https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%82%D9%84_%D9%81%D9%8A_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85العقل في الإسلام - تاریخچهٔ نسخهها2026-07-10T23:55:49Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.39.0https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%82%D9%84_%D9%81%D9%8A_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&diff=822651&oldid=prevHbaghizadeh در ۵ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۴۰2026-04-05T13:40:41Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۵ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۱۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l37">خط ۳۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بخش چهارم با عنوان «مابين العقل الديني و العقل العلمي» (میان عقل دینی و عقل علمی)، به بررسی چالشها و نسبتهای میان این دو نوع عقلانیت در بستر جامعه و سیاست اسلامی میپردازد. این بخش، شامل دو زیرمجموعه اصلی است:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بخش چهارم با عنوان «مابين العقل الديني و العقل العلمي» (میان عقل دینی و عقل علمی)، به بررسی چالشها و نسبتهای میان این دو نوع عقلانیت در بستر جامعه و سیاست اسلامی میپردازد. این بخش، شامل دو زیرمجموعه اصلی است:</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># عقلِ نبوت و عقلِ دولت: این قسمت، به بررسی ساختار عقلانیت اسلامی میپردازد و دو نمونه از عقلانیت شیعی معاصر را مورد تحلیل قرار میدهد:</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>#عقلِ نبوت و عقلِ دولت: این قسمت، به بررسی ساختار عقلانیت اسلامی میپردازد و دو نمونه از عقلانیت شیعی معاصر را مورد تحلیل قرار میدهد:</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>الف)- گفتمان دینی/سیاسی: به بررسی آراء و اندیشههای دینی - سیاسی [[شمسالدین، محمدمهدی|شیخ محمدمهدی شمسالدین]] اختصاص یافته است<ref>ر.ک: همان، ص256</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">#:</ins>الف)- گفتمان دینی/سیاسی: به بررسی آراء و اندیشههای دینی - سیاسی [[شمسالدین، محمدمهدی|شیخ محمدمهدی شمسالدین]] اختصاص یافته است<ref>ر.ک: همان، ص256</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">#:</ins>ب)- معنای تأصيل در معاقلات [[فضلالله، سید محمدحسین|محمدحسین فضلالله]]: در آن به واکاوی مفاهیم بنیادین در نوشتههای ایشان پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان، ص272</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ب)- معنای تأصيل در معاقلات [[فضلالله، سید محمدحسین|محمدحسین فضلالله]]: در آن به واکاوی مفاهیم بنیادین در نوشتههای ایشان پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان، ص272</ref>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># مرزهای اجتهاد در جنبشهای اسلامی معاصر: این قسمت، به بررسی محدودهها و قلمرو اجتهاد در جریانهای اسلامی کنونی و نقد وضعیت اندیشه در جنبشهای معاصر اسلامی و بنبستهای اجتهاد میپردازد. نویسنده میان «عقل علمی» که دارای ویژگیهایی چون استقلال، نقد و پویایی است، با «عقل سنتی/تقلیدی» که در بند قالبهای قدیمی مانده، تمایز قائل میشود. او بر این باور است که در دوران مدرن، اجتهاد باید از دایره تکرار مکررات خارج شده و با استفاده از دستاوردهای عقل علمی و فلسفی، به بازخوانی میراث بپردازد<ref>ر.