رشیدی، عبدالرشید بن عبدالغفور - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Hbaghizadeh در ‏۳ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۱۷

2025-03-03T21:17:24Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۴۷
خط ۳۵:		خط ۳۵:
	\|}		\|}
	</div>		</div>
			{{کاربردهای دیگر\|رشیدی (ابهام‌زدایی)}}
	'''ملا عبدالرشید بن عبدالغفور حسینی مدنی تتوی''' (متوفی 1071ق)، ادیب و لغت‌شناس هندی قرن یازدهم، صاحب فرهنگ لغت‌نامه «[[منتخب اللغات]]» و «[[فرهنگ رشیدی]]» و از منتسبین به دربار شاه‌جهان و فرزندش اورنگ زیب پادشاه هند.		'''ملا عبدالرشید بن عبدالغفور حسینی مدنی تتوی''' (متوفی 1071ق)، ادیب و لغت‌شناس هندی قرن یازدهم، صاحب فرهنگ لغت‌نامه «[[منتخب اللغات]]» و «[[فرهنگ رشیدی]]» و از منتسبین به دربار شاه‌جهان و فرزندش اورنگ زیب پادشاه هند.

Mkheradmand110: added Category:واژه‌‌شناسان using HotCat

2023-08-06T10:40:50Z

added Category:واژه‌‌شناسان using HotCat

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۱۰
خط ۹۰:		خط ۹۰:
	[[رده:ادیبان]]		[[رده:ادیبان]]
	[[رده:فروردین(1401)]]		[[رده:فروردین(1401)]]
			[[رده:واژه‌‌شناسان]]

Hbaghizadeh@noornet.net در ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۵

2022-04-05T08:25:00Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۵
خط ۳۶:		خط ۳۶:
	</div>		</div>

	'''ملا عبدالرشید بن عبدالغفور حسینی مدنی تتوی''' (متوفی 1071ق)، ادیب و لغت‌شناس هندی قرن یازدهم، صاحب فرهنگ لغت‌نامه ~~«منتخب اللغات»~~ و ~~«فرهنگ رشیدی»~~ و از منتسبین به دربار شاه‌جهان و فرزندش اورنگ زیب پادشاه هند.		'''ملا عبدالرشید بن عبدالغفور حسینی مدنی تتوی''' (متوفی 1071ق)، ادیب و لغت‌شناس هندی قرن یازدهم، صاحب فرهنگ لغت‌نامه «[[منتخب اللغات]]» و «[[فرهنگ رشیدی]]» و از منتسبین به دربار شاه‌جهان و فرزندش اورنگ زیب پادشاه هند.

	==ولادت==		==ولادت==

Hbaghizadeh@noornet.net: /* وابسته‌ها */

2022-04-05T08:24:13Z

وابسته‌ها

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۴
خط ۸۸:		خط ۸۸:

	[[رده:زندگی‌نامه]]		[[رده:زندگی‌نامه]]
			[[رده:ادیبان]]
	[[رده:فروردین(1401)]]		[[رده:فروردین(1401)]]

Hbaghizadeh@noornet.net: /* آثار */

2022-04-05T08:22:01Z

آثار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۲
خط ۶۲:		خط ۶۲:
	«منتخب اللغات» نخستین کتاب لغت وی می‌باشد که دیباچه آن، معتبرترین سندی است که درباره احوال او می‌توان بدان استناد کرد. ابیاتی که در «تذکرة الشعرای» همیشه بهار از رشیدی نقل شده، برگفته از همین اثر است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/74119/271 ر.ک: همان]</ref>.		«منتخب اللغات» نخستین کتاب لغت وی می‌باشد که دیباچه آن، معتبرترین سندی است که درباره احوال او می‌توان بدان استناد کرد. ابیاتی که در «تذکرة الشعرای» همیشه بهار از رشیدی نقل شده، برگفته از همین اثر است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/74119/271 ر.ک: همان]</ref>.

	رشیدی ماده تاریخ جلوس شاه‌جهان (1037ق) و عالمگیر (1069ق) را نیز در ابیات و عباراتی آورده که همگی از تقرب او به دربار حکایت می‌کند<ref>همان</ref>.		رشیدی ماده تاریخ جلوس شاه‌جهان (1037ق) و عالمگیر (1069ق) را نیز در ابیات و عباراتی آورده که همگی از تقرب او به دربار حکایت می‌کند<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/74119/271 همان]</ref>.

