تصحیح و شرح مرزبان‌نامه سعدالدین وراوینی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Hbaghizadeh: جایگزینی متن - 'فارسي' به 'فارسی'

2025-11-06T06:12:34Z

جایگزینی متن - 'فارسي' به 'فارسی'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۲
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	\| زبان =		\| زبان =
	\| کد کنگره =‏1398 4م / 5198 PIR		\| کد کنگره =‏1398 4م / 5198 PIR
	\| موضوع = نثر ~~فارسي~~ - قرن 7ق.		\| موضوع = نثر فارسی - قرن 7ق.
	نثر ~~فارسي~~ - قرن 7ق. - تاريخ و نقد		نثر فارسی - قرن 7ق. - تاريخ و نقد
	سعدالدين وراويني، قرن 7ق. مرزبان‌نامه -- نقد و تفسير		سعدالدين وراويني، قرن 7ق. مرزبان‌نامه -- نقد و تفسير

Hbaghizadeh: جایگزینی متن - 'هـ' به 'ه'

2025-10-29T17:06:36Z

جایگزینی متن - 'هـ' به 'ه'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۳۶
خط ۳۸:		خط ۳۸:
	مرزبان‌نامه، کتابی تعلیمی و تمثیلی است که بیشتر داستان‌های آن، از زبان جانواران بیان شده است. مشهور است که مرزبان‌نامه را اسپهبد مرزبان بن رستم بن شروین، از ملوک آل‌باوند، در اواخر قرن چهارم، به زبان طبری نوشته بود؛ اما برخی معتقد‌اند که [[ملطیوی، محمد غازی\|ملطیوی]]، برخلاف [[سعدالدین وراوینی]]، به این که اصل کتاب به طبری یا پهلوی بوده، اشاره نکرده است؛ پس نمی‌توان گفت که این کتاب، به زبان طبری نوشته شده؛ بلکه اصل کتاب، مربوط به طبرستان و نویسنده‌ای طبری است که به فارسی کهن نزدیک به پهلوی اشکانی بوده است.		مرزبان‌نامه، کتابی تعلیمی و تمثیلی است که بیشتر داستان‌های آن، از زبان جانواران بیان شده است. مشهور است که مرزبان‌نامه را اسپهبد مرزبان بن رستم بن شروین، از ملوک آل‌باوند، در اواخر قرن چهارم، به زبان طبری نوشته بود؛ اما برخی معتقد‌اند که [[ملطیوی، محمد غازی\|ملطیوی]]، برخلاف [[سعدالدین وراوینی]]، به این که اصل کتاب به طبری یا پهلوی بوده، اشاره نکرده است؛ پس نمی‌توان گفت که این کتاب، به زبان طبری نوشته شده؛ بلکه اصل کتاب، مربوط به طبرستان و نویسنده‌ای طبری است که به فارسی کهن نزدیک به پهلوی اشکانی بوده است.

	قدیم‌ترین جایی که از این کتاب یاده شده، قابوس‌نامۀ عنصرالمعالی کیکاووس، تألیف سال 475 هـ.ق است. او در ذکر «تخمه و تیرۀ» فرزندش می‌گوید: «جدۀ تو، مادرم ملک‌زاده مرزبان بن رستم بن شروین‌دخت بوده که مصنف کتاب مرزبان‌نامه بود».		قدیم‌ترین جایی که از این کتاب یاده شده، قابوس‌نامۀ عنصرالمعالی کیکاووس، تألیف سال 475 ه.ق است. او در ذکر «تخمه و تیرۀ» فرزندش می‌گوید: «جدۀ تو، مادرم ملک‌زاده مرزبان بن رستم بن شروین‌دخت بوده که مصنف کتاب مرزبان‌نامه بود».

	این کتاب، در حدود دو قرن بعد از تألیف در اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم، دو بار از طبری، به پارسی مزین و مصنوع ترجمه شد. نخست، به وسیلۀ [[ملطیوی، محمد غازی\|محمد بن غازی ملطیوی]] و دیگر بار، به دست سعدالدین وراوینی.		این کتاب، در حدود دو قرن بعد از تألیف در اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم، دو بار از طبری، به پارسی مزین و مصنوع ترجمه شد. نخست، به وسیلۀ [[ملطیوی، محمد غازی\|محمد بن غازی ملطیوی]] و دیگر بار، به دست سعدالدین وراوینی.
خط ۵۶:		خط ۵۶:
	نسخه‌های مورد استفاده عبارتند از:		نسخه‌های مورد استفاده عبارتند از:

