خلاصة النظر - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Hbaghizadeh در ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۵۰

2025-05-10T19:50:24Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۳:۲۰
خط ۳۵:		خط ۳۵:
	}}		}}

	'''خلاصة النظر'''، تألیف نویسنده‌ای ناشناس (زنده در قرن ششم و اوائل قرن هفتم هجری)، در برخی موضوعات کلام شیعی، به زبان عربی نوشته شده است. تحقیق و مقدمه کتاب به قلم [[اشمیتکه، زابینه\|زابینه اشمیتکه]] و حسن انصاری به انجام رسیده است؛ البته مقدمه [[اشمیتکه، زابینه\|اشمیتکه]] به زبان انگلیسی در انتهای اثر آمده و در ابتدای اثر پیشگفتار فارسی [[پورجوادی، نصرالله\|نصرالله پورجوادی]] جایگزین شده است.		'''خلاصة النظر'''، تألیف نویسنده‌ای ناشناس (زنده در قرن ششم و اوائل قرن هفتم هجری)، در برخی موضوعات کلام شیعی، به زبان عربی نوشته شده است. تحقیق و مقدمه کتاب به قلم [[اشمیتکه، زابینه\|زابینه اشمیتکه]] و [[انصاری قمی، حسن\|حسن انصاری]] به انجام رسیده است؛ البته مقدمه [[اشمیتکه، زابینه\|اشمیتکه]] به زبان انگلیسی در انتهای اثر آمده و در ابتدای اثر پیشگفتار فارسی [[پورجوادی، نصرالله\|نصرالله پورجوادی]] جایگزین شده است.

	==ساختار==		==ساختار==
خط ۴۲:		خط ۴۲:
	فصل‎بندی و چینش مباحث کتاب، شبیه فصل‎های برخی از متون کلامی سده چهارم و پنجم هجری است. مهم‎ترین ابواب آن عبارتند از: اثبات صانع، صفات، عدل، تکلیف، وعد و وعید، نبوت، امامت، امر به معروف و نهی از منکر، آجال و ارزاق<ref>ر.ک: بیاتی، حیدر، ص145</ref>.		فصل‎بندی و چینش مباحث کتاب، شبیه فصل‎های برخی از متون کلامی سده چهارم و پنجم هجری است. مهم‎ترین ابواب آن عبارتند از: اثبات صانع، صفات، عدل، تکلیف، وعد و وعید، نبوت، امامت، امر به معروف و نهی از منکر، آجال و ارزاق<ref>ر.ک: بیاتی، حیدر، ص145</ref>.

	نویسنده کتاب، به سبک و سیاق بسیاری از کتاب‌های قدیمی، به منابع خود اشاره نکرده و تنها به عباراتی از [[الاقتصاد الهادي إلی طريق الرشاد\|الاقتصاد]] [[طوسی، محمد بن حسن\|شیخ طوسی]] درباره صرفه اشاره کرده است. او به برخی دیدگاه‌های کلامی [[سید مرتضی، علی بن حسین\|سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی، تقی بن نجم\|ابوالصلاح حلبی]] و سدیدالدین حمصی اشاره کرده و مشخص نیست که آیا این دیدگاه‌ها را از کتاب‌های آنان استخراج کرده یا از منبع دیگری بهره برده است. نکته شایان توجه این است که نویسنده هیچ ارجاعی به کتاب‌های کلامی خود ندارد. شاید به این دلیل که خلاصة النظر را در جوانی و قبل از اینکه کتاب‌های کلامی دیگر را به رشته تحریر درآورد، نوشته است.<ref>ر.ک: همان، ص147-146</ref>.		نویسنده کتاب، به سبک و سیاق بسیاری از کتاب‌های قدیمی، به منابع خود اشاره نکرده و تنها به عباراتی از [[الاقتصاد الهادي إلی طريق الرشاد\|الاقتصاد]] [[طوسی، محمد بن حسن\|شیخ طوسی]] درباره صرفه اشاره کرده است. او به برخی دیدگاه‌های کلامی [[سید مرتضی، علی بن حسین\|سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی، تقی بن نجم\|ابوالصلاح حلبی]] و [[حمصی رازی، محمود بن علی\|سدیدالدین حمصی]] اشاره کرده و مشخص نیست که آیا این دیدگاه‌ها را از کتاب‌های آنان استخراج کرده یا از منبع دیگری بهره برده است. نکته شایان توجه این است که نویسنده هیچ ارجاعی به کتاب‌های کلامی خود ندارد. شاید به این دلیل که خلاصة النظر را در جوانی و قبل از اینکه کتاب‌های کلامی دیگر را به رشته تحریر درآورد، نوشته است.<ref>ر.ک: همان، ص147-146</ref>.

