https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AA%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%82%D9%88%D9%84_%D9%81%D9%8A_%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84
تحکیم العقول في تصحیح الأصول - تاریخچهٔ نسخهها
2026-06-20T19:05:56Z
تاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکی
MediaWiki 1.39.0
https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AA%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%82%D9%88%D9%84_%D9%81%D9%8A_%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84&diff=774495&oldid=prev
Hbaghizadeh در ۱۴ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۳۱
2025-02-14T16:31:57Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۴ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۰۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l67">خط ۶۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع مقاله==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع مقاله==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># مقدمه کتاب.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># مقدمه کتاب.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># یزدی، علی، «کتابی نویافته از حاکم جشمی؛ تحكيم العقول في تصحيح الأصول»، کتاب ماه دین، بهمن و اسفند 1382- شماره 76 و 77 (صفحه - از 14 تا 15)<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">:</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>#<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[:noormags:34063| </ins>یزدی، علی، «کتابی نویافته از حاکم جشمی؛ تحكيم العقول في تصحيح الأصول»، کتاب ماه دین، بهمن و اسفند 1382- شماره 76 و 77 (صفحه - از 14 تا 15)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://www.noormags</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ir/view/fa/articlepage/34063/</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وابستهها==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وابستهها==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l78">خط ۷۸:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:آثار کلی (مناظرات کلامی، مذاهب کلامی)]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:آثار کلی (مناظرات کلامی، مذاهب کلامی)]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:آثار کلامی زیدیه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:آثار کلامی زیدیه]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده2 اسفند 1403</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشده2</del>]]</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ بهمن 1403 توسط فریدون سبحانی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ بهمن 1403 توسط فریدون سبحانی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ بهمن 1403 توسط محسن عزیزی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ بهمن 1403 توسط محسن عزیزی]]</div></td></tr>
</table>
Hbaghizadeh
https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AA%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%82%D9%88%D9%84_%D9%81%D9%8A_%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84&diff=774494&oldid=prev
Hbaghizadeh در ۱۴ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۲۹
2025-02-14T16:29:40Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۴ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۵۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l25">خط ۲۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''تحكيم العقول في تصحيح الأصول'''، اثر حاکم ابوسعید محسن بن محمد بن کرامی جشمی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیهقی </del>(رمضان 413ق/دسامبر 1022م)، فقیه، مفسر، متکلم و دانشمند جامع حنفی، معتزلی - زیدی، در عقاید و کلام زیدیه با روش عقلی و استفاده از کتاب و سنت و اجماع است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''تحكيم العقول في تصحيح