ک: همان، ص280-287</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># مرزهای اجتهاد در جنبشهای اسلامی معاصر: این قسمت، به بررسی محدودهها و قلمرو اجتهاد در جریانهای اسلامی کنونی و نقد وضعیت اندیشه در جنبشهای معاصر اسلامی و بنبستهای اجتهاد میپردازد. نویسنده میان «عقل علمی» که دارای ویژگیهایی چون استقلال، نقد و پویایی است، با «عقل سنتی/تقلیدی» که در بند قالبهای قدیمی مانده، تمایز قائل میشود. او بر این باور است که در دوران مدرن، اجتهاد باید از دایره تکرار مکررات خارج شده و با استفاده از دستاوردهای عقل علمی و فلسفی، به بازخوانی میراث بپردازد<ref>ر.ک: همان، ص280-287</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-822650:rev-822651 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%82%D9%84_%D9%81%D9%8A_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&diff=822650&oldid=prevHbaghizadeh در ۵ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۳۹2026-04-05T13:39:58Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۵ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۰۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l24">خط ۲۴:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۴:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''العقل في الإسلام'''، اثر [[خلیل احمد خلیل]]، پژوهشی فلسفی در مورد محدودهها و چگونگی مشارکت میان عقل علمی و عقل دینی در تاریخ و تفکر اسلامی است. نویسنده در این اثر به نقد عقلانی سطوح مختلف آگاهی و تبیین مفاهیم معقول و نامعقول در میراث تمدنی مسلمانان میپردازد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''العقل في الإسلام'''، اثر [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خلیل، خلیل احمد|</ins>خلیل احمد خلیل]]، پژوهشی فلسفی در مورد محدودهها و چگونگی مشارکت میان عقل علمی و عقل دینی در تاریخ و تفکر اسلامی است. نویسنده در این اثر به نقد عقلانی سطوح مختلف آگاهی و تبیین مفاهیم معقول و نامعقول در میراث تمدنی مسلمانان میپردازد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ساختار==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ساختار==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l30">خط ۳۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==گزارش محتوا==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==گزارش محتوا==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بخش اول (مدخلهای عقلی بهسوی عقل): این بخش به تبیین بنیادهای عقلانی در تفکر اسلامی میپردازد و شامل سه زیرمجموعه «عقل نقل»<ref>ر.ک: متن کتاب، ص5</ref>، «عقلِ عقل»<ref>ر.ک: همان، ص15</ref> و «عقل نص»<ref>ر.ک: همان، ص30</ref> است. نویسنده معتقد است که انسان عاقل متولد میشود و عقل او در محیط معرفتی و حیاتیاش شکل میگیرد<ref>ر.ک: همان، ص7</ref>. در بحث عقل نقل، سطوح وحی و الهام نبوی بررسی شده و تأکید میشود که عقل مسلمان باید با «قدسیت نبوی» بهعنوان یک کل برخورد کند<ref>ر.ک: همان، ص10</ref>. در مبحث عقلِ عقل، نویسنده به نقد عقلانی و عبور از مفاهیم سنتی بهسوی آگاهی علمی در عصر جدید میپردازد و میان عقل علمی (مستقل) و عقل اعتقادی (تابع) تمایز قائل میشود<ref>ر.ک: همان، ص15-19</ref>. نهایتاً در عقل نص، نص بهعنوان کلام مکتوبِ انسان عاقل تعریف شده و بر ضرورت گفتگو میان عقلهای مختلف (مانند آنچه در احادیث امام صادق(ع) آمده) تأکید میگردد<ref>ر.