النوادر فی اللغة - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Hbaghizadeh: جایگزینی متن - '[[ ' به '[['

2023-03-06T16:49:23Z

جایگزینی متن - '[[ ' به '[['

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۲۰:۱۹
خط ۶:		خط ۶:
	\| پدیدآوران = [[انصاری، سعید بن اوس]] (نویسنده)		\| پدیدآوران = [[انصاری، سعید بن اوس]] (نویسنده)

	[[ احمد، محمد عبدالقادر]] (محقق)		[[احمد، محمد عبدالقادر]] (محقق)
	\|زبان		\|زبان
	\| زبان =عربی		\| زبان =عربی

Hbaghizadeh: جایگزینی متن - 'واژه نامه' به 'واژه‌نامه'

2022-11-16T08:42:05Z

جایگزینی متن - 'واژه نامه' به 'واژه‌نامه'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۱۲
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	\| زبان =عربی		\| زبان =عربی
	\| کد کنگره =‏‎‏/‎‏الف‎‏8‎‏ن‎‏9 / 6620 ‏PJ‎‏		\| کد کنگره =‏‎‏/‎‏الف‎‏8‎‏ن‎‏9 / 6620 ‏PJ‎‏
	\| موضوع = زبان عربي - ~~واژه نامه‌‎ها~~		\| موضوع = زبان عربي - واژه‌نامه‌‎ها

	زبان عربي - اصطلاحها و تعبيرها		زبان عربي - اصطلاحها و تعبيرها

Hbaghizadeh@noornet.net: جایگزینی متن - ' ' به ' '

2022-09-02T12:07:57Z

جایگزینی متن - ' ' به ' '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۳۷
خط ۸:		خط ۸:
	[[ احمد، محمد عبدالقادر]] (محقق)		[[ احمد، محمد عبدالقادر]] (محقق)
	\|زبان		\|زبان
	\| زبان =عربی		\| زبان =عربی
	\| کد کنگره =‏‎‏/‎‏الف‎‏8‎‏ن‎‏9 / 6620 ‏PJ‎‏		\| کد کنگره =‏‎‏/‎‏الف‎‏8‎‏ن‎‏9 / 6620 ‏PJ‎‏
	\| موضوع = زبان عربي - واژه نامه‌‎ها		\| موضوع = زبان عربي - واژه نامه‌‎ها
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	\| ناشر = دار الشروق		\| ناشر = دار الشروق
	\| مکان نشر =لبنان - بيروت		\| مکان نشر =لبنان - بيروت
	\| سال نشر = 1401ق. = 1981م.		\| سال نشر = 1401ق. = 1981م.

	\| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE21069AUTOMATIONCODE		\| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE21069AUTOMATIONCODE
	\| چاپ =چاپ يکم		\| چاپ =چاپ يکم
	\| شابک =		\| شابک =
	\| تعداد جلد =1		\| تعداد جلد =1

Hbaghizadeh@noornet.net: جایگزینی متن - 'زبان =عربي ' به 'زبان =عربی '

2022-08-05T20:30:07Z

جایگزینی متن - 'زبان =عربي ' به 'زبان =عربی '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۰:۰۰
خط ۸:		خط ۸:
	[[ احمد، محمد عبدالقادر]] (محقق)		[[ احمد، محمد عبدالقادر]] (محقق)
	\|زبان		\|زبان
	\| زبان =~~عربي~~		\| زبان =عربی
	\| کد کنگره =‏‎‏/‎‏الف‎‏8‎‏ن‎‏9 / 6620 ‏PJ‎‏		\| کد کنگره =‏‎‏/‎‏الف‎‏8‎‏ن‎‏9 / 6620 ‏PJ‎‏
	\| موضوع = زبان عربي - واژه نامه‌‎ها		\| موضوع = زبان عربي - واژه نامه‌‎ها