الأصول'''، اثر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[جشمی، محسن بن محمد|</ins>حاکم ابوسعید محسن بن محمد بن کرامی جشمی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیهقی]] </ins>(رمضان 413ق/دسامبر 1022م)، فقیه، مفسر، متکلم و دانشمند جامع حنفی، معتزلی - زیدی، در عقاید و کلام زیدیه با روش عقلی و استفاده از کتاب و سنت و اجماع است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==جایگاه حاکم ابوسعید==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==جایگاه حاکم ابوسعید==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در میان عالمان زیدی ایرانی، نام حاکم جشمی به دلیل اعتبار و کثرت آثار وی شهرت فراوانی دارد<ref>ر.ک: یزدی، علی، ص14</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در میان عالمان زیدی ایرانی، نام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[جشمی، محسن بن محمد|</ins>حاکم جشمی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به دلیل اعتبار و کثرت آثار وی شهرت فراوانی دارد<ref>ر.ک: یزدی، علی، ص14</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جشمی از نسل محمد بن حنفیه بوده، ولی خانواده وی به نسب علوی مشهور نبودهاند<ref>ر.ک: مقدمه کتاب، ص6</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جشمی از نسل محمد بن حنفیه بوده، ولی خانواده وی به نسب علوی مشهور نبودهاند<ref>ر.ک: مقدمه کتاب، ص6</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>وی در علم کلام، تفسیر، فقه، تاریخ و حدیث دارای جایگاه والا و تألیفات گرانقدری میباشد و از علمای مشهور مکتب جبایی معتزله بعد از قاضی عبدالجبار بود و خلاصه افکار و آرای معتزله، خصوصا در تفسیر و کلام به وی منتهی میشود<ref>ر.ک: همان، ص11</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>وی در علم کلام، تفسیر، فقه، تاریخ و حدیث دارای جایگاه والا و تألیفات گرانقدری میباشد و از علمای مشهور مکتب جبایی معتزله بعد از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>قاضی عبدالجبار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بن احمد|قاضی عبدالجبار]] </ins>بود و خلاصه افکار و آرای معتزله، خصوصا در تفسیر و کلام به وی منتهی میشود<ref>ر.ک: همان، ص11</ref>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>وی چهلودو کتاب تألیف کرده، که برخی از آنها به فارسی بوده است. بسیاری از نگاشتههای وی به یمن رسیده و در آنجا اعتبار والایی در میان عالمان زیدی به دست آورده است و کرارا در آثار زیدی از او به «الحاكم» یاد شده است<ref>ر.ک: یزدی، علی، ص14</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>وی چهلودو کتاب تألیف کرده، که برخی از آنها به فارسی بوده است. بسیاری از نگاشتههای وی به یمن رسیده و در آنجا اعتبار والایی در میان عالمان زیدی به دست آورده است و کرارا در آثار زیدی از او به «الحاكم» یاد شده است<ref>ر.ک: یزدی، علی، ص14</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حاکم جشمی عالم حنفی معتزلی، در اواخر زندگی خود بهطور کامل به زیدیه گروید و کتابهایی را در عقیده امامت و فقه زیدیه تحریر نمود<ref>ر.ک: مقدمه کتاب، ص9</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[جشمی، محسن بن محمد|</ins>حاکم جشمی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>عالم حنفی معتزلی، در اواخر زندگی خود بهطور کامل به زیدیه گروید و کتابهایی را در عقیده امامت و فقه زیدیه تحریر نمود<ref>ر.ک: مقدمه کتاب، ص9</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==جایگاه تحكيم العقول و محتوای آن==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==جایگاه تحكيم العقول و محتوای آن==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از آثار گمشده حاکم جشمی که تا این اواخر تصور بر نبود آن میرفت، کتابی در کلام به نام «تحكيم العقول في تصحيح الأصول» بوده است<ref>ر.ک: یزدی، علی، ص14</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از آثار گمشده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[جشمی، محسن بن محمد|</ins>حاکم جشمی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>که تا این اواخر تصور بر نبود آن میرفت، کتابی در کلام به نام «تحكيم العقول في تصحيح الأصول» بوده است<ref>ر.