	==گزارش محتوا==		==گزارش محتوا==
	[[پورجوادی، نصرالله\|نصرالله پورجوادی]]، مقدمه‌اش بر این اثر را این‌گونه آغاز می‌کند: کتاب خلاصة النظر که در اینجا تصحیح و به‌عنوان دومین اثر از سلسله متون و مطالعات فلسفی و کلامی چاپ می‌شود، متنی است کلامی از نویسنده‌ای شیعی دوازده‌امامی و از پیروان مذهب معتزلی. سابقه کلام معتزلی در میان شیعه امامیه به خاندان نوبختی در قرن سوم برمی‌گردد، هرچند که اثری از ایشان تاکنون پیدا نشده است. از اواخر قرن ششم به بعد، آراء ابوالحسین بصری (متوفی 436ق) در شیعیان امامی تأثیر گذاشت. آراء بصری در متکلمان امامی در قرن‌های بعد مانند [[نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد\|خواجه نصیرالدین طوسی]] (متوفی 672ق) نیز تأثیر گذاشته است. در فاصله میان حمصی رازی و [[نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد\|خواجه نصیرالدین طوسی]]، آثار کلامی اندکی از امامیه به‌جا مانده است. یکی از این آثار، کتاب حاضر، یعنی خلاصة النظر است. در این کتاب، آراء ابوالحسین بصری که متفاوت از آراء بهشمیه است، دیده می‌شود. از [[حمصی رازی، محمود بن علی\|حمصی رازی]] نیز در این اثر نام برده شده است، ولی مفاهیم و اصطلاحات فلسفی که از زمان خواجه نصیر وارد کلام شیعه شده است، در این اثر دیده نمی‌شود. مؤلف از پاره‌ای علمای شیعی پیش از خود، مانند خاندان نوبختی، [[مفید، محمد بن محمد\|شیخ مفید]]، [[سید مرتضی، علی بن حسین\|شریف مرتضی]]، [[طوسی، محمد بن حسن\|شیخ طوسی]] (به‌خصوص از دو کتاب [[الاقتصاد الهادي إلی طريق الرشاد\|الاقتصاد]] و التمهيد)، [[ابوالصلاح حلبی، تقی بن نجم\|ابوالصلاح حلبی]] که شاگرد [[طوسی، محمد بن حسن\|شیخ طوسی]] و [[سید مرتضی، علی بن حسین\|شریف مرتضی]] بوده و بالاخره از [[حمصی رازی، محمود بن علی\|حمصی رازی]] نام برده است. از ساختار کتاب و محتوای آن می‌توان فهمید که مؤلف متأثر از کتاب «[[المنقذ من التقليد]]» [[حمصی رازی، محمود بن علی\|حمصی رازی]] بوده است.<ref>ر.ک: پیشگفتار، ص6-5</ref>.		[[پورجوادی، نصرالله\|نصرالله پورجوادی]]، مقدمه‌اش بر این اثر را این‌گونه آغاز می‌کند: کتاب خلاصة النظر که در اینجا تصحیح و به‌عنوان دومین اثر از سلسله متون و مطالعات فلسفی و کلامی چاپ می‌شود، متنی است کلامی از نویسنده‌ای شیعی دوازده‌امامی و از پیروان مذهب معتزلی. سابقه کلام معتزلی در میان شیعه امامیه به خاندان نوبختی در قرن سوم برمی‌گردد، هرچند که اثری از ایشان تاکنون پیدا نشده است. از اواخر قرن ششم به بعد، آراء ابوالحسین بصری (متوفی 436ق) در شیعیان امامی تأثیر گذاشت. آراء بصری در متکلمان امامی در قرن‌های بعد مانند [[نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد\|خواجه نصیرالدین طوسی]] (متوفی 672ق) نیز تأثیر گذاشته است. در فاصله میان [[حمصی رازی، محمود بن علی\|حمصی رازی]] و [[نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد\|خواجه نصیرالدین طوسی]]، آثار کلامی اندکی از امامیه به‌جا مانده است. یکی از این آثار، کتاب حاضر، یعنی خلاصة النظر است. در این کتاب، آراء ابوالحسین بصری که متفاوت از آراء بهشمیه است، دیده می‌شود. از [[حمصی رازی، محمود بن علی\|حمصی رازی]] نیز در این اثر نام برده شده است، ولی مفاهیم و اصطلاحات فلسفی که از زمان خواجه نصیر وارد کلام شیعه شده است، در این اثر دیده نمی‌شود. مؤلف از پاره‌ای علمای شیعی پیش از خود، مانند خاندان نوبختی، [[مفید، محمد بن محمد\|شیخ مفید]]، [[سید مرتضی، علی بن حسین\|شریف مرتضی]]، [[طوسی، محمد بن حسن\|شیخ طوسی]] (به‌خصوص از دو کتاب [[الاقتصاد الهادي إلی طريق الرشاد\|الاقتصاد]] و التمهيد)، [[ابوالصلاح حلبی، تقی بن نجم\|ابوالصلاح حلبی]] که شاگرد [[طوسی، محمد بن حسن\|شیخ طوسی]] و [[سید مرتضی، علی بن حسین\|شریف مرتضی]] بوده و بالاخره از [[حمصی رازی، محمود بن علی\|حمصی رازی]] نام برده است. از ساختار کتاب و محتوای آن می‌توان فهمید که مؤلف متأثر از کتاب «[[المنقذ من التقليد]]» [[حمصی رازی، محمود بن علی\|حمصی رازی]] بوده است.<ref>ر.ک: پیشگفتار، ص6-5</ref>.