	#نسخۀ الف: متن اصلی این تصحیح، براساس نسخه‌ای است که در 22 شوال سال 742 هـ.ق محسن بن محمد بن محمد بن محمود ابی‌العباس الیزدی، در 218 برگ 15 سطری، به خط نسخ، کتابت کرده است. این نسخه را مجتبی مینوی، برای دانشگاه تهران عکس‌برداری نموده که میکروفیلم آن، در کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران به شمارۀ 153 نگه‌داری می‌شود و اصل آن در کتابخانۀ اونیورسیته در استانبول ترکیه، به شمارۀ 686 موجود است.		#نسخۀ الف: متن اصلی این تصحیح، براساس نسخه‌ای است که در 22 شوال سال 742 ه.ق محسن بن محمد بن محمد بن محمود ابی‌العباس الیزدی، در 218 برگ 15 سطری، به خط نسخ، کتابت کرده است. این نسخه را مجتبی مینوی، برای دانشگاه تهران عکس‌برداری نموده که میکروفیلم آن، در کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران به شمارۀ 153 نگه‌داری می‌شود و اصل آن در کتابخانۀ اونیورسیته در استانبول ترکیه، به شمارۀ 686 موجود است.
	#نسخۀ ب: این نسخه، متعلق به نیمۀ جمادی‌الآخر سال 745 در 134 برگ 21 سطری است که به شمارۀ 13208 در کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی در قم نگه‌داری می‌شود. خط آن، نستعلیق است و در مورادی افتادگی‌هایی دارد؛ از جمله در آغاز کتاب، مقدمه، جز پنج سطر آخر، افتاده است و کتاب با فهرست باب‌های آغاز می‌گردد.		#نسخۀ ب: این نسخه، متعلق به نیمۀ جمادی‌الآخر سال 745 در 134 برگ 21 سطری است که به شمارۀ 13208 در کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی در قم نگه‌داری می‌شود. خط آن، نستعلیق است و در مورادی افتادگی‌هایی دارد؛ از جمله در آغاز کتاب، مقدمه، جز پنج سطر آخر، افتاده است و کتاب با فهرست باب‌های آغاز می‌گردد.
	#نسخۀ ج: این نسخه، کتابت شده به سال 762 و در 127 برگ 21 سطری و به خط نسخ است و متعلق به موزۀ بریتانیا به شمارۀ 6476 می‌باشد. میکروفیلم آن، در کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران، به شمارۀ 713 موجود است. این نسخه اساس کار محمد قزوینی در تصحیح مرزبان‌نامه بوده است.		#نسخۀ ج: این نسخه، کتابت شده به سال 762 و در 127 برگ 21 سطری و به خط نسخ است و متعلق به موزۀ بریتانیا به شمارۀ 6476 می‌باشد. میکروفیلم آن، در کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران، به شمارۀ 713 موجود است. این نسخه اساس کار محمد قزوینی در تصحیح مرزبان‌نامه بوده است.

Hbaghizadeh: جایگزینی متن - ' .' به '.'

2025-04-12T13:29:08Z

جایگزینی متن - ' .' به '.'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۵۹
خط ۴۶:		خط ۴۶:
	ماجرای نوشتن کتاب، با نظر به باب اول مرزبان‌نامۀ وراوینی چنین است: پدر مرزبان، پنج پسر داشت. پس از مرگ پدر، پسر بزرگ، جانشین پدر گردید؛ ولی بعد از مدتی، حسادت و اختلاف برادران دیگر در طلب پادشاهی، موجب شد مرزبان که از همه فاضل‌تر بود و نمی‌خواست در این اختلاف‌ها شرکت کند، تصمیم به سفر گیرد. جمعی از بزرگان، از او درخواست کردند چون قصر سفر دارد، کتابی بنویسد که در دنیا و آخرت، از مطالب آن استفاده کنند. مرزبان، پذیرش خواستۀ آنها را به اذن و فرمان شاه موکول گردانید. شاه، پس از مشورت با وزیر خود و اعلام موافقت وزیر با رفتن ملک‌زاده و مخالف او با نوشتن چنین کتابی، سرانجام پیشنهاد وزیر را می‌پذیرد که کتاب، در حضور وزیر نوشته شود تا مورد بررسی او قرار گیرد. فردای آن روز، ملک‌زاده مرزبان، در جلسه‌ای با حضور شاه و بزرگان، از کار خود سخن می‌گوید و ضمن اشاره به بی‌عدالتی گماشتگان شاه، او را نصیحت می‌کند و حین پاسخ به شبهات وزیر، با بیان داستان‌هایی، نیت نیک خود را ابراز می‌دارد و نوشتن کتاب را آغاز می‌کند.		ماجرای نوشتن کتاب، با نظر به باب اول مرزبان‌نامۀ وراوینی چنین است: پدر مرزبان، پنج پسر داشت. پس از مرگ پدر، پسر بزرگ، جانشین پدر گردید؛ ولی بعد از مدتی، حسادت و اختلاف برادران دیگر در طلب پادشاهی، موجب شد مرزبان که از همه فاضل‌تر بود و نمی‌خواست در این اختلاف‌ها شرکت کند، تصمیم به سفر گیرد. جمعی از بزرگان، از او درخواست کردند چون قصر سفر دارد، کتابی بنویسد که در دنیا و آخرت، از مطالب آن استفاده کنند. مرزبان، پذیرش خواستۀ آنها را به اذن و فرمان شاه موکول گردانید. شاه، پس از مشورت با وزیر خود و اعلام موافقت وزیر با رفتن ملک‌زاده و مخالف او با نوشتن چنین کتابی، سرانجام پیشنهاد وزیر را می‌پذیرد که کتاب، در حضور وزیر نوشته شود تا مورد بررسی او قرار گیرد. فردای آن روز، ملک‌زاده مرزبان، در جلسه‌ای با حضور شاه و بزرگان، از کار خود سخن می‌گوید و ضمن اشاره به بی‌عدالتی گماشتگان شاه، او را نصیحت می‌کند و حین پاسخ به شبهات وزیر، با بیان داستان‌هایی، نیت نیک خود را ابراز می‌دارد و نوشتن کتاب را آغاز می‌کند.

	چند سال پس از [[ملطیوی، محمد غازی\|ملطیوی]]، [[سعدالدین وراوینی]]، بی‌آنکه از تألیف [[روضة العقول]] خبر داشته باشد، ترجمه و تهذیب [[مرزبان‌نامه]] را به نگارش درآورد. او همان‌گونه که خود در مقدمۀ [[مرزبان‌نامه]] اشاره کرده است، از جوانی تا زمان تحریر مرزبان‌نامه، یعنی در ایام کهولتش، مشغول کارهای ادبی و جلوه‌دادن کتاب‌های حکایت بر اهل بصیرت بوده است. کتاب‌هایی همچون [[کلیله و دمنه\|کلیله]]، [[سندبادنامه]]، مقامۀ حمیدی، عتبۀ کتبه و ... .		چند سال پس از [[ملطیوی، محمد غازی\|ملطیوی]]، [[سعدالدین وراوینی]]، بی‌آنکه از تألیف [[روضة العقول]] خبر داشته باشد، ترجمه و تهذیب [[مرزبان‌نامه]] را به نگارش درآورد. او همان‌گونه که خود در مقدمۀ [[مرزبان‌نامه]] اشاره کرده است، از جوانی تا زمان تحریر مرزبان‌نامه، یعنی در ایام کهولتش، مشغول کارهای ادبی و جلوه‌دادن کتاب‌های حکایت بر اهل بصیرت بوده است. کتاب‌هایی همچون [[کلیله و دمنه\|کلیله]]، [[سندبادنامه]]، مقامۀ حمیدی، عتبۀ کتبه و....