ک: یزدی، علی، ص14</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب را برخی «تحكيم العقول في الأصول» و بعضی دیگر «تحكيم العقول في علم الأصول» نامیدهاند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب را برخی «تحكيم العقول في الأصول» و بعضی دیگر «تحكيم العقول في علم الأصول» نامیدهاند.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حاکم در ابتدای کتاب در بیان علت تألیف اثر خود، از لزوم آشنایی با حق و اهل حق سخن گفته و به دلیل لزوم تألیف اثری در این باب اشاره کرده است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حاکم در ابتدای کتاب در بیان علت تألیف اثر خود، از لزوم آشنایی با حق و اهل حق سخن گفته و به دلیل لزوم تألیف اثری در این باب اشاره کرده است.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>وی معتقد است در این کتاب به نکات عمدهای از دلایل عقلی و کتاب و سنت و اجماع، اشاره داشته و آشکار نموده است که این موارد باهم توافق داشته و تناقض و اختلافی را در پی ندارند<ref>ر.ک: مقدمه کتاب، ص30 و 19</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>وی معتقد است در این کتاب به نکات عمدهای از دلایل عقلی و کتاب و سنت و اجماع، اشاره داشته و آشکار نموده است که این موارد باهم توافق داشته و تناقض و اختلافی را در پی ندارند<ref>ر.ک: مقدمه کتاب، ص30 و 19</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
</table>
Hbaghizadeh
https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AA%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%82%D9%88%D9%84_%D9%81%D9%8A_%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84&diff=774184&oldid=prev
A-esmaeili: صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR137559J1.jpg | عنوان = تحکیم العقول في تصحیح الأصول | عنوانهای دیگر = التحکیم العقول في علم الأصول ** التحکیم العقول في الأصول | پدیدآورندگان | پدیدآوران = جشمی، محسن بن محمد (نويسنده) وجیه، عبدالسلام بن ع...» ایجاد کرد
2025-02-11T04:04:19Z
<p>صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR137559J1.jpg | عنوان = تحکیم العقول في تصحیح الأصول | عنوانهای دیگر = التحکیم العقول في علم الأصول ** التحکیم العقول في الأصول | پدیدآورندگان | پدیدآوران = <a href="/wiki/%D8%AC%D8%B4%D9%85%DB%8C%D8%8C_%D9%85%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF" title="جشمی، محسن بن محمد">جشمی، محسن بن محمد</a> (نويسنده) وجیه، عبدالسلام بن ع...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br />
| تصویر =NUR137559J1.jpg<br />
| عنوان = تحکیم العقول في تصحیح الأصول<br />
| عنوانهای دیگر = التحکیم العقول في علم الأصول ** التحکیم العقول في الأصول<br />
| پدیدآورندگان<br />
| پدیدآوران = <br />
[[جشمی، محسن بن محمد]] (نويسنده)<br />
[[وجیه، عبدالسلام بن عباس]] (محقق)<br />
|زبان<br />
| زبان = عربی<br />
| کد کنگره = 3ت2ح 214 BP <br />
| موضوع =زیدیه - عقاید - کلام زیدیه - قرن 5ق. <br />
|ناشر <br />
| ناشر = مؤسسة الإمام زيد بن علي الثقافية<br />
| مکان نشر = اردن - عمان<br />
| سال نشر = 1421ق - 2001م<br />
| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE137559AUTOMATIONCODE<br />
| چاپ = 1<br />
| شابک = <br />
| تعداد جلد = 1<br />
| کتابخانۀ دیجیتال نور = 137559<br />
| کتابخوان همراه نور = 137559<br />
| کد پدیدآور = 676<br />
| پس از = <br />
| پیش از = <br />
}}<br />
'''تحكيم العقول في تصحيح الأصول'''، اثر حاکم ابوسعید محسن بن محمد بن کرامی جشمی بیهقی (رمضان 413ق/دسامبر 1022م)، فقیه، مفسر، متکلم و دانشمند جامع حنفی، معتزلی - زیدی، در عقاید و کلام زیدیه با روش عقلی و استفاده از کتاب و سنت و اجماع است.<br />
<br />
==جایگاه حاکم ابوسعید==<br />
در میان عالمان زیدی ایرانی، نام حاکم جشمی به دلیل اعتبار و کثرت آثار وی شهرت فراوانی دارد<ref>ر.ک: یزدی، علی، ص14</ref>.<br />
جشمی از نسل محمد بن حنفیه بوده، ولی خانواده وی به نسب علوی مشهور نبودهاند<ref>ر.ک: مقدمه کتاب، ص6</ref>.<br />
وی در علم کلام، تفسیر، فقه، تاریخ و حدیث دارای جایگاه والا و تألیفات گرانقدری میباشد و از علمای مشهور مکتب جبایی معتزله بعد از قاضی عبدالجبار بود و خلاصه افکار و آرای معتزله، خصوصا در تفسیر و کلام به وی منتهی میشود<ref>ر.ک: همان، ص11</ref>.<br />
