https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AA%D8%A3%D9%88%D9%8A%D9%84_%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%ABتأويل مختلف الحديث - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-19T15:31:29Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.39.0https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A3%D9%88%D9%8A%D9%84_%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB&diff=710503&oldid=prevMkheradmand110: /* وابستهها */ إصلاح غلط أبيعبيد في غريب الحديث2024-02-12T03:12:12Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">وابستهها: </span> <a href="/wiki/%D8%A5%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD_%D8%BA%D9%84%D8%B7_%D8%A3%D8%A8%D9%8A%E2%80%8C%D8%B9%D8%A8%D9%8A%D8%AF_%D9%81%D9%8A_%D8%BA%D8%B1%D9%8A%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB" title="إصلاح غلط أبيعبيد في غريب الحديث">إصلاح غلط أبيعبيد في غريب الحديث</a></span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۴۲</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l59">خط ۵۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۹:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وابستهها==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وابستهها==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{وابستهها}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{وابستهها}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[إصلاح غلط أبيعبيد في غريب الحديث]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابشناسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابشناسی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اسلام، عرفان، غیره]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اسلام، عرفان، غیره]]</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-704384:rev-710503 -->
</table>Mkheradmand110https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A3%D9%88%D9%8A%D9%84_%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB&diff=704384&oldid=prevHbaghizadeh: جایگزینی متن - ' ' به ''2024-01-18T05:52:56Z<p>جایگزینی متن - ' ' به ''</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۸ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۲۲</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l8">خط ۸:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|زبان</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|زبان</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان = عربی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان = عربی</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد کنگره = <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>/الف2ت2 106/5 BP </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد کنگره =/الف2ت2 106/5 BP </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =احادیث اهل سنت - نقد و تفسیر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =احادیث اهل سنت - نقد و تفسیر</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر </div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-693457:rev-704384 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A3%D9%88%D9%8A%D9%84_%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB&diff=693457&oldid=prevHbaghizadeh: جایگزینی متن - 'رده:فهرست ها. کشف الحدیث ها، واژه نامه ها. غریب لغات الحدیث، سازمان ها. انجمن ها. دارالحدیث ها، کنگره ها' به 'رده:فهرستها، کشف الحدیثها، واژهنامهها، غریب لغات الحدیث، سازمانها، انجمنها، دارالحدیثها، کنگرهها'2023-11-03T14:57:13Z<p>جایگزینی متن - 'رده:فهرست ها. کشف الحدیث ها، واژه نامه ها. غریب لغات الحدیث، سازمان ها. انجمن ها. دارالحدیث ها، کنگره ها' به 'رده:فهرستها، کشف الحدیثها، واژهنامهها، غریب لغات الحدیث، سازمانها، انجمنها، دارالحدیثها، کنگرهها'</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۸:۲۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l63">خط ۶۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اسلام، عرفان، غیره]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اسلام، عرفان، غیره]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:حدیث]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:حدیث]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فهرست ها. </del>کشف <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الحدیث ها، واژه نامه ها. </del>غریب لغات الحدیث، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سازمان ها. انجمن ها. دارالحدیث ها، کنگره