https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AA%DA%A9%D9%81%DB%8C%D8%B1_%D8%A7%D8%B2_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85تکفیر از دیدگاه علمای اسلام - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-16T05:07:50Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.39.0https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AA%DA%A9%D9%81%DB%8C%D8%B1_%D8%A7%D8%B2_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&diff=814376&oldid=prevHbaghizadeh: /* وابستهها */2026-01-10T16:51:04Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">وابستهها</span></span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۰ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۲۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l59">خط ۵۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۹:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مباحث خاص کلامی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مباحث خاص کلامی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایمان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ایمان]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده2 دی 1404</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشده2</del>]]</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ دی 1404 توسط عباس مکرمی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ دی 1404 توسط عباس مکرمی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ دی 1404 توسط فاضل گرنه زاده]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ دی 1404 توسط فاضل گرنه زاده]]</div></td></tr>
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AA%DA%A9%D9%81%DB%8C%D8%B1_%D8%A7%D8%B2_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&diff=814375&oldid=prevHbaghizadeh در ۱۰ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۵۰2026-01-10T16:50:46Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۰ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۲۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l35">خط ۳۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل اول با عنوان دست مایههای تکفیر، مفاهیم لغوی و اصطلاحی و شرعی «اسلام» و «ایمان» و «کفر» بررسی شده است <ref>متن کتاب، ص43- 59</ref>. همچنین به مفهوم تصدیق و جایگاه آن در حقیقت ایمان پرداخته شده و ادله عدم دخالت تصدیق در ایمان نقد و بررسی شده است. به دنبال آن، موضوع تاثیر عمل در مفهوم ایمان مطرح شده و در این راستا به دو نظریه مبنی بر رکن بودن عمل و رکن نبودن آن در ایمان به همراه دلایل هریک از نظریهها و نقدهایی که بر آنها وارد شده اشاره شده است<ref>ر.ک: متن کتاب، ص59- 75</ref>. لزوم التزام به مقتضای ایمان، زیادت و نقصان در ایمان و مسائل مرتبط با آن، تاثیر اقرار به شهادتین در ترتب آثار اسلام و ایمان، اجتماع نفی ایمان با اسلام با تکیه بر آیات روایات و... از دیگر مباحث مطرح شده است<ref> ر.ک: همان، ص75- 92</ref>. نویسنده در بحثی به ارکان اسلام و ایمان که شامل اقرار به توحید، نبوت پیامبر اسلام(ص) و اقرار به معاد میشود، پرداخته است<ref>ر.ک: همان، ص 92- 97</ref>. یکی از مباحث مهم این فصل، بررسی مفهوم کفر در لغت و در اصطلاح است که از دیدگاه علمای مختلف بیان شده است. همچنین کفر به دو بخش «کفر اکبر» و «کفر اصغر» تقسیم شده است و معیارهای تشخیص و آثار هر کدام بررسی شده است<ref> ر.ک: همان، ص99- 118</ref>. نویسنده تقسیم دیگری را برای کفر به لحاظ اطلاق و تعیین ذکر کرده و از میزان در کفر به مبدا و معاد سخن به میان آورده است. وی در این راستا نخست به مساله مخالف با حکم نقلی و شرعی پرداخته و نظر علماء را در مورد آن گفته سپس به مخالفت با حکم عقلی و ضروری و... اشاره کرده است. در ادامه به بررسی اختلافنظرها درباره «انکار ضروری» به عنوان یکی از دلایل کفر پرداخته شده و اقوال مختلفی نظیر قول به سبب مستقل یا عدم سببیت مستقل و قول به تفصیل را ذکر گردیده است<ref>ر.ک: همان، ص118 - 129</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل اول با عنوان دست مایههای تکفیر، مفاهیم لغوی و اصطلاحی و شرعی «اسلام» و «ایمان» و «کفر» بررسی شده است <ref>متن کتاب، ص43- 59</ref>. همچنین به مفهوم تصدیق و جایگاه آن در حقیقت ایمان پرداخته شده و ادله عدم دخالت تصدیق در ایمان نقد و بررسی شده است. به دنبال آن، موضوع تاثیر عمل در مفهوم ایمان مطرح شده و در این راستا به دو نظریه مبنی بر رکن بودن عمل و رکن نبودن آن در ایمان به همراه دلایل هریک از نظریهها و نقدهایی که بر آنها وارد شده اشاره شده است<ref>ر.ک: متن کتاب، ص59- 75</ref>. لزوم التزام به مقتضای ایمان، زیادت و نقصان در ایمان و مسائل مرتبط با آن، تاثیر اقرار به شهادتین در ترتب آثار اسلام و ایمان، اجتماع نفی ایمان با اسلام با تکیه بر آیات روایات و... از دیگر مباحث مطرح شده است<ref> ر.ک: همان، ص75- 92</ref>. نویسنده در بحثی به ارکان اسلام و ایمان که شامل اقرار به توحید، نبوت پیامبر اسلام(ص) و اقرار به معاد میشود، پرداخته است<ref>ر.