https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86_%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C_%28%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C%29ابوریحان بیرونی (دهقانی) - تاریخچهٔ نسخهها2026-05-27T00:25:21Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.39.0https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86_%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C_(%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C)&diff=801868&oldid=prevA-esmaili: جایگزینی متن - 'AUTOMATIONCODE.....AUTOMATIONCODE' به 'AUTOMATIONCODE......AUTOMATIONCODE'2025-10-22T09:05:33Z<p>جایگزینی متن - 'AUTOMATIONCODE.....AUTOMATIONCODE' به 'AUTOMATIONCODE......AUTOMATIONCODE'</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۲ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l15">خط ۱۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| سال نشر =1397 </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| سال نشر =1397 </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE.....AUTOMATIONCODE</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins>.....AUTOMATIONCODE</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| چاپ =</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| چاپ =</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| شابک =1ـ581ـ185ـ964ـ978</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| شابک =1ـ581ـ185ـ964ـ978</div></td></tr>
</table>A-esmailihttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86_%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C_(%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C)&diff=785425&oldid=prevHbaghizadeh: جایگزینی متن - ' ،' به '،'2025-05-29T20:26:23Z<p>جایگزینی متن - ' ،' به '،'</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۳:۵۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l9">خط ۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۹:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان =</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان =</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد کنگره =QB ۳۶/الف۲د۹۵ ۱۳۹۷</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد کنگره =QB ۳۶/الف۲د۹۵ ۱۳۹۷</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =ابوریحان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی، ،محمد </del>بن احمد، ۳۶۲-۴۴۰ ق. -- سرگذشتنامه,منجمان -- ایران -- سرگذشتنامه</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =ابوریحان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی،،محمد </ins>بن احمد، ۳۶۲-۴۴۰ ق. -- سرگذشتنامه,منجمان -- ایران -- سرگذشتنامه</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| ناشر =نی </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| ناشر =نی </div></td></tr>
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86_%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C_(%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C)&diff=778406&oldid=prevHbaghizadeh: /* وابستهها */2025-04-05T10:36:04Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">وابستهها</span></span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۵ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۰۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l58">خط ۵۸:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:نجوم]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:نجوم]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات(فروردین 1404) باقی زاده]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات(فروردین 1404) باقی زاده]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشده2</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده2 فروردین 1404]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:فاقد اتوماسیون</ins>]]</div></td></tr>
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86_%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C_(%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C)&diff=778172&oldid=prevHbaghizadeh در ۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۴۱2025-04-02T17:41:51Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۱۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l8">خط ۸:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|زبان </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|زبان </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان =</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| زبان =</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد کنگره =<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد کنگره =<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">QB ۳۶/الف۲د۹۵ ۱۳۹۷</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع =<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوریحان بیرونی، ،محمد بن احمد، ۳۶۲-۴۴۰ ق. -- سرگذشتنامه,منجمان -- ایران -- سرگذشتنامه</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|ناشر </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| ناشر =نی </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| ناشر =نی </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l55">خط ۵۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابشناسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابشناسی]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:علوم]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:نجوم]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات(فروردین 1404) باقی زاده]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات(فروردین 1404) باقی زاده]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]</div></td></tr>