ک: همان، ص31</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بخش اول (مدخلهای عقلی بهسوی عقل): این بخش به تبیین بنیادهای عقلانی در تفکر اسلامی میپردازد و شامل سه زیرمجموعه «عقل نقل»<ref>ر.ک: متن کتاب، ص5</ref>، «عقلِ عقل»<ref>ر.ک: همان، ص15</ref> و «عقل نص»<ref>ر.ک: همان، ص30</ref> است. نویسنده معتقد است که انسان عاقل متولد میشود و عقل او در محیط معرفتی و حیاتیاش شکل میگیرد<ref>ر.ک: همان، ص7</ref>. در بحث عقل نقل، سطوح وحی و الهام نبوی بررسی شده و تأکید میشود که عقل مسلمان باید با «قدسیت نبوی» بهعنوان یک کل برخورد کند<ref>ر.ک: همان، ص10</ref>. در مبحث عقلِ عقل، نویسنده به نقد عقلانی و عبور از مفاهیم سنتی بهسوی آگاهی علمی در عصر جدید میپردازد و میان عقل علمی (مستقل) و عقل اعتقادی (تابع) تمایز قائل میشود<ref>ر.ک: همان، ص15-19</ref>. نهایتاً در عقل نص، نص بهعنوان کلام مکتوبِ انسان عاقل تعریف شده و بر ضرورت گفتگو میان عقلهای مختلف (مانند آنچه در احادیث <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[امام جعفر صادق علیهالسلام|</ins>امام صادق(ع)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>آمده) تأکید میگردد<ref>ر.ک: همان، ص31</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بخش دوم (عقلِ تاریخ): نویسنده در این بخش، به بررسی تاریخ بهعنوان امری «زیستهشده» و «نوشتهشده» میپردازد<ref>ر.ک: همان، ص43</ref>. او تاریخ پیش از اسلام عرب را بر پایه «شمشیر و شعر» تحلیل کرده و سپس به تغییر این رویکرد پس از اسلام بهسوی یک عقلانیت جدید که با واقعیتهای سیاسی و دولتی درآمیخته، اشاره میکند<ref>ر.ک: همان، ص44</ref>. در این بخش، مسائل موقوفه در تاریخ مانند فلسفه قدرت و جانشینی (خلافت و امامت) واکاوی شده و تضادهای میان فرقههای مختلف (سنی، شیعه و اسماعیلیه) در بوته نقد قرار میگیرد<ref>ر.ک: همان، ص51-52</ref>. نویسنده همچنین پدیدههای اجتماعی نظیر حج، جهاد، قضاوت و نکاح را در بافت تاریخی و دینی تحلیل کرده و آنها را بخشی از منظومه عقلانیت تاریخی مسلمانان میداند<ref>ر.ک: همان، ص67-70</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بخش دوم (عقلِ تاریخ): نویسنده در این بخش، به بررسی تاریخ بهعنوان امری «زیستهشده» و «نوشتهشده» میپردازد<ref>ر.ک: همان، ص43</ref>. او تاریخ پیش از اسلام عرب را بر پایه «شمشیر و شعر» تحلیل کرده و سپس به تغییر این رویکرد پس از اسلام بهسوی یک عقلانیت جدید که با واقعیتهای سیاسی و دولتی درآمیخته، اشاره میکند<ref>ر.ک: همان، ص44</ref>. در این بخش، مسائل موقوفه در تاریخ مانند فلسفه قدرت و جانشینی (خلافت و امامت) واکاوی شده و تضادهای میان فرقههای مختلف (سنی، شیعه و اسماعیلیه) در بوته نقد قرار میگیرد<ref>ر.ک: همان، ص51-52</ref>. نویسنده همچنین پدیدههای اجتماعی نظیر حج، جهاد، قضاوت و نکاح را در بافت تاریخی و دینی تحلیل کرده و آنها را بخشی از منظومه عقلانیت تاریخی مسلمانان میداند<ref>ر.ک: همان، ص67-70</ref>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l38">خط ۳۸:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بخش چهارم با عنوان «مابين العقل الديني و العقل العلمي» (میان عقل دینی و عقل علمی)، به بررسی چالشها و نسبتهای میان این دو نوع عقلانیت در بستر جامعه و سیاست اسلامی میپردازد. این بخش، شامل دو زیرمجموعه اصلی است:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بخش چهارم با عنوان «مابين العقل الديني و العقل العلمي» (میان عقل دینی و عقل علمی)، به بررسی چالشها و نسبتهای میان این دو نوع عقلانیت در بستر جامعه و سیاست اسلامی میپردازد. این بخش، شامل دو