ک: همان، ص 92- 97</ref>. یکی از مباحث مهم این فصل، بررسی مفهوم کفر در لغت و در اصطلاح است که از دیدگاه علمای مختلف بیان شده است. همچنین کفر به دو بخش «کفر اکبر» و «کفر اصغر» تقسیم شده است و معیارهای تشخیص و آثار هر کدام بررسی شده است<ref> ر.ک: همان، ص99- 118</ref>. نویسنده تقسیم دیگری را برای کفر به لحاظ اطلاق و تعیین ذکر کرده و از میزان در کفر به مبدا و معاد سخن به میان آورده است. وی در این راستا نخست به مساله مخالف با حکم نقلی و شرعی پرداخته و نظر علماء را در مورد آن گفته سپس به مخالفت با حکم عقلی و ضروری و... اشاره کرده است. در ادامه به بررسی اختلافنظرها درباره «انکار ضروری» به عنوان یکی از دلایل کفر پرداخته شده و اقوال مختلفی نظیر قول به سبب مستقل یا عدم سببیت مستقل و قول به تفصیل را ذکر گردیده است<ref>ر.ک: همان، ص118 - 129</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل دوم درباره تکفیر از دیدگاه قرآن، روایات، صحابه و اندیشمندان اسلامی است. این فصل با تبیین مفهوم تکفیر و اصل «عدم تکفیر» آغاز میشود و لزوم احتیاط شدید در این امر توسط شارع مقدس گوشزد شده است. تأکید شده است که علمای اسلام به احتیاط در مسئله تکفیر پایبند بودهاند و همچنین وجوب تفحص و عدم سرعت در تکفیر را بیان کردهاند<ref> ر.ک: همان، ص131- 143</ref>. در ادامه، دیدگاه قرآن و روایات درباره تکفیر بررسی شده است که شامل آیاتی میشود که بر اصل عدم تکفیر دلالت دارند، مانند آیاتی که بر اساس ظاهر ایمان به اسلام حکم میکنند<ref>ر.ک: همان، ص143- 151</ref>. دیدگاه صحابه درباره تکفیر از دیگر مطالب است که نویسنده در آن به سخنان برخی از صحابه نظیر جابر بن عبد الله انصای، انس بن مالک و همچنین سیره حضرت علی(ع) استشهاد کرده و در ادامه دیدگاه علمای سلف نظیر ابن سیرین(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">م </del>110ق)، ابن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابی لیلی </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">م </del>148ق) و دیگر عالمان اهل سنت را مطرح کرده است<ref>ر.ک: همان، ص151- 160</ref>. در این فصل همچنین به تفصیل به دیدگاه اندیشمندان اسلامی شیعه و سنی از اوایل قرن چهارم تا آخر قرن چهاردهم هجری قمری در مورد تکفیر پرداخته شده و ضمن اشاره به سخنان بسیاری از عالمان فریقین در این خصوص، خودداری آنان از تکفیر اهل قبله به دلیل ارتکاب گناه کبیره یا اختلافات کلامی گزارش شده است<ref> ر.ک: همان، ص160</ref>. همچنین در پایان فصل به اجماع فقها و متکلمان درباره عدم جواز تکفیر اهل قبله اشاره شده است<ref> ر.ک: همان، ص 242</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل دوم درباره تکفیر از دیدگاه قرآن، روایات، صحابه و اندیشمندان اسلامی است. این فصل با تبیین مفهوم تکفیر و اصل «عدم تکفیر» آغاز میشود و لزوم احتیاط شدید در این امر توسط شارع مقدس گوشزد شده است. تأکید شده است که علمای اسلام به احتیاط در مسئله تکفیر پایبند بودهاند و همچنین وجوب تفحص و عدم سرعت در تکفیر را بیان کردهاند<ref> ر.ک: همان، ص131- 143</ref>. در ادامه، دیدگاه قرآن و روایات درباره تکفیر بررسی شده است که شامل آیاتی میشود که بر اصل عدم تکفیر دلالت دارند، مانند آیاتی که بر اساس ظاهر ایمان به اسلام حکم میکنند<ref>ر.ک: همان، ص143- 151</ref>. دیدگاه صحابه درباره تکفیر از دیگر مطالب است که نویسنده در آن به سخنان برخی از صحابه نظیر جابر بن عبد الله انصای، انس بن مالک و همچنین سیره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[امام علی علیهالسلام|</ins>حضرت علی(ع)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>استشهاد کرده و در ادامه دیدگاه علمای سلف نظیر ابن سیرین(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متوفای </ins>110ق)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابیلیلی]] </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متوفای </ins>148ق) و دیگر عالمان اهل سنت را مطرح کرده است<ref>ر.ک: همان، ص151- 160</ref>. در این فصل همچنین به تفصیل به دیدگاه اندیشمندان اسلامی شیعه و سنی از اوایل قرن چهارم تا آخر قرن چهاردهم هجری قمری در مورد تکفیر پرداخته شده و ضمن اشاره به سخنان بسیاری از عالمان فریقین در این خصوص، خودداری آنان از تکفیر اهل قبله به دلیل ارتکاب گناه کبیره یا اختلافات کلامی گزارش شده است<ref> ر.ک: همان، ص160</ref>. همچنین در پایان فصل به اجماع فقها و متکلمان درباره عدم جواز تکفیر اهل قبله اشاره شده است<ref> ر.ک: همان، ص 242</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل سوم به راههای علاج تکفیر افراطی و خطرات و پیامدهای تکفیر اختصاص یافته است. در این فصل به اموری به عنوان راه حل برای افراطیگری و تندروی اشاره شده است. شناخت هر مذهب از منابع آن، حسن ظن به دیگران، حکم نکردن به لوازم اعتقادات دیگران همچنین حکم بر اساس ظاهر افراد<ref>ر.ک: همان، ص243- 266 </ref> و ....از جمله این امور است. در ادامه به عوامل تندروی و غلو در دین و مذهب مانند تعصب در رأی، محور قرار دادن اشخاص، تقلید کورکورانه ناشی از تعصب و دست برنداشتن از سوابق فکری و.... اشاره شده است <ref>ر.ک: همان، ص285- 294</ref>. همچنین در این فصل به پیامدها و خطرات ناشی از تکفیر و افراطیگری از جمله تضعیف وحدت مسلمانان، کشتن انسانها به نام دین، طعن در امت اسلامی و تخریب چهره اسلام و.... پرداخته شده و به دنبال آن از دیدگاه سلف درباره تکفیر اهل قبله سخن به میان آمده است<ref> ر.