	وی در زبان و ادب عربی و فارسی مهارت داشته است. شاهد این ادعا، کتاب «منتخب اللغات شاه‌جهانی» یا رشیدی عربی است که به سال 1046ق، به درگاه شاه‌جهان تقدیم کرده است. واژه‌های این کتاب، گزیده‌ای است برگرفته از لغت‌نامه‌های معتبر عربی کاربردی؛ یعنی از ذکر لغت‌های غریب معرب که میان پارسی‌گویان متداول نیست، صرف‌نظر شده و مؤلف در شرح واژه‌ها، سعی کرده است که از فارسی عام‌فهم خاص‌پسند، استفاده کند. این اثر یک‌بار در کلکته و بار دیگر در تهران به چاپ رسیده است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/74119/271 همان]</ref>.		وی در زبان و ادب عربی و فارسی مهارت داشته است. شاهد این ادعا، کتاب «منتخب اللغات شاه‌جهانی» یا رشیدی عربی است که به سال 1046ق، به درگاه شاه‌جهان تقدیم کرده است. واژه‌های این کتاب، گزیده‌ای است برگرفته از لغت‌نامه‌های معتبر عربی کاربردی؛ یعنی از ذکر لغت‌های غریب معرب که میان پارسی‌گویان متداول نیست، صرف‌نظر شده و مؤلف در شرح واژه‌ها، سعی کرده است که از فارسی عام‌فهم خاص‌پسند، استفاده کند. این اثر یک‌بار در کلکته و بار دیگر در تهران به چاپ رسیده است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/74119/271 همان]</ref>.

Hbaghizadeh@noornet.net در ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۱

2022-04-05T08:21:19Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۱
خط ۳۹:		خط ۳۹:

	==ولادت==		==ولادت==
	ملاعبدالرشید بن عبدالغفور حسینی مدنی تتوی، در «تته» از مناطق ایالت سند در مغرب هندوستان (پاکستان کنونی) دیده به جهان گشود<ref>کازرونی، آسیه؛ رادمنش، عطامحمد، ص270</ref>.		ملاعبدالرشید بن عبدالغفور حسینی مدنی تتوی، در «تته» از مناطق ایالت سند در مغرب هندوستان (پاکستان کنونی) دیده به جهان گشود<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/74119/270 کازرونی، آسیه؛ رادمنش، عطامحمد، ص270]</ref>.

	==نیاکان==		==نیاکان==
	اجداد او از سادات حسینی شهر مدینه بودند<ref>همان</ref>.		اجداد او از سادات حسینی شهر مدینه بودند<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/74119/270 همان]</ref>.

	==سخن دیگران درباره مؤلف==		==سخن دیگران درباره مؤلف==
	کشن‌چند اخلاص‌آبادی در تذکره خود درباره رشیدی می‌گوید: «سپهر فضل و دانش بود و کوکب ضیاء و بینش». در تذکره «مقالات الشعرا» نیز آمده است: «میر عبدالرشید ولد عبدالغفور الحسینی المدنی التتوی، علامه وقت بوده و تصنیفات کثیره دارد». مؤلف این تذکره سپس بیست‌وسه بیت فخیم و زیبا از یکی از قصاید رشیدی نقل می‌کند که نشان می‌دهد وی به قریحه شاعری ممتاز بوده است؛ با این مطلع:		کشن‌چند اخلاص‌آبادی در تذکره خود درباره رشیدی می‌گوید: «سپهر فضل و دانش بود و کوکب ضیاء و بینش». در تذکره «مقالات الشعرا» نیز آمده است: «میر عبدالرشید ولد عبدالغفور الحسینی المدنی التتوی، علامه وقت بوده و تصنیفات کثیره دارد». مؤلف این تذکره سپس بیست‌وسه بیت فخیم و زیبا از یکی از قصاید رشیدی نقل می‌کند که نشان می‌دهد وی به قریحه شاعری ممتاز بوده است؛ با این مطلع:
	{{شعر}}		{{شعر}}
	{{ب\|''باز طغیان جنون دارد دل شیدای من''\|2=''شورش زنجیر افزون می‌کند سودای من''<ref>همان</ref>}}		{{ب\|''باز طغیان جنون دارد دل شیدای من''\|2=''شورش زنجیر افزون می‌کند سودای من''<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/74119/270 همان]</ref>}}
	{{پایان شعر}}		{{پایان شعر}}

خط ۵۳:		خط ۵۳:
	بنابر آنچه مشهور است، رشیدی در دربار گورکانیان هند همچون شاه‌جهان و اورنگ‌زیب عالمگیر، ارج و قربی تمام داشته است. او «شاه‌جهان» را در ابیاتی ستوده و ماده تاریخ ولادت وی را چنین سروده است:		بنابر آنچه مشهور است، رشیدی در دربار گورکانیان هند همچون شاه‌جهان و اورنگ‌زیب عالمگیر، ارج و قربی تمام داشته است. او «شاه‌جهان» را در ابیاتی ستوده و ماده تاریخ ولادت وی را چنین سروده است:
	{{شعر}}		{{شعر}}
	{{ب\|''از چهار و نه گذر کن تا عقل بر تو خواند''\|2=''تاریخ مولدش را صاحب‌قران ثانی''<ref>همان، ص270</ref>}}		{{ب\|''از چهار و نه گذر کن تا عقل بر تو خواند''\|2=''تاریخ مولدش را صاحب‌قران ثانی''<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/74119/270 همان، ص270]</ref>}}
	{{پایان شعر}}		{{پایان شعر}}

