https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85جوامع العلوم - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-22T06:31:30Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.39.0https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85&diff=822469&oldid=prevHbaghizadeh: جایگزینی متن - ' ' به ''2026-04-03T22:30:42Z<p>جایگزینی متن - ' ' به ''</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۴ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۲:۰۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l9">خط ۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۹:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|زبان</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|زبان</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان = عربی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان = عربی</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد کنگره = <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>/الف2ج9 177 Q </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد کنگره = /الف2ج9 177 Q </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =دایره المعارفها - متون قدیمی تا قرن 14 - رده بندی علوم - متون قدیمی تا قرن 14 - زبان عربی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =دایره المعارفها - متون قدیمی تا قرن 14 - رده بندی علوم - متون قدیمی تا قرن 14 - زبان عربی</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر </div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-819274:rev-822469 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85&diff=819274&oldid=prevHbaghizadeh: /* منابع مقاله */2026-02-26T14:11:18Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">منابع مقاله</span></span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۴۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l69">خط ۶۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۹:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع مقاله==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع مقاله==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># مقدمه کتاب.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># مقدمه کتاب.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># بینام، «کتاب ماه علوم و فنون»، فروردین و اردیبهشت 1390- شماره 136 و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">137، به آدرس:</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>#<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[:noormags:791697| </ins>بینام، «کتاب ماه علوم و فنون»، فروردین و اردیبهشت 1390- شماره 136 و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">137]]</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://www.noormags</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ir/view/fa/articlepage/791697</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وابستهها==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وابستهها==</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-819273:rev-819274 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85&diff=819273&oldid=prevHbaghizadeh در ۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۱۰2026-02-26T14:10:23Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۴۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l77">خط ۷۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابشناسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابشناسی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:علوم]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشده2</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده2 اسفند 1404</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ بهمن 1404 توسط عباس مکرمی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ بهمن 1404 توسط عباس مکرمی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ بهمن 1404 توسط محسن عزیزی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ بهمن 1404 توسط محسن عزیزی]]</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-819272:rev-819273 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85&diff=819272&oldid=prevHbaghizadeh در ۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۰۸2026-02-26T14:08:35Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۳۸</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l25">خط ۲۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''جوامع العلوم'''، نوشته [[متغبی بن فریعون]]، از مشاهیر قرن چهارم هجری و شاگرد ابوزید بلخی (متوفی ۳۲۲ق)، یک اثر موسوعهای و دانشنامهای شامل مبانی معرفتی در علوم گوناگون مانند ادب، سیاست، فلسفه، ریاضیات و علوم طبیعی است که با هدف تعلیم و ارتقای دانش دبیران و کارگزاران دولتی تدوین شده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''جوامع العلوم'''، نوشته [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن فریعون، متغبی|</ins>متغبی بن فریعون]]، از مشاهیر قرن چهارم هجری و شاگرد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابوزید، احمد بن سهل|</ins>ابوزید بلخی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(متوفی ۳۲۲ق)، یک اثر موسوعهای و دانشنامهای شامل مبانی معرفتی در علوم گوناگون مانند ادب، سیاست، فلسفه، ریاضیات و علوم طبیعی است که با هدف تعلیم و ارتقای دانش دبیران و کارگزاران دولتی تدوین شده است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==انگیزه نگارش==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==انگیزه نگارش==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l33">خط ۳۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ارزشمندی این اثر را میتوان در محورهای کلیدی زیر خلاصه کرد:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ارزشمندی این اثر را میتوان در محورهای کلیدی زیر خلاصه کرد:</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># نقطه تحول در علم طبقهبندی: این کتاب بهعنوان یک نقطه عطف در تاریخ تطور علمِ تصنیف شناخته میشود و بازتابدهنده نضج و پختگی فلسفه علوم و مبانی آنها در قرن چهارم هجری است<ref>ر.ک: مقدمه، ص3-8</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># نقطه تحول در علم طبقهبندی: این کتاب بهعنوان یک نقطه عطف در تاریخ تطور علمِ تصنیف شناخته میشود و بازتابدهنده نضج و پختگی فلسفه علوم و مبانی آنها در قرن چهارم هجری است<ref>ر.ک: مقدمه، ص3-8</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># پیوند میان دانشهای دینی و فلسفه یونان: اهمیت این اثر در تلفیق آگاهی از متون مقدس (قرآن و احادیث) با فلسفه کلاسیک یونانی (مانند آراء ارسطو و جالینوس) است که نشان از احاطه نویسنده بر فرهنگهای پیرامون مسلمانان دارد<ref>ر.ک: همان، ص6</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># پیوند میان دانشهای دینی و فلسفه یونان: اهمیت این اثر در تلفیق آگاهی از متون مقدس (قرآن و احادیث) با فلسفه کلاسیک یونانی (مانند آراء <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ارسطو<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>جالینوس<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) است که نشان از احاطه نویسنده بر فرهنگهای پیرامون مسلمانان دارد<ref>ر.ک: همان، ص6</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ساختار==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ساختار==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l48">خط ۴۸:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در مقدمه محقق، ضمن معرفی اجمالی نویسنده<ref>ر.