دیوان الفرزدق - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Hbaghizadeh: جایگزینی متن - ' ‎‏' به ''

2026-05-03T09:21:13Z

جایگزینی متن - ' ‎‏' به ''

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۵۱
خط ۸:		خط ۸:
	\|زبان		\|زبان
	\| زبان = عربی		\| زبان = عربی
	\| کد کنگره = ‎‏/‎‏د‎‏9‎‏ 3267 PJA		\| کد کنگره =/‎‏د‎‏9‎‏ 3267 PJA
	\| موضوع =شعر عربی - قرن 2ق.		\| موضوع =شعر عربی - قرن 2ق.
	\|ناشر		\|ناشر

Hbaghizadeh در ‏۲۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۱۳

2026-02-22T19:13:24Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۲:۴۳
خط ۷۰:		خط ۷۰:

	[[رده:کتاب‌شناسی]]		[[رده:کتاب‌شناسی]]
			[[رده:زبان‌شناسی، زبان و ادبیات]]
	[[رده:مقالات بازبینی ~~نشده2~~]]		[[رده:زبان و ادبیات شرقی]]
			[[رده:زبان و ادبیات عربی]]
			[[رده:مقالات بازبینی شده2 اسفند 1404]]
	[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ بهمن 1404 توسط عباس مکرمی]]		[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ بهمن 1404 توسط عباس مکرمی]]
	[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ بهمن 1404 توسط محسن عزیزی]]		[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ بهمن 1404 توسط محسن عزیزی]]

Hbaghizadeh در ‏۲۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۱۲

2026-02-22T19:12:04Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۲:۴۲
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	\| پیش از =		\| پیش از =
	}}		}}
	'''ديوان الفرزدق'''، مجموعه‌ای از سروده‌ها و قصاید [[همام بن غالب بن صعصعه]] (20-110ق)، معروف به فرزدق، شاعر نامدار عصر اموی است که با زبانی استوار به موضوعاتی چون فخر، هجا، مدح خلفا و امیران و بیان وقایع تاریخی زمانه خود می‌پردازد.		'''ديوان الفرزدق'''، مجموعه‌ای از سروده‌ها و قصاید [[فرزدق، همام بن غالب\|همام بن غالب بن صعصعه]] (20-110ق)، معروف به [[فرزدق، همام بن غالب\|فرزدق]]، شاعر نامدار عصر اموی است که با زبانی استوار به موضوعاتی چون فخر، هجا، مدح خلفا و امیران و بیان وقایع تاریخی زمانه خود می‌پردازد.

	==انگیزه نگارش==		==انگیزه نگارش==
	انگیزه گردآورنده (کرم البستانی) از تدوین این نسخه از دیوان، ارائه مجموعه‌ای برگزیده از قصاید و قطعات شعری فرزدق بوده است تا با انتخاب عناوین مناسب و حذف برخی مطالب فاحش و رکیک که با آداب اجتماعی سازگاری ندارند، خواندن و بهره‌مندی از این اثر برای دانشجویان میسر و آسان گردد<ref>ر.ک: مقدمه، ج1، ص6-7</ref>.		انگیزه گردآورنده ([[بستانی، کرم\|کرم البستانی]]) از تدوین این نسخه از دیوان، ارائه مجموعه‌ای برگزیده از قصاید و قطعات شعری فرزدق بوده است تا با انتخاب عناوین مناسب و حذف برخی مطالب فاحش و رکیک که با آداب اجتماعی سازگاری ندارند، خواندن و بهره‌مندی از این اثر برای دانشجویان میسر و آسان گردد<ref>ر.ک: مقدمه، ج1، ص6-7</ref>.

	==ساختار==		==ساختار==
خط ۳۸:		خط ۳۸:

	==اهمیت کتاب==		==اهمیت کتاب==
	# فرزدق در کنار جریر و اخطل، یکی از سه رکن اصلی شعر صدر اسلام بشمار می‌رود<ref>ر.ک: همان، ص6</ref>.		# [[فرزدق، همام بن غالب\|فرزدق]] در کنار جریر و اخطل، یکی از سه رکن اصلی شعر صدر اسلام بشمار می‌رود<ref>ر.ک: همان، ص6</ref>.
	# به تعبیر ابوعبیده، اگر شعر فرزدق نمی‌بود، یک‌سوم زبان عربی از میان می‌رفت<ref>ر.ک: همان، ص7</ref>.		# به تعبیر ابوعبیده، اگر شعر فرزدق نمی‌بود، یک‌سوم زبان عربی از میان می‌رفت<ref>ر.ک: همان، ص7</ref>.
	# شعر وی یک سند محکم تاریخی برای شناخت بسیاری از وقایع و حوادثی است که در دوران وی رخ داده است<ref>ر.ک: همان</ref>.		# شعر وی یک سند محکم تاریخی برای شناخت بسیاری از وقایع و حوادثی است که در دوران وی رخ داده است<ref>ر.ک: همان</ref>.