	==وفات==		==وفات==
	رشیدی تا 13 سال پس از اتمام فرهنگ رشیدی زنده بوده و در سال 1077ق، وفات یافته است. شاعر معاصر او، ماهر اکبرآبادی (متوفی 1089ق)، ماده‌تاریخ برای تاریخ وفات او ساخته که «سید عبدالرشید باد به فردوس پاک» از جمله آنهاست<ref>ر.ک: همان، ص271</ref>.		رشیدی تا 13 سال پس از اتمام فرهنگ رشیدی زنده بوده و در سال 1077ق، وفات یافته است. شاعر معاصر او، ماهر اکبرآبادی (متوفی 1089ق)، ماده‌تاریخ برای تاریخ وفات او ساخته که «سید عبدالرشید باد به فردوس پاک» از جمله آنهاست<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/74119/271 ر.ک: همان، ص271]</ref>.

	==آثار==		==آثار==
	«منتخب اللغات» نخستین کتاب لغت وی می‌باشد که دیباچه آن، معتبرترین سندی است که درباره احوال او می‌توان بدان استناد کرد. ابیاتی که در «تذکرة الشعرای» همیشه بهار از رشیدی نقل شده، برگفته از همین اثر است<ref>ر.ک: همان</ref>.		«منتخب اللغات» نخستین کتاب لغت وی می‌باشد که دیباچه آن، معتبرترین سندی است که درباره احوال او می‌توان بدان استناد کرد. ابیاتی که در «تذکرة الشعرای» همیشه بهار از رشیدی نقل شده، برگفته از همین اثر است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/74119/271 ر.ک: همان]</ref>.

	رشیدی ماده تاریخ جلوس شاه‌جهان (1037ق) و عالمگیر (1069ق) را نیز در ابیات و عباراتی آورده که همگی از تقرب او به دربار حکایت می‌کند<ref>همان</ref>.		رشیدی ماده تاریخ جلوس شاه‌جهان (1037ق) و عالمگیر (1069ق) را نیز در ابیات و عباراتی آورده که همگی از تقرب او به دربار حکایت می‌کند<ref>همان</ref>.

	وی در زبان و ادب عربی و فارسی مهارت داشته است. شاهد این ادعا، کتاب «منتخب اللغات شاه‌جهانی» یا رشیدی عربی است که به سال 1046ق، به درگاه شاه‌جهان تقدیم کرده است. واژه‌های این کتاب، گزیده‌ای است برگرفته از لغت‌نامه‌های معتبر عربی کاربردی؛ یعنی از ذکر لغت‌های غریب معرب که میان پارسی‌گویان متداول نیست، صرف‌نظر شده و مؤلف در شرح واژه‌ها، سعی کرده است که از فارسی عام‌فهم خاص‌پسند، استفاده کند. این اثر یک‌بار در کلکته و بار دیگر در تهران به چاپ رسیده است<ref>همان</ref>.		وی در زبان و ادب عربی و فارسی مهارت داشته است. شاهد این ادعا، کتاب «منتخب اللغات شاه‌جهانی» یا رشیدی عربی است که به سال 1046ق، به درگاه شاه‌جهان تقدیم کرده است. واژه‌های این کتاب، گزیده‌ای است برگرفته از لغت‌نامه‌های معتبر عربی کاربردی؛ یعنی از ذکر لغت‌های غریب معرب که میان پارسی‌گویان متداول نیست، صرف‌نظر شده و مؤلف در شرح واژه‌ها، سعی کرده است که از فارسی عام‌فهم خاص‌پسند، استفاده کند. این اثر یک‌بار در کلکته و بار دیگر در تهران به چاپ رسیده است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/74119/271 همان]</ref>.