	از زندگی [[وراوینی]]، اطلاع زیادی در دست نیست و تاریخ دقیق تهذیب مرزبان‌نامه هم معلوم نمی‌باشد؛ ولی «مسلماً بین سال‌های 607 ـ622 اتفاق افتاده است؛ زیرا او در آخرین باب از کتاب خود نام «پادشاه بنی آدم اتابک اعظم، مظفر‌الدنیا و الدین، ازبک بن محمد بن ایلدُگُز «و وزیر او «خواجۀ جهان، ربیب‌الدنیا والدین، معین‌الاسلام والمسلین، ابوالقاسم هارون بن علی» را آورده است و چون اتابک ازبک از 607 تا 622 سلطنت کرده، پس تاریخ ترجمۀ مرزبان‌نامه، در همین سنین بوده است و از آنکه وراوینی، بنابر تصریح خود، هنگام تهذیب مرزبان‌نامه در «ایام البیض کهولت» بود، بنابرانی، باید ولادت او، در اواسط قرن ششم اتفاق افتاده باشد.		از زندگی [[وراوینی]]، اطلاع زیادی در دست نیست و تاریخ دقیق تهذیب مرزبان‌نامه هم معلوم نمی‌باشد؛ ولی «مسلماً بین سال‌های 607 ـ622 اتفاق افتاده است؛ زیرا او در آخرین باب از کتاب خود نام «پادشاه بنی آدم اتابک اعظم، مظفر‌الدنیا و الدین، ازبک بن محمد بن ایلدُگُز «و وزیر او «خواجۀ جهان، ربیب‌الدنیا والدین، معین‌الاسلام والمسلین، ابوالقاسم هارون بن علی» را آورده است و چون اتابک ازبک از 607 تا 622 سلطنت کرده، پس تاریخ ترجمۀ مرزبان‌نامه، در همین سنین بوده است و از آنکه وراوینی، بنابر تصریح خود، هنگام تهذیب مرزبان‌نامه در «ایام البیض کهولت» بود، بنابرانی، باید ولادت او، در اواسط قرن ششم اتفاق افتاده باشد.

Hbaghizadeh در ‏۱۵ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۰۶

2025-02-15T21:06:21Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۳۶
خط ۵:		خط ۵:
	\|پدیدآورندگان		\|پدیدآورندگان
	\| پدیدآوران =		\| پدیدآوران =
			[[س‍ع‍دال‍دي‍ن‌ وراوي‍ن‍ي‌]] (نویسنده)
	[[کرباسی، عفت]] (نویسنده)		[[کرباسی، عفت]] (نویسنده)
	[[برزگر خالقی، محمدرضا]] (نویسنده)		[[برزگر خالقی، محمدرضا]] (نویسنده)
	\|زبان		\|زبان
	\| زبان =		\| زبان =
	\| کد کنگره =‏		\| کد کنگره =‏1398 4م / 5198 PIR
	\| موضوع =		\| موضوع = نثر فارسي - قرن 7ق.
			نثر فارسي - قرن 7ق. - تاريخ و نقد
			سعدالدين وراويني، قرن 7ق. مرزبان‌نامه -- نقد و تفسير

	\|ناشر		\|ناشر
	\| ناشر =زوار		\| ناشر =زوار
خط ۱۶:		خط ۲۰:
	\| سال نشر =1398		\| سال نشر =1398

	\| کد اتوماسیون =~~AUTOMATIONCODE.....AUTOMATIONCODE~~		\| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE152368AUTOMATIONCODE
	\| چاپ =		\| چاپ =
	\| شابک =5ـ559ـ401ـ964ـ978		\| شابک =5ـ559ـ401ـ964ـ978
خط ۶۹:		خط ۷۳:

	[[رده:کتاب‌شناسی]]		[[رده:کتاب‌شناسی]]

			[[رده:زبان‌شناسی، علم زبان]]

			[[رده:زبان و ادبیات شرقی (آسیایی)]]

			[[رده:زبان و ادبیات فارسی]]

			[[رده:زبانها و ادبیات ایرانی]]
	[[رده:مقالات(بهمن) باقی زاده]]		[[رده:مقالات(بهمن) باقی زاده]]
	[[رده:مقالات بازبینی ~~نشده2]]~~		[[رده:مقالات بازبینی شده2 اسفند 1403]]
	~~[[رده:فاقد اتوماسیون~~]]