ک: همان، ص294 – 302</ref>. موانع تکفیر از دیگر مباحث فصل است که در آن دیدگاه علمای اهل سنت در مورد موانع تکفیر بررسی شده است<ref> ر.ک: همان، ص303- 317</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل سوم به راههای علاج تکفیر افراطی و خطرات و پیامدهای تکفیر اختصاص یافته است. در این فصل به اموری به عنوان راه حل برای افراطیگری و تندروی اشاره شده است. شناخت هر مذهب از منابع آن، حسن ظن به دیگران، حکم نکردن به لوازم اعتقادات دیگران همچنین حکم بر اساس ظاهر افراد<ref>ر.ک: همان، ص243- 266 </ref> و ....از جمله این امور است. در ادامه به عوامل تندروی و غلو در دین و مذهب مانند تعصب در رأی، محور قرار دادن اشخاص، تقلید کورکورانه ناشی از تعصب و دست برنداشتن از سوابق فکری و.... اشاره شده است <ref>ر.ک: همان، ص285- 294</ref>. همچنین در این فصل به پیامدها و خطرات ناشی از تکفیر و افراطیگری از جمله تضعیف وحدت مسلمانان، کشتن انسانها به نام دین، طعن در امت اسلامی و تخریب چهره اسلام و.... پرداخته شده و به دنبال آن از دیدگاه سلف درباره تکفیر اهل قبله سخن به میان آمده است<ref> ر.ک: همان، ص294 – 302</ref>. موانع تکفیر از دیگر مباحث فصل است که در آن دیدگاه علمای اهل سنت در مورد موانع تکفیر بررسی شده است<ref> ر.ک: همان، ص303- 317</ref>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l41">خط ۴۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل چهارم با عنوان موارد اتفاق و اختلاف بر تکفیر در مذاهب اسلامی به تفکیک مواردی میپردازد که در مورد تکفیر بر آنها اتفاق وجود دارد یا مورد اختلاف هستند. نویسنده نخست موارد اتفاق بر تکفیر شامل منکر الوهیت خدا و توحید و رسالت، منکر ضروری دین دشنام دادن به پیامبر و اهل بیت، و ... را مورد بررسی قرار داده<ref> ر.ک: همان، ص335- 344</ref> سپس به موارد اختلاف بر تکفیر نظیر تکفیر معتقدان به خلق قرآن یا تحریف قرآن، و مهمتر از همه، حکم تکفیر «مرتکب گناه کبیره» که عمده نزاعهای تاریخی بر سر این موضوع بوده است، اشاره کرده و نظر خوارج و اقوال و ادله علمای مذاهب مختلف اسلامی درباره مرتکب کبیره بررسی شده است<ref>ر.ک: همان، ص345- 364</ref> همچنین به موارد اختلافی دیگری در تکفیر تا آخر فصل اشاره شده است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل چهارم با عنوان موارد اتفاق و اختلاف بر تکفیر در مذاهب اسلامی به تفکیک مواردی میپردازد که در مورد تکفیر بر آنها اتفاق وجود دارد یا مورد اختلاف هستند. نویسنده نخست موارد اتفاق بر تکفیر شامل منکر الوهیت خدا و توحید و رسالت، منکر ضروری دین دشنام دادن به پیامبر و اهل بیت، و ... را مورد بررسی قرار داده<ref> ر.ک: همان، ص335- 344</ref> سپس به موارد اختلاف بر تکفیر نظیر تکفیر معتقدان به خلق قرآن یا تحریف قرآن، و مهمتر از همه، حکم تکفیر «مرتکب گناه کبیره» که عمده نزاعهای تاریخی بر سر این موضوع بوده است، اشاره کرده و نظر خوارج و اقوال و ادله علمای مذاهب مختلف اسلامی درباره مرتکب کبیره بررسی شده است<ref>ر.ک: همان، ص345- 364</ref> همچنین به موارد اختلافی دیگری در تکفیر تا آخر فصل اشاره شده است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل پنجم با عنوان «ترور، اغتیال و اعتدال»، به بررسی دقیق و فقهی مفاهیم خشونتبار مرتبط با پدیده تکفیر میپردازد. در مفهومشناسی در این بخش، ابتدا مفهوم «ارهاب و ترور» تعریف میشود و پس از آن، مفهوم «اغتیال» و «فتک»مورد بررسی قرار میگیرد<ref>ر.ک: همان، ص439- 442</ref>. همچنین، فتاوای مرتبط با این موضوعات در این قسمت ذکر شده است. در بخشی از این فصل، نویسنده با استناد به آیات قرآن، روایات اهل سنت، و روایات اهل بیت(ع) و همچنین بررسی شواهد تاریخی، به تحلیل حکم ترور و آدمکشی از دیدگاه شرع پرداخته است<ref>ر.ک: همان، ص443- 459</ref>. در ادامه، دیدگاههای علمای بزرگ اسلام در مورد تروریسم و ترور ارائه شده است. در این راستا، نظرات اندیشمندانی از اهل سنت و شیعه چون حسن بصری (متوفی ۱۱۰ق)، امام ابوبکر آجری (متوفی ٣٦٠ق)، ابن منده (متوفی ٣٩٥ق)، ماوردی (متوفی ٤٥٠ق) و شیخ طوسی (متوفی ٤٦٠ق) تا مفسران متأخر مانند جلالالدین سیوطی (متوفی ٩١١ق) و خطیب شربینی (متوفی ٩٧٧ق) و... بررسی شده است<ref>ر.ک: همان، ص463- 474</ref>. بخشی از مباحث این فصل به مساله اعتدال اختصاص یافته است. نویسنده نخست اعتدال را ازمنظر قرآن کریم و حدیث مورد بررسی قرار داده، سپس به اعتدال اسلام در تاریخ اشاره کرده و نمونههای از سیره پیامبر(ص) و اقدام عملی ایشان را در مواجهه با افکار خشونتآمیز و تکفیری ذکر کرده است. اعتدال اسلام از نگاه مستشرقانی مانند گوستاولبون باضافه اعتدال دین اسلام از نگاه اندیشمندان اسلامی همچون ابوحامد غزالی(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">م </del>505ق)، صدرالشریعه(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">م </del>747ق)، شاطبی(790ق) و....مباحث پایانی کتاب است<ref>ر.ک: همان، ص475- 488</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل پنجم با عنوان «ترور، اغتیال و اعتدال»، به بررسی دقیق و فقهی مفاهیم خشونتبار مرتبط با پدیده تکفیر میپردازد. در مفهومشناسی در این بخش، ابتدا مفهوم «ارهاب و ترور» تعریف میشود و پس از آن، مفهوم «اغتیال» و «فتک»مورد بررسی قرار میگیرد<ref>ر.