Hbaghizadeh@noornet.net: /* وابسته‌ها */

2022-05-19T12:18:37Z

وابسته‌ها

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۴۸
خط ۲۳:		خط ۲۳:
	\| شابک =		\| شابک =
	\| تعداد جلد =1		\| تعداد جلد =1
	\| کتابخانۀ دیجیتال نور =		\| کتابخانۀ دیجیتال نور =21069
	\| کتابخوان همراه نور =		\| کتابخوان همراه نور =
	\| کد پدیدآور =16335-13553		\| کد پدیدآور =16335-13553
خط ۷۲:		خط ۷۲:

	[[رده:زبان و ادبیات شرقی (مصری، قبطی، سامی، آشوری، سومری، عبری، آرامی، سریانی، عربی، حبشی)‎‏]]		[[رده:زبان و ادبیات شرقی (مصری، قبطی، سامی، آشوری، سومری، عبری، آرامی، سریانی، عربی، حبشی)‎‏]]
	[[رده:~~فروردین~~(1401)]]		[[رده:خرداد (1401)]]

Hbaghizadeh@noornet.net در ‏۱۶ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۲۵

2022-05-16T19:25:26Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۲۲:۵۵
خط ۳۶:		خط ۳۶:

	==گزارش محتوا==		==گزارش محتوا==
	تألیف نوادر در لغت و غرائب آن در اواسط قرن دوم هجری آغاز شد؛ یعنی در زمانی که راویان و علمای لغت برای تدوین لغت به پا خواستند و به گردآوری آن در کتب کوشیدند. بنابراین ممکن است تدوین «نوادر» و تألیف کتب پیرامون آن جزئی از حرکت گسترده‌ای بوده که تدوین لغت در این زمان را عمومی کرد. تألیف کتب نوادر به حدی بود که هیچ لغوی را در آن عصر نوین نمی‌یابیم مگر آنکه یک یا چند اثر در این موضوع نوشته باشد. کتاب ابو‌زید از جمله این مصنفات است و از قدیمی‌ترین این نوع کتاب است که باقی مانده است.<ref>ر.ک: عزمی محمد؛ سلمان، عیال؛ ص23-22</ref>‏.		تألیف نوادر در لغت و غرائب آن در اواسط قرن دوم هجری آغاز شد؛ یعنی در زمانی که راویان و علمای لغت برای تدوین لغت به پا خواستند و به گردآوری آن در کتب کوشیدند. بنابراین ممکن است تدوین «نوادر» و تألیف کتب پیرامون آن جزئی از حرکت گسترده‌ای بوده که تدوین لغت در این زمان را عمومی کرد. تألیف کتب نوادر به حدی بود که هیچ لغوی را در آن عصر نوین نمی‌یابیم مگر آنکه یک یا چند اثر در این موضوع نوشته باشد. کتاب ابو‌زید از جمله این مصنفات است و از قدیمی‌ترین این نوع کتاب است که باقی مانده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/80694/22 ر.ک: عزمی محمد؛ سلمان، عیال؛ ص23-22]</ref>‏.

	محتوای لغوی کتب نوادر، الفاظ، عبارات، امثال و اسالیب لهجه‌های عربی مشهور و ناشناخته در جاهلیت و صدر اسلام است. البته همه الفاظ وارده در کتب نوادر، نادر و غریب نیستند. در این کتب، لغت شاذ در کنار فصیح مشهور آمده است و بسیاری از الفاظ که در این کتب آمده را نمی‌توان از نوادر و غریب لغت دانست.<ref>ر.ک: همان، ص23</ref>‏.		محتوای لغوی کتب نوادر، الفاظ، عبارات، امثال و اسالیب لهجه‌های عربی مشهور و ناشناخته در جاهلیت و صدر اسلام است. البته همه الفاظ وارده در کتب نوادر، نادر و غریب نیستند. در این کتب، لغت شاذ در کنار فصیح مشهور آمده است و بسیاری از الفاظ که در این کتب آمده را نمی‌توان از نوادر و غریب لغت دانست.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/80694/23 ر.ک: همان، ص23]</ref>‏.