	برخی دیگر از محققان نظریه پیروی نویسنده از مکتب ابوالحسین بصری را نپذیرفته، چنین نوشته‌اند: «خلاصة النظر از کتاب‌های نویافته‌ای است که به نویسنده‌ای امامی‌مذهب و ناشناخته تعلق دارد. شواهد نشان می‌دهد که نویسنده این کتاب در دوره میانی سده ششم و هفتم هجری زندگی می‌کرده و برخی مستشرقان در یک ادعایی نه‌چندان متقن و محکم، معتزلی بودن نویسنده و پیروی او از مکتب متأخر معتزله - یعنی مکتب ابوالحسین بصری - ‎را مطرح کرده‌اند. در واقع، نویسنده کتاب، به سنت کلامی پیشین امامیه - به‌طور عمده اندیشه شیخ مفید - ‎نیز تعلق خاطر داشته است»<ref>ر.ک: بیاتی، حیدر، ص143</ref>.		برخی دیگر از محققان نظریه پیروی نویسنده از مکتب ابوالحسین بصری را نپذیرفته، چنین نوشته‌اند: «خلاصة النظر از کتاب‌های نویافته‌ای است که به نویسنده‌ای امامی‌مذهب و ناشناخته تعلق دارد. شواهد نشان می‌دهد که نویسنده این کتاب در دوره میانی سده ششم و هفتم هجری زندگی می‌کرده و برخی مستشرقان در یک ادعایی نه‌چندان متقن و محکم، معتزلی بودن نویسنده و پیروی او از مکتب متأخر معتزله - یعنی مکتب ابوالحسین بصری - ‎را مطرح کرده‌اند. در واقع، نویسنده کتاب، به سنت کلامی پیشین امامیه - به‌طور عمده اندیشه شیخ مفید - ‎نیز تعلق خاطر داشته است»<ref>ر.ک: بیاتی، حیدر، ص143</ref>.

Hbaghizadeh در ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۴۹

2025-05-10T19:49:47Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۳:۱۹
خط ۸:		خط ۸:
	[[اشمیتکه، زابینه]] (محقق)		[[اشمیتکه، زابینه]] (محقق)

	[[~~انصاري،~~ حسن]] (محقق)		[[انصاری قمی، حسن]] (محقق)
	\| زبان =عربی		\| زبان =عربی
	\| کد کنگره =‏‏BP‎‏ ‎‏209‎‏/‎‏8‎‏ ‎‏/‎‏خ‎‏8		\| کد کنگره =‏‏BP‎‏ ‎‏209‎‏/‎‏8‎‏ ‎‏/‎‏خ‎‏8

Hbaghizadeh: جایگزینی متن - 'علم‌الهدی، علی بن حسین' به 'سید مرتضی، علی بن حسین'

2025-02-05T06:09:58Z

جایگزینی متن - 'علم‌الهدی، علی بن حسین' به 'سید مرتضی، علی بن حسین'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۹
خط ۴۲:		خط ۴۲:
	فصل‎بندی و چینش مباحث کتاب، شبیه فصل‎های برخی از متون کلامی سده چهارم و پنجم هجری است. مهم‎ترین ابواب آن عبارتند از: اثبات صانع، صفات، عدل، تکلیف، وعد و وعید، نبوت، امامت، امر به معروف و نهی از منکر، آجال و ارزاق<ref>ر.ک: بیاتی، حیدر، ص145</ref>.		فصل‎بندی و چینش مباحث کتاب، شبیه فصل‎های برخی از متون کلامی سده چهارم و پنجم هجری است. مهم‎ترین ابواب آن عبارتند از: اثبات صانع، صفات، عدل، تکلیف، وعد و وعید، نبوت، امامت، امر به معروف و نهی از منکر، آجال و ارزاق<ref>ر.ک: بیاتی، حیدر، ص145</ref>.

	نویسنده کتاب، به سبک و سیاق بسیاری از کتاب‌های قدیمی، به منابع خود اشاره نکرده و تنها به عباراتی از [[الاقتصاد الهادي إلی طريق الرشاد\|الاقتصاد]] [[طوسی، محمد بن حسن\|شیخ طوسی]] درباره صرفه اشاره کرده است. او به برخی دیدگاه‌های کلامی [[~~علم‌الهدی،~~ علی بن حسین\|سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی، تقی بن نجم\|ابوالصلاح حلبی]] و سدیدالدین حمصی اشاره کرده و مشخص نیست که آیا این دیدگاه‌ها را از کتاب‌های آنان استخراج کرده یا از منبع دیگری بهره برده است. نکته شایان توجه این است که نویسنده هیچ ارجاعی به کتاب‌های کلامی خود ندارد. شاید به این دلیل که خلاصة النظر را در جوانی و قبل از اینکه کتاب‌های کلامی دیگر را به رشته تحریر درآورد، نوشته است.<ref>ر.ک: همان، ص147-146</ref>.		نویسنده کتاب، به سبک و سیاق بسیاری از کتاب‌های قدیمی، به منابع خود اشاره نکرده و تنها به عباراتی از [[الاقتصاد الهادي إلی طريق الرشاد\|الاقتصاد]] [[طوسی، محمد بن حسن\|شیخ طوسی]] درباره صرفه اشاره کرده است. او به برخی دیدگاه‌های کلامی [[سید مرتضی، علی بن حسین\|سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی، تقی بن نجم\|ابوالصلاح حلبی]] و سدیدالدین حمصی اشاره کرده و مشخص نیست که آیا این دیدگاه‌ها را از کتاب‌های آنان استخراج کرده یا از منبع دیگری بهره برده است. نکته شایان توجه این است که نویسنده هیچ ارجاعی به کتاب‌های کلامی خود ندارد. شاید به این دلیل که خلاصة النظر را در جوانی و قبل از اینکه کتاب‌های کلامی دیگر را به رشته تحریر درآورد، نوشته است.<ref>ر.ک: همان، ص147-146</ref>.