ک: همان، ص4</ref>، به معرفی مختصر محتوای مقالات آن، پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان، ص8</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در مقدمه محقق، ضمن معرفی اجمالی نویسنده<ref>ر.ک: همان، ص4</ref>، به معرفی مختصر محتوای مقالات آن، پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان، ص8</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جوامع العلوم دائرةالمعارف مختصری است که از جهاتی با مفاتيح العلوم خوارزمی شباهت دارد و در آن اصول بسیاری از مباحث علمی،که دانستن آنها برای دبیران دیوانهای فرمانروایان آن روزگار لازم بود، به زبان عربی مطرح شده و فروع هریک بررسی شده است<ref>ر.ک: بینام، ص66</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جوامع العلوم دائرةالمعارف مختصری است که از جهاتی با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مفاتيح العلوم<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] [[خوارزمی، محمد بن احمد|</ins>خوارزمی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>شباهت دارد و در آن اصول بسیاری از مباحث علمی،که دانستن آنها برای دبیران دیوانهای فرمانروایان آن روزگار لازم بود، به زبان عربی مطرح شده و فروع هریک بررسی شده است<ref>ر.ک: بینام، ص66</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این کتاب، بهصورت مشجر کتابت شده؛ یعنی مثلا در سخن از«أمراض القوة الفكرية»، مؤلف آن را به «شاخه اصلی، الجهل» و «العي و الهذر» تقسیم میکند و آنگاه برای هریک از این دو شاخه، فروعی میآورد که با خطوطی شبیه به شاخه درخت، به دو شاخه اصلی متصل شود. در همه جای کتاب توضیح و تفسیر به شیوه مختصر و مفید دیده میشود<ref>ر.ک: همان</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این کتاب، بهصورت مشجر کتابت شده؛ یعنی مثلا در سخن از«أمراض القوة الفكرية»، مؤلف آن را به «شاخه اصلی، الجهل» و «العي و الهذر» تقسیم میکند و آنگاه برای هریک از این دو شاخه، فروعی میآورد که با خطوطی شبیه به شاخه درخت، به دو شاخه اصلی متصل شود. در همه جای کتاب توضیح و تفسیر به شیوه مختصر و مفید دیده میشود<ref>ر.ک: همان</ref>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l56">خط ۵۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مقالت اول، درباره علم کتابت یا منشیگری درباری شامل نحوه آداب دبیران، انشا، خط، بایگانی، مکاتبات، خراج، برید، املاک، حساب، هندسه، موضوعات مذهبی، اخلاق، آداب ملوک و امراض جسمی و روحی است<ref>ر.ک: همان</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مقالت اول، درباره علم کتابت یا منشیگری درباری شامل نحوه آداب دبیران، انشا، خط، بایگانی، مکاتبات، خراج، برید، املاک، حساب، هندسه، موضوعات مذهبی، اخلاق، آداب ملوک و امراض جسمی و روحی است<ref>ر.ک: همان</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بخش بزرگی از مقالت اول، کتاب درباره علوم دینی است؛ درحالیکه در مفاتيح العلوم فقط یک فصل از کتاب به این علوم اختصاص داده شده است. احتمالا هر دو مؤلف در این رشته منبع واحدی داشتهاند. پرداختن به علوم مذهبی در بخش اول، معمول بوده است. اما فصول مربوط به اخلاقیات، آداب شاهان یا توصیف بیماریها، بنا بر تقسیمبندی معمول آن زمان میبایست در بخش دوم ذیل مسائل فلسفه قرار میگرفت. بخش دوم بیش از هر چیز به رشتههای فلسفه عملی اختصاص داده شده است. علوم سیاسی بهتفصیل بحث شده است و نویسنده اساسا بیشتر به جنبههای عملی رشتههای گوناگون توجه داشته و در این رابطه به امور اداری و فنون جنگ اهمیت ویژهای داده است. پس از علوم سیاسی، به اخلاق و تدبیر منزل و آنگاه به مسائل مربوط به دین اسلام و در نهایت به «تقسیمات فلسفه»، عملی و نظری پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بخش بزرگی از مقالت اول، کتاب درباره علوم دینی است؛ درحالیکه در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مفاتيح العلوم<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>فقط یک فصل از کتاب به این علوم اختصاص داده شده است. احتمالا هر دو مؤلف در این رشته منبع واحدی داشتهاند. پرداختن به علوم مذهبی در بخش اول، معمول بوده است. اما فصول مربوط به اخلاقیات، آداب شاهان یا توصیف