	منظور از نادر الفاظی است که استعمال آن‌ها در زبان عربی کم است. هر لفظی که استعمالش فراوان باشد و بخش زیادی از اعراب آن را بشناسند و بر زبانشان رایج باشد اجود و افصح است. و برعکس هر لفظی که استعمالش کم باشد و اندکی از اعراب آن را بدانند نادر و مجهول است. بنابراین کثرت استعمال یا قلت آن معیار صحیح ثابتی است که به ما این امکان را می‌دهد که حکم کنیم فصیح معروف است یا نادر مجهول؛<ref>ر.ک: مقدمه، صفحه 54</ref>‏ از جمله کلماتی که کم استعمال می‌شود مئشار و میشار است، که لهجه‌ای از منشار است. ابوزید میشار را در یک رجز ذکر کرده است: «أو مثل میشار حدید الحرفین». ابوالحسن علی بن سلیمان اخفش نیز در تعلیقه‌ای بر نوادر می‌نویسد: «یقال منشار و مئشار و میشار».<ref>ر.ک: مقدمه، صفحه 55</ref>‏		منظور از نادر الفاظی است که استعمال آن‌ها در زبان عربی کم است. هر لفظی که استعمالش فراوان باشد و بخش زیادی از اعراب آن را بشناسند و بر زبانشان رایج باشد اجود و افصح است. و برعکس هر لفظی که استعمالش کم باشد و اندکی از اعراب آن را بدانند نادر و مجهول است. بنابراین کثرت استعمال یا قلت آن معیار صحیح ثابتی است که به ما این امکان را می‌دهد که حکم کنیم فصیح معروف است یا نادر مجهول؛<ref>[https://noorlib.ir/book/view/21069?sectionNumber=2&pageNumber=54&viewType=html ر.ک: مقدمه، صفحه 54]</ref>‏ از جمله کلماتی که کم استعمال می‌شود مئشار و میشار است، که لهجه‌ای از منشار است. ابوزید میشار را در یک رجز ذکر کرده است: «أو مثل میشار حدید الحرفین». ابوالحسن علی بن سلیمان اخفش نیز در تعلیقه‌ای بر نوادر می‌نویسد: «یقال منشار و مئشار و میشار».<ref>[https://noorlib.ir/book/view/21069?sectionNumber=2&pageNumber=55&viewType=html ر.ک: مقدمه، صفحه 55]</ref>‏

	کتاب نوادر از مهم‌ترین مصادر لغت و ادب شمرده می‌شود که به هر آنچه در آن آمده اطمینان می‌شود. در بین کتب نوادر، کتاب ابوزید بیش از همه مأخذ آثار پس از خود قرار گرفته است. اهمیت این کتاب بدین‌جهت است که اولین گام‌ها را در راه دستیابی به معاجم لغوی برداشته است و مجموعه‌ای از اشعار و ارجاز شعرای مشهور را به‌دست ما رسانده است که در دواوین مطبوع در دسترس است.<ref>ر.ک: همان، صفحه و</ref>‏		کتاب نوادر از مهم‌ترین مصادر لغت و ادب شمرده می‌شود که به هر آنچه در آن آمده اطمینان می‌شود. در بین کتب نوادر، کتاب ابوزید بیش از همه مأخذ آثار پس از خود قرار گرفته است. اهمیت این کتاب بدین‌جهت است که اولین گام‌ها را در راه دستیابی به معاجم لغوی برداشته است و مجموعه‌ای از اشعار و ارجاز شعرای مشهور را به‌دست ما رسانده است که در دواوین مطبوع در دسترس است.<ref>ر.ک: همان، صفحه و</ref>‏
خط ۴۸:		خط ۴۸:
	انتساب بسیاری از ابیات استشهاد ابوزید مشخص نیست و لذا محقق کتاب علاوه بر ذکر سراینده این ابیات برای تسهیل در فهم، آن‌ها را شرح کرده است. همچنین شماره آیات قرآنی و سوره‌های آن‌ها و مصادر امثال عربی و شواهد نثری را متذکر شده است. و شرح‌حال اعلامی که ابوزید در متن کتاب آورده را نیز ذکر کرده است.<ref>ر.ک: همان</ref>‏		انتساب بسیاری از ابیات استشهاد ابوزید مشخص نیست و لذا محقق کتاب علاوه بر ذکر سراینده این ابیات برای تسهیل در فهم، آن‌ها را شرح کرده است. همچنین شماره آیات قرآنی و سوره‌های آن‌ها و مصادر امثال عربی و شواهد نثری را متذکر شده است. و شرح‌حال اعلامی که ابوزید در متن کتاب آورده را نیز ذکر کرده است.<ref>ر.ک: همان</ref>‏