ها</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فهرستها، </ins>کشف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الحدیثها، واژهنامهها، </ins>غریب لغات الحدیث، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سازمانها، انجمنها، دارالحدیثها، کنگرهها</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی شده2 خرداد 1402]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی شده2 خرداد 1402]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ خرداد 1402 توسط سید حمید رضا حسینی هاشمی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ خرداد 1402 توسط سید حمید رضا حسینی هاشمی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ خرداد 1402 توسط محسن عزیزی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ خرداد 1402 توسط محسن عزیزی]]</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-666809:rev-693457 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A3%D9%88%D9%8A%D9%84_%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB&diff=666809&oldid=prevHbaghizadeh: جایگزینی متن - ' ،' به '،'2023-06-16T19:26:44Z<p>جایگزینی متن - ' ،' به '،'</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۶ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۲۲:۵۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l38">خط ۳۸:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نمونه دسته نخست، تعارض حدیث نبوی(ص) «خداوند پشت آدم را لمس کرد و ذریه او تا روز قیامت را از او خلق کرد»، با آیه عالم ذر «و إذ أخذ ربّك من بني آدم من ظهورهم» است که بر اساس این حدیث، نسل آدم از پشت او گرفته شدهاند، اما بر اساس قرآن، از پشت فرزندان آدم آمدهاند». [[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتیبه]] میگوید: آدم در این حدیث، کنایه از فرزندان او است؛ زیرا آنان از اویند. برای همین، نتیجه کاملا بلاغی میشود. البته او در جای خود به امکان نسخ قرآن توسط سنت باور دارد و سنت را از جنس وحی میگیرد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نمونه دسته نخست، تعارض حدیث نبوی(ص) «خداوند پشت آدم را لمس کرد و ذریه او تا روز قیامت را از او خلق کرد»، با آیه عالم ذر «و إذ أخذ ربّك من بني آدم من ظهورهم» است که بر اساس این حدیث، نسل آدم از پشت او گرفته شدهاند، اما بر اساس قرآن، از پشت فرزندان آدم آمدهاند». [[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتیبه]] میگوید: آدم در این حدیث، کنایه از فرزندان او است؛ زیرا آنان از اویند. برای همین، نتیجه کاملا بلاغی میشود. البته او در جای خود به امکان نسخ قرآن توسط سنت باور دارد و سنت را از جنس وحی میگیرد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نمونه دسته دوم، تعارض میان دو حدیث از رسول خدا(ص) است که در یکی چنین آمده است: «کسی که در راه حفظ مالش کشته شود، شهید است» و در دیگری اینگونه است: «پلاس خانهات باش. اگر بر تو وارد شدند، به اتاقت برو و آنگاه که به اتاقت وارد شدند، بگو [با کشتن من] گناه من و خود را بر گردن بگیر. بنده مقتول خدا باش، اما بنده قاتل خدا مباش». [[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتیبه]] میگوید: «هر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حدیث ، </del>موضعی متفاوت از موضع دیگر دارد و اگر دو حدیث، در موضع خود قرار گیرند، اختلاف از بین میرود». در این دو حدیث نیز، روایت نخست، به مقاومت در برابر دزدان ربط داشته و روایت دوم، به زمان فتنه مربوط است. [[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتیبه]] در واقع، به دادههای برونمتنی توجه میکند که بر تأویل معنوی، لفظی و تاریخی مستند است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نمونه دسته دوم، تعارض میان دو حدیث از رسول خدا(ص) است که در یکی چنین آمده است: «کسی که در راه حفظ مالش کشته شود، شهید است» و در دیگری اینگونه است: «پلاس خانهات باش. اگر بر تو وارد شدند، به اتاقت برو و آنگاه که به اتاقت وارد شدند، بگو [با کشتن من] گناه من و خود را بر گردن بگیر. بنده مقتول خدا باش، اما بنده قاتل خدا مباش». [[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتیبه]] میگوید: «هر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حدیث، </ins>موضعی متفاوت از موضع دیگر دارد و اگر دو حدیث، در موضع خود قرار گیرند، اختلاف از بین میرود». در این دو حدیث نیز، روایت نخست، به مقاومت در برابر دزدان ربط داشته و روایت دوم، به زمان فتنه مربوط است. [[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتیبه]] در واقع، به دادههای برونمتنی توجه میکند که بر تأویل معنوی، لفظی و تاریخی مستند است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نمونه دسته سوم: تعارض میان حدیث «الأئمة مِن قريش»، با این سخن خلیفه دوم به هنگام مرگ است که میگوید: «اگر سالم، غلام ابیحذیفه زنده بود، ذرهای در او شک نمیکردم». بااینکه سالم از قریش نبوده است، چرا عمر او را برای خلافت معرفی میکند؟ [[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتیبه]] اینگونه توجیه میکند که موضوع روایت رسول خدا(ص) «خلافت» است، اما موضوع سخن عمر «امامت نماز» است<ref>ر.ک: الحمامی، نادر</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نمونه دسته سوم: تعارض میان حدیث «الأئمة مِن قريش»، با این سخن خلیفه دوم به هنگام مرگ است که میگوید: «اگر سالم، غلام ابیحذیفه زنده بود، ذرهای در او شک نمیکردم». بااینکه سالم از قریش نبوده است، چرا عمر او را برای خلافت معرفی میکند؟ [[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتیبه]] اینگونه توجیه میکند که موضوع روایت رسول خدا(ص) «خلافت» است، اما موضوع سخن عمر «امامت نماز» است<ref>ر.ک: الحمامی، نادر</ref>.</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-666052:rev-666809 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A3%D9%88%D9%8A%D9%84_%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB&diff=666052&oldid=prevHbaghizadeh در ۱۲ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۴۴2023-06-12T10:44:14Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۲ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۱۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l47">خط ۴۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع مقاله==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع مقاله==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># آذرنوش، آذرتاش، مقاله «ابن قتیبه»، مندرج در «دائرةالمعارف بزرگ اسلامی»، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ دوم، 1377ش.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># آذرنوش، آذرتاش، مقاله «ابن قتیبه»، مندرج در «دائرةالمعارف بزرگ اسلامی»، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ دوم، 1377ش.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># آبباریکی، فاطمه؛ قلندرلکی سلطانی، لیلا، «بررسی تطبیقی روشهای حل تعارض غیر ظاهری در احادیث متعارض بین شیخ طوسی و ابن قتیبه»، نشریه: اندیشه تقریب، پاییز 1390ش، شماره 28<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">:</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>#<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[:noormags:887854| </ins>آبباریکی، فاطمه؛ قلندرلکی سلطانی، لیلا، «بررسی تطبیقی روشهای حل تعارض غیر ظاهری در احادیث متعارض بین شیخ طوسی و ابن قتیبه»، نشریه: اندیشه تقریب، پاییز 1390ش، شماره 28<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]].</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>https://www.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">noormags</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ir</del>/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">view</del>/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">fa/articlepage/887854</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># [</ins>https://www.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">researchgate</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">net</ins>/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">publication</ins>/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">340501893_rwshhay_hl_tard_akhbar_dr_tawyl_mkhtlf_alhdyth </ins>روشهای حل تعارض اخبار در تأويل مختلف الحديث<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># </del>روشهای حل تعارض اخبار در تأويل مختلف الحديث<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">:</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># [</ins>https://<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">farhangemelal</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">icro</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ir</ins>/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">news</ins>/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7903 </ins>الحمامی، نادر، «تأویل روایتهای متفاوت، یا پیشگیری از تعارض متون»، پایگاه تخصصی - تحلیلی جامعه و فرهنگ ملل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>https://<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">www</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">researchgate</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">net</del>/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">publication</del>/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">340501893_rwshhay_hl_tard_akhbar_dr_tawyl_mkhtlf_alhdyth</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># </del>الحمامی، نادر، «تأویل