https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D9%85%D9%8A%D8%A9_%D9%88_%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%82%D8%A9 2026-06-13T04:57:37Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.39.0 https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D9%85%D9%8A%D8%A9_%D9%88_%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%82%D8%A9&diff=827532&oldid=prev 2026-06-09T11:01:34Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">وابسته‌ها</span></span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۹ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۳۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l62">خط ۶۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وابسته‌ها==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وابسته‌ها==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{وابسته‌ها}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{وابسته‌ها}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[الرد على الجهمية و الزنادقة في ما شكوا فيه من متشابه القرآن و تأولوه على غير تأويله]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتاب‌شناسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتاب‌شناسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اسلام، عرفان، غیره]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اسلام، عرفان، غیره]]</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-827519:rev-827532 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D9%85%D9%8A%D8%A9_%D9%88_%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%82%D8%A9&diff=827519&oldid=prev 2026-06-09T07:54:31Z

<p>جایگزینی متن - &#039;ه‎ها&#039; به &#039;ه‎‌‌ها&#039;</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۹ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l10">خط ۱۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان = عربی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان = عربی</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد کنگره =  4ر2الف 203/6 BP  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد کنگره =  4ر2الف 203/6 BP  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =جهمیه - <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دفاعیه‎ها </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ردیه‎ها </del>- سلفیه -- عقاید -- دفاعیه‌ها و ردیه‌ها  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =جهمیه - <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دفاعیه‎‌‌ها </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ردیه‎‌‌ها </ins>- سلفیه -- عقاید -- دفاعیه‌ها و ردیه‌ها  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| ناشر = وزارة الاوقاف و الشئون الإسلامیة. قطاع المساجد</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| ناشر = وزارة الاوقاف و الشئون الإسلامیة. قطاع المساجد</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-827516:rev-827519 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D9%85%D9%8A%D8%A9_%D9%88_%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%82%D8%A9&diff=827516&oldid=prev 2026-06-09T07:52:53Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۹ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l53">خط ۵۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مؤلف نتیجه می‌گیرد که اساس مذهب جهمیه بر «تعطیل و نفی حقیقت خدا» استوار است؛ آنان تنها به زبان اقرار به خدا دارند؛ وگرنه در قلب، هیچ موجود حقیقی را نمی‌پرستند&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص93-101&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مؤلف نتیجه می‌گیرد که اساس مذهب جهمیه بر «تعطیل و نفی حقیقت خدا» استوار است؛ آنان تنها به زبان اقرار به خدا دارند؛ وگرنه در قلب، هیچ موجود حقیقی را