	بدون شک مطالعه این کتاب محققین را در مطالعه لغت و لهجه‌های عربی مدد می‌دهد؛ چراکه یک کلمه را قبیله‌ای به‌گونه خاصی و قبیله دیگری به‌گونه‌ای مخالف آن تکلم می‌کنند؛ پس یک کلمه دو لغت و بیشتر دارد. این لغات در یک کلمه را فراوان در کتب نوادر ذکر شده است. از اینجا فایده مطالعه این کتب در اطلاع محققین از لهجه‌های قبایل مختلف آشکار می‌شود. چه‌بسا کلمه نادری یا لفظ غریبی یا لهجه غیر رایجی برای محقق روشن کند که تمام مردم یک قبیله به آن تکلم کرده یا استعمال کرده‌اند. بنابراین مبالغه نکرده‌ایم اگر بگوییم که کتب نوادر یکی از مصادر مطالعه لهجه‌های قبایل عرب بوده است که به‌وسیله آن‌ها می‌توانیم ویژگی‌های این لهجات را بشناسیم. نکته دیگر قابل ذکر اینکه لهجه‌های عربی گاهی منسوب به قبایل عربی می‌شوند و گاهی منتسب نمی‌شوند؛ به‌عنوان‌مثال ابوزید می‌گوید: «و سمعت اعرابیاً من اهل العالیة یقول: هولَکَه و علَیکَه که منظورش هو لک و علیک بود».<ref>ر.ک: همان، ص61</ref>‏		بدون شک مطالعه این کتاب محققین را در مطالعه لغت و لهجه‌های عربی مدد می‌دهد؛ چراکه یک کلمه را قبیله‌ای به‌گونه خاصی و قبیله دیگری به‌گونه‌ای مخالف آن تکلم می‌کنند؛ پس یک کلمه دو لغت و بیشتر دارد. این لغات در یک کلمه را فراوان در کتب نوادر ذکر شده است. از اینجا فایده مطالعه این کتب در اطلاع محققین از لهجه‌های قبایل مختلف آشکار می‌شود. چه‌بسا کلمه نادری یا لفظ غریبی یا لهجه غیر رایجی برای محقق روشن کند که تمام مردم یک قبیله به آن تکلم کرده یا استعمال کرده‌اند. بنابراین مبالغه نکرده‌ایم اگر بگوییم که کتب نوادر یکی از مصادر مطالعه لهجه‌های قبایل عرب بوده است که به‌وسیله آن‌ها می‌توانیم ویژگی‌های این لهجات را بشناسیم. نکته دیگر قابل ذکر اینکه لهجه‌های عربی گاهی منسوب به قبایل عربی می‌شوند و گاهی منتسب نمی‌شوند؛ به‌عنوان‌مثال ابوزید می‌گوید: «و سمعت اعرابیاً من اهل العالیة یقول: هولَکَه و علَیکَه که منظورش هو لک و علیک بود».<ref>[https://noorlib.ir/book/view/21069?sectionNumber=2&pageNumber=61&viewType=html ر.ک: همان، ص61]</ref>‏

	==وضعیت کتاب==		==وضعیت کتاب==

Hbaghizadeh@noornet.net در ‏۱۶ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۱۹