	«فرهنگ رشیدی» دومین کتاب لغت و مهم‌ترین اثر او می‌باشد. این فرهنگ فارسی به فارسی، شامل لغات، ترکیبات، مفردات و مرکبات، هجده سال پس از «منتخب اللغات» به سال 1064ق در هند تألیف شد. رشیدی دومین اثر خود را بر خلاف اثر نخستینش که به نام شاه‌جهان نامیده و به او تقدیم کرده، به «فرهنگ رشیدی» موسوم کرد و نامی از شاه‌جهان و جانشین او، اورنگ‌زیب (عالمگیر) در آن نیاورد. محمدعلی داعی‌الاسلام دراین‌باره می‌نویسند: «کتاب مذکور وقتی تألیف شد که شاه‌جهان در زندان پسرش اورنگ‌زیب عالمگیر بوده، ازاین‌جهت نام هیچ‌کدم را نبرده...». به اعتقاد برخی، چنین استدلالی صحیح به نظر نمی‌رسد، زیرا «فرهنگ رشیدی» در سال 1064ق تألیف شده و شاه‌جهان به سال 1068ق در بستر بیماری افتاد و دیگر نتوانست بار عام دهد. شاید رشیدی در زمان تألیف فرهنگ خود شاهد کشمکش‌های فرزندان شاه‌جهان برای رسیدن به قدرت بوده و به همین سبب در دیباچه «فرهنگ رشیدی» نامی از هیچ کدام نیاورده و تنها به ذکر ماده تاریخ تألیف کتاب (1064ق) بسنده کرده است:		«فرهنگ رشیدی» دومین کتاب لغت و مهم‌ترین اثر او می‌باشد. این فرهنگ فارسی به فارسی، شامل لغات، ترکیبات، مفردات و مرکبات، هجده سال پس از «منتخب اللغات» به سال 1064ق در هند تألیف شد. رشیدی دومین اثر خود را بر خلاف اثر نخستینش که به نام شاه‌جهان نامیده و به او تقدیم کرده، به «فرهنگ رشیدی» موسوم کرد و نامی از شاه‌جهان و جانشین او، اورنگ‌زیب (عالمگیر) در آن نیاورد. محمدعلی داعی‌الاسلام دراین‌باره می‌نویسند: «کتاب مذکور وقتی تألیف شد که شاه‌جهان در زندان پسرش اورنگ‌زیب عالمگیر بوده، ازاین‌جهت نام هیچ‌کدم را نبرده...». به اعتقاد برخی، چنین استدلالی صحیح به نظر نمی‌رسد، زیرا «فرهنگ رشیدی» در سال 1064ق تألیف شده و شاه‌جهان به سال 1068ق در بستر بیماری افتاد و دیگر نتوانست بار عام دهد. شاید رشیدی در زمان تألیف فرهنگ خود شاهد کشمکش‌های فرزندان شاه‌جهان برای رسیدن به قدرت بوده و به همین سبب در دیباچه «فرهنگ رشیدی» نامی از هیچ کدام نیاورده و تنها به ذکر ماده تاریخ تألیف کتاب (1064ق) بسنده کرده است:
	{{شعر}}		{{شعر}}
	{{ب\|''گشت تاریخش از روی قبول''\|2=''باد فرهنگ رشیدی مقبول''<ref>ر.ک: همان</ref>}}		{{ب\|''گشت تاریخش از روی قبول''\|2=''باد فرهنگ رشیدی مقبول''<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/74119/271 ر.ک: همان]</ref>}}
	{{پایان شعر}}		{{پایان شعر}}

	رشیدی در نگارش این اثر، از دو کتاب «فرهنگ جهانگیری» و «فرهنگ سروری» استفاده کرده است. ارزش کار رشیدی در این کتاب، در این است که او پیشرو نقد واژه‌هاست؛ کاری که ظاهراً تا پیش از «فرهنگ» رشیدی، در هیچ کتاب لغتی، بدین‌گونه دیده نمی‌شود. مسلم است که به علت غیرایرانی بودن رشیدی، سهو و خطا در فرهنگ او به‌چشم می‌آید، اما خدمت ارزنده وی به فرهنگ‌نویسی فارسی از این پیداست که بعدها بسیاری از لغت‌نامه‌نویسان، نظیر نویسنده «سراج اللغة»، کار او را دنبال کردند. از جمله ویژگی‌های این اثر آن است که ایجاز بر اطناب ترجیح داده شده و بر جهانگیری به‌سبب اطناب در تحلیل و توضیح لغات، خرده گرفته شده است<ref>ر.ک: همان</ref>.		رشیدی در نگارش این اثر، از دو کتاب «فرهنگ جهانگیری» و «فرهنگ سروری» استفاده کرده است. ارزش کار رشیدی در این کتاب، در این است که او پیشرو نقد واژه‌هاست؛ کاری که ظاهراً تا پیش از «فرهنگ» رشیدی، در هیچ کتاب لغتی، بدین‌گونه دیده نمی‌شود. مسلم است که به علت غیرایرانی بودن رشیدی، سهو و خطا در فرهنگ او به‌چشم می‌آید، اما خدمت ارزنده وی به فرهنگ‌نویسی فارسی از این پیداست که بعدها بسیاری از لغت‌نامه‌نویسان، نظیر نویسنده «سراج اللغة»، کار او را دنبال کردند. از جمله ویژگی‌های این اثر آن است که ایجاز بر اطناب ترجیح داده شده و بر جهانگیری به‌سبب اطناب در تحلیل و توضیح لغات، خرده گرفته شده است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/74119/271 ر.ک: همان]</ref>.

