https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82_%D9%88_%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%AA%D8%B5%D9%88%D9%81 2026-06-20T14:42:43Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.39.0 https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82_%D9%88_%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%AA%D8%B5%D9%88%D9%81&diff=816730&oldid=prev 2026-01-27T10:23:46Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۷ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l69">خط ۶۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۹:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتاب‌شناسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتاب‌شناسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:اسلام، عرفان، غیره]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشده2</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده: تصوف و عرفان]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده: تاریخ تصوف و عرفان]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده2 بهمن 1404</ins>]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ بهمن 1404 توسط عباس مکرمی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ بهمن 1404 توسط عباس مکرمی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ بهمن 1404 توسط محسن عزیزی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ بهمن 1404 توسط محسن عزیزی]]</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-816729:rev-816730 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82_%D9%88_%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%AA%D8%B5%D9%88%D9%81&diff=816729&oldid=prev 2026-01-27T10:20:25Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۷ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l24">خط ۲۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از =  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از =  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''تحقیق و بررسی در تاریخ تصوف'''، تألیف [[عباسعلی عمید زنجانی]] (۱۳۱۶ -۱۳۹۰ش)، فقیه، مجتهد، نویسنده و استاد دانشگاه است. این کتاب، به تحقیق و بررسی تحلیلی تاریخ تصوف از ریشه‌های کهن تا تحولات اولیه آن در بستر اسلامی می‌پردازد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''تحقیق و بررسی در تاریخ تصوف'''، تألیف [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عمید زنجانی، عباسعلی|</ins>عباسعلی عمید زنجانی]] (۱۳۱۶ -۱۳۹۰ش)، فقیه، مجتهد، نویسنده و استاد دانشگاه است. این کتاب، به تحقیق و بررسی تحلیلی تاریخ تصوف از ریشه‌های کهن تا تحولات اولیه آن در بستر اسلامی می‌پردازد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==انگیزه نگارش==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==انگیزه نگارش==</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-816650:rev-816729 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82_%D9%88_%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%AA%D8%B5%D9%88%D9%81&diff=816650&oldid=prev 2026-01-27T05:42:39Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR54766J1.jpg | عنوان = تحقیق و بررسی در تاریخ تصوف | عنوان‌های دیگر = | پدیدآورندگان | پدیدآوران = <a href="/wiki/%D8%B9%D9%85%DB%8C%D8%AF_%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%8C_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C" title="عمید زنجانی، عباسعلی">عمید زنجانی، عباسعلی</a> (نويسنده) |زبان | زبان = فارسی | کد کنگره = ع۸ت۳ 275 BP | موضوع = |ناشر | ناشر = دار الکتب الإسلامیة | م...