بیماریها، بنا بر تقسیمبندی معمول آن زمان میبایست در بخش دوم ذیل مسائل فلسفه قرار میگرفت. بخش دوم بیش از هر چیز به رشتههای فلسفه عملی اختصاص داده شده است. علوم سیاسی بهتفصیل بحث شده است و نویسنده اساسا بیشتر به جنبههای عملی رشتههای گوناگون توجه داشته و در این رابطه به امور اداری و فنون جنگ اهمیت ویژهای داده است. پس از علوم سیاسی، به اخلاق و تدبیر منزل و آنگاه به مسائل مربوط به دین اسلام و در نهایت به «تقسیمات فلسفه»، عملی و نظری پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این کتاب، از میان رشتههای فلسفه نظری به منطق و طبیعیات پرداخته شده و سه رشته از رشتههای طبیعیات، یعنی نجوم، تعبیر خواب و علوم فراست بررسی شده است. پس از آن علوم خفیه، بهویژه دانش هندیان و علم کیمیا آورده شده است. به گفته وسل، ابن فریعون تقسیمات علوم منشیگری درباری و نیز علوم حکومتی و اداری را بهخوبی میشناخته، اما گویی با دیگر رشتهها و فروع آنها آشنا نبوده است. شاید برای همین است که جوامع العلوم فاقد طرح اصولی است. بهطور کلی در این کتاب همچون مفاتيح <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">العلوم، </del>علوم فنی (صناعت، بر معارف نظری علم) غالب است<ref>ر.ک: همان، ص66-67</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این کتاب، از میان رشتههای فلسفه نظری به منطق و طبیعیات پرداخته شده و سه رشته از رشتههای طبیعیات، یعنی نجوم، تعبیر خواب و علوم فراست بررسی شده است. پس از آن علوم خفیه، بهویژه دانش هندیان و علم کیمیا آورده شده است. به گفته وسل، ابن فریعون تقسیمات علوم منشیگری درباری و نیز علوم حکومتی و اداری را بهخوبی میشناخته، اما گویی با دیگر رشتهها و فروع آنها آشنا نبوده است. شاید برای همین است که جوامع العلوم فاقد طرح اصولی است. بهطور کلی در این کتاب همچون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مفاتيح العلوم|</ins>مفاتيح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">العلوم]]، </ins>علوم فنی (صناعت، بر معارف نظری علم) غالب است<ref>ر.ک: همان، ص66-67</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این کتاب، با توجه به قدمت آن، برای مطالعه علوم منطقهای ایران در قرون نخست اسلام بسیار ارزشمند است. فصول مربوط به علم «منشیگری درباری»، بهویژه برای تاریخنگاران قدرتهای سیاسی و اداری سودمند است. علاوه بر این، جوامع العلوم از کتب ارزشمند چنددانشی است که بعدها در ایران این نوع آثار رواج یافت<ref>ر.ک: همان، ص67</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این کتاب، با توجه به قدمت آن، برای مطالعه علوم منطقهای ایران در قرون نخست اسلام بسیار ارزشمند است. فصول مربوط به علم «منشیگری درباری»، بهویژه برای تاریخنگاران قدرتهای سیاسی و اداری سودمند است. علاوه بر این، جوامع العلوم از کتب ارزشمند چنددانشی است که بعدها در ایران این نوع آثار رواج یافت<ref>ر.ک: همان، ص67</ref>.</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-818313:rev-819272 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85&diff=818313&oldid=prevA-esmaeili: صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR25524J1.jpg | عنوان = جوامع العلوم | عنوانهای دیگر = کتاب جوامع العلوم | پدیدآورندگان | پدیدآوران = ابن فریعون، متغبی (نويسنده) جنابی، قیس کاظم (محقق) |زبان | زبان = عربی | کد کنگره = /الف2ج9 177 Q | مو...» ایجاد کرد2026-02-17T03:28:16Z<p>صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR25524J1.jpg | عنوان = جوامع العلوم | عنوانهای دیگر = کتاب جوامع العلوم | پدیدآورندگان | پدیدآوران = <a href="/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D9%88%D9%86%D8%8C_%D9%85%D8%AA%D8%BA%D8%A8%DB%8C&action=edit&redlink=1" class="new" title="ابن فریعون، متغبی (صفحه وجود ندارد)">ابن فریعون، متغبی</a> (نويسنده) <a href="/w/index.php?title=%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%8C_%D9%82%DB%8C%D8%B3_%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85&action=edit&redlink=1" class="new" title="جنابی، قیس کاظم (صفحه وجود ندارد)">جنابی، قیس کاظم</a> (محقق) |زبان | زبان = عربی | کد کنگره = /الف2ج9 177 Q | مو...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br />