ک: همان، ص439- 442</ref>. همچنین، فتاوای مرتبط با این موضوعات در این قسمت ذکر شده است. در بخشی از این فصل، نویسنده با استناد به آیات قرآن، روایات اهل سنت، و روایات اهل بیت(ع) و همچنین بررسی شواهد تاریخی، به تحلیل حکم ترور و آدمکشی از دیدگاه شرع پرداخته است<ref>ر.ک: همان، ص443- 459</ref>. در ادامه، دیدگاههای علمای بزرگ اسلام در مورد تروریسم و ترور ارائه شده است. در این راستا، نظرات اندیشمندانی از اهل سنت و شیعه چون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[بصری، حسن|</ins>حسن بصری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(متوفی ۱۱۰ق)، امام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آجری، محمد بن حسین|</ins>ابوبکر آجری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(متوفی ٣٦٠ق)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن منده، محمد بن اسحاق|</ins>ابن منده<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(متوفی ٣٩٥ق)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ماوردی، علی بن محمد|</ins>ماوردی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(متوفی ٤٥٠ق) و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[طوسی، محمد بن حسن|</ins>شیخ طوسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(متوفی ٤٦٠ق) تا مفسران متأخر مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر|</ins>جلالالدین سیوطی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(متوفی ٩١١ق) و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[خطیب شربینی، محمد بن احمد|</ins>خطیب شربینی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(متوفی ٩٧٧ق) و... بررسی شده است<ref>ر.ک: همان، ص463- 474</ref>. بخشی از مباحث این فصل به مساله اعتدال اختصاص یافته است. نویسنده نخست اعتدال را ازمنظر قرآن کریم و حدیث مورد بررسی قرار داده، سپس به اعتدال اسلام در تاریخ اشاره کرده و نمونههای از سیره پیامبر(ص) و اقدام عملی ایشان را در مواجهه با افکار خشونتآمیز و تکفیری ذکر کرده است. اعتدال اسلام از نگاه مستشرقانی مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>گوستاولبون<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>باضافه اعتدال دین اسلام از نگاه اندیشمندان اسلامی همچون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[غزالی، محمد بن محمد|</ins>ابوحامد غزالی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متوفای </ins>505ق)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>صدرالشریعه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متوفای </ins>747ق)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[شاطبی، ابراهیم بن موسی|</ins>شاطبی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متوفای </ins>790ق) و....مباحث پایانی کتاب است<ref>ر.ک: همان، ص475- 488</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AA%DA%A9%D9%81%DB%8C%D8%B1_%D8%A7%D8%B2_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&diff=814252&oldid=prevHbaghizadeh: جایگزینی متن - 'علیهم السلام' به 'علیهمالسلام'2026-01-10T08:29:28Z<p>جایگزینی متن - 'علیهم السلام' به 'علیهمالسلام'</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۰ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۵۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l12">خط ۱۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =تکفیر - فقیهان اهل سنت - نظریه درباره تکفیر - مجتهدان و علما - نظریه درباره تکفیر - سلفیه - عقاید - نقد و تفسیر - وهابیه - عقاید - نقد و تفسیر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =تکفیر - فقیهان اهل سنت - نظریه درباره تکفیر - مجتهدان و علما - نظریه درباره تکفیر - سلفیه - عقاید - نقد و تفسیر - وهابیه - عقاید - نقد و تفسیر</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| ناشر = دار الإعلام لمدرسة اهل البیت (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علیهم السلام</del>)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| ناشر = دار الإعلام لمدرسة اهل البیت (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علیهمالسلام</ins>)</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| مکان نشر = ایران - قم</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| مکان نشر = ایران - قم</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| سال نشر = 1393ش</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| سال نشر = 1393ش</div></td></tr>