	==گزارش محتوا==		==گزارش محتوا==
	در مقدمه، به شرح حال فرزدق پرداخته شده و به برخی از ویژگی‌های شعر وی، اشاره شده است. فرزدق که در بصره متولد شد و در بادیه پرورش یافت، دارای طبعی بدوی و زبانی بسیار قوی بود. او از خاندانی شریف در قبیله بنی‌تمیم برخاست که به بخشندگی شهرت داشتند؛ به‌ویژه جدش صعصعه که با خریدن دختران از مرگ، سنت جاهلی زنده‌به‌گور کردن آنان را به مبارزه طلبیده بود.		در مقدمه، به شرح حال [[فرزدق، همام بن غالب\|فرزدق]] پرداخته شده و به برخی از ویژگی‌های شعر وی، اشاره شده است. [[فرزدق، همام بن غالب\|فرزدق]] که در بصره متولد شد و در بادیه پرورش یافت، دارای طبعی بدوی و زبانی بسیار قوی بود. او از خاندانی شریف در قبیله بنی‌تمیم برخاست که به بخشندگی شهرت داشتند؛ به‌ویژه جدش صعصعه که با خریدن دختران از مرگ، سنت جاهلی زنده‌به‌گور کردن آنان را به مبارزه طلبیده بود.
	وی از کودکی به سرودن شعر پرداخت و توسط پدرش به امام علی(ع) معرفی شد که ایشان آموختن قرآن را به او توصیه فرمودند و فرزدق وقتی بزرگ شد، قرآن را آموخت؛ درحالی‌که مقید بود از آن غافل نگردد<ref>ر.ک: همان، ص5-7</ref>.		وی از کودکی به سرودن شعر پرداخت و توسط پدرش به [[امام علی علیه‌السلام\|امام علی(ع)]] معرفی شد که ایشان آموختن قرآن را به او توصیه فرمودند و [[فرزدق، همام بن غالب\|فرزدق]] وقتی بزرگ شد، قرآن را آموخت؛ درحالی‌که مقید بود از آن غافل نگردد<ref>ر.ک: همان، ص5-7</ref>.

	بخش عمده‌ای از محتوای هجویات فرزدق بر محور مفاخرات قبیله‌ای می‌چرخد. فرزدق در اشعار خود شیوه‌ای را برگزیده که در آن، فضایل خاندان و نیاکان خود را در برابر حقارت‌های ادعایی رقیب قرار می‌دهد. او با استفاده از الفاظی خشن و استوار، برتری خاندان خود را در کرم، شجاعت و میهمان‌نوازی به رخ می‌کشد و در مقابل، رقیب را به دلیل محرومیت از این ارزش‌های اصیل عربی، به‌سختی هجو می‌کند<ref>ر.ک: همان، ص7</ref>.		بخش عمده‌ای از محتوای هجویات فرزدق بر محور مفاخرات قبیله‌ای می‌چرخد. فرزدق در اشعار خود شیوه‌ای را برگزیده که در آن، فضایل خاندان و نیاکان خود را در برابر حقارت‌های ادعایی رقیب قرار می‌دهد. او با استفاده از الفاظی خشن و استوار، برتری خاندان خود را در کرم، شجاعت و میهمان‌نوازی به رخ می‌کشد و در مقابل، رقیب را به دلیل محرومیت از این ارزش‌های اصیل عربی، به‌سختی هجو می‌کند<ref>ر.ک: همان، ص7</ref>.