زیرمجموعه اصلی است:</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># عقلِ نبوت و عقلِ دولت: این قسمت، به بررسی ساختار عقلانیت اسلامی میپردازد و دو نمونه از عقلانیت شیعی معاصر را مورد تحلیل قرار میدهد:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># عقلِ نبوت و عقلِ دولت: این قسمت، به بررسی ساختار عقلانیت اسلامی میپردازد و دو نمونه از عقلانیت شیعی معاصر را مورد تحلیل قرار میدهد:</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>الف)- گفتمان دینی/سیاسی: به بررسی آراء و اندیشههای دینی - سیاسی شیخ محمدمهدی شمسالدین اختصاص یافته است<ref>ر.ک: همان، ص256</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>الف)- گفتمان دینی/سیاسی: به بررسی آراء و اندیشههای دینی - سیاسی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[شمسالدین، محمدمهدی|</ins>شیخ محمدمهدی شمسالدین<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>اختصاص یافته است<ref>ر.ک: همان، ص256</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ب)- معنای تأصيل در معاقلات محمدحسین فضلالله: در آن به واکاوی مفاهیم بنیادین در نوشتههای ایشان پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان، ص272</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ب)- معنای تأصيل در معاقلات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[فضلالله، سید محمدحسین|</ins>محمدحسین فضلالله<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>: در آن به واکاوی مفاهیم بنیادین در نوشتههای ایشان پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان، ص272</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># مرزهای اجتهاد در جنبشهای اسلامی معاصر: این قسمت، به بررسی محدودهها و قلمرو اجتهاد در جریانهای اسلامی کنونی و نقد وضعیت اندیشه در جنبشهای معاصر اسلامی و بنبستهای اجتهاد میپردازد. نویسنده میان «عقل علمی» که دارای ویژگیهایی چون استقلال، نقد و پویایی است، با «عقل سنتی/تقلیدی» که در بند قالبهای قدیمی مانده، تمایز قائل میشود. او بر این باور است که در دوران مدرن، اجتهاد باید از دایره تکرار مکررات خارج شده و با استفاده از دستاوردهای عقل علمی و فلسفی، به بازخوانی میراث بپردازد<ref>ر.ک: همان، ص280-287</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># مرزهای اجتهاد در جنبشهای اسلامی معاصر: این قسمت، به بررسی محدودهها و قلمرو اجتهاد در جریانهای اسلامی کنونی و نقد وضعیت اندیشه در جنبشهای معاصر اسلامی و بنبستهای اجتهاد میپردازد. نویسنده میان «عقل علمی» که دارای ویژگیهایی چون استقلال، نقد و پویایی است، با «عقل سنتی/تقلیدی» که در بند قالبهای قدیمی مانده، تمایز قائل میشود. او بر این باور است که در دوران مدرن، اجتهاد باید از دایره تکرار مکررات خارج شده و با استفاده از دستاوردهای عقل علمی و فلسفی، به بازخوانی میراث بپردازد<ref>ر.ک: همان، ص280-287</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l48">خط ۴۸:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۹:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده در بخش پایانی با عنوان «خواتم»، به امکانات گفتگو میان اسلام و جهان معاصر اشاره کرده و بر لزوم نقد عقلانی برای رسیدن به یک پروژه تمدنی جدید تأکید میورزد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده در بخش پایانی با عنوان «خواتم»، به امکانات گفتگو میان اسلام و جهان معاصر اشاره کرده و بر لزوم نقد عقلانی برای رسیدن به یک پروژه تمدنی جدید تأکید میورزد.