	==پانویس ==		==پانویس ==

Hbaghizadeh@noornet.net در ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۱۷

2022-04-05T08:17:27Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۴۷
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	\|-		\|-
	\|برخی آثار		\|برخی آثار
	\| data-type="authorWritings" \|		\| data-type="authorWritings" \| [[فرهنگ رشیدی]]

			[[منتخب اللغة عربي]]
	\|- class="articleCode"		\|- class="articleCode"
	\|کد مؤلف		\|کد مؤلف
خط ۴۴:		خط ۴۶:
	==سخن دیگران درباره مؤلف==		==سخن دیگران درباره مؤلف==
	کشن‌چند اخلاص‌آبادی در تذکره خود درباره رشیدی می‌گوید: «سپهر فضل و دانش بود و کوکب ضیاء و بینش». در تذکره «مقالات الشعرا» نیز آمده است: «میر عبدالرشید ولد عبدالغفور الحسینی المدنی التتوی، علامه وقت بوده و تصنیفات کثیره دارد». مؤلف این تذکره سپس بیست‌وسه بیت فخیم و زیبا از یکی از قصاید رشیدی نقل می‌کند که نشان می‌دهد وی به قریحه شاعری ممتاز بوده است؛ با این مطلع:		کشن‌چند اخلاص‌آبادی در تذکره خود درباره رشیدی می‌گوید: «سپهر فضل و دانش بود و کوکب ضیاء و بینش». در تذکره «مقالات الشعرا» نیز آمده است: «میر عبدالرشید ولد عبدالغفور الحسینی المدنی التتوی، علامه وقت بوده و تصنیفات کثیره دارد». مؤلف این تذکره سپس بیست‌وسه بیت فخیم و زیبا از یکی از قصاید رشیدی نقل می‌کند که نشان می‌دهد وی به قریحه شاعری ممتاز بوده است؛ با این مطلع:
	'''باز طغیان جنون دارد دل شیدای من/ شورش زنجیر افزون می‌کند سودای من'''<ref>همان</ref>.		{{شعر}}
			{{ب\|''باز طغیان جنون دارد دل شیدای من''\|2=''شورش زنجیر افزون می‌کند سودای من''<ref>همان</ref>}}
			{{پایان شعر}}

	==خدمت به دربار شاهان==		==خدمت به دربار شاهان==
	بنابر آنچه مشهور است، رشیدی در دربار گورکانیان هند همچون شاه‌جهان و اورنگ‌زیب عالمگیر، ارج و قربی تمام داشته است. او «شاه‌جهان» را در ابیاتی ستوده و ماده تاریخ ولادت وی را چنین سروده است:		بنابر آنچه مشهور است، رشیدی در دربار گورکانیان هند همچون شاه‌جهان و اورنگ‌زیب عالمگیر، ارج و قربی تمام داشته است. او «شاه‌جهان» را در ابیاتی ستوده و ماده تاریخ ولادت وی را چنین سروده است:
			{{شعر}}
	'''از چهار و نه گذر کن تا عقل بر تو خواند/ تاریخ مولدش را صاحب‌قران ثانی'''<ref>همان، ص270</ref>.		{{ب\|''از چهار و نه گذر کن تا عقل بر تو خواند''\|2=''تاریخ مولدش را صاحب‌قران ثانی''<ref>همان، ص270</ref>}}
			{{پایان شعر}}

	==وفات==		==وفات==
خط ۶۲:		خط ۶۷:

	«فرهنگ رشیدی» دومین کتاب لغت و مهم‌ترین اثر او می‌باشد. این فرهنگ فارسی به فارسی، شامل لغات، ترکیبات، مفردات و مرکبات، هجده سال پس از «منتخب اللغات» به سال 1064ق در هند تألیف شد. رشیدی دومین اثر خود را بر خلاف اثر نخستینش که به نام شاه‌جهان نامیده و به او تقدیم کرده، به «فرهنگ رشیدی» موسوم کرد و نامی از شاه‌جهان و جانشین او، اورنگ‌زیب (عالمگیر) در آن نیاورد. محمدعلی داعی‌الاسلام دراین‌باره می‌نویسند: «کتاب مذکور وقتی تألیف شد که شاه‌جهان در زندان پسرش اورنگ‌زیب عالمگیر بوده، ازاین‌جهت نام هیچ‌کدم را نبرده...». به اعتقاد برخی، چنین استدلالی صحیح به نظر نمی‌رسد، زیرا «فرهنگ رشیدی» در سال 1064ق تألیف شده و شاه‌جهان به سال 1068ق در بستر بیماری افتاد و دیگر نتوانست بار عام دهد. شاید رشیدی در زمان تألیف فرهنگ خود شاهد کشمکش‌های فرزندان شاه‌جهان برای رسیدن به قدرت بوده و به همین سبب در دیباچه «فرهنگ رشیدی» نامی از هیچ کدام نیاورده و تنها به ذکر ماده تاریخ تألیف کتاب (1064ق) بسنده کرده است:		«فرهنگ رشیدی» دومین کتاب لغت و مهم‌ترین اثر او می‌باشد. این فرهنگ فارسی به فارسی، شامل لغات، ترکیبات، مفردات و مرکبات، هجده سال پس از «منتخب اللغات» به سال 1064ق در هند تألیف شد. رشیدی دومین اثر خود را بر خلاف اثر نخستینش که به نام شاه‌جهان نامیده و به او تقدیم کرده، به «فرهنگ رشیدی» موسوم کرد و نامی از شاه‌جهان و جانشین او، اورنگ‌زیب (عالمگیر) در آن نیاورد. محمدعلی داعی‌الاسلام دراین‌باره می‌نویسند: «کتاب مذکور وقتی تألیف شد که شاه‌جهان در زندان پسرش اورنگ‌زیب عالمگیر بوده، ازاین‌جهت نام هیچ‌کدم را نبرده...». به اعتقاد برخی، چنین استدلالی صحیح به نظر نمی‌رسد، زیرا «فرهنگ رشیدی» در سال 1064ق تألیف شده و شاه‌جهان به سال 1068ق در بستر بیماری افتاد و دیگر نتوانست بار عام دهد. شاید رشیدی در زمان تألیف فرهنگ خود شاهد کشمکش‌های فرزندان شاه‌جهان برای رسیدن به قدرت بوده و به همین سبب در دیباچه «فرهنگ رشیدی» نامی از هیچ کدام نیاورده و تنها به ذکر ماده تاریخ تألیف کتاب (1064ق) بسنده کرده است:
			{{شعر}}
	'''گشت تاریخش از روی قبول/ باد فرهنگ رشیدی مقبول'''<ref>ر.ک: همان</ref>.		{{ب\|''گشت تاریخش از روی قبول''\|2=''باد فرهنگ رشیدی مقبول''<ref>ر.ک: همان</ref>}}
			{{پایان شعر}}