| تصویر =NUR25524J1.jpg<br />
| عنوان = جوامع العلوم<br />
| عنوانهای دیگر = کتاب جوامع العلوم<br />
| پدیدآورندگان<br />
| پدیدآوران = <br />
[[ابن فریعون، متغبی]] (نويسنده)<br />
[[جنابی، قیس کاظم]] (محقق)<br />
|زبان<br />
| زبان = عربی<br />
| کد کنگره = /الف2ج9 177 Q <br />
| موضوع =دایره المعارفها - متون قدیمی تا قرن 14 - رده بندی علوم - متون قدیمی تا قرن 14 - زبان عربی<br />
|ناشر <br />
| ناشر = مکتبة الثقافة الدينية<br />
| مکان نشر = مصر - قاهره<br />
| سال نشر = 1428ق - 2007م<br />
| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE25524AUTOMATIONCODE<br />
| چاپ = 1<br />
| شابک = 977-341-295-4<br />
| تعداد جلد = 1<br />
| کتابخانۀ دیجیتال نور = 25524<br />
| کتابخوان همراه نور = 25524<br />
| کد پدیدآور = 16769<br />
| پس از = <br />
| پیش از = <br />
}}<br />
'''جوامع العلوم'''، نوشته [[متغبی بن فریعون]]، از مشاهیر قرن چهارم هجری و شاگرد ابوزید بلخی (متوفی ۳۲۲ق)، یک اثر موسوعهای و دانشنامهای شامل مبانی معرفتی در علوم گوناگون مانند ادب، سیاست، فلسفه، ریاضیات و علوم طبیعی است که با هدف تعلیم و ارتقای دانش دبیران و کارگزاران دولتی تدوین شده است.<br />
<br />
==انگیزه نگارش==<br />
مؤلف، این اثر را که نوعی خودآموز علوم دیوانی است، برای ابوعلی محتاج چغانی تألیف کرده است<ref>ر.ک: بینام، ص66</ref>.<br />
<br />
==اهمیت کتاب==<br />
ارزشمندی این اثر را میتوان در محورهای کلیدی زیر خلاصه کرد:<br />
# نقطه تحول در علم طبقهبندی: این کتاب بهعنوان یک نقطه عطف در تاریخ تطور علمِ تصنیف شناخته میشود و بازتابدهنده نضج و پختگی فلسفه علوم و مبانی آنها در قرن چهارم هجری است<ref>ر.ک: مقدمه، ص3-8</ref>.<br />
# پیوند میان دانشهای دینی و فلسفه یونان: اهمیت این اثر در تلفیق آگاهی از متون مقدس (قرآن و احادیث) با فلسفه کلاسیک یونانی (مانند آراء ارسطو و جالینوس) است که نشان از احاطه نویسنده بر فرهنگهای پیرامون مسلمانان دارد<ref>ر.ک: همان، ص6</ref>.<br />
<br />
==ساختار==<br />
کتاب در یک جلد و بر پایه دو مقاله اصلی تنظیم شده است که هر مقاله شامل ابواب و فصول متعددی در موضوعات تخصصی است. در ابتدای کتاب، مقدمه محقق آمده است.<br />
<br />
==سبک نگارش==<br />
شیوه نگارش این اثر دارای ویژگیهای متمایز زیر است:<br />
# رویکرد موسوعهای و جامعنگر: نویسنده در این کتاب با نگاهی جامع، به طبقهبندی و تبیین مفاهیم در حوزههای گوناگون معرفتی از جمله ادب، سیاست، فلسفه، ریاضیات و علوم طبیعی پرداخته است<ref>ر.ک: همان، ص3</ref>.<br />
# بازنویسی خلاقانه و ایجاز: نویسنده صرفاً ناقل آراء گذشتگان نبوده، بلکه مطالب را با عباراتی نو، موجز و با تسلط بالا بازنویسی کرده است که نشاندهنده توانایی او در استقصا و تلخیص مطالب است<ref>ر.ک: همان، ص3-7</ref>.<br />
<br />
# تکرار مفاهیم برای تفهیم بهتر: در این اثر برای اطمینان از انتقال دقیق ایده اصلی به مخاطب، برخی افکار و مفاهیم در بخشهای مختلف تکرار شدهاند تا موضوع بهصورت «جامع و مانع» ارائه شود<ref>ر.ک: همان، ص10</ref>. همچنین در ساختار آن از روشهایی شبیه به مشجرات (نمودارهای درختی) برای یادگیری آسانتر استفاده شده است<ref>ر.ک: همان، ص11</ref>.<br />
<br />
==گزارش محتوا==<br />
در مقدمه محقق، ضمن معرفی اجمالی نویسنده<ref>ر.ک: همان، ص4</ref>، به معرفی مختصر محتوای مقالات آن، پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان، ص8</ref>.<br />
<br />
جوامع العلوم دائرةالمعارف مختصری است که از جهاتی با مفاتيح العلوم خوارزمی شباهت دارد و در آن اصول بسیاری از مباحث علمی،که دانستن آنها برای دبیران دیوانهای فرمانروایان آن روزگار لازم بود، به زبان عربی مطرح شده و فروع هریک بررسی شده است<ref>ر.ک: بینام، ص66</ref>.<br />
<br />