نمی‌پرستند&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص93-101&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==پانويس ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /></ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع مقاله ==</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-827515:rev-827516 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D9%85%D9%8A%D8%A9_%D9%88_%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%82%D8%A9&diff=827515&oldid=prev 2026-06-09T07:51:35Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">وابسته‌ها</span></span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۹ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l66">خط ۶۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۶:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:آثار کلامی معتزله، جبریه، جهمیه، نجاریه، ضراریه، بکریه، اشاعره. ماتریدیه (آثار کلی)]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:آثار کلامی معتزله، جبریه، جهمیه، نجاریه، ضراریه، بکریه، اشاعره. ماتریدیه (آثار کلی)]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشده2</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده2 خرداد 1405</ins>]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ خرداد 1405 توسط محسن عزیزی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ خرداد 1405 توسط محسن عزیزی]]</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-827513:rev-827515 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D9%85%D9%8A%D8%A9_%D9%88_%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%82%D8%A9&diff=827513&oldid=prev 2026-06-09T07:50:29Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۹ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l25">خط ۲۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از =  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از =  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''الرد علی الجهمية و الزنادقة'''، با نام کامل «الرد علی الجهمية و الزنادقة في ما شكوا فيه من متشابه القرآن و تأولوه علی غير تأويله»، تألیف [[احمد بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حنبل</del>|ابوعبدالله احمد بن محمد بن حنبل بن هلال بن اسد الشیبانی]] (۱۶۴‑۲۴۱ق)، معروف به [[احمد بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حنبل</del>|امام احمد بن حنبل]]، فقیه، محدث و بنیان‌گذار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</del>مذهب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حنبلی]]، </del>در نقد و رد عقاید [[جهمیه]] و [[زندیق|زنادقه]] درباره [[آیات متشابه]] قرآن است که بر پایه [[قرآن|کتاب]]، [[سنت]] و فهم [[سلف]]، به شکوک و تأویلات نابجای آنان نسبت به آیات متشابه قرآن، پاسخ می‌دهد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''الرد علی الجهمية و الزنادقة'''، با نام کامل «الرد علی الجهمية و الزنادقة في ما شكوا فيه من متشابه القرآن و تأولوه علی غير تأويله»، تألیف [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن حنبل، </ins>احمد بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمد</ins>|ابوعبدالله احمد بن محمد بن حنبل بن هلال بن اسد الشیبانی]] (۱۶۴‑۲۴۱ق)، معروف به [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن حنبل، </ins>احمد بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمد</ins>|امام احمد بن حنبل]]، فقیه، محدث و بنیان‌گذار مذهب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حنبلی، </ins>در نقد و رد عقاید [[جهمیه]] و [[زندیق|زنادقه]] درباره [[آیات متشابه]] قرآن است که بر پایه [[قرآن|کتاب]]، [[سنت]] و فهم [[سلف]]، به شکوک و تأویلات نابجای آنان نسبت به آیات متشابه قرآن، پاسخ می‌دهد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== اهمیت و جایگاه علمی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== اهمیت و جایگاه علمی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[ابن قیم]] در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«اجتماع </del>الجيوش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الإسلامية» </del>با اشاره به روایت [[ابوبکر خلال]] و استناد [[قاضی ابویعلی]]، [[ابن عقیل]] و [[بیهقی]] به این اثر، آن را تأیید کرده است&lt;ref&gt;ر.