	رشیدی در نگارش این اثر، از دو کتاب «فرهنگ جهانگیری» و «فرهنگ سروری» استفاده کرده است. ارزش کار رشیدی در این کتاب، در این است که او پیشرو نقد واژه‌هاست؛ کاری که ظاهراً تا پیش از «فرهنگ» رشیدی، در هیچ کتاب لغتی، بدین‌گونه دیده نمی‌شود. مسلم است که به علت غیرایرانی بودن رشیدی، سهو و خطا در فرهنگ او به‌چشم می‌آید، اما خدمت ارزنده وی به فرهنگ‌نویسی فارسی از این پیداست که بعدها بسیاری از لغت‌نامه‌نویسان، نظیر نویسنده «سراج اللغة»، کار او را دنبال کردند. از جمله ویژگی‌های این اثر آن است که ایجاز بر اطناب ترجیح داده شده و بر جهانگیری به‌سبب اطناب در تحلیل و توضیح لغات، خرده گرفته شده است<ref>ر.ک: همان</ref>.		رشیدی در نگارش این اثر، از دو کتاب «فرهنگ جهانگیری» و «فرهنگ سروری» استفاده کرده است. ارزش کار رشیدی در این کتاب، در این است که او پیشرو نقد واژه‌هاست؛ کاری که ظاهراً تا پیش از «فرهنگ» رشیدی، در هیچ کتاب لغتی، بدین‌گونه دیده نمی‌شود. مسلم است که به علت غیرایرانی بودن رشیدی، سهو و خطا در فرهنگ او به‌چشم می‌آید، اما خدمت ارزنده وی به فرهنگ‌نویسی فارسی از این پیداست که بعدها بسیاری از لغت‌نامه‌نویسان، نظیر نویسنده «سراج اللغة»، کار او را دنبال کردند. از جمله ویژگی‌های این اثر آن است که ایجاز بر اطناب ترجیح داده شده و بر جهانگیری به‌سبب اطناب در تحلیل و توضیح لغات، خرده گرفته شده است<ref>ر.ک: همان</ref>.
خط ۸۲:		خط ۸۸:

	[[رده:زندگی‌نامه]]		[[رده:زندگی‌نامه]]
	[[رده:~~مقالات جدید~~]]		[[رده:فروردین(1401)]]

Hbaghizadeh@noornet.net در ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۱۲

2022-04-05T08:12:02Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۴۲
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	\|-		\|-
	\|نام پدر		\|نام پدر
	\| data-type="authorfatherName" \|		\| data-type="authorfatherName" \|عبدالغفور
	\|-		\|-
	\|متولد		\|متولد
خط ۱۸:		خط ۱۸:
	\|-		\|-
	\|محل تولد		\|محل تولد
	\| data-type="authorBirthPlace" \|		\| data-type="authorBirthPlace" \|«تته» از مناطق ایالت سند در مغرب هندوستان (پاکستان کنونی)
	\|-		\|-
	\|رحلت		\|رحلت
	\| data-type="authorDeathDate" \|		\| data-type="authorDeathDate" \| 1077ق
	\|-		\|-
	\|اساتید		\|اساتید

Hbaghizadeh@noornet.net در ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۷:۵۵

2022-04-05T07:55:40Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۲۵
خط ۷۱:		خط ۷۱:

	==منابع مقاله==		==منابع مقاله==
	کازرونی، آسیه؛ رادمنش، عطامحمد، «فرهنگ رشیدی و معرفی نسخه‌های آن»، پایگاه مجلات تخصصی نور، كتابداری، آرشیو و نسخه‌پژوهی، نشریه آینه میراث، بهار و تابستان 1395- شماره 58 (علمی- پژوهشی) صفحات: از 267 تا ~~288، به آدرس اینترنتی:~~		[[:noormags:1198479\|کازرونی، آسیه؛ رادمنش، عطامحمد، «فرهنگ رشیدی و معرفی نسخه‌های آن»، پایگاه مجلات تخصصی نور، كتابداری، آرشیو و نسخه‌پژوهی، نشریه آینه میراث، بهار و تابستان 1395- شماره 58 (علمی- پژوهشی) صفحات: از 267 تا 288]].