2022-05-16T19:19:57Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۲۲:۴۹
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	\| زبان =عربي		\| زبان =عربي
	\| کد کنگره =‏‎‏/‎‏الف‎‏8‎‏ن‎‏9 / 6620 ‏PJ‎‏		\| کد کنگره =‏‎‏/‎‏الف‎‏8‎‏ن‎‏9 / 6620 ‏PJ‎‏
	\| موضوع = زبان عربي - واژه ~~نامه‎ها~~		\| موضوع = زبان عربي - واژه نامه‌‎ها

	زبان عربي - اصطلاحها و تعبيرها		زبان عربي - اصطلاحها و تعبيرها
خط ۶۲:		خط ۶۲:
	==منابع مقاله==		==منابع مقاله==
	# مقدمه و متن کتاب.		# مقدمه و متن کتاب.
	# عزمی محمد؛ سلمان، عیال؛ «المحتوی اللهجي في کتاب (النّوادر في اللغة) لأبي زید الأنصاري»، مجلة مجمع اللغة العربية الاردنى، شعبان 1434، العدد 85، ص 17 -~~56؛ به آدرس اینترنتی:~~		#[[:noormags:1265410\| عزمی محمد؛ سلمان، عیال؛ «المحتوی اللهجي في کتاب (النّوادر في اللغة) لأبي زید الأنصاري»، مجلة مجمع اللغة العربية الاردنى، شعبان 1434، العدد 85، ص 17 -56]].

	~~https://www.noormags~~.~~ir/view/fa/articlepage/1265410~~



خط ۷۳:		خط ۷۰:

	[[رده:کتاب‌شناسی]]		[[رده:کتاب‌شناسی]]
	[[رده:~~مقالات جدید~~]]
			[[رده:زبان و ادبیات شرقی (مصری، قبطی، سامی، آشوری، سومری، عبری، آرامی، سریانی، عربی، حبشی)‎‏]]
			[[رده:فروردین(1401)]]

Hbaghizadeh@noornet.net در ‏۱۶ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۱۵

2022-05-16T19:15:36Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۲۲:۴۵
خط ۳۰:		خط ۳۰:
	}}		}}

	'''النوادر فی اللغة'''، تألیف سعید بن اوس بن ثابت خزرجی مشهور به ابوزید انصاری (متوفی 215ق) از جمله آثار در بررسی الفاظ، عبارات و لهجه‌های نادر عربی است. تحقیق و تصحیح کتاب توسط محمد عبدالقادر احمد انجام شده است.		'''النوادر فی اللغة'''، تألیف [[انصاری، سعید بن اوس\|سعید بن اوس بن ثابت خزرجی]] مشهور به ابوزید انصاری (متوفی 215ق) از جمله آثار در بررسی الفاظ، عبارات و لهجه‌های نادر عربی است. تحقیق و تصحیح کتاب توسط [[احمد، محمد عبدالقادر\|محمد عبدالقادر احمد]] انجام شده است.

	==ساختار==		==ساختار==
خط ۴۴:		خط ۴۴:
	کتاب نوادر از مهم‌ترین مصادر لغت و ادب شمرده می‌شود که به هر آنچه در آن آمده اطمینان می‌شود. در بین کتب نوادر، کتاب ابوزید بیش از همه مأخذ آثار پس از خود قرار گرفته است. اهمیت این کتاب بدین‌جهت است که اولین گام‌ها را در راه دستیابی به معاجم لغوی برداشته است و مجموعه‌ای از اشعار و ارجاز شعرای مشهور را به‌دست ما رسانده است که در دواوین مطبوع در دسترس است.<ref>ر.ک: همان، صفحه و</ref>‏		کتاب نوادر از مهم‌ترین مصادر لغت و ادب شمرده می‌شود که به هر آنچه در آن آمده اطمینان می‌شود. در بین کتب نوادر، کتاب ابوزید بیش از همه مأخذ آثار پس از خود قرار گرفته است. اهمیت این کتاب بدین‌جهت است که اولین گام‌ها را در راه دستیابی به معاجم لغوی برداشته است و مجموعه‌ای از اشعار و ارجاز شعرای مشهور را به‌دست ما رسانده است که در دواوین مطبوع در دسترس است.<ref>ر.ک: همان، صفحه و</ref>‏