	محتوای سیاسی و مذهبی شعر وی نیز بسیار برجسته است؛ چنان‌که به دلیل محبت صادقانه‌اش به آل‌البیت(ع)، قصیده مشهور میمیه را در مدح امام زین‌العابدین(ع) سروده است که از برترین نمونه‌های شعر ولایی بشمار می‌رود<ref>ر.ک: همان، ص5-6</ref>. از سوی دیگر، او برای تأمین معیشت یا از روی ضرورت‌های سیاسی، به مدح خلفای اموی همچون ولید بن یزید<ref>ر.ک: متن کتاب، همان، ص12</ref>،		محتوای سیاسی و مذهبی شعر وی نیز بسیار برجسته است؛ چنان‌که به دلیل محبت صادقانه‌اش به آل‌البیت(ع)، قصیده مشهور میمیه را در مدح [[امام سجاد علیه‌السلام\|امام زین‌العابدین(ع)]] سروده است که از برترین نمونه‌های شعر ولایی بشمار می‌رود<ref>ر.ک: همان، ص5-6</ref>. از سوی دیگر، او برای تأمین معیشت یا از روی ضرورت‌های سیاسی، به مدح خلفای اموی همچون ولید بن یزید<ref>ر.ک: متن کتاب، همان، ص12</ref>،
	سلیمان بن عبدالملک<ref>ر.ک: همان، ص19</ref> و ولید بن عبدالملک<ref>ر.ک: همان، ص79</ref> پرداخته است.		سلیمان بن عبدالملک<ref>ر.ک: همان، ص19</ref> و ولید بن عبدالملک<ref>ر.ک: همان، ص79</ref> پرداخته است.

خط ۵۵:		خط ۵۵:
	علاوه بر این، دیوان بازتاب‌دهنده تعاملات اجتماعی و حوادث جزیی زندگی شاعر است. او در قطعات متعددی به توصیف سختی‌های سفر در بیابان، درخواست کمک از والیان برای افراد نیازمند و حتی شرح ماجراهای مربوط به ازدواج‌ها و روابط خانوادگی خود پرداخته است. این اشعار که غالباً با توضیحات گردآورنده درباره شأن صدور آنها همراه هستند، تصویری دقیق از مناسبات انسانی و فرهنگی جامعه آن روزگار را به خواننده ارائه می‌دهند<ref>ر.ک: همان، ص۹۴، ۱۳۴، ۱۸۷</ref>.		علاوه بر این، دیوان بازتاب‌دهنده تعاملات اجتماعی و حوادث جزیی زندگی شاعر است. او در قطعات متعددی به توصیف سختی‌های سفر در بیابان، درخواست کمک از والیان برای افراد نیازمند و حتی شرح ماجراهای مربوط به ازدواج‌ها و روابط خانوادگی خود پرداخته است. این اشعار که غالباً با توضیحات گردآورنده درباره شأن صدور آنها همراه هستند، تصویری دقیق از مناسبات انسانی و فرهنگی جامعه آن روزگار را به خواننده ارائه می‌دهند<ref>ر.ک: همان، ص۹۴، ۱۳۴، ۱۸۷</ref>.

	فرزدق علاوه بر مدح والیان، به رثای درگذشتگان و بیان بی‌ثباتی دنیا نیز اشاراتی دارد. وی با بهره‌گیری از توصیفات دقیق از طبیعت و بادیه، مفاهیم اخلاقی و شکوه انسانی را در قالب کلمات استوار بیان کرده است.		[[فرزدق، همام بن غالب\|فرزدق]] علاوه بر مدح والیان، به رثای درگذشتگان و بیان بی‌ثباتی دنیا نیز اشاراتی دارد. وی با بهره‌گیری از توصیفات دقیق از طبیعت و بادیه، مفاهیم اخلاقی و شکوه انسانی را در قالب کلمات استوار بیان کرده است.

	در پایان می‌توان گفت که دیوان فرزدق به‌مثابه آیینه‌ای تمام‌نماست که نه‌تنها شکوه و خشونت زبان عربی، بلکه پیچیدگی‌های سیاسی و افتخارات قبیله‌ای عصر اموی را در کالبد کلمات، جاویدان نموده است. او در آیینه اشعارش، سواری است که با نیزه‌ زبان، از حریم قبایل دفاع می‌کند و با کلماتی که گویی از سنگ‌ریزه‌های بیابان تراشیده شده‌اند، بنای فخر و حماسه‌ عرب را استوار ساخته است.		در پایان می‌توان گفت که دیوان فرزدق به‌مثابه آیینه‌ای تمام‌نماست که نه‌تنها شکوه و خشونت زبان عربی، بلکه پیچیدگی‌های سیاسی و افتخارات قبیله‌ای عصر اموی را در کالبد کلمات، جاویدان نموده است. او در آیینه اشعارش، سواری است که با نیزه‌ زبان، از حریم قبایل دفاع می‌کند و با کلماتی که گویی از سنگ‌ریزه‌های بیابان تراشیده شده‌اند، بنای فخر و حماسه‌ عرب را استوار ساخته است.