Hbaghizadeh در ‏۱۵ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۵۶

2025-02-15T20:56:19Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۲۶
خط ۲۶:		خط ۲۶:
	\| پیش از =		\| پیش از =
	}}		}}
	'''تصحیح و شرح مرزبان‌نامه سعدالدین وراوینی (براساس کهن‌ترین نسخه‌های به دست آمده همراه با مقدمه، شرح مشکلات، ترجمۀ شعرها و عبارت‌های عربی و فهرست‌های چهل‌وسه‌گانه)''' تألیف عفت ~~کرباسی،~~ محمدرضا برزگر ~~خالقی،~~ مرزبان‌نامه، کتابی تعلیمی و تمثیلی است که بیشتر داستان‌های آن، از زبان جانواران بیان شده است. مشهور است که مرزبان‌نامه را اسپهبد مرزبان بن رستم بن شروین، از ملوک آل‌باوند، در اواخر قرن چهارم، به زبان طبری نوشته بود؛ اما برخی معتقد‌اند که ملطیوی، برخلاف سعدالدین وراوینی، به این که اصل کتاب به طبری یا پهلوی بوده، اشاره نکرده است؛ پس نمی‌توان گفت که این کتاب، به زبان طبری نوشته شده؛ بلکه اصل کتاب، مربوط به طبرستان و نویسنده‌ای طبری است که به فارسی کهن نزدیک به پهلوی اشکانی بوده است.		'''تصحیح و شرح مرزبان‌نامه سعدالدین وراوینی (براساس کهن‌ترین نسخه‌های به دست آمده همراه با مقدمه، شرح مشکلات، ترجمۀ شعرها و عبارت‌های عربی و فهرست‌های چهل‌وسه‌گانه)''' تألیف [[کرباسی، عفت\|عفت کرباسی]]، [[برزگر خالقی، محمدرضا\|محمدرضا برزگر خالقی]]، مرزبان‌نامه، کتابی تعلیمی و تمثیلی است که بیشتر داستان‌های آن، از زبان جانواران بیان شده است. مشهور است که مرزبان‌نامه را اسپهبد مرزبان بن رستم بن شروین، از ملوک آل‌باوند، در اواخر قرن چهارم، به زبان طبری نوشته بود؛ اما برخی معتقد‌اند که [[ملطیوی، محمد غازی\|ملطیوی]]، برخلاف سعدالدین وراوینی، به این که اصل کتاب به طبری یا پهلوی بوده، اشاره نکرده است؛ پس نمی‌توان گفت که این کتاب، به زبان طبری نوشته شده؛ بلکه اصل کتاب، مربوط به طبرستان و نویسنده‌ای طبری است که به فارسی کهن نزدیک به پهلوی اشکانی بوده است.

	==ساختار==		==ساختار==
خط ۳۲:		خط ۳۲:

	==گزارش کتاب==		==گزارش کتاب==
	مرزبان‌نامه، کتابی تعلیمی و تمثیلی است که بیشتر داستان‌های آن، از زبان جانواران بیان شده است. مشهور است که مرزبان‌نامه را اسپهبد مرزبان بن رستم بن شروین، از ملوک آل‌باوند، در اواخر قرن چهارم، به زبان طبری نوشته بود؛ اما برخی معتقد‌اند که ملطیوی، برخلاف سعدالدین ~~وراوینی،~~ به این که اصل کتاب به طبری یا پهلوی بوده، اشاره نکرده است؛ پس نمی‌توان گفت که این کتاب، به زبان طبری نوشته شده؛ بلکه اصل کتاب، مربوط به طبرستان و نویسنده‌ای طبری است که به فارسی کهن نزدیک به پهلوی اشکانی بوده است.		مرزبان‌نامه، کتابی تعلیمی و تمثیلی است که بیشتر داستان‌های آن، از زبان جانواران بیان شده است. مشهور است که مرزبان‌نامه را اسپهبد مرزبان بن رستم بن شروین، از ملوک آل‌باوند، در اواخر قرن چهارم، به زبان طبری نوشته بود؛ اما برخی معتقد‌اند که [[ملطیوی، محمد غازی\|ملطیوی]]، برخلاف [[سعدالدین وراوینی]]، به این که اصل کتاب به طبری یا پهلوی بوده، اشاره نکرده است؛ پس نمی‌توان گفت که این کتاب، به زبان طبری نوشته شده؛ بلکه اصل کتاب، مربوط به طبرستان و نویسنده‌ای طبری است که به فارسی کهن نزدیک به پهلوی اشکانی بوده است.

	قدیم‌ترین جایی که از این کتاب یاده شده، قابوس‌نامۀ عنصرالمعالی کیکاووس، تألیف سال 475 هـ.ق است. او در ذکر «تخمه و تیرۀ» فرزندش می‌گوید: «جدۀ تو، مادرم ملک‌زاده مرزبان بن رستم بن شروین‌دخت بوده که مصنف کتاب مرزبان‌نامه بود».		قدیم‌ترین جایی که از این کتاب یاده شده، قابوس‌نامۀ عنصرالمعالی کیکاووس، تألیف سال 475 هـ.ق است. او در ذکر «تخمه و تیرۀ» فرزندش می‌گوید: «جدۀ تو، مادرم ملک‌زاده مرزبان بن رستم بن شروین‌دخت بوده که مصنف کتاب مرزبان‌نامه بود».

	این کتاب، در حدود دو قرن بعد از تألیف در اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم، دو بار از طبری، به پارسی مزین و مصنوع ترجمه شد. نخست، به وسیلۀ محمد بن غازی ملطیوی و دیگر بار، به دست سعدالدین وراوینی.		این کتاب، در حدود دو قرن بعد از تألیف در اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم، دو بار از طبری، به پارسی مزین و مصنوع ترجمه شد. نخست، به وسیلۀ [[ملطیوی، محمد غازی\|محمد بن غازی ملطیوی]] و دیگر بار، به دست سعدالدین وراوینی.