این کتاب، بهصورت مشجر کتابت شده؛ یعنی مثلا در سخن از«أمراض القوة الفكرية»، مؤلف آن را به «شاخه اصلی، الجهل» و «العي و الهذر» تقسیم میکند و آنگاه برای هریک از این دو شاخه، فروعی میآورد که با خطوطی شبیه به شاخه درخت، به دو شاخه اصلی متصل شود. در همه جای کتاب توضیح و تفسیر به شیوه مختصر و مفید دیده میشود<ref>ر.ک: همان</ref>.<br />
<br />
در این کتاب به پارهای اصطلاحات عربی برمیخوریم که منحصربهفرد است؛ مثلا مؤلف در چندین مورد، فعل ماضی را «عابر» و فعل مضارع را «غابر» و اسم فاعل یا صفت مشبهه را «مقیم» نامیده است. در چند جای این اثر نیز جملاتی مانند «حكي عن خليل» آمده که نشان میدهد ابن فریعون، مانند احمد بن یوسف خوارزمی، صاحب مفاتيح العلوم، پارهای از مشکلات خود را به یاری کتب خلیل بن احمد، صاحب کتاب العين، حل کرده است. جوامع العلوم پیش از مفاتيح العلوم نوشته شده و گویا خوارزمی از این اثر اطلاع نداشته است<ref>ر.ک: همان</ref>.<br />
<br />
مقالت اول، درباره علم کتابت یا منشیگری درباری شامل نحوه آداب دبیران، انشا، خط، بایگانی، مکاتبات، خراج، برید، املاک، حساب، هندسه، موضوعات مذهبی، اخلاق، آداب ملوک و امراض جسمی و روحی است<ref>ر.ک: همان</ref>.<br />
<br />
بخش بزرگی از مقالت اول، کتاب درباره علوم دینی است؛ درحالیکه در مفاتيح العلوم فقط یک فصل از کتاب به این علوم اختصاص داده شده است. احتمالا هر دو مؤلف در این رشته منبع واحدی داشتهاند. پرداختن به علوم مذهبی در بخش اول، معمول بوده است. اما فصول مربوط به اخلاقیات، آداب شاهان یا توصیف بیماریها، بنا بر تقسیمبندی معمول آن زمان میبایست در بخش دوم ذیل مسائل فلسفه قرار میگرفت. بخش دوم بیش از هر چیز به رشتههای فلسفه عملی اختصاص داده شده است. علوم سیاسی بهتفصیل بحث شده است و نویسنده اساسا بیشتر به جنبههای عملی رشتههای گوناگون توجه داشته و در این رابطه به امور اداری و فنون جنگ اهمیت ویژهای داده است. پس از علوم سیاسی، به اخلاق و تدبیر منزل و آنگاه به مسائل مربوط به دین اسلام و در نهایت به «تقسیمات فلسفه»، عملی و نظری پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان</ref>.<br />
<br />
در این کتاب، از میان رشتههای فلسفه نظری به منطق و طبیعیات پرداخته شده و سه رشته از رشتههای طبیعیات، یعنی نجوم، تعبیر خواب و علوم فراست بررسی شده است. پس از آن علوم خفیه، بهویژه دانش هندیان و علم کیمیا آورده شده است. به گفته وسل، ابن فریعون تقسیمات علوم منشیگری درباری و نیز علوم حکومتی و اداری را بهخوبی میشناخته، اما گویی با دیگر رشتهها و فروع آنها آشنا نبوده است. شاید برای همین است که جوامع العلوم فاقد طرح اصولی است. بهطور کلی در این کتاب همچون مفاتيح العلوم، علوم فنی (صناعت، بر معارف نظری علم) غالب است<ref>ر.ک: همان، ص66-67</ref>.<br />
<br />
این کتاب، با توجه به قدمت آن، برای مطالعه علوم منطقهای ایران در قرون نخست اسلام بسیار ارزشمند است. فصول مربوط به علم «منشیگری درباری»، بهویژه برای تاریخنگاران قدرتهای سیاسی و اداری سودمند است. علاوه بر این، جوامع العلوم از کتب ارزشمند چنددانشی است که بعدها در ایران این نوع آثار رواج یافت<ref>ر.ک: همان، ص67</ref>.<br />
<br />
مقالت دوم، شامل علوم مذهبی (علوم سیاسی، فن حکومت، طبقات اجتماعی، تعهدات اداری، امور مالی، قضاوت، امنیت، فن جنگ و اخلاق) و علم منطق و فلسفه در دو قسم حقیقی و غیر حقیقی شامل نجوم و نفی احکام نجوم، رؤیا، فراست، آثار طبیعی و علوم خفیه مانند پیشگویی، جادو، کیمیا و طلسمات است<ref>ر.ک: همان، ص66</ref>.<br />
<br />
==پانویس==<br />
<references /><br />
<br />
==منابع مقاله==<br />
# مقدمه کتاب.<br />
# بینام، «کتاب ماه علوم و فنون»، فروردین و اردیبهشت 1390- شماره 136 و 137، به آدرس:<br />
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/791697<br />
<br />
<br />
==وابستهها==<br />
{{وابستهها}}<br />
<br />
[[رده:کتابشناسی]]<br />
<br />
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]<br />
[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ بهمن 1404 توسط عباس مکرمی]]<br />
[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ بهمن 1404 توسط محسن عزیزی]]</div>A-esmaeili