	==گزارش محتوا==		==گزارش محتوا==
	[[پورجوادی، نصرالله\|نصرالله پورجوادی]]، مقدمه‌اش بر این اثر را این‌گونه آغاز می‌کند: کتاب خلاصة النظر که در اینجا تصحیح و به‌عنوان دومین اثر از سلسله متون و مطالعات فلسفی و کلامی چاپ می‌شود، متنی است کلامی از نویسنده‌ای شیعی دوازده‌امامی و از پیروان مذهب معتزلی. سابقه کلام معتزلی در میان شیعه امامیه به خاندان نوبختی در قرن سوم برمی‌گردد، هرچند که اثری از ایشان تاکنون پیدا نشده است. از اواخر قرن ششم به بعد، آراء ابوالحسین بصری (متوفی 436ق) در شیعیان امامی تأثیر گذاشت. آراء بصری در متکلمان امامی در قرن‌های بعد مانند [[نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد\|خواجه نصیرالدین طوسی]] (متوفی 672ق) نیز تأثیر گذاشته است. در فاصله میان حمصی رازی و [[نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد\|خواجه نصیرالدین طوسی]]، آثار کلامی اندکی از امامیه به‌جا مانده است. یکی از این آثار، کتاب حاضر، یعنی خلاصة النظر است. در این کتاب، آراء ابوالحسین بصری که متفاوت از آراء بهشمیه است، دیده می‌شود. از [[حمصی رازی، محمود بن علی\|حمصی رازی]] نیز در این اثر نام برده شده است، ولی مفاهیم و اصطلاحات فلسفی که از زمان خواجه نصیر وارد کلام شیعه شده است، در این اثر دیده نمی‌شود. مؤلف از پاره‌ای علمای شیعی پیش از خود، مانند خاندان نوبختی، [[مفید، محمد بن محمد\|شیخ مفید]]، [[~~علم‌الهدی،~~ علی بن حسین\|شریف مرتضی]]، [[طوسی، محمد بن حسن\|شیخ طوسی]] (به‌خصوص از دو کتاب [[الاقتصاد الهادي إلی طريق الرشاد\|الاقتصاد]] و التمهيد)، [[ابوالصلاح حلبی، تقی بن نجم\|ابوالصلاح حلبی]] که شاگرد [[طوسی، محمد بن حسن\|شیخ طوسی]] و [[~~علم‌الهدی،~~ علی بن حسین\|شریف مرتضی]] بوده و بالاخره از [[حمصی رازی، محمود بن علی\|حمصی رازی]] نام برده است. از ساختار کتاب و محتوای آن می‌توان فهمید که مؤلف متأثر از کتاب «[[المنقذ من التقليد]]» [[حمصی رازی، محمود بن علی\|حمصی رازی]] بوده است.<ref>ر.ک: پیشگفتار، ص6-5</ref>.		[[پورجوادی، نصرالله\|نصرالله پورجوادی]]، مقدمه‌اش بر این اثر را این‌گونه آغاز می‌کند: کتاب خلاصة النظر که در اینجا تصحیح و به‌عنوان دومین اثر از سلسله متون و مطالعات فلسفی و کلامی چاپ می‌شود، متنی است کلامی از نویسنده‌ای شیعی دوازده‌امامی و از پیروان مذهب معتزلی. سابقه کلام معتزلی در میان شیعه امامیه به خاندان نوبختی در قرن سوم برمی‌گردد، هرچند که اثری از ایشان تاکنون پیدا نشده است. از اواخر قرن ششم به بعد، آراء ابوالحسین بصری (متوفی 436ق) در شیعیان امامی تأثیر گذاشت. آراء بصری در متکلمان امامی در قرن‌های بعد مانند [[نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد\|خواجه نصیرالدین طوسی]] (متوفی 672ق) نیز تأثیر گذاشته است. در فاصله میان حمصی رازی و [[نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد\|خواجه نصیرالدین طوسی]]، آثار کلامی اندکی از امامیه به‌جا مانده است. یکی از این آثار، کتاب حاضر، یعنی خلاصة النظر است. در این کتاب، آراء ابوالحسین بصری که متفاوت از آراء بهشمیه است، دیده می‌شود. از [[حمصی رازی، محمود بن علی\|حمصی رازی]] نیز در این اثر نام برده شده است، ولی مفاهیم و اصطلاحات فلسفی که از زمان خواجه نصیر وارد کلام شیعه شده است، در این اثر دیده نمی‌شود. مؤلف از پاره‌ای علمای شیعی پیش از خود، مانند خاندان نوبختی، [[مفید، محمد بن محمد\|شیخ مفید]]، [[سید مرتضی، علی بن حسین\|شریف مرتضی]]، [[طوسی، محمد بن حسن\|شیخ طوسی]] (به‌خصوص از دو کتاب [[الاقتصاد الهادي إلی طريق الرشاد\|الاقتصاد]] و التمهيد)، [[ابوالصلاح حلبی، تقی بن نجم\|ابوالصلاح حلبی]] که شاگرد [[طوسی، محمد بن حسن\|شیخ طوسی]] و [[سید مرتضی، علی بن حسین\|شریف مرتضی]] بوده و بالاخره از [[حمصی رازی، محمود بن علی\|حمصی رازی]] نام برده است. از ساختار کتاب و محتوای آن می‌توان فهمید که مؤلف متأثر از کتاب «[[المنقذ من التقليد]]» [[حمصی رازی، محمود بن علی\|حمصی رازی]] بوده است.<ref>ر.ک: پیشگفتار، ص6-5</ref>.