	اصل طبری مرزبان‌نامه، از بین رفته است. وجود کتاب‌هایی به زبان‌های محلی آن عصر، گواهی است بر اینکه زبان دری یا فارسی، وضعی را که در سده‌های بعد به دست آورد ـ و بر اثر برتری سیاسی سامانیان و عوامل تاریخی دیگر، در نبرد زندگی بر دیگر لهجه‌های ایرانی، فایق آمده، زبان عمومی و رسمی شد ـ نداشته است.		اصل طبری مرزبان‌نامه، از بین رفته است. وجود کتاب‌هایی به زبان‌های محلی آن عصر، گواهی است بر اینکه زبان دری یا فارسی، وضعی را که در سده‌های بعد به دست آورد ـ و بر اثر برتری سیاسی سامانیان و عوامل تاریخی دیگر، در نبرد زندگی بر دیگر لهجه‌های ایرانی، فایق آمده، زبان عمومی و رسمی شد ـ نداشته است.
خط ۴۲:		خط ۴۲:
	ماجرای نوشتن کتاب، با نظر به باب اول مرزبان‌نامۀ وراوینی چنین است: پدر مرزبان، پنج پسر داشت. پس از مرگ پدر، پسر بزرگ، جانشین پدر گردید؛ ولی بعد از مدتی، حسادت و اختلاف برادران دیگر در طلب پادشاهی، موجب شد مرزبان که از همه فاضل‌تر بود و نمی‌خواست در این اختلاف‌ها شرکت کند، تصمیم به سفر گیرد. جمعی از بزرگان، از او درخواست کردند چون قصر سفر دارد، کتابی بنویسد که در دنیا و آخرت، از مطالب آن استفاده کنند. مرزبان، پذیرش خواستۀ آنها را به اذن و فرمان شاه موکول گردانید. شاه، پس از مشورت با وزیر خود و اعلام موافقت وزیر با رفتن ملک‌زاده و مخالف او با نوشتن چنین کتابی، سرانجام پیشنهاد وزیر را می‌پذیرد که کتاب، در حضور وزیر نوشته شود تا مورد بررسی او قرار گیرد. فردای آن روز، ملک‌زاده مرزبان، در جلسه‌ای با حضور شاه و بزرگان، از کار خود سخن می‌گوید و ضمن اشاره به بی‌عدالتی گماشتگان شاه، او را نصیحت می‌کند و حین پاسخ به شبهات وزیر، با بیان داستان‌هایی، نیت نیک خود را ابراز می‌دارد و نوشتن کتاب را آغاز می‌کند.		ماجرای نوشتن کتاب، با نظر به باب اول مرزبان‌نامۀ وراوینی چنین است: پدر مرزبان، پنج پسر داشت. پس از مرگ پدر، پسر بزرگ، جانشین پدر گردید؛ ولی بعد از مدتی، حسادت و اختلاف برادران دیگر در طلب پادشاهی، موجب شد مرزبان که از همه فاضل‌تر بود و نمی‌خواست در این اختلاف‌ها شرکت کند، تصمیم به سفر گیرد. جمعی از بزرگان، از او درخواست کردند چون قصر سفر دارد، کتابی بنویسد که در دنیا و آخرت، از مطالب آن استفاده کنند. مرزبان، پذیرش خواستۀ آنها را به اذن و فرمان شاه موکول گردانید. شاه، پس از مشورت با وزیر خود و اعلام موافقت وزیر با رفتن ملک‌زاده و مخالف او با نوشتن چنین کتابی، سرانجام پیشنهاد وزیر را می‌پذیرد که کتاب، در حضور وزیر نوشته شود تا مورد بررسی او قرار گیرد. فردای آن روز، ملک‌زاده مرزبان، در جلسه‌ای با حضور شاه و بزرگان، از کار خود سخن می‌گوید و ضمن اشاره به بی‌عدالتی گماشتگان شاه، او را نصیحت می‌کند و حین پاسخ به شبهات وزیر، با بیان داستان‌هایی، نیت نیک خود را ابراز می‌دارد و نوشتن کتاب را آغاز می‌کند.

	چند سال پس از ملطیوی، سعدالدین ~~وراوینی،~~ بی‌آنکه از تألیف ~~روضۀ‌العقول~~ خبر داشته باشد، ترجمه و تهذیب مرزبان‌نامه را به نگارش درآورد. او همان‌گونه که خود در مقدمۀ مرزبان‌نامه اشاره کرده است، از جوانی تا زمان تحریر مرزبان‌نامه، یعنی در ایام کهولتش، مشغول کارهای ادبی و جلوه‌دادن کتاب‌های حکایت بر اهل بصیرت بوده است. کتاب‌هایی همچون ~~کلیله، سندبادنامه،~~ مقامۀ حمیدی، عتبۀ کتبه و ... .		چند سال پس از [[ملطیوی، محمد غازی\|ملطیوی]]، [[سعدالدین وراوینی]]، بی‌آنکه از تألیف [[روضة العقول]] خبر داشته باشد، ترجمه و تهذیب [[مرزبان‌نامه]] را به نگارش درآورد. او همان‌گونه که خود در مقدمۀ [[مرزبان‌نامه]] اشاره کرده است، از جوانی تا زمان تحریر مرزبان‌نامه، یعنی در ایام کهولتش، مشغول کارهای ادبی و جلوه‌دادن کتاب‌های حکایت بر اهل بصیرت بوده است. کتاب‌هایی همچون [[کلیله و دمنه\|کلیله]]، [[سندبادنامه]]، مقامۀ حمیدی، عتبۀ کتبه و ... .