وی چهلودو کتاب تألیف کرده، که برخی از آنها به فارسی بوده است. بسیاری از نگاشتههای وی به یمن رسیده و در آنجا اعتبار والایی در میان عالمان زیدی به دست آورده است و کرارا در آثار زیدی از او به «الحاكم» یاد شده است<ref>ر.ک: یزدی، علی، ص14</ref>.<br />
حاکم جشمی عالم حنفی معتزلی، در اواخر زندگی خود بهطور کامل به زیدیه گروید و کتابهایی را در عقیده امامت و فقه زیدیه تحریر نمود<ref>ر.ک: مقدمه کتاب، ص9</ref>.<br />
<br />
==جایگاه تحكيم العقول و محتوای آن==<br />
از آثار گمشده حاکم جشمی که تا این اواخر تصور بر نبود آن میرفت، کتابی در کلام به نام «تحكيم العقول في تصحيح الأصول» بوده است<ref>ر.ک: یزدی، علی، ص14</ref>.<br />
<br />
کتاب را برخی «تحكيم العقول في الأصول» و بعضی دیگر «تحكيم العقول في علم الأصول» نامیدهاند.<br />
حاکم در ابتدای کتاب در بیان علت تألیف اثر خود، از لزوم آشنایی با حق و اهل حق سخن گفته و به دلیل لزوم تألیف اثری در این باب اشاره کرده است.<br />
وی معتقد است در این کتاب به نکات عمدهای از دلایل عقلی و کتاب و سنت و اجماع، اشاره داشته و آشکار نموده است که این موارد باهم توافق داشته و تناقض و اختلافی را در پی ندارند<ref>ر.ک: مقدمه کتاب، ص30 و 19</ref>.<br />
<br />
در این کتاب از سخن گفتن در مسائل دقیق کلامی (دقائق الكلام)، خودداری کرده و در پنج فصل از مباحث اولیه و لازم عقلی، توحید، عدل، نبوت و شرایع بحث کرده است.<br />
<br />
در بخش اول (في ذكر مقدمات لا بد منها)، حاکم از بحثهای اولیه توحید، لزوم تمییز نهادن میان حق و باطل سخن گفته است.<br />
<br />
بحث فصل دوم کتاب (الكلام في حدوث العالم و إثبات المحدث و صفاته)، با اشاره به لزوم تأمل عقلی در معرفت و شناخت خدا آغاز شده است. مهمترین موضوع این گفتار، بحث حدوث عالم و بهتبع آن، لزوم بودن محدثی برای عالم است. از مسائل دیگر مورد بحث جشمی در این بخش، موضوع نفی طبایع و رد آنها، رد بر منجمان و ادعای تأثیر نجوم بر عالم بهعنوان محدث و صفات ثبوتی و سلبی خداوند است. به علت اختلافی بودن صفات سلبی خداوند، حاکم با تفصیل بیشتری به این موضوع پرداخته است.<br />
<br />
فصل سوم، بحث تعدیل و تجویز، گفتار مفصل کتاب است که حاکم بهتفصیل آرای مخالفان و معتقدان را آورده است.<br />
بحث از لزوم نبوت، صفات پیامبر و طریق معرفت و شناخت پیامبر، موضوعهای تشکیلدهنده بخش چهارم (الكلام في النبوات) است.<br />
<br />
فصل پنجم و خاتمهبخش کتاب (الكلام في الشرائع)، به بحث از مسائل کلامی چون وعید، شفاعت، منزلة بین المنزلتین، توجه و احکام اهل آخرت اختصاص یافته است.<br />
<br />
کتاب به شیوه پرسش و پاسخ (إن قال... قلنا)، تنظیم شده و از نکتههای بااهمیت آن، نقل برخی مناظرات عالمان معتزلی است<ref>ر.ک: یزدی، علی، ص15</ref>.<br />
<br />
روش نویسنده در این کتاب، مبتنی بر عقل و دلیل و منطق و بهدور از حشو و تلفیق و مغالطه بوده و خلاصهای است از تلاش عالمانی که با این شیوه و بدون تعصب از حق و عدل، بحث کردهاند<ref>ر.ک: مقدمه کتاب، ص21</ref>.<br />
<br />
فهارس مختلف (اعلام، آیات، احادیث)، بر سهولت استفاده از کتاب افزوده است. بیتردید این کتاب را باید برگی دیگر از دفتر اعتزال و از غنایم روزگار دانست که اینک به شیوهای کاملا محققانه در اختیار اهل تحقیق قرار گرفته است<ref>ر.ک: یزدی، علی، ص15</ref>.<br />
<br />
==پانویس==<br />
<references/><br />
<br />
==منابع مقاله==<br />
# مقدمه کتاب.<br />
# یزدی، علی، «کتابی نویافته از حاکم جشمی؛ تحكيم العقول في تصحيح الأصول»، کتاب ماه دین، بهمن و اسفند 1382- شماره 76 و 77 (صفحه - از 14 تا 15):<br />
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/34063/<br />
<br />
==وابستهها==<br />
{{وابستهها}}<br />
<br />
[[رده:کتابشناسی]]<br />
[[رده:اسلام، عرفان، غیره]]<br />
[[رده:کلام و عقاید]]<br />
[[رده:آثار کلی (مناظرات کلامی، مذاهب کلامی)]]<br />
[[رده:آثار کلامی زیدیه]]<br />
<br />
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]<br />
[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ بهمن 1403 توسط فریدون سبحانی]]<br />
[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ بهمن 1403 توسط محسن عزیزی]]</div>
A-esmaeili