	برخی دیگر از محققان نظریه پیروی نویسنده از مکتب ابوالحسین بصری را نپذیرفته، چنین نوشته‌اند: «خلاصة النظر از کتاب‌های نویافته‌ای است که به نویسنده‌ای امامی‌مذهب و ناشناخته تعلق دارد. شواهد نشان می‌دهد که نویسنده این کتاب در دوره میانی سده ششم و هفتم هجری زندگی می‌کرده و برخی مستشرقان در یک ادعایی نه‌چندان متقن و محکم، معتزلی بودن نویسنده و پیروی او از مکتب متأخر معتزله - یعنی مکتب ابوالحسین بصری - ‎را مطرح کرده‌اند. در واقع، نویسنده کتاب، به سنت کلامی پیشین امامیه - به‌طور عمده اندیشه شیخ مفید - ‎نیز تعلق خاطر داشته است»<ref>ر.ک: بیاتی، حیدر، ص143</ref>.		برخی دیگر از محققان نظریه پیروی نویسنده از مکتب ابوالحسین بصری را نپذیرفته، چنین نوشته‌اند: «خلاصة النظر از کتاب‌های نویافته‌ای است که به نویسنده‌ای امامی‌مذهب و ناشناخته تعلق دارد. شواهد نشان می‌دهد که نویسنده این کتاب در دوره میانی سده ششم و هفتم هجری زندگی می‌کرده و برخی مستشرقان در یک ادعایی نه‌چندان متقن و محکم، معتزلی بودن نویسنده و پیروی او از مکتب متأخر معتزله - یعنی مکتب ابوالحسین بصری - ‎را مطرح کرده‌اند. در واقع، نویسنده کتاب، به سنت کلامی پیشین امامیه - به‌طور عمده اندیشه شیخ مفید - ‎نیز تعلق خاطر داشته است»<ref>ر.ک: بیاتی، حیدر، ص143</ref>.

Hbaghizadeh@noornet.net: جایگزینی متن - 'پژوهشي' به 'پژوهشی'

2022-07-21T18:52:45Z

جایگزینی متن - 'پژوهشي' به 'پژوهشی'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۲۲:۲۲
خط ۱۵:		خط ۱۵:
	کلام معتزله		کلام معتزله

	\| ناشر =مؤسسه ~~پژوهشي~~ حکمت و فلسفه ايران		\| ناشر =مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ايران

	مؤسسه مطالعات اسلامى دانشگاه آزاد برلين		مؤسسه مطالعات اسلامى دانشگاه آزاد برلين
خط ۲۸:		خط ۲۸:
	\| شابک =964-8036-25-x		\| شابک =964-8036-25-x
	\| تعداد جلد =1		\| تعداد جلد =1
	\| کتابخانۀ دیجیتال نور =		\| کتابخانۀ دیجیتال نور =20332
	\| کتابخوان همراه نور =20332		\| کتابخوان همراه نور =20332
	\| کد پدیدآور =1988		\| کد پدیدآور =1988

Yaalatif: رده‌افزایی

2022-02-18T16:26:52Z

رده‌افزایی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۵۶
خط ۸۹:		خط ۸۹:

	[[رده:آثار کلامی امامیه اثناعشریه (قرن 1 – 6)]]		[[رده:آثار کلامی امامیه اثناعشریه (قرن 1 – 6)]]
			[[رده:آثار خاورشناسان]]

Hbaghizadeh@noornet.net: جایگزینی متن - '}} [[' به '}} [['

2021-09-06T08:57:31Z

جایگزینی متن - '}} [[' به '}} [['

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۲۷
خط ۷۹:		خط ۷۹:
	==وابسته‌ها==		==وابسته‌ها==
	{{وابسته‌ها}}		{{وابسته‌ها}}

	[[رده:کتاب‌شناسی]]		[[رده:کتاب‌شناسی]]

Hbaghizadeh@noornet.net: جایگزینی متن - 'اهل‎بیت' به 'اهل‎‌بیت'

2021-08-01T08:02:49Z

جایگزینی متن - 'اهل‎بیت' به 'اهل‎‌بیت'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ اوت ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۳۲
خط ۷۵:		خط ۷۵:
	==منابع مقاله==		==منابع مقاله==
	# پیشگفتار کتاب.		# پیشگفتار کتاب.
	#[[:noormags:1209754\|بیاتی، حیدر، «درباره کتاب خلاصة النظر»، پایگاه مجلات تخصصی نور، مجله کلام ~~اهل‎بیت~~(ع)، پاییز و زمستان 1394، شماره 2، صفحه 143 تا 160]].		#[[:noormags:1209754\|بیاتی، حیدر، «درباره کتاب خلاصة النظر»، پایگاه مجلات تخصصی نور، مجله کلام اهل‎‌بیت(ع)، پاییز و زمستان 1394، شماره 2، صفحه 143 تا 160]].