	از زندگی ~~وراوینی،~~ اطلاع زیادی در دست نیست و تاریخ دقیق تهذیب مرزبان‌نامه هم معلوم نمی‌باشد؛ ولی «مسلماً بین سال‌های 607 ـ622 اتفاق افتاده است؛ زیرا او در آخرین باب از کتاب خود نام «پادشاه بنی آدم اتابک اعظم، مظفر‌الدنیا و الدین، ازبک بن محمد بن ایلدُگُز «و وزیر او «خواجۀ جهان، ربیب‌الدنیا والدین، معین‌الاسلام والمسلین، ابوالقاسم هارون بن علی» را آورده است و چون اتابک ازبک از 607 تا 622 سلطنت کرده، پس تاریخ ترجمۀ مرزبان‌نامه، در همین سنین بوده است و از آنکه وراوینی، بنابر تصریح خود، هنگام تهذیب مرزبان‌نامه در «ایام البیض کهولت» بود، بنابرانی، باید ولادت او، در اواسط قرن ششم اتفاق افتاده باشد.		از زندگی [[وراوینی]]، اطلاع زیادی در دست نیست و تاریخ دقیق تهذیب مرزبان‌نامه هم معلوم نمی‌باشد؛ ولی «مسلماً بین سال‌های 607 ـ622 اتفاق افتاده است؛ زیرا او در آخرین باب از کتاب خود نام «پادشاه بنی آدم اتابک اعظم، مظفر‌الدنیا و الدین، ازبک بن محمد بن ایلدُگُز «و وزیر او «خواجۀ جهان، ربیب‌الدنیا والدین، معین‌الاسلام والمسلین، ابوالقاسم هارون بن علی» را آورده است و چون اتابک ازبک از 607 تا 622 سلطنت کرده، پس تاریخ ترجمۀ مرزبان‌نامه، در همین سنین بوده است و از آنکه وراوینی، بنابر تصریح خود، هنگام تهذیب مرزبان‌نامه در «ایام البیض کهولت» بود، بنابرانی، باید ولادت او، در اواسط قرن ششم اتفاق افتاده باشد.

	~~وراوینی،~~ پس از پایان باب نهم، در ذیل‌الکتاب، با برتر دانستن کتاب خود از کلیله و دمنه، خصایص ویژۀ کتاب خود را چنین برشمرده است: «اول آنکه، از شوارد الفاظ و بوارد تازی‌های نامستعمل «کما تمُجُّهُ السَّمعُ و تأباهُ النَّفسُ» در او هیچ نتوان یافت. دوم آنکه، از امثال و شواهد اشعار تازی و پارسی که دیگران در کتب ایراد کرده‌اند، چنان محترز بوده که دامن سخن، به ثفل خاییده و مکیدۀ ایشان باز نیفتاد و الا علی سبیل الندرت، به گل‌های بوییده و دست‌مالیدۀ دیگران، اشتمام نکرده. سیم، یک موضوع را به عینه، در مواضع بسیار گفته‌ام و به وصف‌های گوناگون، جلوه‌گری چنان کرده که هیچ کلیمه‌ای ـ الا ماشاءالله ـ از سوابق کلمات، مکرر نگشته، و دیگر خاصیت‌های جزوی که بالغ‌نظران باریک‌بین را به وقت مطالعه، از دقایق آن معلوم شود».		[[وراوینی]]، پس از پایان باب نهم، در ذیل‌الکتاب، با برتر دانستن کتاب خود از کلیله و دمنه، خصایص ویژۀ کتاب خود را چنین برشمرده است: «اول آنکه، از شوارد الفاظ و بوارد تازی‌های نامستعمل «کما تمُجُّهُ السَّمعُ و تأباهُ النَّفسُ» در او هیچ نتوان یافت. دوم آنکه، از امثال و شواهد اشعار تازی و پارسی که دیگران در کتب ایراد کرده‌اند، چنان محترز بوده که دامن سخن، به ثفل خاییده و مکیدۀ ایشان باز نیفتاد و الا علی سبیل الندرت، به گل‌های بوییده و دست‌مالیدۀ دیگران، اشتمام نکرده. سیم، یک موضوع را به عینه، در مواضع بسیار گفته‌ام و به وصف‌های گوناگون، جلوه‌گری چنان کرده که هیچ کلیمه‌ای ـ الا ماشاءالله ـ از سوابق کلمات، مکرر نگشته، و دیگر خاصیت‌های جزوی که بالغ‌نظران باریک‌بین را به وقت مطالعه، از دقایق آن معلوم شود».

	ویژگی‌های سبکی، بلاغی و دستوری مرزبان‌نامه عبارتند از: 1. استناد به آیات و احادیث و سخنان بزرگان؛ 2. استفاده از اشعار عربی و فارسی؛ 3. استفاده از مثل‌های فارسی و عربی؛ 4. به کار بردن کلمات و ترکیبات و جملات عربی؛ 5. نکته‌های بلاغی مانند (کنایه، تشبیه، استعاره، سجع، تضاد، تضمین مزدوج، مراعات‌ نظیر، تلمیح)؛ 6. ویژگی‌های دستوری مانند (حذف فعل به قرینه، حذف شناسۀ فعل به قرینه، به کاربردن وجه مصدری، به کار بردن «ی» ماضی استمراری، به کار بردن جمع‌های مکسر عربی).		ویژگی‌های سبکی، بلاغی و دستوری مرزبان‌نامه عبارتند از: 1. استناد به آیات و احادیث و سخنان بزرگان؛ 2. استفاده از اشعار عربی و فارسی؛ 3. استفاده از مثل‌های فارسی و عربی؛ 4. به کار بردن کلمات و ترکیبات و جملات عربی؛ 5. نکته‌های بلاغی مانند (کنایه، تشبیه، استعاره، سجع، تضاد، تضمین مزدوج، مراعات‌ نظیر، تلمیح)؛ 6. ویژگی‌های دستوری مانند (حذف فعل به قرینه، حذف شناسۀ فعل به قرینه، به کاربردن وجه مصدری، به کار بردن «ی» ماضی استمراری، به کار بردن جمع‌های مکسر عربی).