روایتهای متفاوت، یا پیشگیری از تعارض متون»، پایگاه تخصصی - تحلیلی جامعه و فرهنگ ملل<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">:</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://farhangemelal.icro.ir/news/7903</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l66">خط ۶۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۴:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:حدیث]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:حدیث]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فهرست ها. کشف الحدیث ها، واژه نامه ها. غریب لغات الحدیث، سازمان ها. انجمن ها. دارالحدیث ها، کنگره ها]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فهرست ها. کشف الحدیث ها، واژه نامه ها. غریب لغات الحدیث، سازمان ها. انجمن ها. دارالحدیث ها، کنگره ها]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده2 خرداد 1402</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشده2</del>]]</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ خرداد 1402 توسط سید حمید رضا حسینی هاشمی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ خرداد 1402 توسط سید حمید رضا حسینی هاشمی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ خرداد 1402 توسط محسن عزیزی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ خرداد 1402 توسط محسن عزیزی]]</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-666051:rev-666052 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A3%D9%88%D9%8A%D9%84_%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB&diff=666051&oldid=prevHbaghizadeh در ۱۲ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۴۱2023-06-12T10:41:48Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۲ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۱۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l24">خط ۲۴:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۴:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''تأويل مختلف الحديث'''، نوشته ابومحمد عبدالله بن مسلم یا ابومحمد جبلی، مشهور به ابن قتیبه دینورى (276-213ق)، تاریخنگار و دانشمند بزرگ عصر عباسى است. این اثر، پاسخی به اصحاب رأی (معتزلیان) و شیعیان، در توجیه تعارضهایی است که در حدیثهای نبوی(ص) دیده میشود. این کتاب با تحقیق و تصحیح اسماعیل اسعردی و بهرهگیری از سه نسخه خطی عرضه شده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''تأويل مختلف الحديث'''، نوشته ابومحمد عبدالله بن مسلم یا ابومحمد جبلی، مشهور به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|</ins>ابن قتیبه دینورى<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(276-213ق)، تاریخنگار و دانشمند بزرگ عصر عباسى است. این اثر، پاسخی به اصحاب رأی (معتزلیان) و شیعیان، در توجیه تعارضهایی است که در حدیثهای نبوی(ص) دیده میشود. این کتاب با تحقیق و تصحیح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسماعیل اسعردی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و بهرهگیری از سه نسخه خطی عرضه شده است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن قتیبه در این ردیهای که بر خوردهگیریهای متکلمان و اصحاب رأی نوشته، دیدگاههای اصحاب حدیث را بههمراه حدیثهایی که در آنها ادعای تناقض شده، بررسی نموده است و احکامی را نیز که در آنها ادعای اجماع میشود، اما قرآن آنها را باطل کرده و فرقههایی چون خوارج به آنها احتجاج کردهاند، توجیه میکند. او با تمسک به قاعده «الجمع مهما أمكن أولی من الطرح»، حدیثهایی را که بهظاهر با اسلام و توحید مطابقت ندارد، تأویل میکند و به دفاع از اهل حدیث میپردازد. کار او در نزد عالمی چون «ابن ابیجمهور»، بهترین اثر در زمانه است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|</ins>ابن قتیبه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در این ردیهای که بر خوردهگیریهای متکلمان و اصحاب رأی نوشته، دیدگاههای اصحاب حدیث را بههمراه حدیثهایی که در آنها ادعای تناقض شده، بررسی نموده است و احکامی را نیز که در آنها ادعای اجماع میشود، اما قرآن آنها را باطل کرده و فرقههایی چون خوارج به آنها احتجاج کردهاند، توجیه میکند. او با تمسک به قاعده «الجمع مهما أمكن أولی من الطرح»، حدیثهایی را که بهظاهر با اسلام و توحید مطابقت ندارد، تأویل میکند و به دفاع از اهل حدیث میپردازد. کار او در نزد عالمی چون «ابن ابیجمهور»، بهترین اثر در زمانه است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن قتیبه پیش از هر چیز، محدث بوده است. این کتاب آخرین اثر او است که پس از کتاب «غريب الحديث» نوشته است. او هم به توجیه حدیث پیامبر(ص) و هم به توجیه سخن صحابه میپردازد و در کار خود به قوت و ضعف اسناد توجه نمیکند. وی گاه به ذکر نیمی از یک حدیث یا معنای آن بسنده میکند و این کار، ابن قتیبه را متهم به این کرده است که بیشتر احادیثی را که از شیوخ خود نقل نموده، جعلی است و برخی از آنها را نیز عقل سلیم نمیپذیرد<ref>ر.