	بیشتر علمای لغت و ادب بر آراء ابوزید و گفته‌ها و کتبش اعتماد کرده و آن را مصدری برای مباحث کتابشان قرار دادند؛ قاسم بن سلّام مکنی به ابوعبید صاحب ~~«الغریب المصنف»~~ از آن جمله است. مازنی نیز در آثارش به‌ویژه در دو کتاب «التصریف» و «الخصائص» نصوصی از ابوزید نقل کرده است. ابن سکیت نیز فراوان از گفته‌های او استفاده کرده و نام او را در 42 مورد از کتابش «اصلاح المنطق» ذکر کرده است.<ref>ر.ک: همان</ref>‏		بیشتر علمای لغت و ادب بر آراء ابوزید و گفته‌ها و کتبش اعتماد کرده و آن را مصدری برای مباحث کتابشان قرار دادند؛ [[ابوعبید، قاسم بن سلام\|قاسم بن سلّام]] مکنی به ابوعبید صاحب «[[الغريب المصنف\|الغریب المصنف]]» از آن جمله است. مازنی نیز در آثارش به‌ویژه در دو کتاب «التصریف» و «الخصائص» نصوصی از ابوزید نقل کرده است. ابن سکیت نیز فراوان از گفته‌های او استفاده کرده و نام او را در 42 مورد از کتابش «اصلاح المنطق» ذکر کرده است.<ref>ر.ک: همان</ref>‏

	انتساب بسیاری از ابیات استشهاد ابوزید مشخص نیست و لذا محقق کتاب علاوه بر ذکر سراینده این ابیات برای تسهیل در فهم، آن‌ها را شرح کرده است. همچنین شماره آیات قرآنی و سوره‌های آن‌ها و مصادر امثال عربی و شواهد نثری را متذکر شده است. و شرح‌حال اعلامی که ابوزید در متن کتاب آورده را نیز ذکر کرده است.<ref>ر.ک: همان</ref>‏		انتساب بسیاری از ابیات استشهاد ابوزید مشخص نیست و لذا محقق کتاب علاوه بر ذکر سراینده این ابیات برای تسهیل در فهم، آن‌ها را شرح کرده است. همچنین شماره آیات قرآنی و سوره‌های آن‌ها و مصادر امثال عربی و شواهد نثری را متذکر شده است. و شرح‌حال اعلامی که ابوزید در متن کتاب آورده را نیز ذکر کرده است.<ref>ر.ک: همان</ref>‏
خط ۵۸:		خط ۵۸:

	==پانویس ==		==پانویس ==
	<references/>		<references />

	==منابع مقاله==		==منابع مقاله==

Yqorbani@noornet.net: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR21069J1.jpg | عنوان =النوادر فی اللغة | عنوان‌های دیگر...» ایجاد کرد

2022-05-14T08:12:28Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR21069J1.jpg | عنوان =النوادر فی اللغة | عنوان‌های دیگر...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{جعبه اطلاعات کتاب
| تصویر =NUR21069J1.jpg
| عنوان =النوادر فی اللغة
| عنوان‌های دیگر =
|پدیدآورندگان
| پدیدآوران = [[انصاری، سعید بن اوس]] (نویسنده)

[[ احمد، محمد عبدالقادر]] (محقق)
|زبان
| زبان =عربي
| کد کنگره =‏‎‏/‎‏الف‎‏8‎‏ن‎‏9 / 6620 ‏PJ‎‏
| موضوع = زبان عربي - واژه نامه‎ها

زبان عربي - اصطلاحها و تعبيرها

|ناشر
| ناشر = دار الشروق
| مکان نشر =لبنان - بيروت
| سال نشر = 1401ق. = 1981م.

| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE21069AUTOMATIONCODE
| چاپ =چاپ يکم
| شابک =
| تعداد جلد =1
| کتابخانۀ دیجیتال نور =
| کتابخوان همراه نور =
| کد پدیدآور =16335-13553
| پس از =
| پیش از =
}}

'''النوادر فی اللغة'''، تألیف سعید بن اوس بن ثابت خزرجی مشهور به ابوزید انصاری (متوفی 215ق) از جمله آثار در بررسی الفاظ، عبارات و لهجه‌های نادر عربی است. تحقیق و تصحیح کتاب توسط محمد عبدالقادر احمد انجام شده است.

==ساختار==
این کتاب به پانزده باب تقسیم شده است؛ دو باب از آن به شعر، هشت باب به رجز و پنج باب به نوادر اختصاص یافته است.

==گزارش محتوا==
تألیف نوادر در لغت و غرائب آن در اواسط قرن دوم هجری آغاز شد؛ یعنی در زمانی که راویان و علمای لغت برای تدوین لغت به پا خواستند و به گردآوری آن در کتب کوشیدند. بنابراین ممکن است تدوین «نوادر» و تألیف کتب پیرامون آن جزئی از حرکت گسترده‌ای بوده که تدوین لغت در این زمان را عمومی کرد. تألیف کتب نوادر به حدی بود که هیچ لغوی را در آن عصر نوین نمی‌یابیم مگر آنکه یک یا چند اثر در این موضوع نوشته باشد. کتاب ابو‌زید از جمله این مصنفات است و از قدیمی‌ترین این نوع کتاب است که باقی مانده است.<ref>ر.ک: عزمی محمد؛ سلمان، عیال؛ ص23-22</ref>‏.

محتوای لغوی کتب نوادر، الفاظ، عبارات، امثال و اسالیب لهجه‌های عربی مشهور و ناشناخته در جاهلیت و صدر اسلام است. البته همه الفاظ وارده در کتب نوادر، نادر و غریب نیستند. در این کتب، لغت شاذ در کنار فصیح مشهور آمده است و بسیاری از الفاظ که در این کتب آمده را نمی‌توان از نوادر و غریب لغت دانست.<ref>ر.ک: همان، ص23</ref>‏.

منظور از نادر الفاظی است که استعمال آن‌ها در زبان عربی کم است. هر لفظی که استعمالش فراوان باشد و بخش زیادی از اعراب آن را بشناسند و بر زبانشان رایج باشد اجود و افصح است. و برعکس هر لفظی که استعمالش کم باشد و اندکی از اعراب آن را بدانند نادر و مجهول است. بنابراین کثرت استعمال یا قلت آن معیار صحیح ثابتی است که به ما این امکان را می‌دهد که حکم کنیم فصیح معروف است یا نادر مجهول؛<ref>ر.ک: مقدمه، صفحه 54</ref>‏ از جمله کلماتی که کم استعمال می‌شود مئشار و میشار است، که لهجه‌ای از منشار است. ابوزید میشار را در یک رجز ذکر کرده است: «أو مثل میشار حدید الحرفین». ابوالحسن علی بن سلیمان اخفش نیز در تعلیقه‌ای بر نوادر می‌نویسد: «یقال منشار و مئشار و میشار».<ref>ر.ک: مقدمه، صفحه 55</ref>‏

کتاب نوادر از مهم‌ترین مصادر لغت و ادب شمرده می‌شود که به هر آنچه در آن آمده اطمینان می‌شود. در بین کتب نوادر، کتاب ابوزید بیش از همه مأخذ آثار پس از خود قرار گرفته است. اهمیت این کتاب بدین‌جهت است که اولین گام‌ها را در راه دستیابی به معاجم لغوی برداشته است و مجموعه‌ای از اشعار و ارجاز شعرای مشهور را به‌دست ما رسانده است که در دواوین مطبوع در دسترس است.<ref>ر.ک: همان، صفحه و</ref>‏