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AA%DA%A9%D9%81%DB%8C%D8%B1_%D8%A7%D8%B2_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&diff=814199&oldid=prevHbaghizadeh: جایگزینی متن - ' (ع)' به '(ع)'2026-01-10T08:02:30Z<p>جایگزینی متن - ' (ع)' به '(ع)'</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۰ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۳۲</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l35">خط ۳۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل اول با عنوان دست مایههای تکفیر، مفاهیم لغوی و اصطلاحی و شرعی «اسلام» و «ایمان» و «کفر» بررسی شده است <ref>متن کتاب، ص43- 59</ref>. همچنین به مفهوم تصدیق و جایگاه آن در حقیقت ایمان پرداخته شده و ادله عدم دخالت تصدیق در ایمان نقد و بررسی شده است. به دنبال آن، موضوع تاثیر عمل در مفهوم ایمان مطرح شده و در این راستا به دو نظریه مبنی بر رکن بودن عمل و رکن نبودن آن در ایمان به همراه دلایل هریک از نظریهها و نقدهایی که بر آنها وارد شده اشاره شده است<ref>ر.ک: متن کتاب، ص59- 75</ref>. لزوم التزام به مقتضای ایمان، زیادت و نقصان در ایمان و مسائل مرتبط با آن، تاثیر اقرار به شهادتین در ترتب آثار اسلام و ایمان، اجتماع نفی ایمان با اسلام با تکیه بر آیات روایات و... از دیگر مباحث مطرح شده است<ref> ر.ک: همان، ص75- 92</ref>. نویسنده در بحثی به ارکان اسلام و ایمان که شامل اقرار به توحید، نبوت پیامبر اسلام(ص) و اقرار به معاد میشود، پرداخته است<ref>ر.ک: همان، ص 92- 97</ref>. یکی از مباحث مهم این فصل، بررسی مفهوم کفر در لغت و در اصطلاح است که از دیدگاه علمای مختلف بیان شده است. همچنین کفر به دو بخش «کفر اکبر» و «کفر اصغر» تقسیم شده است و معیارهای تشخیص و آثار هر کدام بررسی شده است<ref> ر.ک: همان، ص99- 118</ref>. نویسنده تقسیم دیگری را برای کفر به لحاظ اطلاق و تعیین ذکر کرده و از میزان در کفر به مبدا و معاد سخن به میان آورده است. وی در این راستا نخست به مساله مخالف با حکم نقلی و شرعی پرداخته و نظر علماء را در مورد آن گفته سپس به مخالفت با حکم عقلی و ضروری و... اشاره کرده است. در ادامه به بررسی اختلافنظرها درباره «انکار ضروری» به عنوان یکی از دلایل کفر پرداخته شده و اقوال مختلفی نظیر قول به سبب مستقل یا عدم سببیت مستقل و قول به تفصیل را ذکر گردیده است<ref>ر.ک: همان، ص118 - 129</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل اول با عنوان دست مایههای تکفیر، مفاهیم لغوی و اصطلاحی و شرعی «اسلام» و «ایمان» و «کفر» بررسی شده است <ref>متن کتاب، ص43- 59</ref>. همچنین به مفهوم تصدیق و جایگاه آن در حقیقت ایمان پرداخته شده و ادله عدم دخالت تصدیق در ایمان نقد و بررسی شده است. به دنبال آن، موضوع تاثیر عمل در مفهوم ایمان مطرح شده و در این راستا به دو نظریه مبنی بر رکن بودن عمل و رکن نبودن آن در ایمان به همراه دلایل هریک از نظریهها و نقدهایی که بر آنها وارد شده اشاره شده است<ref>ر.ک: متن کتاب، ص59- 75</ref>. لزوم التزام به مقتضای ایمان، زیادت و نقصان در ایمان و مسائل مرتبط با آن، تاثیر اقرار به شهادتین در ترتب آثار اسلام و ایمان، اجتماع نفی ایمان با اسلام با تکیه بر آیات روایات و... از دیگر مباحث مطرح شده است<ref> ر.ک: همان، ص75- 92</ref>. نویسنده در بحثی به ارکان اسلام و ایمان که شامل اقرار به توحید، نبوت پیامبر اسلام(ص) و اقرار به معاد میشود، پرداخته است<ref>ر.ک: همان، ص 92- 97</ref>. یکی از مباحث مهم این فصل، بررسی مفهوم کفر در لغت و در اصطلاح است که از دیدگاه علمای مختلف بیان شده است. همچنین کفر به دو بخش «کفر اکبر» و «کفر اصغر» تقسیم شده است و معیارهای تشخیص و آثار هر کدام بررسی شده است<ref> ر.ک: همان، ص99- 118</ref>. نویسنده تقسیم دیگری را برای کفر به لحاظ اطلاق و تعیین ذکر کرده و از میزان در کفر به مبدا و معاد سخن به میان آورده است. وی در این راستا نخست به مساله مخالف با حکم نقلی و شرعی پرداخته و نظر علماء را در مورد آن گفته سپس به مخالفت با حکم عقلی و ضروری و... اشاره کرده است. در ادامه به بررسی اختلافنظرها درباره «انکار ضروری» به عنوان یکی از دلایل کفر پرداخته شده و اقوال مختلفی نظیر قول به سبب مستقل یا عدم سببیت مستقل و قول به تفصیل را ذکر گردیده است<ref>ر.ک: همان، ص118 - 129</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل دوم درباره تکفیر از دیدگاه قرآن، روایات، صحابه و اندیشمندان اسلامی است. این فصل با تبیین مفهوم تکفیر و اصل «عدم تکفیر» آغاز میشود و لزوم احتیاط شدید در این امر توسط شارع مقدس گوشزد شده است. تأکید شده است که علمای اسلام به احتیاط در مسئله تکفیر پایبند بودهاند و همچنین وجوب تفحص و عدم سرعت در تکفیر را بیان کردهاند<ref> ر.ک: همان، ص131- 143</ref>. در ادامه، دیدگاه قرآن و روایات درباره تکفیر بررسی شده است که شامل آیاتی میشود که بر اصل عدم تکفیر دلالت دارند، مانند آیاتی که بر اساس ظاهر ایمان به اسلام حکم میکنند<ref>ر.ک: همان، ص143- 151</ref>. دیدگاه صحابه درباره تکفیر از دیگر مطالب است که نویسنده در آن به سخنان برخی از صحابه نظیر جابر بن عبد الله انصای، انس بن مالک و همچنین سیره حضرت علی (ع) استشهاد کرده و در ادامه دیدگاه علمای سلف نظیر ابن سیرین(م 110ق)، ابن ابی لیلی (م 148ق) و دیگر عالمان اهل سنت را مطرح کرده است<ref>ر.ک: همان، ص151- 160</ref>. در این فصل همچنین به تفصیل به دیدگاه اندیشمندان اسلامی شیعه و سنی از اوایل قرن چهارم تا آخر قرن چهاردهم هجری قمری در مورد تکفیر پرداخته شده و ضمن اشاره به سخنان بسیاری از عالمان فریقین در این خصوص، خودداری آنان از تکفیر اهل قبله به دلیل ارتکاب گناه کبیره یا اختلافات کلامی گزارش شده است<ref> ر.ک: همان، ص160</ref>. همچنین در پایان فصل به اجماع فقها و متکلمان درباره عدم جواز تکفیر اهل قبله اشاره شده است<ref> ر.