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>«علمِ علم و گزینه وحدتگرای عربی»<ref>ر.ک: همان، ص327</ref>، «پروژه ملی (قومی) و دگرگونیهای جدید جهانی»<ref>ر.ک: همان، ص335</ref> و «شنیدن و خود را به کری زدن؛ امکانهای گفتگو میان اسلام و جهانِ فردا»<ref>ر.ک: همان، ص343</ref>، از جمله موضوعات مطرحشده در این بخش از کتاب است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>«علمِ علم و گزینه وحدتگرای عربی»<ref>ر.ک: همان، ص327</ref>، «پروژه ملی (قومی) و دگرگونیهای جدید جهانی»<ref>ر.ک: همان، ص335</ref> و «شنیدن و خود را به کری زدن؛ امکانهای گفتگو میان اسلام و جهانِ فردا»<ref>ر.ک: همان، ص343</ref>، از جمله موضوعات مطرحشده در این بخش از کتاب است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-822648:rev-822650 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%82%D9%84_%D9%81%D9%8A_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&diff=822648&oldid=prevHbaghizadeh در ۵ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۳۶2026-04-05T13:36:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۵ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۰۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l61">خط ۶۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابشناسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابشناسی]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:فلسفه، مذهب و روانشناسی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:فلسفه اسلامی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:کلیات فلسفه اسلامی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشده2</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده2 فروردین 1405</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ فروردین 1405 توسط عباس مکرمی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ فروردین 1405 توسط عباس مکرمی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ فروردین 1405 توسط محسن عزیزی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ فروردین 1405 توسط محسن عزیزی]]</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-822566:rev-822648 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%82%D9%84_%D9%81%D9%8A_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&diff=822566&oldid=prevA-esmaeili: صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR72145J1.jpg | عنوان = العقل في الإسلام | عنوانهای دیگر = بحث فلسفي في حدود الشراکة بین العقل العلمي و العقل الدیني | پدیدآورندگان | پدیدآوران = خلیل، خلیل احمد (نويسنده) |زبان | زبان = عربی | کد کنگره = ع7خ8...» ایجاد کرد2026-04-05T05:16:44Z<p>صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR72145J1.jpg | عنوان = العقل في الإسلام | عنوانهای دیگر = بحث فلسفي في حدود الشراکة بین العقل العلمي و العقل الدیني | پدیدآورندگان | پدیدآوران = <a href="/w/index.php?title=%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%8C_%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF&action=edit&redlink=1" class="new" title="خلیل، خلیل احمد (صفحه وجود ندارد)">خلیل، خلیل احمد</a> (نويسنده) |زبان | زبان = عربی | کد کنگره = ع7خ8...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br />