Hbaghizadeh: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NURتصحیح و شرح مرزبان‌نامه سعدالدین وراوینیJ1.jpg | عنوان =تصحیح و شرح مرزبان‌نامه سعدالدین وراوینی | عنوان‌های دیگر = |پدیدآورندگان | پدیدآوران = کرباسی، عفت (نویسنده) برزگر خالقی، محمدرضا (نویسنده) |زبان | زبان = |...» ایجاد کرد

2025-02-12T10:15:52Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NURتصحیح و شرح مرزبان‌نامه سعدالدین وراوینیJ1.jpg | عنوان =تصحیح و شرح مرزبان‌نامه سعدالدین وراوینی | عنوان‌های دیگر = |پدیدآورندگان | پدیدآوران = کرباسی، عفت (نویسنده) برزگر خالقی، محمدرضا (نویسنده) |زبان | زبان = |...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{جعبه اطلاعات کتاب
| تصویر =NURتصحیح و شرح مرزبان‌نامه سعدالدین وراوینیJ1.jpg
| عنوان =تصحیح و شرح مرزبان‌نامه سعدالدین وراوینی
| عنوان‌های دیگر =
|پدیدآورندگان
| پدیدآوران =
[[کرباسی، عفت]] (نویسنده)
[[برزگر خالقی، محمدرضا]] (نویسنده)
|زبان
| زبان =
| کد کنگره =‏
| موضوع =
|ناشر
| ناشر =زوار
| مکان نشر =تهران
| سال نشر =1398

| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE.....AUTOMATIONCODE
| چاپ =
| شابک =5ـ559ـ401ـ964ـ978
| تعداد جلد =
| کتابخانۀ دیجیتال نور =
| کتابخوان همراه نور =
| کد پدیدآور =
| پس از =
| پیش از =
}}
'''تصحیح و شرح مرزبان‌نامه سعدالدین وراوینی (براساس کهن‌ترین نسخه‌های به دست آمده همراه با مقدمه، شرح مشکلات، ترجمۀ شعرها و عبارت‌های عربی و فهرست‌های چهل‌وسه‌گانه)''' تألیف عفت کرباسی، محمدرضا برزگر خالقی، مرزبان‌نامه، کتابی تعلیمی و تمثیلی است که بیشتر داستان‌های آن، از زبان جانواران بیان شده است. مشهور است که مرزبان‌نامه را اسپهبد مرزبان بن رستم بن شروین، از ملوک آل‌باوند، در اواخر قرن چهارم، به زبان طبری نوشته بود؛ اما برخی معتقد‌اند که ملطیوی، برخلاف سعدالدین وراوینی، به این که اصل کتاب به طبری یا پهلوی بوده، اشاره نکرده است؛ پس نمی‌توان گفت که این کتاب، به زبان طبری نوشته شده؛ بلکه اصل کتاب، مربوط به طبرستان و نویسنده‌ای طبری است که به فارسی کهن نزدیک به پهلوی اشکانی بوده است.

==ساختار==
این کتاب در نه باب تدوین شده است.

==گزارش کتاب==
مرزبان‌نامه، کتابی تعلیمی و تمثیلی است که بیشتر داستان‌های آن، از زبان جانواران بیان شده است. مشهور است که مرزبان‌نامه را اسپهبد مرزبان بن رستم بن شروین، از ملوک آل‌باوند، در اواخر قرن چهارم، به زبان طبری نوشته بود؛ اما برخی معتقد‌اند که ملطیوی، برخلاف سعدالدین وراوینی، به این که اصل کتاب به طبری یا پهلوی بوده، اشاره نکرده است؛ پس نمی‌توان گفت که این کتاب، به زبان طبری نوشته شده؛ بلکه اصل کتاب، مربوط به طبرستان و نویسنده‌ای طبری است که به فارسی کهن نزدیک به پهلوی اشکانی بوده است.

قدیم‌ترین جایی که از این کتاب یاده شده، قابوس‌نامۀ عنصرالمعالی کیکاووس، تألیف سال 475 هـ.ق است. او در ذکر «تخمه و تیرۀ» فرزندش می‌گوید: «جدۀ تو، مادرم ملک‌زاده مرزبان بن رستم بن شروین‌دخت بوده که مصنف کتاب مرزبان‌نامه بود».

این کتاب، در حدود دو قرن بعد از تألیف در اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم، دو بار از طبری، به پارسی مزین و مصنوع ترجمه شد. نخست، به وسیلۀ محمد بن غازی ملطیوی و دیگر بار، به دست سعدالدین وراوینی.

اصل طبری مرزبان‌نامه، از بین رفته است. وجود کتاب‌هایی به زبان‌های محلی آن عصر، گواهی است بر اینکه زبان دری یا فارسی، وضعی را که در سده‌های بعد به دست آورد ـ و بر اثر برتری سیاسی سامانیان و عوامل تاریخی دیگر، در نبرد زندگی بر دیگر لهجه‌های ایرانی، فایق آمده، زبان عمومی و رسمی شد ـ نداشته است.

ماجرای نوشتن کتاب، با نظر به باب اول مرزبان‌نامۀ وراوینی چنین است: پدر مرزبان، پنج پسر داشت. پس از مرگ پدر، پسر بزرگ، جانشین پدر گردید؛ ولی بعد از مدتی، حسادت و اختلاف برادران دیگر در طلب پادشاهی، موجب شد مرزبان که از همه فاضل‌تر بود و نمی‌خواست در این اختلاف‌ها شرکت کند، تصمیم به سفر گیرد. جمعی از بزرگان، از او درخواست کردند چون قصر سفر دارد، کتابی بنویسد که در دنیا و آخرت، از مطالب آن استفاده کنند. مرزبان، پذیرش خواستۀ آنها را به اذن و فرمان شاه موکول گردانید. شاه، پس از مشورت با وزیر خود و اعلام موافقت وزیر با رفتن ملک‌زاده و مخالف او با نوشتن چنین کتابی، سرانجام پیشنهاد وزیر را می‌پذیرد که کتاب، در حضور وزیر نوشته شود تا مورد بررسی او قرار گیرد. فردای آن روز، ملک‌زاده مرزبان، در جلسه‌ای با حضور شاه و بزرگان، از کار خود سخن می‌گوید و ضمن اشاره به بی‌عدالتی گماشتگان شاه، او را نصیحت می‌کند و حین پاسخ به شبهات وزیر، با بیان داستان‌هایی، نیت نیک خود را ابراز می‌دارد و نوشتن کتاب را آغاز می‌کند.