A-esmaeili: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR29748J1.jpg | عنوان = دیوان الفرزدق | عنوان‌های دیگر = دیوان | پدیدآورندگان | پدیدآوران = فرزدق، همام بن غالب (نويسنده) |زبان | زبان = عربی | کد کنگره = ‎‏/‎‏د‎‏9‎‏ 3267 PJA | موضوع =شعر عربی - قرن 2ق. |ناشر | ناشر = دار...» ایجاد کرد

2026-02-17T06:52:56Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR29748J1.jpg | عنوان = دیوان الفرزدق | عنوان‌های دیگر = دیوان | پدیدآورندگان | پدیدآوران = فرزدق، همام بن غالب (نويسنده) |زبان | زبان = عربی | کد کنگره = ‎‏/‎‏د‎‏9‎‏ 3267 PJA | موضوع =شعر عربی - قرن 2ق. |ناشر | ناشر = دار...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{جعبه اطلاعات کتاب
| تصویر =NUR29748J1.jpg
| عنوان = دیوان الفرزدق
| عنوان‌های دیگر = دیوان
| پدیدآورندگان
| پدیدآوران =
[[فرزدق، همام بن غالب]] (نويسنده)
|زبان
| زبان = عربی
| کد کنگره = ‎‏/‎‏د‎‏9‎‏ 3267 PJA
| موضوع =شعر عربی - قرن 2ق.
|ناشر
| ناشر = دار بيروت
| مکان نشر = لبنان - بیروت
| سال نشر = 1984م
| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE29748AUTOMATIONCODE
| چاپ = 1
| شابک = -
| تعداد جلد = 2
| کتابخانۀ دیجیتال نور = 29748
| کتابخوان همراه نور = 29748
| کد پدیدآور = 19079
| پس از =
| پیش از =
}}
'''ديوان الفرزدق'''، مجموعه‌ای از سروده‌ها و قصاید [[همام بن غالب بن صعصعه]] (20-110ق)، معروف به فرزدق، شاعر نامدار عصر اموی است که با زبانی استوار به موضوعاتی چون فخر، هجا، مدح خلفا و امیران و بیان وقایع تاریخی زمانه خود می‌پردازد.

==انگیزه نگارش==
انگیزه گردآورنده (کرم البستانی) از تدوین این نسخه از دیوان، ارائه مجموعه‌ای برگزیده از قصاید و قطعات شعری فرزدق بوده است تا با انتخاب عناوین مناسب و حذف برخی مطالب فاحش و رکیک که با آداب اجتماعی سازگاری ندارند، خواندن و بهره‌مندی از این اثر برای دانشجویان میسر و آسان گردد<ref>ر.ک: مقدمه، ج1، ص6-7</ref>.

==ساختار==
کتاب در دو مجلد تنظیم شده که اشعار در آن بر اساس حروف الفبای قوافی چیده شده و برای هر قصیده یا قطعه، عنوانی مجزا و توضیحاتی در پانویس توسط گردآرنده ارائه شده است<ref>ر.ک: همان، ص7</ref>.

==سبک نگارش==
# بهره‌گیری از واژگان استوار، فخیم و سخت و خشن که بازتاب‌دهنده محیط پرورش شاعر است<ref>ر.ک: همان</ref>.
# تکیه بر «فخر» به‌عنوان زیربنای اصلی اشعار؛ به‌گونه‌ای که حتی هجویات او نیز بر پایه افتخار به فضایل خود و سلب آن از خصم بنا شده است<ref>ر.ک: همان</ref>.
# پیوند استوار میان شعر و وقایع تاریخی که اشعار او را به سندی برای حوادث عصرش تبدیل کرده است<ref>ر.ک: همان</ref>.

==اهمیت کتاب==
# فرزدق در کنار جریر و اخطل، یکی از سه رکن اصلی شعر صدر اسلام بشمار می‌رود<ref>ر.ک: همان، ص6</ref>.
# به تعبیر ابوعبیده، اگر شعر فرزدق نمی‌بود، یک‌سوم زبان عربی از میان می‌رفت<ref>ر.ک: همان، ص7</ref>.
# شعر وی یک سند محکم تاریخی برای شناخت بسیاری از وقایع و حوادثی است که در دوران وی رخ داده است<ref>ر.ک: همان</ref>.

==گزارش محتوا==
در مقدمه، به شرح حال فرزدق پرداخته شده و به برخی از ویژگی‌های شعر وی، اشاره شده است. فرزدق که در بصره متولد شد و در بادیه پرورش یافت، دارای طبعی بدوی و زبانی بسیار قوی بود. او از خاندانی شریف در قبیله بنی‌تمیم برخاست که به بخشندگی شهرت داشتند؛ به‌ویژه جدش صعصعه که با خریدن دختران از مرگ، سنت جاهلی زنده‌به‌گور کردن آنان را به مبارزه طلبیده بود.
وی از کودکی به سرودن شعر پرداخت و توسط پدرش به امام علی(ع) معرفی شد که ایشان آموختن قرآن را به او توصیه فرمودند و فرزدق وقتی بزرگ شد، قرآن را آموخت؛ درحالی‌که مقید بود از آن غافل نگردد<ref>ر.ک: همان، ص5-7</ref>.