ک: آذرتاش آذرنوش، ج4، ص452</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|</ins>ابن قتیبه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>پیش از هر چیز، محدث بوده است. این کتاب آخرین اثر او است که پس از کتاب «غريب الحديث» نوشته است. او هم به توجیه حدیث پیامبر(ص) و هم به توجیه سخن صحابه میپردازد و در کار خود به قوت و ضعف اسناد توجه نمیکند. وی گاه به ذکر نیمی از یک حدیث یا معنای آن بسنده میکند و این کار، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|</ins>ابن قتیبه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را متهم به این کرده است که بیشتر احادیثی را که از شیوخ خود نقل نموده، جعلی است و برخی از آنها را نیز عقل سلیم نمیپذیرد<ref>ر.ک: آذرتاش آذرنوش، ج4، ص452</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن قتیبه از علوم و قواعد ادبی، علوم عقلی، اصول فقه، آموزههای قرآنی و فقه الحدیث بهره گرفته است. او تعارضهای حدیثی را به سه شکل «تأویلهای ناصحیح»، «جمع و حل تعارضهای غیر مستقر» و «مستقر» ارائه میکند. او روایتی را کنار نمینهد و میکوشد تا حد ممکن راهی برای جمع روایات بیابد. همچنین در مواردی معدود در مواجهه با تعارضهای مستقر در روایات، میان آنها ترجیح قائل شده و یکی را میپذیرد. او در یک مورد، از ترجیح سندی بهره میجوید<ref>ر.ک: آبباریکی، فاطمه؛ قلندرلکی سلطانی، لیلا، ص97-96</ref>. همچنین، در حل تعارض غیر ظاهری، از تخییر و در حل تعارض ظاهری، از نسخ بهره میبرد<ref>ر.ک: همان، ص103-102</ref>. تا جاییکه برخی به هنگام مقایسه شیخ طوسی با او، از تأثیری که طوسی در حل تعارض حدیثها از ابن قتیبه گرفته، سخن گفتهاند<ref>ر.ک: همان، ص101</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن قتیبه از علوم و قواعد ادبی، علوم عقلی، اصول فقه، آموزههای قرآنی و فقه الحدیث بهره گرفته است. او تعارضهای حدیثی را به سه شکل «تأویلهای ناصحیح»، «جمع و حل تعارضهای غیر مستقر» و «مستقر» ارائه میکند. او روایتی را کنار نمینهد و میکوشد تا حد ممکن راهی برای جمع روایات بیابد. همچنین در مواردی معدود در مواجهه با تعارضهای مستقر در روایات، میان آنها ترجیح قائل شده و یکی را میپذیرد. او در یک مورد، از ترجیح سندی بهره میجوید<ref>ر.ک: آبباریکی، فاطمه؛ قلندرلکی سلطانی، لیلا، ص97-96</ref>. همچنین، در حل تعارض غیر ظاهری، از تخییر و در حل تعارض ظاهری، از نسخ بهره میبرد<ref>ر.ک: همان، ص103-102</ref>. تا جاییکه برخی به هنگام مقایسه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[طوسی، محمد بن حسن|</ins>شیخ طوسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>با او، از تأثیری که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[طوسی، محمد بن حسن|</ins>طوسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در حل تعارض حدیثها از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|</ins>ابن قتیبه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>گرفته، سخن گفتهاند<ref>ر.ک: همان، ص101</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن قتیبه خود دستی در ادبیات، زبان و فلسفه داشته و پیش از پرداختن به مقولههای اهل حدیث، یکی از سرسختترین مدافعان علم کلام بوده است. او تلاش میکند که از ستونهای مهم عقاید و احکام فقهی اهل سنت در برابر طعنههای اهل رأی - که میرفت کیان منظومه فکری اهل سنت را نابود گرداند - دفاع کند. البته در دفاع او توجه جدی به اعتبار براهین یا منابع آن نیست و غلبه عاطفه دینی بر اقناع عقلی در کتابش دیده میشود؛ بهگونهای که مخالفان او میتوانند از برخی برهانهای او علیه خودش بهره جویند. برای همین، «ابن الصلاح» میگوید: «کتاب ابن قتیبه اگر از یکسو بتوانیم بگوییم که بهخوبی به موضوع پرداخته است، اما در مواردی نیز بد عمل کرده و در آن کم گذاشته است». ابن قتیبه اخبار متعارض را بدون اینکه حتی در درستی یک حدیث تردید کند، یا از ارزش آنها بکاهد، توجیه نموده است. او خواسته است رویکرد متنمحور را در فرهنگ اسلامی جا بیندازد و از همه راههای ممکن برای حمایت از متن و جلوگیری از تعارض متون بهره بگیرد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن قتیبه خود دستی در ادبیات، زبان و فلسفه داشته و پیش از پرداختن به مقولههای اهل حدیث، یکی از سرسختترین مدافعان علم کلام بوده است. او تلاش میکند که از ستونهای مهم عقاید و احکام فقهی اهل سنت در برابر طعنههای اهل رأی - که میرفت کیان منظومه فکری اهل سنت را نابود گرداند - دفاع کند. البته در دفاع او توجه جدی به اعتبار براهین یا منابع آن نیست و غلبه عاطفه دینی بر اقناع عقلی در کتابش دیده میشود؛ بهگونهای که مخالفان او میتوانند از برخی برهانهای او