	~~www.noormags~~.~~ir/view/fa/articlepage/1198479~~



خط ۸۰:		خط ۷۷:
	{{وابسته‌ها}}		{{وابسته‌ها}}

			[[فرهنگ رشیدی]]

			[[منتخب اللغة عربي]]

	[[رده:زندگی‌نامه]]		[[رده:زندگی‌نامه]]
	[[رده:مقالات جدید]]		[[رده:مقالات جدید]]

Yqorbani@noornet.net: صفحه‌ای تازه حاوی «
رشیدی، عبدالرشید بن عبدالغفور| {| class="wikitable aboutAuth...» ایجاد کرد

2022-04-05T07:04:07Z

صفحه‌ای تازه حاوی «<div class="wikiInfo"> رشیدی، عبدالرشید بن عبدالغفور| {| class="wikitable aboutAuth...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

<div class="wikiInfo">
[[پرونده:NUR01095.jpg|رشیدی، عبدالرشید بن عبدالغفور|]]
{| class="wikitable aboutAuthorTable" style="text-align:Right" |+ |
|-
! نام!! data-type="authorName" |رشیدی، عبدالرشید بن عبدالغفور
|-
|نام‎های دیگر
| data-type="authorOtherNames" |ت‍ت‍وي‌، ع‍ب‍د ال‍رش‍ي‍د ب‍ن‌ ع‍ب‍د ال‍غ‍ف‍ور

مدني حسيني، ع‍ب‍د ال‍رش‍ي‍د ب‍ن‌ ع‍ب‍د ال‍غ‍ف‍ور

|-
|نام پدر
| data-type="authorfatherName" |
|-
|متولد
| data-type="authorbirthDate" |
|-
|محل تولد
| data-type="authorBirthPlace" |
|-
|رحلت
| data-type="authorDeathDate" |
|-
|اساتید
| data-type="authorTeachers" |
|-
|برخی آثار
| data-type="authorWritings" |
|- class="articleCode"
|کد مؤلف
| data-type="authorCode" |AUTHORCODE01095AUTHORCODE
|}
</div>

'''ملا عبدالرشید بن عبدالغفور حسینی مدنی تتوی''' (متوفی 1071ق)، ادیب و لغت‌شناس هندی قرن یازدهم، صاحب فرهنگ لغت‌نامه «منتخب اللغات» و «فرهنگ رشیدی» و از منتسبین به دربار شاه‌جهان و فرزندش اورنگ زیب پادشاه هند.

==ولادت==
ملاعبدالرشید بن عبدالغفور حسینی مدنی تتوی، در «تته» از مناطق ایالت سند در مغرب هندوستان (پاکستان کنونی) دیده به جهان گشود<ref>کازرونی، آسیه؛ رادمنش، عطامحمد، ص270</ref>.

==نیاکان==
اجداد او از سادات حسینی شهر مدینه بودند<ref>همان</ref>.

==سخن دیگران درباره مؤلف==
کشن‌چند اخلاص‌آبادی در تذکره خود درباره رشیدی می‌گوید: «سپهر فضل و دانش بود و کوکب ضیاء و بینش». در تذکره «مقالات الشعرا» نیز آمده است: «میر عبدالرشید ولد عبدالغفور الحسینی المدنی التتوی، علامه وقت بوده و تصنیفات کثیره دارد». مؤلف این تذکره سپس بیست‌وسه بیت فخیم و زیبا از یکی از قصاید رشیدی نقل می‌کند که نشان می‌دهد وی به قریحه شاعری ممتاز بوده است؛ با این مطلع:
'''باز طغیان جنون دارد دل شیدای من/ شورش زنجیر افزون می‌کند سودای من'''<ref>همان</ref>.

==خدمت به دربار شاهان==
بنابر آنچه مشهور است، رشیدی در دربار گورکانیان هند همچون شاه‌جهان و اورنگ‌زیب عالمگیر، ارج و قربی تمام داشته است. او «شاه‌جهان» را در ابیاتی ستوده و ماده تاریخ ولادت وی را چنین سروده است:

'''از چهار و نه گذر کن تا عقل بر تو خواند/ تاریخ مولدش را صاحب‌قران ثانی'''<ref>همان، ص270</ref>.