ک: مقدمه تحقیق، ص28-29&lt;/ref&gt;. افزون بر این، [[ابن بطه]] در کتاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«الإبانة الكبری» </del>به‌کرات از این رساله نقل قول کرده است&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص26-27&lt;/ref&gt;. [[ابن تیمیه]] نیز در آثار متعدد خود مانند «منهاج السنة»، «الرسالة التدمرية» و «اقتضاء الصراط المستقیم»، به این کتاب استناد کرده و آن را معتبر دانسته است&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص17-20&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن قیم جوزیه، محمد بن ابی‌بکر|</ins>ابن قیم]] در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«[[اجتماع </ins>الجيوش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الإسلامية]]» </ins>با اشاره به روایت [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خلال، احمد بن محمد|</ins>ابوبکر خلال]] و استناد [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن فراء، محمد بن حسین|</ins>قاضی ابویعلی]]، [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن عقیل، علی بن عقیل|</ins>ابن عقیل]] و [[بیهقی]] به این اثر، آن را تأیید کرده است&lt;ref&gt;ر.ک: مقدمه تحقیق، ص28-29&lt;/ref&gt;. افزون بر این، [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن بطه، عبیدالله بن محمد|</ins>ابن بطه]] در کتاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«[[الإبانة|الإبانة الكبری]]» </ins>به‌کرات از این رساله نقل قول کرده است&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص26-27&lt;/ref&gt;. [[ابن تیمیه]] نیز در آثار متعدد خود مانند «منهاج السنة»، «الرسالة التدمرية» و «اقتضاء الصراط المستقیم»، به این کتاب استناد کرده و آن را معتبر دانسته است&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص17-20&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== ساختار ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== ساختار ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l40">خط ۴۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۰:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== گزارش محتوا ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== گزارش محتوا ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>محقق کتاب در مقدمه خود، ابتدا به جایگاه علمی [[احمد بن حنبل]] و اقوال [[سلف]] در مورد اصول بدعت‌ها ([[روافض]]، [[خوارج]]، [[قدریه]] و [[مرجئه]]) و موضع ایشان در قبال [[جهمیه]] اشاره کرده است. او انگیزه خود از تصحیح این اثر را «جهاد با علم و قلم» دانسته و مسئله حکم تکفیر جهمیه را با تفکیک میان «تکفیر مطلق» و «تکفیر معیّن» و نیز اشکال احتمالی در انتساب کتاب به امام احمد را طرح و سپس با استناد به کاربرد این کتاب در آثار [[ابن تیمیه]]، [[ابن قیم جوزیه]]، [[ابن بطه]] و ذکر [[ابن ندیم]] در [[الفهرست]]، صحت انتساب آن را اثبات کرده است. در ادامه، بخشی از محنت (آزمایش عقیدتی) و احتجاج احمد بن حنبل با ابن ابی‌دؤاد و یاران وی در حضور معتصم را ارائه نموده است&lt;ref&gt;ر.