علیه خودش بهره جویند. برای همین، «ابن الصلاح» میگوید: «کتاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|</ins>ابن قتیبه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>اگر از یکسو بتوانیم بگوییم که بهخوبی به موضوع پرداخته است، اما در مواردی نیز بد عمل کرده و در آن کم گذاشته است». <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|</ins>ابن قتیبه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>اخبار متعارض را بدون اینکه حتی در درستی یک حدیث تردید کند، یا از ارزش آنها بکاهد، توجیه نموده است. او خواسته است رویکرد متنمحور را در فرهنگ اسلامی جا بیندازد و از همه راههای ممکن برای حمایت از متن و جلوگیری از تعارض متون بهره بگیرد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن قتیبه به سه دسته تعارض پاسخ میدهد؛ نخست، تعارض میان برخی از احادیث نبوی با نص قرآنی، دوم، تعارض میان احادیث نبوی با یکدیگر و سوم، تعارض میان حدیث نبوی با سخن دیگران (مانند خلیفه دوم) است که آنان را نیز در دایره نقلیاش جای میدهد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|</ins>ابن قتیبه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به سه دسته تعارض پاسخ میدهد؛ نخست، تعارض میان برخی از احادیث نبوی با نص قرآنی، دوم، تعارض میان احادیث نبوی با یکدیگر و سوم، تعارض میان حدیث نبوی با سخن دیگران (مانند خلیفه دوم) است که آنان را نیز در دایره نقلیاش جای میدهد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نمونه دسته نخست، تعارض حدیث نبوی(ص) «خداوند پشت آدم را لمس کرد و ذریه او تا روز قیامت را از او خلق کرد»، با آیه عالم ذر «و إذ أخذ ربّك من بني آدم من ظهورهم» است که بر اساس این حدیث، نسل آدم از پشت او گرفته شدهاند، اما بر اساس قرآن، از پشت فرزندان آدم آمدهاند». ابن قتیبه میگوید: آدم در این حدیث، کنایه از فرزندان او است؛ زیرا آنان از اویند. برای همین، نتیجه کاملا بلاغی میشود. البته او در جای خود به امکان نسخ قرآن توسط سنت باور دارد و سنت را از جنس وحی میگیرد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نمونه دسته نخست، تعارض حدیث نبوی(ص) «خداوند پشت آدم را لمس کرد و ذریه او تا روز قیامت را از او خلق کرد»، با آیه عالم ذر «و إذ أخذ ربّك من بني آدم من ظهورهم» است که بر اساس این حدیث، نسل آدم از پشت او گرفته شدهاند، اما بر اساس قرآن، از پشت فرزندان آدم آمدهاند». <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|</ins>ابن قتیبه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>میگوید: آدم در این حدیث، کنایه از فرزندان او است؛ زیرا آنان از اویند. برای همین، نتیجه کاملا بلاغی میشود. البته او در جای خود به امکان نسخ قرآن توسط سنت باور دارد و سنت را از جنس وحی میگیرد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نمونه دسته دوم، تعارض میان دو حدیث از رسول خدا(ص) است که در یکی چنین آمده است: «کسی که در راه حفظ مالش کشته شود، شهید است» و در دیگری اینگونه است: «پلاس خانهات باش. اگر بر تو وارد شدند، به اتاقت برو و آنگاه که به اتاقت وارد شدند، بگو [با کشتن من] گناه من و خود را بر گردن بگیر. بنده مقتول خدا باش، اما بنده قاتل خدا مباش». ابن قتیبه میگوید: «هر حدیث ، موضعی متفاوت از موضع دیگر دارد و اگر دو حدیث، در موضع خود قرار گیرند، اختلاف از بین میرود». در این دو حدیث نیز، روایت نخست، به مقاومت در برابر دزدان ربط داشته و روایت دوم، به زمان فتنه مربوط است. ابن قتیبه در واقع، به دادههای برونمتنی توجه میکند که بر تأویل معنوی، لفظی و تاریخی مستند است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نمونه دسته دوم، تعارض میان دو حدیث از رسول خدا(ص) است که در یکی چنین آمده است: «کسی که در راه حفظ مالش کشته شود، شهید است» و در دیگری اینگونه است: «پلاس خانهات باش. اگر بر تو وارد شدند، به اتاقت برو و آنگاه که به اتاقت وارد شدند، بگو [با کشتن من] گناه من و خود را بر گردن بگیر. بنده مقتول خدا باش، اما بنده قاتل خدا مباش». <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|</ins>ابن قتیبه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>میگوید: «هر حدیث ، موضعی متفاوت از موضع دیگر دارد و اگر دو حدیث، در موضع خود قرار گیرند، اختلاف از بین میرود». در این دو حدیث نیز، روایت نخست، به مقاومت در برابر دزدان ربط داشته و روایت دوم، به زمان فتنه مربوط است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|</ins>ابن قتیبه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در واقع، به دادههای برونمتنی توجه میکند که بر تأویل معنوی، لفظی و تاریخی مستند است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نمونه دسته سوم: تعارض میان حدیث «الأئمة مِن قريش»، با این سخن خلیفه دوم به هنگام مرگ است که میگوید: «اگر سالم، غلام ابیحذیفه زنده بود، ذرهای در او شک نمیکردم». بااینکه سالم از قریش نبوده است، چرا عمر او را برای خلافت معرفی میکند؟ ابن قتیبه اینگونه توجیه میکند که موضوع روایت رسول خدا(ص) «خلافت» است، اما موضوع سخن عمر «امامت نماز» است<ref>ر.ک: الحمامی، نادر</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نمونه دسته سوم: تعارض میان حدیث «الأئمة مِن قريش»، با این سخن خلیفه دوم به هنگام مرگ است که میگوید: «اگر سالم، غلام ابیحذیفه زنده بود، ذرهای در او شک نمیکردم». بااینکه سالم از قریش نبوده است، چرا عمر او را برای خلافت معرفی میکند؟ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|</ins>ابن قتیبه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>اینگونه توجیه میکند که موضوع روایت رسول خدا(ص) «خلافت» است، اما موضوع سخن عمر «امامت نماز» است<ref>ر.ک: الحمامی، نادر</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس ==</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-665331:rev-666051 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A3%D9%88%D9%8A%D9%84_%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB&diff=665331&oldid=prevA-esmaeili: صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR22117J1.jpg | عنوان = تأويل مختلف الحديث | عنوانهای دیگر = | پدیدآورندگان | پدیدآوران = ابنقتیبه، عبدالله بن مسلم (نويسنده) |زبان | زبان = عربی | کد کنگره = /الف2ت2 106/5 BP | موضوع =احادیث اهل سنت - نقد و...» ایجاد کرد2023-06-08T02:32:55Z<p>صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR22117J1.jpg | عنوان = تأويل مختلف الحديث | عنوانهای دیگر = | پدیدآورندگان | پدیدآوران = <a href="/wiki/%D8%A7%D8%A8%D9%86%E2%80%8C%D9%82%D8%AA%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%8C_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85" class="mw-redirect" title="ابنقتیبه، عبدالله بن مسلم">ابنقتیبه، عبدالله بن مسلم</a> (نويسنده) |زبان | زبان = عربی | کد کنگره = /الف2ت2 106/5 BP | موضوع =احادیث اهل سنت - نقد و...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br />
| تصویر =NUR22117J1.jpg<br />
| عنوان = تأويل مختلف الحديث<br />
| عنوانهای دیگر = <br />
| پدیدآورندگان<br />
| پدیدآوران = <br />
[[ابنقتیبه، عبدالله بن مسلم]] (نويسنده)<br />
|زبان<br />
| زبان = عربی<br />
| کد کنگره = /الف2ت2 106/5 BP <br />
| موضوع =احادیث اهل سنت - نقد و تفسیر<br />
|ناشر <br />
| ناشر = دار الکتب العلمية<br />
| مکان نشر = لبنان - بیروت<br />
| سال نشر = 13سده<br />
| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE22117AUTOMATIONCODE<br />
| چاپ = 1<br />
| شابک = -<br />
| تعداد جلد = 1<br />
| کتابخانۀ دیجیتال نور = 22117<br />
| کتابخوان همراه نور = 22117<br />
| کد پدیدآور = 630<br />
| پس از = <br />
| پیش از = <br />
}}<br />
'''تأويل مختلف الحديث'''، نوشته ابومحمد عبدالله بن مسلم یا ابومحمد جبلی، مشهور به ابن قتیبه دینورى (276-213ق)، تاریخنگار و دانشمند بزرگ عصر عباسى است. این اثر، پاسخی به اصحاب رأی (معتزلیان) و شیعیان، در توجیه تعارضهایی است که در حدیثهای نبوی(ص) دیده میشود. این کتاب با تحقیق و تصحیح اسماعیل اسعردی و بهرهگیری از سه نسخه خطی عرضه شده است.<br />
<br />
ابن قتیبه در این ردیهای که بر خوردهگیریهای متکلمان و اصحاب رأی نوشته، دیدگاههای اصحاب حدیث را بههمراه حدیثهایی که در آنها ادعای تناقض شده، بررسی نموده است و احکامی را نیز که در آنها ادعای اجماع میشود، اما قرآن آنها را باطل کرده و فرقههایی چون خوارج به آنها احتجاج کردهاند، توجیه میکند. او با تمسک به قاعده «الجمع مهما أمكن أولی من الطرح»، حدیثهایی را که بهظاهر با اسلام و توحید مطابقت ندارد، تأویل میکند و به دفاع از اهل حدیث میپردازد. کار او در نزد عالمی چون «ابن ابیجمهور»، بهترین اثر در زمانه است.<br />
<br />
ابن قتیبه پیش از هر چیز، محدث بوده است. این کتاب آخرین اثر او است که پس از کتاب «غريب الحديث» نوشته است. او هم به توجیه حدیث پیامبر(ص) و هم به توجیه سخن صحابه میپردازد و در کار خود به قوت و ضعف اسناد توجه نمیکند. وی گاه به ذکر نیمی از یک حدیث یا معنای آن بسنده میکند و این کار، ابن قتیبه را متهم به این کرده است که بیشتر احادیثی را که از شیوخ خود نقل نموده، جعلی است و برخی از آنها را نیز عقل سلیم نمیپذیرد<ref>ر.ک: آذرتاش آذرنوش، ج4، ص452</ref>.<br />
<br />
ابن قتیبه از علوم و قواعد ادبی، علوم عقلی، اصول فقه، آموزههای قرآنی و فقه الحدیث بهره گرفته است. او تعارضهای حدیثی را به سه شکل «تأویلهای ناصحیح»، «جمع و حل تعارضهای غیر مستقر» و «مستقر» ارائه میکند. او روایتی را کنار نمینهد و میکوشد تا حد ممکن راهی برای جمع روایات بیابد. همچنین در مواردی معدود در مواجهه با تعارضهای مستقر در روایات، میان آنها ترجیح قائل شده و یکی را میپذیرد. او در یک مورد، از ترجیح سندی بهره میجوید<ref>ر.ک: آبباریکی، فاطمه؛ قلندرلکی سلطانی، لیلا، ص97-96</ref>. همچنین، در حل تعارض غیر ظاهری، از تخییر و در حل تعارض ظاهری، از نسخ بهره میبرد<ref>ر.ک: همان، ص103-102</ref>. تا جاییکه برخی به هنگام مقایسه شیخ طوسی با او، از تأثیری که طوسی در حل تعارض حدیثها از ابن قتیبه گرفته، سخن گفتهاند<ref>ر.ک: همان، ص101</ref>.<br />