ک: همان، ص 242</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل دوم درباره تکفیر از دیدگاه قرآن، روایات، صحابه و اندیشمندان اسلامی است. این فصل با تبیین مفهوم تکفیر و اصل «عدم تکفیر» آغاز میشود و لزوم احتیاط شدید در این امر توسط شارع مقدس گوشزد شده است. تأکید شده است که علمای اسلام به احتیاط در مسئله تکفیر پایبند بودهاند و همچنین وجوب تفحص و عدم سرعت در تکفیر را بیان کردهاند<ref> ر.ک: همان، ص131- 143</ref>. در ادامه، دیدگاه قرآن و روایات درباره تکفیر بررسی شده است که شامل آیاتی میشود که بر اصل عدم تکفیر دلالت دارند، مانند آیاتی که بر اساس ظاهر ایمان به اسلام حکم میکنند<ref>ر.ک: همان، ص143- 151</ref>. دیدگاه صحابه درباره تکفیر از دیگر مطالب است که نویسنده در آن به سخنان برخی از صحابه نظیر جابر بن عبد الله انصای، انس بن مالک و همچنین سیره حضرت علی(ع) استشهاد کرده و در ادامه دیدگاه علمای سلف نظیر ابن سیرین(م 110ق)، ابن ابی لیلی (م 148ق) و دیگر عالمان اهل سنت را مطرح کرده است<ref>ر.ک: همان، ص151- 160</ref>. در این فصل همچنین به تفصیل به دیدگاه اندیشمندان اسلامی شیعه و سنی از اوایل قرن چهارم تا آخر قرن چهاردهم هجری قمری در مورد تکفیر پرداخته شده و ضمن اشاره به سخنان بسیاری از عالمان فریقین در این خصوص، خودداری آنان از تکفیر اهل قبله به دلیل ارتکاب گناه کبیره یا اختلافات کلامی گزارش شده است<ref> ر.ک: همان، ص160</ref>. همچنین در پایان فصل به اجماع فقها و متکلمان درباره عدم جواز تکفیر اهل قبله اشاره شده است<ref> ر.ک: همان، ص 242</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل سوم به راههای علاج تکفیر افراطی و خطرات و پیامدهای تکفیر اختصاص یافته است. در این فصل به اموری به عنوان راه حل برای افراطیگری و تندروی اشاره شده است. شناخت هر مذهب از منابع آن، حسن ظن به دیگران، حکم نکردن به لوازم اعتقادات دیگران همچنین حکم بر اساس ظاهر افراد<ref>ر.ک: همان، ص243- 266 </ref> و ....از جمله این امور است. در ادامه به عوامل تندروی و غلو در دین و مذهب مانند تعصب در رأی، محور قرار دادن اشخاص، تقلید کورکورانه ناشی از تعصب و دست برنداشتن از سوابق فکری و.... اشاره شده است <ref>ر.ک: همان، ص285- 294</ref>. همچنین در این فصل به پیامدها و خطرات ناشی از تکفیر و افراطیگری از جمله تضعیف وحدت مسلمانان، کشتن انسانها به نام دین، طعن در امت اسلامی و تخریب چهره اسلام و.... پرداخته شده و به دنبال آن از دیدگاه سلف درباره تکفیر اهل قبله سخن به میان آمده است<ref> ر.ک: همان، ص294 – 302</ref>. موانع تکفیر از دیگر مباحث فصل است که در آن دیدگاه علمای اهل سنت در مورد موانع تکفیر بررسی شده است<ref> ر.ک: همان، ص303- 317</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصل سوم به راههای علاج تکفیر افراطی و خطرات و پیامدهای تکفیر اختصاص یافته است. در این فصل به اموری به عنوان راه حل برای افراطیگری و تندروی اشاره شده است. شناخت هر مذهب از منابع آن، حسن ظن به دیگران، حکم نکردن به لوازم اعتقادات دیگران همچنین حکم بر اساس ظاهر افراد<ref>ر.ک: همان، ص243- 266 </ref> و ....از جمله این امور است. در ادامه به عوامل تندروی و غلو در دین و مذهب مانند تعصب در رأی، محور قرار دادن اشخاص، تقلید کورکورانه ناشی از تعصب و دست برنداشتن از سوابق فکری و.... اشاره شده است <ref>ر.ک: همان، ص285- 294</ref>. همچنین در این فصل به پیامدها و خطرات ناشی از تکفیر و افراطیگری از جمله تضعیف وحدت مسلمانان، کشتن انسانها به نام دین، طعن در امت اسلامی و تخریب چهره اسلام و.... پرداخته شده و به دنبال آن از دیدگاه سلف درباره تکفیر اهل قبله سخن به میان آمده است<ref> ر.ک: همان، ص294 – 302</ref>. موانع تکفیر از دیگر مباحث فصل است که در آن دیدگاه علمای اهل سنت در مورد موانع تکفیر بررسی شده است<ref> ر.ک: همان، ص303- 317</ref>.</div></td></tr>
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AA%DA%A9%D9%81%DB%8C%D8%B1_%D8%A7%D8%B2_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&diff=814121&oldid=prevA-esmaeili: صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR37044J1.jpg | عنوان = تکفیر از دیدگاه علمای اسلام | عنوانهای دیگر = | پدیدآورندگان | پدیدآوران = رضوانی، علیاصغر (نويسنده) کنگره جهانی جریان های افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای اسلام (نخستین (تهيه کننده) |زبان |...» ایجاد کرد2026-01-10T03:54:00Z<p>صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR37044J1.jpg | عنوان = تکفیر از دیدگاه علمای اسلام | عنوانهای دیگر = | پدیدآورندگان | پدیدآوران = <a href="/wiki/%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%8C_%D8%B9%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D8%B5%D8%BA%D8%B1" title="رضوانی، علیاصغر">رضوانی، علیاصغر</a> (نويسنده) <a href="/w/index.php?title=%DA%A9%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%87_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B7%DB%8C_%D9%88_%D8%AA%DA%A9%D9%81%DB%8C%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B2_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85_(%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86&action=edit&redlink=1" class="new" title="کنگره جهانی جریان های افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای اسلام (نخستین (صفحه وجود ندارد)">کنگره جهانی جریان های افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای اسلام (نخستین</a> (تهيه کننده) |زبان |...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br />