| تصویر =NUR72145J1.jpg<br />
| عنوان = العقل في الإسلام <br />
| عنوانهای دیگر = بحث فلسفي في حدود الشراکة بین العقل العلمي و العقل الدیني<br />
| پدیدآورندگان<br />
| پدیدآوران = <br />
[[خلیل، خلیل احمد]] (نويسنده)<br />
|زبان<br />
| زبان = عربی<br />
| کد کنگره = ع7خ8 55 BBR <br />
| موضوع =<br />
|ناشر <br />
| ناشر = دار الطلیعة للطباعة و النشر<br />
| مکان نشر = لبنان - بیروت<br />
| سال نشر = 1993م<br />
| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE72145AUTOMATIONCODE<br />
| چاپ = 1<br />
| شابک = <br />
| تعداد جلد = 1<br />
| کتابخانۀ دیجیتال نور = 72145<br />
| کتابخوان همراه نور = 72145<br />
| کد پدیدآور = 11108<br />
| پس از = <br />
| پیش از = <br />
}}<br />
'''العقل في الإسلام'''، اثر [[خلیل احمد خلیل]]، پژوهشی فلسفی در مورد محدودهها و چگونگی مشارکت میان عقل علمی و عقل دینی در تاریخ و تفکر اسلامی است. نویسنده در این اثر به نقد عقلانی سطوح مختلف آگاهی و تبیین مفاهیم معقول و نامعقول در میراث تمدنی مسلمانان میپردازد.<br />
<br />
==ساختار==<br />
کتاب از یک مقدمه با عنوان «اشارات» و شش بخش اصلی (مدخلهای عقلی، عقل تاریخ، عقل اعتقاد و نامعقول، مابین عقل دینی و عقل علمی، عقل فلسفه و عقل تمدن و خواتم) تشکیل شده است.<br />
<br />
==گزارش محتوا==<br />
بخش اول (مدخلهای عقلی بهسوی عقل): این بخش به تبیین بنیادهای عقلانی در تفکر اسلامی میپردازد و شامل سه زیرمجموعه «عقل نقل»<ref>ر.ک: متن کتاب، ص5</ref>، «عقلِ عقل»<ref>ر.ک: همان، ص15</ref> و «عقل نص»<ref>ر.ک: همان، ص30</ref> است. نویسنده معتقد است که انسان عاقل متولد میشود و عقل او در محیط معرفتی و حیاتیاش شکل میگیرد<ref>ر.ک: همان، ص7</ref>. در بحث عقل نقل، سطوح وحی و الهام نبوی بررسی شده و تأکید میشود که عقل مسلمان باید با «قدسیت نبوی» بهعنوان یک کل برخورد کند<ref>ر.ک: همان، ص10</ref>. در مبحث عقلِ عقل، نویسنده به نقد عقلانی و عبور از مفاهیم سنتی بهسوی آگاهی علمی در عصر جدید میپردازد و میان عقل علمی (مستقل) و عقل اعتقادی (تابع) تمایز قائل میشود<ref>ر.ک: همان، ص15-19</ref>. نهایتاً در عقل نص، نص بهعنوان کلام مکتوبِ انسان عاقل تعریف شده و بر ضرورت گفتگو میان عقلهای مختلف (مانند آنچه در احادیث امام صادق(ع) آمده) تأکید میگردد<ref>ر.ک: همان، ص31</ref>.<br />
<br />
بخش دوم (عقلِ تاریخ): نویسنده در این بخش، به بررسی تاریخ بهعنوان امری «زیستهشده» و «نوشتهشده» میپردازد<ref>ر.ک: همان، ص43</ref>. او تاریخ پیش از اسلام عرب را بر پایه «شمشیر و شعر» تحلیل کرده و سپس به تغییر این رویکرد پس از اسلام بهسوی یک عقلانیت جدید که با واقعیتهای سیاسی و دولتی درآمیخته، اشاره میکند<ref>ر.ک: همان، ص44</ref>. در این بخش، مسائل موقوفه در تاریخ مانند فلسفه قدرت و جانشینی (خلافت و امامت) واکاوی شده و تضادهای میان فرقههای مختلف (سنی، شیعه و اسماعیلیه) در بوته نقد قرار میگیرد<ref>ر.ک: همان، ص51-52</ref>. نویسنده همچنین پدیدههای اجتماعی نظیر حج، جهاد، قضاوت و نکاح را در بافت تاریخی و دینی تحلیل کرده و آنها را بخشی از منظومه عقلانیت تاریخی مسلمانان میداند<ref>ر.ک: همان، ص67-70</ref>.<br />
<br />