بخش عمده‌ای از محتوای هجویات فرزدق بر محور مفاخرات قبیله‌ای می‌چرخد. فرزدق در اشعار خود شیوه‌ای را برگزیده که در آن، فضایل خاندان و نیاکان خود را در برابر حقارت‌های ادعایی رقیب قرار می‌دهد. او با استفاده از الفاظی خشن و استوار، برتری خاندان خود را در کرم، شجاعت و میهمان‌نوازی به رخ می‌کشد و در مقابل، رقیب را به دلیل محرومیت از این ارزش‌های اصیل عربی، به‌سختی هجو می‌کند<ref>ر.ک: همان، ص7</ref>.

محتوای سیاسی و مذهبی شعر وی نیز بسیار برجسته است؛ چنان‌که به دلیل محبت صادقانه‌اش به آل‌البیت(ع)، قصیده مشهور میمیه را در مدح امام زین‌العابدین(ع) سروده است که از برترین نمونه‌های شعر ولایی بشمار می‌رود<ref>ر.ک: همان، ص5-6</ref>. از سوی دیگر، او برای تأمین معیشت یا از روی ضرورت‌های سیاسی، به مدح خلفای اموی همچون ولید بن یزید<ref>ر.ک: متن کتاب، همان، ص12</ref>،
سلیمان بن عبدالملک<ref>ر.ک: همان، ص19</ref> و ولید بن عبدالملک<ref>ر.ک: همان، ص79</ref> پرداخته است.

اشعار دیوان که بر اساس حروف قافیه تنظیم شده‌اند، موضوعات متنوعی را پوشش می‌دهند. در بخش‌های مربوط به حروف همزه و الف، شاعر به مدح بزرگان و افتخار به اصالت خاندانش می‌پردازد<ref>ر.ک: همان، ص9-14</ref>. ذیل حرف باء، هجویات او علیه مهلب بن ابی‌صفره و افتخار به جنگاوری بنی‌تمیم مشهود است<ref>ر.ک: همان، ص15-17</ref>. همچنین در فصول مربوط به حروف تاء، ثاء و دال، اشعاری در مورد داوری‌های قبیله‌ای<ref>ر.ک: همان، ص107</ref>، رثای یاران<ref>ر.ک: همان، ص133</ref> و... گنجانده شده است.

علاوه بر این، دیوان بازتاب‌دهنده تعاملات اجتماعی و حوادث جزیی زندگی شاعر است. او در قطعات متعددی به توصیف سختی‌های سفر در بیابان، درخواست کمک از والیان برای افراد نیازمند و حتی شرح ماجراهای مربوط به ازدواج‌ها و روابط خانوادگی خود پرداخته است. این اشعار که غالباً با توضیحات گردآورنده درباره شأن صدور آنها همراه هستند، تصویری دقیق از مناسبات انسانی و فرهنگی جامعه آن روزگار را به خواننده ارائه می‌دهند<ref>ر.ک: همان، ص۹۴، ۱۳۴، ۱۸۷</ref>.

فرزدق علاوه بر مدح والیان، به رثای درگذشتگان و بیان بی‌ثباتی دنیا نیز اشاراتی دارد. وی با بهره‌گیری از توصیفات دقیق از طبیعت و بادیه، مفاهیم اخلاقی و شکوه انسانی را در قالب کلمات استوار بیان کرده است.

در پایان می‌توان گفت که دیوان فرزدق به‌مثابه آیینه‌ای تمام‌نماست که نه‌تنها شکوه و خشونت زبان عربی، بلکه پیچیدگی‌های سیاسی و افتخارات قبیله‌ای عصر اموی را در کالبد کلمات، جاویدان نموده است. او در آیینه اشعارش، سواری است که با نیزه‌ زبان، از حریم قبایل دفاع می‌کند و با کلماتی که گویی از سنگ‌ریزه‌های بیابان تراشیده شده‌اند، بنای فخر و حماسه‌ عرب را استوار ساخته است.

==پانویس==
<references />

==منابع مقاله==
مقدمه و متن کتاب.

==وابسته‌ها==
{{وابسته‌ها}}

[[رده:کتاب‌شناسی]]

[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]
[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ بهمن 1404 توسط عباس مکرمی]]
[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ بهمن 1404 توسط محسن عزیزی]]