ک: مقدمه تحقیق، ص5-51&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>محقق کتاب در مقدمه خود، ابتدا به جایگاه علمی [[احمد بن حنبل]] و اقوال [[سلف]] در مورد اصول بدعت‌ها ([[روافض]]، [[خوارج]]، [[قدریه]] و [[مرجئه]]) و موضع ایشان در قبال [[جهمیه]] اشاره کرده است. او انگیزه خود از تصحیح این اثر را «جهاد با علم و قلم» دانسته و مسئله حکم تکفیر جهمیه را با تفکیک میان «تکفیر مطلق» و «تکفیر معیّن» و نیز اشکال احتمالی در انتساب کتاب به امام احمد را طرح و سپس با استناد به کاربرد این کتاب در آثار [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم|</ins>ابن تیمیه]]، [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن قیم جوزیه، محمد بن ابی‌بکر|</ins>ابن قیم جوزیه]]، [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن بطه، عبیدالله بن محمد|</ins>ابن بطه]] و ذکر [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن ندیم، محمد بن اسحاق|</ins>ابن ندیم]] در [[الفهرست]]، صحت انتساب آن را اثبات کرده است. در ادامه، بخشی از محنت (آزمایش عقیدتی) و احتجاج <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن حنبل، احمد بن محمد|</ins>احمد بن حنبل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>با ابن ابی‌دؤاد و یاران وی در حضور معتصم را ارائه نموده است&lt;ref&gt;ر.ک: مقدمه تحقیق، ص5-51&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===نمونه‌ای از مباحث===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===نمونه‌ای از مباحث===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># احمد بن حنبل پس از مقدمه‌ای کوتاه، کتاب را با «باب بيان ما ضلت فيه الزنادقة من متشابه القرآن» آغاز می‌کند و در ذیل آن، شبهات زنادقه را پیرامون برخی از آیات متشابه قرآن تک‌تک مطرح می‌کند و به آنها پاسخ می‌دهد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن حنبل، احمد بن محمد|</ins>احمد بن حنبل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>پس از مقدمه‌ای کوتاه، کتاب را با «باب بيان ما ضلت فيه الزنادقة من متشابه القرآن» آغاز می‌کند و در ذیل آن، شبهات زنادقه را پیرامون برخی از آیات متشابه قرآن تک‌تک مطرح می‌کند و به آنها پاسخ می‌دهد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># اولین شبهه درباره آیه: ﴿كُلَّما نَضِجَت جُلُودُهُم بَدَّلنَاهُم جُلُودًا غَيرَهَا﴾ (نساء: ۵۶) است که چگونه خداوند پوست‌هایی را که جدید روییده‌اند و گناهی نکرده‌اند، عذاب می‌کند؟! و امام در پاسخ می‌گوید: تبدیل به معنای نوسازی است، نه تغییر نوع&lt;ref&gt;ر.ک: متن کتاب، ص60&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># اولین شبهه درباره آیه: ﴿كُلَّما نَضِجَت جُلُودُهُم بَدَّلنَاهُم جُلُودًا غَيرَهَا﴾ (نساء: ۵۶) است که چگونه خداوند پوست‌هایی را که جدید روییده‌اند و گناهی نکرده‌اند، عذاب می‌کند؟! و امام در پاسخ می‌گوید: تبدیل به معنای نوسازی است، نه تغییر نوع&lt;ref&gt;ر.ک: متن کتاب، ص60&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># زنادقه آیاتی را که درباره مراحل مختلف [[قیامت]] نازل شده، متعارض می‌پنداشتند؛ از جمله آیه ﴿ هَٰذَا يوْمُ لَا ينْطِقُونَ ﴾ (مرسلات: 35) و آیه ﴿ثُمَّ إِنَّكمْ يوْمَ الْقِيامَةِ عِندَ رَبِّكمْ تَخْتَصِمُونَ﴾ (الزمر: 31). احمد بن حنبل با اشاره به تفاوت مراحل قیامت (نفخه دوم، حساب، جزا) نشان می‌دهد که این آیات به مواطن مختلف اشاره دارند و تعارضی میان آنها نیست&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص61-62&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># زنادقه آیاتی را که درباره مراحل مختلف [[قیامت]] نازل شده، متعارض می‌پنداشتند؛ از جمله آیه ﴿ هَٰذَا يوْمُ لَا ينْطِقُونَ ﴾ (مرسلات: 35) و آیه ﴿ثُمَّ إِنَّكمْ يوْمَ الْقِيامَةِ عِندَ رَبِّكمْ تَخْتَصِمُونَ﴾ (الزمر: 31). احمد بن حنبل با اشاره به تفاوت مراحل قیامت (نفخه دوم، حساب، جزا) نشان می‌دهد که این آیات به مواطن مختلف اشاره دارند و تعارضی میان آنها نیست&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص61-62&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-827495:rev-827513 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D9%85%D9%8A%D8%A9_%D9%88_%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%82%D8%A9&diff=827495&oldid=prev 2026-06-09T05:08:24Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR119218J1.jpg | عنوان = الرد علی الجهمية و الزنادقة | عنوان‌های دیگر = فيما شکوا فيه من متشابه القرآن و تأولته علی غير تأويله | پدیدآورندگان | پدیدآوران = <a href="/wiki/%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D9%86%D8%A8%D9%84%D8%8C_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF" title="ابن حنبل، احمد بن محمد">ابن حنبل، احمد بن محمد</a> (نويسنده) <a href="/w/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%86%D8%8C_%D8%B5%D8%A8%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%86_%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="شاهین، صبری بن سلامه (صفحه وجود ندارد)">شاهین، صبری بن سلامه</a> (محقق) |...