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br /> | تصویر =NUR54766J1.jpg<br /> | عنوان = تحقیق و بررسی در تاریخ تصوف<br /> | عنوان‌های دیگر = <br /> | پدیدآورندگان<br /> | پدیدآوران = <br /> [[عمید زنجانی، عباسعلی]] (نويسنده)<br /> |زبان<br /> | زبان = فارسی<br /> | کد کنگره = ع۸ت۳ 275 BP <br /> | موضوع =<br /> |ناشر <br /> | ناشر = دار الکتب الإسلامیة<br /> | مکان نشر = ایران - تهران<br /> | سال نشر = 1367ش<br /> | کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE54766AUTOMATIONCODE<br /> | چاپ = 2<br /> | شابک = -<br /> | تعداد جلد = 1<br /> | کتابخانۀ دیجیتال نور = 54766<br /> | کتابخوان همراه نور = 54766<br /> | کد پدیدآور = 321<br /> | پس از = <br /> | پیش از = <br /> }}<br /> '''تحقیق و بررسی در تاریخ تصوف'''، تألیف [[عباسعلی عمید زنجانی]] (۱۳۱۶ -۱۳۹۰ش)، فقیه، مجتهد، نویسنده و استاد دانشگاه است. این کتاب، به تحقیق و بررسی تحلیلی تاریخ تصوف از ریشه‌های کهن تا تحولات اولیه آن در بستر اسلامی می‌پردازد.<br /> <br /> ==انگیزه نگارش==<br /> نویسنده خود درباره هدف و انگیزه‌اش از نوشتن این کتاب چنین گفته است: «هدف ما در این مطالعه و بررسی، تنها درک حقایق تاریخی و کشف چهره واقعی و حقیقت تصوف از نظر تاریخی است؛ گو اینکه پس از خاتمه مطالعه دقیق این پدیده تاریخی، حقایقی برخلاف آنچه که طرف‌داران تصوف و یا مخالفین سرسخت آن می‌پندارند، به دست آید»&lt;ref&gt;ر.ک: پیشگفتار، ص10-11&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> ==ساختار==<br /> کتاب، مشتمل بر پیشگفتار و چهار بخش اصلی است.<br /> <br /> ==گزارش محتوا==<br /> * پیشگفتار: در این بخش نویسنده از موضوعاتی همچون ارزش تاریخ ادیان و مذاهب، روش‌های مطالعه تاریخ، تجزیه و تحلیل (آنالیز) در تاریخ، موقعیت تاریخی مذاهب فرعی، تصوف و تاریخ تحلیلی آن، روش نویسنده در مطالعه تاریخ تصوف و مسائل کلی این کتاب سخن گفته است&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص3&lt;/ref&gt;.<br /> نویسنده درباره مسائل کلی کتاب نوشته است: «تاریخ تصوف را می‌توان در سه قسمت کلی زیر مورد مطالعه قرار داد:<br /> # پیدایش ریشه‌های اولیه نوع طرز فکر صوفیانه و بررسی مراحل ابتدایی تصوف در میان اقوام و مللی که تحت تأثیر و نفوذ این ایدئولوژی خاص قرار گرفته‌اند.<br /> در این قسمت ما با سابقه این ایدئولوژی تا ظهور آئین اسلام آشنا می‌شویم.<br /> # پیدایش اولین نمودهای تصوف در اسلام و مطالعه و بررسی علل و عوامل توسعه آن در میان مسلمین.<br /> # سیر تکاملی و تحولات و نمو تصوف در ادوار و قرون مختلف و ترسیم منحنی‌های صعودی و نزولی روح تصوف از بعد از نیمه قرن دوم هجری تا عصر حاضر.<br /> ازآنجاکه بحث در قسمت اخیر، خود احتیاج به کتاب مفصل و جداگانه‌ای دارد، لذا ما در این کتاب تنها به بررسی دو قسمت اول و دوم پرداخته و از قسمت سوم به مطالعه دو دوره از ادوار سیر تصوف در اسلام، یعنی تا اوائل قرن چهارم هجری اکتفا نمودیم و بحث از بقیه ادوار تصوف را به فرصت دیگر موکول ساختیم»&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص11-12&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> * عناوین کلی بخش‌ها و پاره‌ای از عناوین زیربخش‌ها:<br /> # پیدایش ریشه‌های اولیه تصوف: شامل مباحث مقدماتی (تصوف یک ایدئولوژی‌ حادی درباره فلسفه زندگی است، عوامل پیدایش این طرز فکر و تاریخ پیدایش و نفوذ افکار صوفیانه)؛ هند زادگاه تصوف (ریشه‌های تصوف در افکار و عقاید هندی، عقاید و مذاهب هند، فرار از دنیا و ریاضت‌کشی، «نیروانا» یا «فنا»، مراحل سلوک و وحدت وجود)؛ ریشه‌های تصوف در کشور باستانی چین (مکتب تائوئیزم، روش زندگی، دانش موجب بدبختی است، فنا یا اتحاد با تائو، مسئله وحدت، ریاضت و خلسه، چوانگ دزا و عقاید التقاطی)؛ یونان سرزمین الهام‌بخش عرفان و تصوف (مکتب کشف و شهود، کلبیون پیشروان تصوف، در مکتب رواقیون، در مکتب‌های فلسفی دیگر و اخلاق و تصوف)؛ ریشه‌های تصوف در ایران باستان (نمودی دیگر در قلب مسلک مانی، در میان زردشتیان، نئوپلاطونیسم مادر تصوف، مکتب افلاطونیان جدید و یک کادر تصوف بی‌نشان)؛ رهبانیت و تصوف در آئین مسیحیت (آئین اصلی مسیح، رهبانیت چگونه در مسیحیت پیدا شد، نقش عقیده به گناه اولیه و نفوذ تصوف نظری در مسیحیت)&lt;ref&gt;ر.ک: متن کتاب، ص13-80&lt;/ref&gt;.<br /> # پیدایش تصوف در اسلام: شامل روح و مبانی تصوف از نظر اسلام؛ فطرت و اعتدال دو پایه و شاخص آئین اسلام؛ یک مطالعه اجمالی در فقه اسلامی؛ روش عملی پیامبر اکرم(ص) و اصحاب وی در صدر اسلام؛ حقیقت زهد در اسلام؛ اولین نمودهای تصوف در تاریخ اسلام؛ آغاز پیدایش تصوف در تاریخ اسلام؛ صوفی و تصوف و...&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص81-191&lt;/ref&gt;.<br /> # سیر تصوف و تطورات آن در قرون اولیه اسلامی: این بخش به تحولات تصوف در دوره دوم (از ۲۵۰ تا ۳۵۰ق) می‌پردازد. در این دوره، تصوف از یک حرکت فردی و عمدتاً زاهدانه به یک جریان فکری و عرفانی منسجم‌تر تبدیل می‌شود. ویژگی‌های این مرحله شامل گرایش بیشتر به عرفان و مباحث نظری، شکل‌گیری حلقه‌های صوفیانه و آغاز تدوین تألیفات عرفانی است. شخصیت‌های محوری این دوره نظیر بایزید بسطامی، جنید بغدادی و ابوسعید ابوالخیر معرفی شده و دیدگاه‌ها و سهم آن‌ها در تکامل تصوف شرح داده می‌شود. این بخش نشان می‌دهد که چگونه تصوف در این دوره به یک نظام فکری و عملی مشخص تبدیل شده و مباحث شریعت، طریقت و حقیقت در آن بیشتر توسعه یافته است&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص192-228&lt;/ref&gt;.<br /> # علل پیدایش تصوف در اسلام: از جمله مطالبی که در این بخش خاطرنشان شده، این است که: «می‌توان جهات زیر را به‌عنوان مهم‌ترین عوامل و مآخذ تصوف (اسلامی) معرفی نمود:<br /> ## انحراف و افراط در زهد و قسمتی دیگر از تعلیمات اسلامی؛<br /> ## شیوع دنیاپرستی و تجمل و آشوب‌های سیاسی؛<br /> ## تماس نزدیک مسلمانان با رهبانان مسیحی و تقلید از رویه آنان؛<br /> ## نفوذ آداب و افکار هندی و بودایی؛<br /> ## انتشار فلسفه و افکار یونانی، مخصوصا آراء عرفانی نوافلاطونی؛<br /> ## تأثیر افکار ایرانی و مانوی و تغییر شکل مانویان&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص234&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> * خلاصه (نکات محوری محتوای کتاب):<br /> # کتاب، به‌جای مرور سطحی، به ریشه‌ها و تحولات فکری و معنوی تصوف می‌پردازد و به شناسایی دقیق ماهیت تاریخی تصوف کمک می‌کند.<br /> # ریشه‌های تصوف را نه‌تنها در اسلام، بلکه در تمدن‌های کهن هند، چین و یونان و ایران باستان بررسی می‌کند، که به درک تأثیرات متقابل فرهنگی و فکری کمک شایانی می‌نماید.<br /> # با ارائه تحقیقات مستند، به تصحیح دیدگاه‌های نادرست و انحرافات تاریخی در مورد تصوف یاری می‌رساند.<br /> <br /> ==پانویس==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> ==منابع مقاله==<br /> پیشگفتار و متن کتاب.<br /> <br /> <br /> ==وابسته‌ها==<br /> {{وابسته‌ها}}<br /> <br /> [[رده:کتاب‌شناسی]]<br /> <br /> [[رده:مقالات بازبینی نشده2]]<br /> [[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ بهمن 1404 توسط عباس مکرمی]]<br /> [[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ بهمن 1404 توسط محسن عزیزی]]</div>

A-esmaeili