بخش سوم (عقلِ اعتقاد و نامعقول): این بخش بر «روحیه جمعی» و ذهنیت تمدن عربی - اسلامی تمرکز دارد<ref>ر.ک: همان، ص183</ref>. نویسنده، معتقد است که هر اعتقادی در یک مدار تاریخی تولید میشود و عقل اعتقادی همواره در چالش میان «نص» و «واقعیت» قرار دارد<ref>ر.ک: همان، ص195</ref>. در این قسمت، یک نظام طبقهبندی معرفتی ارائه میشود که در آن جایگاه انبیا، اولیا، خواص و عوام مشخص شده است<ref>ر.ک: همان، ص197-200</ref>. همچنین نویسنده به رابطه میان علم، ثروت و قدرت پرداخته و چگونگی طبقهبندی علما را بر اساس نسبت آنها با نهاد قدرت و ثروت تبیین میکند<ref>ر.ک: همان، ص196</ref>.<br />
<br />
بخش چهارم با عنوان «مابين العقل الديني و العقل العلمي» (میان عقل دینی و عقل علمی)، به بررسی چالشها و نسبتهای میان این دو نوع عقلانیت در بستر جامعه و سیاست اسلامی میپردازد. این بخش، شامل دو زیرمجموعه اصلی است:<br />
# عقلِ نبوت و عقلِ دولت: این قسمت، به بررسی ساختار عقلانیت اسلامی میپردازد و دو نمونه از عقلانیت شیعی معاصر را مورد تحلیل قرار میدهد:<br />
الف)- گفتمان دینی/سیاسی: به بررسی آراء و اندیشههای دینی - سیاسی شیخ محمدمهدی شمسالدین اختصاص یافته است<ref>ر.ک: همان، ص256</ref>.<br />
ب)- معنای تأصيل در معاقلات محمدحسین فضلالله: در آن به واکاوی مفاهیم بنیادین در نوشتههای ایشان پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان، ص272</ref>.<br />
# مرزهای اجتهاد در جنبشهای اسلامی معاصر: این قسمت، به بررسی محدودهها و قلمرو اجتهاد در جریانهای اسلامی کنونی و نقد وضعیت اندیشه در جنبشهای معاصر اسلامی و بنبستهای اجتهاد میپردازد. نویسنده میان «عقل علمی» که دارای ویژگیهایی چون استقلال، نقد و پویایی است، با «عقل سنتی/تقلیدی» که در بند قالبهای قدیمی مانده، تمایز قائل میشود. او بر این باور است که در دوران مدرن، اجتهاد باید از دایره تکرار مکررات خارج شده و با استفاده از دستاوردهای عقل علمی و فلسفی، به بازخوانی میراث بپردازد<ref>ر.ک: همان، ص280-287</ref>.<br />
<br />
بخش پنجم با عنوان «عقلِ فلسفه و عقلِ تمدن» (عقل الفلسفة و عقل الحضارة)، بر رابطه میان اندیشه فلسفی و ساختار تمدنی متمرکز است و تلاش میکند جایگاه فلسفه را در متن تحولات تمدنی و اجتماعی معاصر بررسی کند. این بخش، شامل سرفصلهای زیر است:<br />
# موانع تفکر فلسفی در جامعه عربی: این بحث به بررسی چالشها و بازدارندههای اندیشه فلسفی در جوامع عربی میپردازد<ref>ر.ک: همان، ص293</ref>.<br />
# نقش فلسفه در تبلور پروژه تمدنی عربی: این بخش به جایگاه و کارکرد فلسفه در شکلگیری و پیشبرد طرحهای تمدنی در جهان عرب اختصاص دارد<ref>ر.ک: همان، ص305</ref>.<br />
# بُعد ملی (قومی) فلسفه معاصر در وطن عربی: این بخش به بررسی ابعاد ملی و پیوندهای فلسفه معاصر با هویت قومی میپردازد<ref>ر.ک: همان، ص317</ref>.<br />
<br />
نویسنده در بخش پایانی با عنوان «خواتم»، به امکانات گفتگو میان اسلام و جهان معاصر اشاره کرده و بر لزوم نقد عقلانی برای رسیدن به یک پروژه تمدنی جدید تأکید میورزد.<br />
«علمِ علم و گزینه وحدتگرای عربی»<ref>ر.ک: همان، ص327</ref>، «پروژه ملی (قومی) و دگرگونیهای جدید جهانی»<ref>ر.ک: همان، ص335</ref> و «شنیدن و خود را به کری زدن؛ امکانهای گفتگو میان اسلام و جهانِ فردا»<ref>ر.ک: همان، ص343</ref>، از جمله موضوعات مطرحشده در این بخش از کتاب است.<br />
<br />
==پانویس==<br />
<references /><br />
<br />
==منابع مقاله==<br />
متن کتاب.<br />
<br />
<br />
==وابستهها==<br />
{{وابستهها}}<br />
<br />
[[رده:کتابشناسی]]<br />
<br />
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]<br />
[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ فروردین 1405 توسط عباس مکرمی]]<br />
[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ فروردین 1405 توسط محسن عزیزی]]</div>A-esmaeili