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br /> | تصویر =NUR119218J1.jpg<br /> | عنوان = الرد علی الجهمية و الزنادقة<br /> | عنوان‌های دیگر = فيما شکوا فيه من متشابه القرآن و تأولته علی غير تأويله<br /> | پدیدآورندگان<br /> | پدیدآوران = <br /> [[ابن حنبل، احمد بن محمد]] (نويسنده)<br /> [[شاهین، صبری بن سلامه]] (محقق)<br /> |زبان<br /> | زبان = عربی<br /> | کد کنگره = 4ر2الف 203/6 BP <br /> | موضوع =جهمیه - دفاعیه‎ها و ردیه‎ها - سلفیه -- عقاید -- دفاعیه‌ها و ردیه‌ها <br /> |ناشر <br /> | ناشر = وزارة الاوقاف و الشئون الإسلامیة. قطاع المساجد<br /> | مکان نشر = عربستان - ریاض<br /> | سال نشر = 1424ق - 2003م<br /> | کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE119218AUTOMATIONCODE<br /> | چاپ = 1<br /> | شابک = 9960-10-592-x<br /> | تعداد جلد = 1<br /> | کتابخانۀ دیجیتال نور = 119218<br /> | کتابخوان همراه نور = 119218<br /> | کد پدیدآور = 445<br /> | پس از = <br /> | پیش از = <br /> }}<br /> '''الرد علی الجهمية و الزنادقة'''، با نام کامل «الرد علی الجهمية و الزنادقة في ما شكوا فيه من متشابه القرآن و تأولوه علی غير تأويله»، تألیف [[احمد بن حنبل|ابوعبدالله احمد بن محمد بن حنبل بن هلال بن اسد الشیبانی]] (۱۶۴‑۲۴۱ق)، معروف به [[احمد بن حنبل|امام احمد بن حنبل]]، فقیه، محدث و بنیان‌گذار [[مذهب حنبلی]]، در نقد و رد عقاید [[جهمیه]] و [[زندیق|زنادقه]] درباره [[آیات متشابه]] قرآن است که بر پایه [[قرآن|کتاب]]، [[سنت]] و فهم [[سلف]]، به شکوک و تأویلات نابجای آنان نسبت به آیات متشابه قرآن، پاسخ می‌دهد.<br /> <br /> == اهمیت و جایگاه علمی ==<br /> [[ابن قیم]] در «اجتماع الجيوش الإسلامية» با اشاره به روایت [[ابوبکر خلال]] و استناد [[قاضی ابویعلی]]، [[ابن عقیل]] و [[بیهقی]] به این اثر، آن را تأیید کرده است&lt;ref&gt;ر.ک: مقدمه تحقیق، ص28-29&lt;/ref&gt;. افزون بر این، [[ابن بطه]] در کتاب «الإبانة الكبری» به‌کرات از این رساله نقل قول کرده است&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص26-27&lt;/ref&gt;. [[ابن تیمیه]] نیز در آثار متعدد خود مانند «منهاج السنة»، «الرسالة التدمرية» و «اقتضاء الصراط المستقیم»، به این کتاب استناد کرده و آن را معتبر دانسته است&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص17-20&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == ساختار ==<br /> این کتاب، یک رساله کلامی ‑ حدیثی به زبان عربی است که در یک جلد تدوین شده و فاقد باب‌بندی یا فصل‌بندی رسمی است. محتوای کتاب به‌صورت پیوسته و با درون‌مایه اصلی مناظره با جهمیه و زنادقه درباره تفسیر آیات متشابه سامان یافته است. در پایان کتاب، فهرست موضوعی مباحث توسط محقق (صبری بن سلمه شاهین) تنظیم شده است.<br /> <br /> کتاب، دارای سبک علمی - کلامی است که ویژگی‌های اصلی آن عبارت است از:<br /> # استناد مستقیم به آیات قرآن کریم برای رد شبهات جهمیه&lt;ref&gt;ر.ک: متن کتاب، ص60&lt;/ref&gt;.<br /> # استفاده از احادیث نبوی در اثبات عقاید اهل سنت&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص133&lt;/ref&gt;.<br /> # مناظره و گفتگوی منطقی با مخالفان به شیوه سؤال و جواب.<br /> # بیان شبهات جهمیه و سپس پاسخ مفصل به هریک از آنها.