| تصویر =NUR37044J1.jpg<br />
| عنوان = تکفیر از دیدگاه علمای اسلام<br />
| عنوانهای دیگر = <br />
| پدیدآورندگان<br />
| پدیدآوران = <br />
[[رضوانی، علیاصغر]] (نويسنده)<br />
[[کنگره جهانی جریان های افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای اسلام (نخستین]] (تهيه کننده)<br />
|زبان<br />
| زبان = فارسی<br />
| کد کنگره = /8ت6ر 225/3 BP <br />
| موضوع =تکفیر - فقیهان اهل سنت - نظریه درباره تکفیر - مجتهدان و علما - نظریه درباره تکفیر - سلفیه - عقاید - نقد و تفسیر - وهابیه - عقاید - نقد و تفسیر<br />
|ناشر <br />
| ناشر = دار الإعلام لمدرسة اهل البیت (علیهم السلام)<br />
| مکان نشر = ایران - قم<br />
| سال نشر = 1393ش<br />
| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE37044AUTOMATIONCODE<br />
| چاپ = 1<br />
| شابک = 978-600-94845-6-0<br />
| تعداد جلد = 1<br />
| کتابخانۀ دیجیتال نور = 37044<br />
| کتابخوان همراه نور = 37044<br />
| کد پدیدآور = 2282<br />
| پس از = <br />
| پیش از = <br />
}}<br />
'''تکفیر از دیدگاه علمای اسلام'''، اثر [[رضوانی، علیاصغر|علیاصغر رضوانی]] (متولد 1341ش). این کتاب بخشی از مطالب ارائه شده در کنگره جهانی «جریانهای افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای اسلام» در قم، سال ۱۳۹۳ش، است که به بررسی مبانی فکری، ریشهها، و راههای مقابله با پدیده تکفیر از منظر قرآن، سنت و دیدگاههای علمای بزرگ جهان اسلام میپردازد.<br />
<br />
==ساختار کتاب==<br />
کتاب در یک جلد تنظیم شده و شامل مقدمه دبیر علمی، دیباچه، پیشگفتار و پنج فصل اصلی است.<br />
<br />
==گزارش محتوا==<br />
مقدمه دبیر علمی شامل مطالبی درباره ریشههای پدیده تکفیر و انگیزه تشکیل کنگره جریانهای افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای اسلام است که نخست به بیان دو مفهوم ایمان و کفر اشاره شده سپس به آغاز فتنه تکفیر و تکفیر خشونتآمیز اشاره شده و در پایان از انگیزه تشکیل کنگره سخن به میان آمده است<ref>ر.ک: مقدمه دبیر علمی، ص7 - 11</ref>. در دیباچه کتاب در خصوص کنگره جهانی«جریانهای افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای اسلام»و محورهای چهارگانه مباحث مطرح شده سخن گفته شده است. همچنین به پژوهشهای مستقل انجام شده توسط اندیشمندان در این رابطه به اجمال اشاره شده است<ref>ر.ک: دیباچه، ص13- 16</ref>. در پیشگفتار نیز مطالبی پیرامون وحدت، همسبتگی و الفت میان امت از منظر قرآن و سیره پیامبر اکرم(ص) مطرح شده و ضمن اشاره به دیدگاههای مختلف درباره تکفیر مسلمانان، به اختصار به مباحث کتاب اشاره شده است<ref>ر.ک: پیشگفتار، ص 35- 41</ref>.<br />
<br />
فصل اول با عنوان دست مایههای تکفیر، مفاهیم لغوی و اصطلاحی و شرعی «اسلام» و «ایمان» و «کفر» بررسی شده است <ref>متن کتاب، ص43- 59</ref>. همچنین به مفهوم تصدیق و جایگاه آن در حقیقت ایمان پرداخته شده و ادله عدم دخالت تصدیق در ایمان نقد و بررسی شده است. به دنبال آن، موضوع تاثیر عمل در مفهوم ایمان مطرح شده و در این راستا به دو نظریه مبنی بر رکن بودن عمل و رکن نبودن آن در ایمان به همراه دلایل هریک از نظریهها و نقدهایی که بر آنها وارد شده اشاره شده است<ref>ر.ک: متن کتاب، ص59- 75</ref>. لزوم التزام به مقتضای ایمان، زیادت و نقصان در ایمان و مسائل مرتبط با آن، تاثیر اقرار به شهادتین در ترتب آثار اسلام و ایمان، اجتماع نفی ایمان با اسلام با تکیه بر آیات روایات و... از دیگر مباحث مطرح شده است<ref> ر.ک: همان، ص75- 92</ref>. نویسنده در بحثی به ارکان اسلام و ایمان که شامل اقرار به توحید، نبوت پیامبر اسلام(ص) و اقرار به معاد میشود، پرداخته است<ref>ر.ک: همان، ص 92- 97</ref>. یکی از مباحث مهم این فصل، بررسی مفهوم کفر در لغت و در اصطلاح است که از دیدگاه علمای مختلف بیان شده است. همچنین کفر به دو بخش «کفر اکبر» و «کفر اصغر» تقسیم شده است و معیارهای تشخیص و آثار هر کدام بررسی شده است<ref> ر.ک: همان، ص99- 118</ref>. نویسنده تقسیم دیگری را برای کفر به لحاظ اطلاق و تعیین ذکر کرده و از میزان در کفر به مبدا و معاد سخن به میان آورده است. وی در این راستا نخست به مساله مخالف با حکم نقلی و شرعی پرداخته و نظر علماء را در مورد آن گفته سپس به مخالفت با حکم عقلی و ضروری و... اشاره کرده است. در ادامه به بررسی اختلافنظرها درباره «انکار ضروری» به عنوان یکی از دلایل کفر پرداخته شده و اقوال مختلفی نظیر قول به سبب مستقل یا عدم سببیت مستقل و قول به تفصیل را ذکر گردیده است<ref>ر.ک: همان، ص118 - 129</ref>.<br />
<br />