	==وابسته‌ها==		==وابسته‌ها==

Hbaghizadeh@noornet.net: جایگزینی متن - 'اشميتکه، زابينه' به 'اشمیتکه، زابینه'

2021-05-14T08:08:52Z

جایگزینی متن - 'اشميتکه، زابينه' به 'اشمیتکه، زابینه'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۳۸
خط ۶:		خط ۶:
	[[مؤلف ناشناخته (قرن 7 ق)]] (نویسنده)		[[مؤلف ناشناخته (قرن 7 ق)]] (نویسنده)

	[[~~اشميتکه، زابينه~~]] (محقق)		[[اشمیتکه، زابینه]] (محقق)

	[[انصاري، حسن]] (محقق)		[[انصاري، حسن]] (محقق)
خط ۳۵:		خط ۳۵:
	}}		}}

	'''خلاصة النظر'''، تألیف نویسنده‌ای ناشناس (زنده در قرن ششم و اوائل قرن هفتم هجری)، در برخی موضوعات کلام شیعی، به زبان عربی نوشته شده است. تحقیق و مقدمه کتاب به قلم [[~~اشميتکه، زابينه~~\|زابینه اشمیتکه]] و حسن انصاری به انجام رسیده است؛ البته مقدمه [[~~اشميتکه، زابينه~~\|اشمیتکه]] به زبان انگلیسی در انتهای اثر آمده و در ابتدای اثر پیشگفتار فارسی [[پورجوادی، نصرالله\|نصرالله پورجوادی]] جایگزین شده است.		'''خلاصة النظر'''، تألیف نویسنده‌ای ناشناس (زنده در قرن ششم و اوائل قرن هفتم هجری)، در برخی موضوعات کلام شیعی، به زبان عربی نوشته شده است. تحقیق و مقدمه کتاب به قلم [[اشمیتکه، زابینه\|زابینه اشمیتکه]] و حسن انصاری به انجام رسیده است؛ البته مقدمه [[اشمیتکه، زابینه\|اشمیتکه]] به زبان انگلیسی در انتهای اثر آمده و در ابتدای اثر پیشگفتار فارسی [[پورجوادی، نصرالله\|نصرالله پورجوادی]] جایگزین شده است.

	==ساختار==		==ساختار==
خط ۵۳:		خط ۵۳:
	با مطالعه کتاب درمی‌یابیم که اندیشه‌های نویسنده با مقداری تندروی همراه است. او قائلین به «أکوان» را کافر می‌داند. این شیوه فکری و روش برخورد با اندیشه‌ها، خواننده را به یاد ابن عودی می‌اندازد که او کسانی را که قائل به نظریه شیئیت شیء در عدم بودند، کافر می‌دانست و آنان را مستحق زکات نمی‌دانست. با توجه به اینکه نویسنده با برخی از آراء معتزلیان - همچون بحث وجوب اصلح - ‎آشنا نبوده، منکر وجوب اصلح شده و قول به وجوب آن را به معتزله نسبت داده است. درحالی‌که معتزله در این مسئله اختلاف نظر دارند؛ به‌طوری‌که معتزله بغداد قائل به وجوب اصلح شدند و در مقابل معتزله بصره منکر آن بودند. آنچه از شواهد پیداست، نویسنده کتاب از دسترسی به برخی کتاب‌ها محروم بوده است. به همین دلیل، نسبت قوله به تجرد نفس به [[مفید، محمد بن محمد\|شیخ مفید]] را منکر شده است. او با این استدلال که قول به تجرد نفس با عدل و اختیار انسان منافات دارد، قول به مادی بودن حقیقت انسان را به شیخ مفید نسبت داده است که اگر نویسنده کتاب به کتاب‌های [[مفید، محمد بن محمد\|شیخ مفید]]، مانند [[اوائل المقالات\|أوائل المقالات]] یا [[المسائل السروية]] دسترسی داشت، چنین قضاوت‎هایی نمی‌کرد؛ زیرا نوعی نظریه تجرد نفس به‌صراحت، در این دو کتاب پذیرفته شده و شیخ مفید در هیچ‎کدام از آثار خود، به جسمانیت نفس نظر نداده است.<ref>ر.ک: همان، ص149</ref>.		با مطالعه کتاب درمی‌یابیم که اندیشه‌های نویسنده با مقداری تندروی همراه است. او قائلین به «أکوان» را کافر می‌داند. این شیوه فکری و روش برخورد با اندیشه‌ها، خواننده را به یاد ابن عودی می‌اندازد که او کسانی را که قائل به نظریه شیئیت شیء در عدم بودند، کافر می‌دانست و آنان را مستحق زکات نمی‌دانست. با توجه به اینکه نویسنده با برخی از آراء معتزلیان - همچون بحث وجوب اصلح - ‎آشنا نبوده، منکر وجوب اصلح شده و قول به وجوب آن را به معتزله نسبت داده است. درحالی‌که معتزله در این مسئله اختلاف نظر دارند؛ به‌طوری‌که معتزله بغداد قائل به وجوب اصلح شدند و در مقابل معتزله بصره منکر آن بودند. آنچه از شواهد پیداست، نویسنده کتاب از دسترسی به برخی کتاب‌ها محروم بوده است. به همین دلیل، نسبت قوله به تجرد نفس به [[مفید، محمد بن محمد\|شیخ مفید]] را منکر شده است. او با این استدلال که قول به تجرد نفس با عدل و اختیار انسان منافات دارد، قول به مادی بودن حقیقت انسان را به شیخ مفید نسبت داده است که اگر نویسنده کتاب به کتاب‌های [[مفید، محمد بن محمد\|شیخ مفید]]، مانند [[اوائل المقالات\|أوائل المقالات]] یا [[المسائل السروية]] دسترسی داشت، چنین قضاوت‎هایی نمی‌کرد؛ زیرا نوعی نظریه تجرد نفس به‌صراحت، در این دو کتاب پذیرفته شده و شیخ مفید در هیچ‎کدام از آثار خود، به جسمانیت نفس نظر نداده است.<ref>ر.ک: همان، ص149</ref>.