<br />
ابن قتیبه خود دستی در ادبیات، زبان و فلسفه داشته و پیش از پرداختن به مقولههای اهل حدیث، یکی از سرسختترین مدافعان علم کلام بوده است. او تلاش میکند که از ستونهای مهم عقاید و احکام فقهی اهل سنت در برابر طعنههای اهل رأی - که میرفت کیان منظومه فکری اهل سنت را نابود گرداند - دفاع کند. البته در دفاع او توجه جدی به اعتبار براهین یا منابع آن نیست و غلبه عاطفه دینی بر اقناع عقلی در کتابش دیده میشود؛ بهگونهای که مخالفان او میتوانند از برخی برهانهای او علیه خودش بهره جویند. برای همین، «ابن الصلاح» میگوید: «کتاب ابن قتیبه اگر از یکسو بتوانیم بگوییم که بهخوبی به موضوع پرداخته است، اما در مواردی نیز بد عمل کرده و در آن کم گذاشته است». ابن قتیبه اخبار متعارض را بدون اینکه حتی در درستی یک حدیث تردید کند، یا از ارزش آنها بکاهد، توجیه نموده است. او خواسته است رویکرد متنمحور را در فرهنگ اسلامی جا بیندازد و از همه راههای ممکن برای حمایت از متن و جلوگیری از تعارض متون بهره بگیرد.<br />
<br />
ابن قتیبه به سه دسته تعارض پاسخ میدهد؛ نخست، تعارض میان برخی از احادیث نبوی با نص قرآنی، دوم، تعارض میان احادیث نبوی با یکدیگر و سوم، تعارض میان حدیث نبوی با سخن دیگران (مانند خلیفه دوم) است که آنان را نیز در دایره نقلیاش جای میدهد.<br />
<br />
نمونه دسته نخست، تعارض حدیث نبوی(ص) «خداوند پشت آدم را لمس کرد و ذریه او تا روز قیامت را از او خلق کرد»، با آیه عالم ذر «و إذ أخذ ربّك من بني آدم من ظهورهم» است که بر اساس این حدیث، نسل آدم از پشت او گرفته شدهاند، اما بر اساس قرآن، از پشت فرزندان آدم آمدهاند». ابن قتیبه میگوید: آدم در این حدیث، کنایه از فرزندان او است؛ زیرا آنان از اویند. برای همین، نتیجه کاملا بلاغی میشود. البته او در جای خود به امکان نسخ قرآن توسط سنت باور دارد و سنت را از جنس وحی میگیرد.<br />
<br />
نمونه دسته دوم، تعارض میان دو حدیث از رسول خدا(ص) است که در یکی چنین آمده است: «کسی که در راه حفظ مالش کشته شود، شهید است» و در دیگری اینگونه است: «پلاس خانهات باش. اگر بر تو وارد شدند، به اتاقت برو و آنگاه که به اتاقت وارد شدند، بگو [با کشتن من] گناه من و خود را بر گردن بگیر. بنده مقتول خدا باش، اما بنده قاتل خدا مباش». ابن قتیبه میگوید: «هر حدیث ، موضعی متفاوت از موضع دیگر دارد و اگر دو حدیث، در موضع خود قرار گیرند، اختلاف از بین میرود». در این دو حدیث نیز، روایت نخست، به مقاومت در برابر دزدان ربط داشته و روایت دوم، به زمان فتنه مربوط است. ابن قتیبه در واقع، به دادههای برونمتنی توجه میکند که بر تأویل معنوی، لفظی و تاریخی مستند است.<br />
<br />
نمونه دسته سوم: تعارض میان حدیث «الأئمة مِن قريش»، با این سخن خلیفه دوم به هنگام مرگ است که میگوید: «اگر سالم، غلام ابیحذیفه زنده بود، ذرهای در او شک نمیکردم». بااینکه سالم از قریش نبوده است، چرا عمر او را برای خلافت معرفی میکند؟ ابن قتیبه اینگونه توجیه میکند که موضوع روایت رسول خدا(ص) «خلافت» است، اما موضوع سخن عمر «امامت نماز» است<ref>ر.ک: الحمامی، نادر</ref>.<br />
<br />
==پانویس ==<br />
<references/><br />
<br />
==منابع مقاله==<br />
# آذرنوش، آذرتاش، مقاله «ابن قتیبه»، مندرج در «دائرةالمعارف بزرگ اسلامی»، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ دوم، 1377ش.<br />
# آبباریکی، فاطمه؛ قلندرلکی سلطانی، لیلا، «بررسی تطبیقی روشهای حل تعارض غیر ظاهری در احادیث متعارض بین شیخ طوسی و ابن قتیبه»، نشریه: اندیشه تقریب، پاییز 1390ش، شماره 28:<br />
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/887854<br />
# روشهای حل تعارض اخبار در تأويل مختلف الحديث:<br />
https://www.researchgate.net/publication/340501893_rwshhay_hl_tard_akhbar_dr_tawyl_mkhtlf_alhdyth<br />
# الحمامی، نادر، «تأویل روایتهای متفاوت، یا پیشگیری از تعارض متون»، پایگاه تخصصی - تحلیلی جامعه و فرهنگ ملل:<br />
https://farhangemelal.icro.ir/news/7903<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
==وابستهها==<br />
{{وابستهها}}<br />
<br />
[[رده:کتابشناسی]]<br />
[[رده:اسلام، عرفان، غیره]]<br />
[[رده:حدیث]]<br />
[[رده:فهرست ها. کشف الحدیث ها، واژه نامه ها. غریب لغات الحدیث، سازمان ها. انجمن ها. دارالحدیث ها، کنگره ها]]<br />
<br />
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]<br />
[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ خرداد 1402 توسط سید حمید رضا حسینی هاشمی]]<br />
[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ خرداد 1402 توسط محسن عزیزی]]</div>A-esmaeili