فصل دوم درباره تکفیر از دیدگاه قرآن، روایات، صحابه و اندیشمندان اسلامی است. این فصل با تبیین مفهوم تکفیر و اصل «عدم تکفیر» آغاز میشود و لزوم احتیاط شدید در این امر توسط شارع مقدس گوشزد شده است. تأکید شده است که علمای اسلام به احتیاط در مسئله تکفیر پایبند بودهاند و همچنین وجوب تفحص و عدم سرعت در تکفیر را بیان کردهاند<ref> ر.ک: همان، ص131- 143</ref>. در ادامه، دیدگاه قرآن و روایات درباره تکفیر بررسی شده است که شامل آیاتی میشود که بر اصل عدم تکفیر دلالت دارند، مانند آیاتی که بر اساس ظاهر ایمان به اسلام حکم میکنند<ref>ر.ک: همان، ص143- 151</ref>. دیدگاه صحابه درباره تکفیر از دیگر مطالب است که نویسنده در آن به سخنان برخی از صحابه نظیر جابر بن عبد الله انصای، انس بن مالک و همچنین سیره حضرت علی (ع) استشهاد کرده و در ادامه دیدگاه علمای سلف نظیر ابن سیرین(م 110ق)، ابن ابی لیلی (م 148ق) و دیگر عالمان اهل سنت را مطرح کرده است<ref>ر.ک: همان، ص151- 160</ref>. در این فصل همچنین به تفصیل به دیدگاه اندیشمندان اسلامی شیعه و سنی از اوایل قرن چهارم تا آخر قرن چهاردهم هجری قمری در مورد تکفیر پرداخته شده و ضمن اشاره به سخنان بسیاری از عالمان فریقین در این خصوص، خودداری آنان از تکفیر اهل قبله به دلیل ارتکاب گناه کبیره یا اختلافات کلامی گزارش شده است<ref> ر.ک: همان، ص160</ref>. همچنین در پایان فصل به اجماع فقها و متکلمان درباره عدم جواز تکفیر اهل قبله اشاره شده است<ref> ر.ک: همان، ص 242</ref>.<br />
<br />
فصل سوم به راههای علاج تکفیر افراطی و خطرات و پیامدهای تکفیر اختصاص یافته است. در این فصل به اموری به عنوان راه حل برای افراطیگری و تندروی اشاره شده است. شناخت هر مذهب از منابع آن، حسن ظن به دیگران، حکم نکردن به لوازم اعتقادات دیگران همچنین حکم بر اساس ظاهر افراد<ref>ر.ک: همان، ص243- 266 </ref> و ....از جمله این امور است. در ادامه به عوامل تندروی و غلو در دین و مذهب مانند تعصب در رأی، محور قرار دادن اشخاص، تقلید کورکورانه ناشی از تعصب و دست برنداشتن از سوابق فکری و.... اشاره شده است <ref>ر.ک: همان، ص285- 294</ref>. همچنین در این فصل به پیامدها و خطرات ناشی از تکفیر و افراطیگری از جمله تضعیف وحدت مسلمانان، کشتن انسانها به نام دین، طعن در امت اسلامی و تخریب چهره اسلام و.... پرداخته شده و به دنبال آن از دیدگاه سلف درباره تکفیر اهل قبله سخن به میان آمده است<ref> ر.ک: همان، ص294 – 302</ref>. موانع تکفیر از دیگر مباحث فصل است که در آن دیدگاه علمای اهل سنت در مورد موانع تکفیر بررسی شده است<ref> ر.ک: همان، ص303- 317</ref>.<br />
<br />
فصل چهارم با عنوان موارد اتفاق و اختلاف بر تکفیر در مذاهب اسلامی به تفکیک مواردی میپردازد که در مورد تکفیر بر آنها اتفاق وجود دارد یا مورد اختلاف هستند. نویسنده نخست موارد اتفاق بر تکفیر شامل منکر الوهیت خدا و توحید و رسالت، منکر ضروری دین دشنام دادن به پیامبر و اهل بیت، و ... را مورد بررسی قرار داده<ref> ر.ک: همان، ص335- 344</ref> سپس به موارد اختلاف بر تکفیر نظیر تکفیر معتقدان به خلق قرآن یا تحریف قرآن، و مهمتر از همه، حکم تکفیر «مرتکب گناه کبیره» که عمده نزاعهای تاریخی بر سر این موضوع بوده است، اشاره کرده و نظر خوارج و اقوال و ادله علمای مذاهب مختلف اسلامی درباره مرتکب کبیره بررسی شده است<ref>ر.ک: همان، ص345- 364</ref> همچنین به موارد اختلافی دیگری در تکفیر تا آخر فصل اشاره شده است.<br />
<br />
فصل پنجم با عنوان «ترور، اغتیال و اعتدال»، به بررسی دقیق و فقهی مفاهیم خشونتبار مرتبط با پدیده تکفیر میپردازد. در مفهومشناسی در این بخش، ابتدا مفهوم «ارهاب و ترور» تعریف میشود و پس از آن، مفهوم «اغتیال» و «فتک»مورد بررسی قرار میگیرد<ref>ر.ک: همان، ص439- 442</ref>. همچنین، فتاوای مرتبط با این موضوعات در این قسمت ذکر شده است. در بخشی از این فصل، نویسنده با استناد به آیات قرآن، روایات اهل سنت، و روایات اهل بیت(ع) و همچنین بررسی شواهد تاریخی، به تحلیل حکم ترور و آدمکشی از دیدگاه شرع پرداخته است<ref>ر.ک: همان، ص443- 459</ref>. در ادامه، دیدگاههای علمای بزرگ اسلام در مورد تروریسم و ترور ارائه شده است. در این راستا، نظرات اندیشمندانی از اهل سنت و شیعه چون حسن بصری (متوفی ۱۱۰ق)، امام ابوبکر آجری (متوفی ٣٦٠ق)، ابن منده (متوفی ٣٩٥ق)، ماوردی (متوفی ٤٥٠ق) و شیخ طوسی (متوفی ٤٦٠ق) تا مفسران متأخر مانند جلالالدین سیوطی (متوفی ٩١١ق) و خطیب شربینی (متوفی ٩٧٧ق) و... بررسی شده است<ref>ر.ک: همان، ص463- 474</ref>. بخشی از مباحث این فصل به مساله اعتدال اختصاص یافته است. نویسنده نخست اعتدال را ازمنظر قرآن کریم و حدیث مورد بررسی قرار داده، سپس به اعتدال اسلام در تاریخ اشاره کرده و نمونههای از سیره پیامبر(ص) و اقدام عملی ایشان را در مواجهه با افکار خشونتآمیز و تکفیری ذکر کرده است. اعتدال اسلام از نگاه مستشرقانی مانند گوستاولبون باضافه اعتدال دین اسلام از نگاه اندیشمندان اسلامی همچون ابوحامد غزالی(م 505ق)، صدرالشریعه(م 747ق)، شاطبی(790ق) و....مباحث پایانی کتاب است<ref>ر.ک: همان، ص475- 488</ref>.<br />
<br />
<br />
==پانویس==<br />
<references /><br />
<br />
==منابع مقاله==<br />
مقدمه و متن کتاب.<br />
<br />
<br />
==وابستهها==<br />
{{وابستهها}}<br />
<br />
[[رده:کتابشناسی]]<br />
[[رده:اسلام، عرفان، غیره]]<br />
[[رده:کلام و عقاید]]<br />
[[رده:مباحث خاص کلامی]]<br />
[[رده:ایمان]]<br />
<br />
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]<br />
[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ دی 1404 توسط عباس مکرمی]]<br />
[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ دی 1404 توسط فاضل گرنه زاده]]</div>A-esmaeili