	در صفحه عنوان کتاب چنین آمده: «از نویسنده‌ای شیعی و معتزلی». اصرار [[~~اشميتکه، زابينه~~\|زابینه اشمیتکه]]، محقق کتاب بر پیروی نویسنده کتاب از ابوالحسین بصری یا دادن عنوان «معتزلی» به او روی جلد کتاب، به این دلیل نیست که نویسنده به اصول پنج‎گانه معتزله اعتقاد داشت یا امامت را همانند معتزله منکر بود، بلکه دلیل آن، این است که نویسنده کتاب در برخی مسائل کلامی - که بیشتر آن بر مسائلی از توحید و عدل متمرکز است - ‎موضعی شبیه موضع ابوالحسین داشته است. بنا بر گزارش اشمیتکه در مقدمه انگلیسی خود بر کتاب، برخی از این مسائل عبارتند از:		در صفحه عنوان کتاب چنین آمده: «از نویسنده‌ای شیعی و معتزلی». اصرار [[اشمیتکه، زابینه\|زابینه اشمیتکه]]، محقق کتاب بر پیروی نویسنده کتاب از ابوالحسین بصری یا دادن عنوان «معتزلی» به او روی جلد کتاب، به این دلیل نیست که نویسنده به اصول پنج‎گانه معتزله اعتقاد داشت یا امامت را همانند معتزله منکر بود، بلکه دلیل آن، این است که نویسنده کتاب در برخی مسائل کلامی - که بیشتر آن بر مسائلی از توحید و عدل متمرکز است - ‎موضعی شبیه موضع ابوالحسین داشته است. بنا بر گزارش اشمیتکه در مقدمه انگلیسی خود بر کتاب، برخی از این مسائل عبارتند از:
	# برهان اثبات وجود خدا: به اعتقاد اشمیتکه، نویسنده کتاب از برهانی که ابوالحسین بصری مبدع و مبتکر آن بوده، بهره گرفته است و می‌گوید: «و هذا المذهب عندي صحيح معتبر»، ولی با مراجعه به کتاب، درمی‌یابیم که نویسنده از برهانی بسیار ساده برای اثبات وجود خدا استفاده کرده است که ظاهراً با عنوان «برهان حضرت ابراهیم خلیل» (طریقه ابراهیم) شناخته شده است. درعین‌حال، برهانی که ابن ملاحمی به بصری نسبت می‌دهد، برهان مفصلی است که بر ملاحظه وجوه اشتراک و اختلاف اجسام مبتنی است.		# برهان اثبات وجود خدا: به اعتقاد اشمیتکه، نویسنده کتاب از برهانی که ابوالحسین بصری مبدع و مبتکر آن بوده، بهره گرفته است و می‌گوید: «و هذا المذهب عندي صحيح معتبر»، ولی با مراجعه به کتاب، درمی‌یابیم که نویسنده از برهانی بسیار ساده برای اثبات وجود خدا استفاده کرده است که ظاهراً با عنوان «برهان حضرت ابراهیم خلیل» (طریقه ابراهیم) شناخته شده است. درعین‌حال، برهانی که ابن ملاحمی به بصری نسبت می‌دهد، برهان مفصلی است که بر ملاحظه وجوه اشتراک و اختلاف اجسام مبتنی است.
	# وجود و ذات (حقیقت معدوم): یکی دیگر از مواردی که اشمیتکه به آن اشاره کرده، همراهی نویسنده کتاب با ابوالحسین بصری در اعتقاد او به وجود و ذوات است. ابوالحسین بصری دو ایده درباره وجود داشت: نخست، اشیاء و وجود یک شیءاند و دیگری، نفی نظریه بهشمیان مبنی بر اینکه اشیاء در عدم، دارای ذوات هستند. به نظریه اشمیتکه، نویسنده کتاب در این نگاه از ابوالحسین بصری پیروی کرده است. این در حالی‎ است که این نظریه در کلام امامیه ریشه دارد و [[مفید، محمد بن محمد\|شیخ مفید]] به این نظریه اعتقاد داشت. او معتقد بود که وجود، عین ذات است و اشیاء در حال عدم، از شیئیت برخوردار نیستند. بنابراین می‌توان ریشه اندیشه نویسنده کتاب را برگرفته از اندیشه متکلمان امامیه دانست، نه ابوالحسین بصری<ref>ر.ک: همان، ص151-150</ref>.		# وجود و ذات (حقیقت معدوم): یکی دیگر از مواردی که اشمیتکه به آن اشاره کرده، همراهی نویسنده کتاب با ابوالحسین بصری در اعتقاد او به وجود و ذوات است. ابوالحسین بصری دو ایده درباره وجود داشت: نخست، اشیاء و وجود یک شیءاند و دیگری، نفی نظریه بهشمیان مبنی بر اینکه اشیاء در عدم، دارای ذوات هستند. به نظریه اشمیتکه، نویسنده کتاب در این نگاه از ابوالحسین بصری پیروی کرده است. این در حالی‎ است که این نظریه در کلام امامیه ریشه دارد و [[مفید، محمد بن محمد\|شیخ مفید]] به این نظریه اعتقاد داشت. او معتقد بود که وجود، عین ذات است و اشیاء در حال عدم، از شیئیت برخوردار نیستند. بنابراین می‌توان ریشه اندیشه نویسنده کتاب را برگرفته از اندیشه متکلمان امامیه دانست، نه ابوالحسین بصری<ref>ر.ک: همان، ص151-150</ref>.
خط ۶۰:		خط ۶۰:

	==وضعیت کتاب==		==وضعیت کتاب==
	این کتاب که مورد توجه مستشرقان اسلامی قرار گرفته، در سال 1385ش، از سوی پروفسور [[~~اشميتکه، زابينه~~\|زابینه اشمیتکه]] و آقای [[انصاري، حسن\|حسن انصاری]] تصحیح و منتشر شد که نسخه اصلی آن در کتابخانه ملی پاریس نگهداری می‌شود<ref>ر.ک: بیاتی، حیدر، ص‎144</ref>.		این کتاب که مورد توجه مستشرقان اسلامی قرار گرفته، در سال 1385ش، از سوی پروفسور [[اشمیتکه، زابینه\|زابینه اشمیتکه]] و آقای [[انصاري، حسن\|حسن انصاری]] تصحیح و منتشر شد که نسخه اصلی آن در کتابخانه ملی پاریس نگهداری می‌شود<ref>ر.ک: بیاتی، حیدر، ص‎144</ref>.

	متن کتاب حاضر نیز از روی همان نسخه خطی تصحیح شده است.<ref>ر.ک: پیشگفتار، ص6</ref>.		متن کتاب حاضر نیز از روی همان نسخه خطی تصحیح شده است.<ref>ر.ک: پیشگفتار، ص6</ref>.

	مقدمه [[~~اشميتکه، زابينه~~\|زابینه اشمیتکه]] ترجمه نشده و در انتهای اثر به زبان نگلیسی ارائه شده است.		مقدمه [[اشمیتکه، زابینه\|زابینه اشمیتکه]] ترجمه نشده و در انتهای اثر به زبان نگلیسی ارائه شده است.

	فهرست مطالب در ابتدای کتاب و مصادر تحقیق در انتهای آن ذکر شده است.		فهرست مطالب در ابتدای کتاب و مصادر تحقیق در انتهای آن ذکر شده است.

Hbaghizadeh@noornet.net: جایگزینی متن - 'اسلامي' به 'اسلامى'

2021-01-18T20:49:14Z

جایگزینی متن - 'اسلامي' به 'اسلامى'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ ژانویهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۰۰:۱۹
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	\| ناشر =مؤسسه پژوهشي حکمت و فلسفه ايران		\| ناشر =مؤسسه پژوهشي حکمت و فلسفه ايران

	مؤسسه مطالعات ~~اسلامي~~ دانشگاه آزاد برلين		مؤسسه مطالعات اسلامى دانشگاه آزاد برلين

	\| مکان نشر =ايران - تهران		\| مکان نشر =ايران - تهران

Hbaghizadeh@noornet.net: جایگزینی متن - '==وابسته‌ها== ' به '==وابسته‌ها== {{وابسته‌ها}} '

2020-12-10T17:57:07Z

جایگزینی متن - '==وابسته‌ها== ' به '==وابسته‌ها== {{وابسته‌ها}} '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ دسامبر ۲۰۲۰، ساعت ۲۱:۲۷
خط ۷۸:		خط ۷۸:

	==وابسته‌ها==		==وابسته‌ها==
			{{وابسته‌ها}}
	[[رده:کتاب‌شناسی]]		[[رده:کتاب‌شناسی]]