<br /> <br /> == گزارش محتوا ==<br /> محقق کتاب در مقدمه خود، ابتدا به جایگاه علمی [[احمد بن حنبل]] و اقوال [[سلف]] در مورد اصول بدعت‌ها ([[روافض]]، [[خوارج]]، [[قدریه]] و [[مرجئه]]) و موضع ایشان در قبال [[جهمیه]] اشاره کرده است. او انگیزه خود از تصحیح این اثر را «جهاد با علم و قلم» دانسته و مسئله حکم تکفیر جهمیه را با تفکیک میان «تکفیر مطلق» و «تکفیر معیّن» و نیز اشکال احتمالی در انتساب کتاب به امام احمد را طرح و سپس با استناد به کاربرد این کتاب در آثار [[ابن تیمیه]]، [[ابن قیم جوزیه]]، [[ابن بطه]] و ذکر [[ابن ندیم]] در [[الفهرست]]، صحت انتساب آن را اثبات کرده است. در ادامه، بخشی از محنت (آزمایش عقیدتی) و احتجاج احمد بن حنبل با ابن ابی‌دؤاد و یاران وی در حضور معتصم را ارائه نموده است&lt;ref&gt;ر.ک: مقدمه تحقیق، ص5-51&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> ===نمونه‌ای از مباحث===<br /> # احمد بن حنبل پس از مقدمه‌ای کوتاه، کتاب را با «باب بيان ما ضلت فيه الزنادقة من متشابه القرآن» آغاز می‌کند و در ذیل آن، شبهات زنادقه را پیرامون برخی از آیات متشابه قرآن تک‌تک مطرح می‌کند و به آنها پاسخ می‌دهد.<br /> # اولین شبهه درباره آیه: ﴿كُلَّما نَضِجَت جُلُودُهُم بَدَّلنَاهُم جُلُودًا غَيرَهَا﴾ (نساء: ۵۶) است که چگونه خداوند پوست‌هایی را که جدید روییده‌اند و گناهی نکرده‌اند، عذاب می‌کند؟! و امام در پاسخ می‌گوید: تبدیل به معنای نوسازی است، نه تغییر نوع&lt;ref&gt;ر.ک: متن کتاب، ص60&lt;/ref&gt;.<br /> # زنادقه آیاتی را که درباره مراحل مختلف [[قیامت]] نازل شده، متعارض می‌پنداشتند؛ از جمله آیه ﴿ هَٰذَا يوْمُ لَا ينْطِقُونَ ﴾ (مرسلات: 35) و آیه ﴿ثُمَّ إِنَّكمْ يوْمَ الْقِيامَةِ عِندَ رَبِّكمْ تَخْتَصِمُونَ﴾ (الزمر: 31). احمد بن حنبل با اشاره به تفاوت مراحل قیامت (نفخه دوم، حساب، جزا) نشان می‌دهد که این آیات به مواطن مختلف اشاره دارند و تعارضی میان آنها نیست&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص61-62&lt;/ref&gt;.<br /> # همچنین درباره آیه ﴿وَ نَحْشُرُهُ يوْمَ الْقِيامَةِ أَعْمَىٰ﴾ (طه: 124) توضیح می‌دهد که «أعمی» به معنای نابینا از «حجت و دلیل» است و در روز قیامت با توجه به سوره ق، آیه 22، کافر وقتی از قبر بیرون می‌آید، بیناست و چشمانش تیزبین می‌شود و ابداً به هم نمی‌خورد، تا تمام آنچه را که از امر رستاخیز انکار می‌کرد و دروغ می‌پنداشت، با چشم خود ببیند&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص91&lt;/ref&gt;.<br /> # جهمیه به آیه ﴿إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيا﴾ (الزخرف: 3) تمسک کرده و می‌گفتند: هر «جعلی»، مخلوق است؛ پس این آیه دال بر مخلوق بودن قرآن است. مؤلف با ذکر نمونه‌هایی از قرآن نشان می‌دهد که «جعل» در قرآن کریم آنگاه که به مخلوقات منسوب می‌شود، بر دوگونه است: یکی تسمیه و دیگری فعلی از افعال آنان و آنگاه که به خداوند منسوب می‌گردد، گاه به معنای خلق و گاه به معنای غیر خلق می‌آید؛ مثلا در آیه شریفه «إني جاعلك للناس إماما» (البقره: 124)، معنای جعل، «خلق» نیست؛ چون خلقت ابراهیم، متقدم بر امامتش بوده است؛ در آیه شریفه مورد بحث نیز مطلب همین‌گونه است&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص101-105&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> ===داستان مناظره جهم با سمنیه===<br /> مؤلف به نقل از منابع پیشین، گزارش می‌دهد که [[جهم بن صفوان]] با گروهی از مشرکان به نام «سمنیه» (منکران هر علمی جز علم حسی) مناظره کرد. سمنیه پرسیدند: آیا خدایت را دیده‌ای؟ کلامش را شنیده‌ای؟ بویش را استشمام کرده‌ای؟ لمسش کرده‌ای؟ جهم به همه پاسخ منفی داد و درماند و چهل روز نماز نخواند.<br /> <br /> مؤلف نتیجه می‌گیرد که اساس مذهب جهمیه بر «تعطیل و نفی حقیقت خدا» استوار است؛ آنان تنها به زبان اقرار به خدا دارند؛ وگرنه در قلب، هیچ موجود حقیقی را نمی‌پرستند&lt;ref&gt;ر.ک: همان، ص93-101&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == منابع مقاله ==<br /> مقدمه و متن کتاب.<br /> <br /> ==وابسته‌ها==<br /> {{وابسته‌ها}}<br /> <br /> [[رده:کتاب‌شناسی]]<br /> [[رده:اسلام، عرفان، غیره]]<br /> [[رده:کلام و عقاید]]<br /> [[رده:آثار کلی (مناظرات کلامی، مذاهب کلامی)]]<br /> [[رده:آثار کلامی معتزله، جبریه، جهمیه، نجاریه، ضراریه، بکریه، اشاعره. ماتریدیه (آثار کلی)]]<br /> <br /> [[رده:مقالات بازبینی نشده2]]<br /> [[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ خرداد 1405 توسط محسن عزیزی]]</div>

A-esmaeili