چند سال پس از ملطیوی، سعدالدین وراوینی، بی‌آنکه از تألیف روضۀ‌العقول خبر داشته باشد، ترجمه و تهذیب مرزبان‌نامه را به نگارش درآورد. او همان‌گونه که خود در مقدمۀ مرزبان‌نامه اشاره کرده است، از جوانی تا زمان تحریر مرزبان‌نامه، یعنی در ایام کهولتش، مشغول کارهای ادبی و جلوه‌دادن کتاب‌های حکایت بر اهل بصیرت بوده است. کتاب‌هایی همچون کلیله، سندبادنامه، مقامۀ حمیدی، عتبۀ کتبه و ... .

از زندگی وراوینی، اطلاع زیادی در دست نیست و تاریخ دقیق تهذیب مرزبان‌نامه هم معلوم نمی‌باشد؛ ولی «مسلماً بین سال‌های 607 ـ622 اتفاق افتاده است؛ زیرا او در آخرین باب از کتاب خود نام «پادشاه بنی آدم اتابک اعظم، مظفر‌الدنیا و الدین، ازبک بن محمد بن ایلدُگُز «و وزیر او «خواجۀ جهان، ربیب‌الدنیا والدین، معین‌الاسلام والمسلین، ابوالقاسم هارون بن علی» را آورده است و چون اتابک ازبک از 607 تا 622 سلطنت کرده، پس تاریخ ترجمۀ مرزبان‌نامه، در همین سنین بوده است و از آنکه وراوینی، بنابر تصریح خود، هنگام تهذیب مرزبان‌نامه در «ایام البیض کهولت» بود، بنابرانی، باید ولادت او، در اواسط قرن ششم اتفاق افتاده باشد.

وراوینی، پس از پایان باب نهم، در ذیل‌الکتاب، با برتر دانستن کتاب خود از کلیله و دمنه، خصایص ویژۀ کتاب خود را چنین برشمرده است: «اول آنکه، از شوارد الفاظ و بوارد تازی‌های نامستعمل «کما تمُجُّهُ السَّمعُ و تأباهُ النَّفسُ» در او هیچ نتوان یافت. دوم آنکه، از امثال و شواهد اشعار تازی و پارسی که دیگران در کتب ایراد کرده‌اند، چنان محترز بوده که دامن سخن، به ثفل خاییده و مکیدۀ ایشان باز نیفتاد و الا علی سبیل الندرت، به گل‌های بوییده و دست‌مالیدۀ دیگران، اشتمام نکرده. سیم، یک موضوع را به عینه، در مواضع بسیار گفته‌ام و به وصف‌های گوناگون، جلوه‌گری چنان کرده که هیچ کلیمه‌ای ـ الا ماشاءالله ـ از سوابق کلمات، مکرر نگشته، و دیگر خاصیت‌های جزوی که بالغ‌نظران باریک‌بین را به وقت مطالعه، از دقایق آن معلوم شود».

ویژگی‌های سبکی، بلاغی و دستوری مرزبان‌نامه عبارتند از: 1. استناد به آیات و احادیث و سخنان بزرگان؛ 2. استفاده از اشعار عربی و فارسی؛ 3. استفاده از مثل‌های فارسی و عربی؛ 4. به کار بردن کلمات و ترکیبات و جملات عربی؛ 5. نکته‌های بلاغی مانند (کنایه، تشبیه، استعاره، سجع، تضاد، تضمین مزدوج، مراعات‌ نظیر، تلمیح)؛ 6. ویژگی‌های دستوری مانند (حذف فعل به قرینه، حذف شناسۀ فعل به قرینه، به کاربردن وجه مصدری، به کار بردن «ی» ماضی استمراری، به کار بردن جمع‌های مکسر عربی).

نسخه‌های مورد استفاده عبارتند از:

#نسخۀ الف: متن اصلی این تصحیح، براساس نسخه‌ای است که در 22 شوال سال 742 هـ.ق محسن بن محمد بن محمد بن محمود ابی‌العباس الیزدی، در 218 برگ 15 سطری، به خط نسخ، کتابت کرده است. این نسخه را مجتبی مینوی، برای دانشگاه تهران عکس‌برداری نموده که میکروفیلم آن، در کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران به شمارۀ 153 نگه‌داری می‌شود و اصل آن در کتابخانۀ اونیورسیته در استانبول ترکیه، به شمارۀ 686 موجود است.
#نسخۀ ب: این نسخه، متعلق به نیمۀ جمادی‌الآخر سال 745 در 134 برگ 21 سطری است که به شمارۀ 13208 در کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی در قم نگه‌داری می‌شود. خط آن، نستعلیق است و در مورادی افتادگی‌هایی دارد؛ از جمله در آغاز کتاب، مقدمه، جز پنج سطر آخر، افتاده است و کتاب با فهرست باب‌های آغاز می‌گردد.
#نسخۀ ج: این نسخه، کتابت شده به سال 762 و در 127 برگ 21 سطری و به خط نسخ است و متعلق به موزۀ بریتانیا به شمارۀ 6476 می‌باشد. میکروفیلم آن، در کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران، به شمارۀ 713 موجود است. این نسخه اساس کار محمد قزوینی در تصحیح مرزبان‌نامه بوده است.
#نسخۀ د: این نسخه، متعلق به سال 907 و دارای 193 برگ 16 سطری با خط نستعلیق بسیار زیبا است که در استانبول، کتابخانۀ موزۀ طوپقپو‌سرای به شمارۀ 1664.H نگه‌داری می‌شود.<ref>[https://literaturelib.com/books/3892 پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات]</ref>

==پانويس ==
<references />

==منابع مقاله==
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات
==وابسته‌ها==
{{وابسته‌ها}}

[[رده:کتاب‌شناسی]]
[[رده:مقالات(بهمن) باقی زاده]]
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]
[[رده:فاقد اتوماسیون]]