آوردند، دستور داد گره‌هاى آن را باز نموده، براى هر گره يك آيه بخواند، على عليه‌السلام هر گرهى را باز مى‌كرد يك آيه را مى‌خواند، همينكه كه گره‌ها باز و اين دو سوره تمام شد، رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌وآله برخاست، گويا پاى‌بندى از پايش باز شده باشد» <ref>سيوطى، جلال الدين، الدر المنثور، ج ۶، ص ۴۱۷</ref>.

و از كتاب طب‌الأئمه نقل شده كه به سند خود از محمدبن‌سنان از مفضل از امام صادق عليه‌السلام نظير اين معنا را روايت كرده <ref>حويزى، عبد على بن جمعه، نورالثقلين، ج ۵، ص ۷۱۸ به نقل از طب‌الأئمه</ref>. و در اين معنا روايات بسيارى از طرق اهل سنت با مختصر اختلافى وارد شده، و در بسيارى از آنها آمده كه زبير و عمار را هم با على عليه‌السلام فرستاد <ref>آلوسى، سيد محمود، روح‌المعانى، ج ۳۰، ص ۲۸۳</ref>، و در آن كتاب رواياتى ديگر نيز از طرق ائمه اهل‌بيت عليه‌السلام نقل شده <ref>حويزى، عبد على بن جمعه، نورالثقلين، ج ۵، ص ۷۱۸ به نقل از طب‌الأئمه</ref>.

و به اين دسته روايات اشكالى كرده‌اند، و آن اين است كه اين روايات با مصونيت رسول خدا از تاثير سحر نمى‌سازد، و چگونه سحر ساحران در آن جناب مؤثر مى‌شده با اينكه قرآن كريم مسحور شدن آن جناب را انكار نموده، فرموده: «وَ قالَ الظَّالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا رَجُلًا مَسْحُوراً انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثالَ فَضَلُّوا فَلا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا» (ستمگران گفتند شما پيروى نمى‌كنيد مگر مردى سحر شده را، ببين چگونه مثلها برايت مى‌زنند، و در نتيجه گمراه گشته راه به جايى نمى‌برند. سوره فرقان، آيه ۸ و ۹).

ليكن اين اشكال وارد نيست، براى اينكه منظور مشركين از اينكه آن جناب را مسحور بخوانند، اين بوده كه آن جناب بى‌عقل و ديوانه است، آيه شريفه هم اين معنا را رد مى‌كند، و اما تاثير سحر در اينكه مرضى در بدن آن جناب پديد آيد، و يا اثر ديگرى نظير آن را داشته باشد، هيچ دليلى بر مصونيت آن جناب از چنين تاثيرى در دست نيست <ref>طباطبايى، سيد محمدحسين، ترجمه تفسير الميزان، ج ۲۰، ص ۶۸۲-۶۸۳</ref>.

== ترتيب در مصحف و نزول ==
اين سوره صدوسيزدهمين سوره در چينش كنونى قرآن <ref>رضائی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، ج ۲۲، ص ۴۰۰</ref> و بيستمين سوره در ترتيب نزول (بعد از سوره فيل) مى‌باشد <ref>معرفت، محمد هادى، التمهيد في علوم القرآن، ج ۱، ص ۱۳۵</ref>؛ هرچند اقوال در ترتيب نزول مختلف است.

== ارتباط با سوره قبلي ==
خداوند سبحان در سوره تبّت دشمنان رسول خدا را مذمت کرد آن گاه توحيد را در سوره اخلاص ياد نمود، سپس استعاذه و پناه بردن بخدا را در دو سوره معوذتان ياد كرد <ref>حسينى طهرانى، سيد هاشم، ترجمه تفسير مجمع‌البيان، ج ۲۷، ص ۳۷۹</ref>.

== ويژگی ==
سوره فلق اولين سوره معوذتان است. اين سوره آموزش پناهندگى به خداست و نيز با عبارات کوتاه و در چند جمله منابع شر و فساد در جهان را معرفي مي‌کند <ref>رضائی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، ج ۲۲، ص ۴۰۱</ref>.

==پانویس==
<references/>

== منابع ==
* آلوسى، سيد محمود، '''روح‌المعانى فى تفسير القرآن العظيم'''، بيروت: دار الكتب العلمية، ۱۴۱۵ ق.
* ابن عاشور، محمد طاهر، '''التحرير و التنوير'''، تونس: الدار التونسية للنشر، ۱۹۸۴.
* ثعلبى، ابواسحاق احمد بن ابراهيم، '''الكشف و البيان عن تفسير القرآن'''، بيروت: دار إحياء التراث العربى، ۱۴۲۲ ق.
* حكيمى، محمد باقر، '''حجةالتفاسير و بلاغ‌الإكسير'''، قم: مؤسسة الثقافة الإسلامية، ۱۳۸۶.
* حسينى طهرانى، سيد هاشم، '''ترجمه تفسير مجمع‌البيان'''، تهران: انتشارات فراهانى، ۱۳۶۰.
* حويزى، عبد على بن جمعه، '''تفسير نورالثقلين'''، قم: انتشارات اسماعيليان، ۱۴۱۵ ق.
* رضائى اصفهانى، محمدعلى، '''تفسير قرآن مهر'''، قم: انتشارات پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷.
* سيوطى، جلال الدين، '''الدر المنثور فى تفسير المأثور'''، قم: كتابخانه آية‌الله مرعشى نجفى، ۱۴۰۴ ق.
* طباطبايى، سيد محمدحسين، '''الميزان فى تفسير القرآن''' (ترجمه: سيد محمدباقر موسوى همدانى)، قم: انتشارات جامعه مدرسين، ۱۳۷۴.
* قريشى، سيد على اكبر، '''قاموس قرآن'''، تهران: دار الكتب الإسلامية، ۱۳۷۱.
* معرفت، محمد هادى، '''التمهيد في علوم القرآن'''، قم: مؤسسة النشر الإسلامى، ۱۴۱۲ ق.
* مكارم شيرازى، ناصر، '''تفسير نمونه'''، تهران: دار الكتب الإسلامية، ۱۳۷۴.

[[رده:سوره‌های قرآن]] [[رده:سوره‌های مکی]] [[رده:سوره‌های جزء سی‌ام]] [[رده:سوره ۱۱۳]] [[رده:سوره‌های مفصلات]] [[رده:سوره‌های بدون حروف مقطعه]] [[رده:سوره‌های دارای نام‌های متعدد]] [[رده:سوره‌های دارای شأن نزول]] [[رده:معوذتان]] [[رده:سوره‌های پنج آیه‌ای]] [[رده:سوره‌های کوتاه]]

سوره فلق - تاریخچهٔ نسخه‌ها

A-esmaili در ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۳۲

A-esmaili در ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۳۲