==وفات==
رشیدی تا 13 سال پس از اتمام فرهنگ رشیدی زنده بوده و در سال 1077ق، وفات یافته است. شاعر معاصر او، ماهر اکبرآبادی (متوفی 1089ق)، ماده‌تاریخ برای تاریخ وفات او ساخته که «سید عبدالرشید باد به فردوس پاک» از جمله آنهاست<ref>ر.ک: همان، ص271</ref>.

==آثار==
«منتخب اللغات» نخستین کتاب لغت وی می‌باشد که دیباچه آن، معتبرترین سندی است که درباره احوال او می‌توان بدان استناد کرد. ابیاتی که در «تذکرة الشعرای» همیشه بهار از رشیدی نقل شده، برگفته از همین اثر است<ref>ر.ک: همان</ref>.

رشیدی ماده تاریخ جلوس شاه‌جهان (1037ق) و عالمگیر (1069ق) را نیز در ابیات و عباراتی آورده که همگی از تقرب او به دربار حکایت می‌کند<ref>همان</ref>.

وی در زبان و ادب عربی و فارسی مهارت داشته است. شاهد این ادعا، کتاب «منتخب اللغات شاه‌جهانی» یا رشیدی عربی است که به سال 1046ق، به درگاه شاه‌جهان تقدیم کرده است. واژه‌های این کتاب، گزیده‌ای است برگرفته از لغت‌نامه‌های معتبر عربی کاربردی؛ یعنی از ذکر لغت‌های غریب معرب که میان پارسی‌گویان متداول نیست، صرف‌نظر شده و مؤلف در شرح واژه‌ها، سعی کرده است که از فارسی عام‌فهم خاص‌پسند، استفاده کند. این اثر یک‌بار در کلکته و بار دیگر در تهران به چاپ رسیده است<ref>همان</ref>.

«فرهنگ رشیدی» دومین کتاب لغت و مهم‌ترین اثر او می‌باشد. این فرهنگ فارسی به فارسی، شامل لغات، ترکیبات، مفردات و مرکبات، هجده سال پس از «منتخب اللغات» به سال 1064ق در هند تألیف شد. رشیدی دومین اثر خود را بر خلاف اثر نخستینش که به نام شاه‌جهان نامیده و به او تقدیم کرده، به «فرهنگ رشیدی» موسوم کرد و نامی از شاه‌جهان و جانشین او، اورنگ‌زیب (عالمگیر) در آن نیاورد. محمدعلی داعی‌الاسلام دراین‌باره می‌نویسند: «کتاب مذکور وقتی تألیف شد که شاه‌جهان در زندان پسرش اورنگ‌زیب عالمگیر بوده، ازاین‌جهت نام هیچ‌کدم را نبرده...». به اعتقاد برخی، چنین استدلالی صحیح به نظر نمی‌رسد، زیرا «فرهنگ رشیدی» در سال 1064ق تألیف شده و شاه‌جهان به سال 1068ق در بستر بیماری افتاد و دیگر نتوانست بار عام دهد. شاید رشیدی در زمان تألیف فرهنگ خود شاهد کشمکش‌های فرزندان شاه‌جهان برای رسیدن به قدرت بوده و به همین سبب در دیباچه «فرهنگ رشیدی» نامی از هیچ کدام نیاورده و تنها به ذکر ماده تاریخ تألیف کتاب (1064ق) بسنده کرده است:

'''گشت تاریخش از روی قبول/ باد فرهنگ رشیدی مقبول'''<ref>ر.ک: همان</ref>.

رشیدی در نگارش این اثر، از دو کتاب «فرهنگ جهانگیری» و «فرهنگ سروری» استفاده کرده است. ارزش کار رشیدی در این کتاب، در این است که او پیشرو نقد واژه‌هاست؛ کاری که ظاهراً تا پیش از «فرهنگ» رشیدی، در هیچ کتاب لغتی، بدین‌گونه دیده نمی‌شود. مسلم است که به علت غیرایرانی بودن رشیدی، سهو و خطا در فرهنگ او به‌چشم می‌آید، اما خدمت ارزنده وی به فرهنگ‌نویسی فارسی از این پیداست که بعدها بسیاری از لغت‌نامه‌نویسان، نظیر نویسنده «سراج اللغة»، کار او را دنبال کردند. از جمله ویژگی‌های این اثر آن است که ایجاز بر اطناب ترجیح داده شده و بر جهانگیری به‌سبب اطناب در تحلیل و توضیح لغات، خرده گرفته شده است<ref>ر.ک: همان</ref>.

==پانویس ==
<references />

==منابع مقاله==
کازرونی، آسیه؛ رادمنش، عطامحمد، «فرهنگ رشیدی و معرفی نسخه‌های آن»، پایگاه مجلات تخصصی نور، كتابداری، آرشیو و نسخه‌پژوهی، نشریه آینه میراث، بهار و تابستان 1395- شماره 58 (علمی- پژوهشی) صفحات: از 267 تا 288، به آدرس اینترنتی:

www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1198479

==وابسته‌ها==
{{وابسته‌ها}}

[[رده:زندگی‌نامه]]
[[رده:مقالات جدید]]