بیشتر علمای لغت و ادب بر آراء ابوزید و گفته‌ها و کتبش اعتماد کرده و آن را مصدری برای مباحث کتابشان قرار دادند؛ قاسم بن سلّام مکنی به ابوعبید صاحب «الغریب المصنف» از آن جمله است. مازنی نیز در آثارش به‌ویژه در دو کتاب «التصریف» و «الخصائص» نصوصی از ابوزید نقل کرده است. ابن سکیت نیز فراوان از گفته‌های او استفاده کرده و نام او را در 42 مورد از کتابش «اصلاح المنطق» ذکر کرده است.<ref>ر.ک: همان</ref>‏

انتساب بسیاری از ابیات استشهاد ابوزید مشخص نیست و لذا محقق کتاب علاوه بر ذکر سراینده این ابیات برای تسهیل در فهم، آن‌ها را شرح کرده است. همچنین شماره آیات قرآنی و سوره‌های آن‌ها و مصادر امثال عربی و شواهد نثری را متذکر شده است. و شرح‌حال اعلامی که ابوزید در متن کتاب آورده را نیز ذکر کرده است.<ref>ر.ک: همان</ref>‏

بدون شک مطالعه این کتاب محققین را در مطالعه لغت و لهجه‌های عربی مدد می‌دهد؛ چراکه یک کلمه را قبیله‌ای به‌گونه خاصی و قبیله دیگری به‌گونه‌ای مخالف آن تکلم می‌کنند؛ پس یک کلمه دو لغت و بیشتر دارد. این لغات در یک کلمه را فراوان در کتب نوادر ذکر شده است. از اینجا فایده مطالعه این کتب در اطلاع محققین از لهجه‌های قبایل مختلف آشکار می‌شود. چه‌بسا کلمه نادری یا لفظ غریبی یا لهجه غیر رایجی برای محقق روشن کند که تمام مردم یک قبیله به آن تکلم کرده یا استعمال کرده‌اند. بنابراین مبالغه نکرده‌ایم اگر بگوییم که کتب نوادر یکی از مصادر مطالعه لهجه‌های قبایل عرب بوده است که به‌وسیله آن‌ها می‌توانیم ویژگی‌های این لهجات را بشناسیم. نکته دیگر قابل ذکر اینکه لهجه‌های عربی گاهی منسوب به قبایل عربی می‌شوند و گاهی منتسب نمی‌شوند؛ به‌عنوان‌مثال ابوزید می‌گوید: «و سمعت اعرابیاً من اهل العالیة یقول: هولَکَه و علَیکَه که منظورش هو لک و علیک بود».<ref>ر.ک: همان، ص61</ref>‏

==وضعیت کتاب==
کتاب با استفاده از قدیمی‌ترین نسخه که نسخه کوبریلی است تحقیق و تصحیح شده است.<ref>ر.ک: مقدمه، صفحه ط</ref>‏

فهارس مطالب، آیات، احادیث نبوی، امثال، اقوال عرب، قبایل و بطون، لغات قبایل، اماکن و شهرها، اعلام، شعراء، ارجاز، لغت و نسخه‌های خطی و چاپی مراجع بحث و تحقیق در انتهای کتاب ذکر شده است.

اختلاف نسخ، معرفی اعلام و توضیحات ارزشمندی در پاورقی‌های کتاب ذکر شده است.

==پانویس ==
<references/>

==منابع مقاله==
# مقدمه و متن کتاب.
# عزمی محمد؛ سلمان، عیال؛ «المحتوی اللهجي في کتاب (النّوادر في اللغة) لأبي زید الأنصاري»، مجلة مجمع اللغة العربية الاردنى، شعبان 1434، العدد 85، ص 17 -56؛ به آدرس اینترنتی:

https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1265410

==وابسته‌ها==
{{وابسته‌ها}}

[[رده:کتاب‌شناسی]]
[[رده:مقالات جدید]]