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86_%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C_(%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C)&diff=778170&oldid=prevHbaghizadeh در ۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۳۹2025-04-02T17:39:06Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۰۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l25">خط ۲۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از =</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از =</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوریحان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی، </del>تألیف محمد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دهقانی، </del>آثار ابوریحان صرفنظر از اهمیت علمی و تاریخی و ادبی آنها، از حیث اجتماعی و مردمشناختی نیز واجد ارزشی فوقالعاده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>ابوریحان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی'''، </ins>تألیف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[دهقانی، محمد|</ins>محمد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دهقانی]]، </ins>آثار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابوریحان بیرونی، محمد بن احمد|</ins>ابوریحان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>صرفنظر از اهمیت علمی و تاریخی و ادبی آنها، از حیث اجتماعی و مردمشناختی نیز واجد ارزشی فوقالعاده است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==گزارش کتاب==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==گزارش کتاب==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از آنکه دولت سامانی به ضعف گرایید و در سال <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">389 ق </del>یکباره برافتاد، آل عراق هم جای خود را به مأمونیان سپردند که تا سال 408 ق بالاستقلال بر خوارزم فرمان میراندند. سرانجام، محمود غزنوی پس از طرح نقشهای زیرکانه که شرح آن در تاریخ بیهقی آمده است، توانست مأمونیان را نیز براندازد و سراسر خوارزم را ضمیمۀ قلمرو خویش کند. ابوریحان تقریباً چهلوپنج سال پیش از این واقعه، در سوم ذیحجه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">362 ق </del>در بخش شرقی خوارزم یا همان کاث به دنیا آمد و ظاهراً چون زادگاه او بیرون از محدودۀ شهر بود برحسب اصطلاح خوارزمیان آن روزگار بعدها به «بیرونی» شهرت یافت.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از آنکه دولت سامانی به ضعف گرایید و در سال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">389ق </ins>یکباره برافتاد، آل عراق هم جای خود را به مأمونیان سپردند که تا سال 408 ق بالاستقلال بر خوارزم فرمان میراندند. سرانجام، محمود غزنوی پس از طرح نقشهای زیرکانه که شرح آن در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>تاریخ بیهقی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>آمده است، توانست مأمونیان را نیز براندازد و سراسر خوارزم را ضمیمۀ قلمرو خویش کند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابوریحان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی، محمد بن احمد|ابوریحان]] </ins>تقریباً چهلوپنج سال پیش از این واقعه، در سوم ذیحجه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">362ق </ins>در بخش شرقی خوارزم یا همان کاث به دنیا آمد و ظاهراً چون زادگاه او بیرون از محدودۀ شهر بود برحسب اصطلاح خوارزمیان آن روزگار بعدها به «بیرونی» شهرت یافت.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>خوارزم در آن هنگان زیر فرمان پادشاهان آل عراق بود و ثبات سیاسی و اجتماعی مناسبی داشت. میشود حدس زد ابوریحان نیز در سایۀ این ثبات و لابد با اتکا به توان و مکنت خانوادگیاش کودکی و نوجوانی خود را درآرامش و فراغ بال میگذرانده و عمدۀ اوقاتش را سرگرم یادگیری و کسب دانش بوده است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>خوارزم در آن هنگان زیر فرمان پادشاهان آل عراق بود و ثبات سیاسی و اجتماعی مناسبی داشت. میشود حدس زد ابوریحان نیز در سایۀ این ثبات و لابد با اتکا به توان و مکنت خانوادگیاش کودکی و نوجوانی خود را درآرامش و فراغ بال میگذرانده و عمدۀ اوقاتش را سرگرم یادگیری و کسب دانش بوده است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از انقراض آل عراق، ابوریحان هم در خوارزم نماند و نخست به ری رفت و با برخی دانشمندان آن دیار مانند ابومحمود حامد بن خضر خجندی و ابوالحسن کیاکوشیار بن لبان گیلانی آشنا شد. سپس به گرگان رفت و به خدمت شمسالمعالی قابوس بن وشمگیر درآمد و کتاب مشهور خود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«الآثار الباقیه» </del>را در سال 391 ق به نام او نگاشت. به گفتۀ یاقوت، شمسالمعالی میخواست بیرونی را به وزرات بردارد و همۀ امور مملکتش را به وی محول کند، اما بیرونی نپذیرفت و اندکی بعد به خوارزم بازگشت.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از انقراض آل عراق، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابوریحان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی، محمد بن احمد|ابوریحان]] </ins>هم در خوارزم نماند و نخست به ری رفت و با برخی دانشمندان آن دیار مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابومحمود حامد بن خضر خجندی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابوالحسن کیاکوشیار بن لبان گیلانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>آشنا شد. سپس به گرگان رفت و به خدمت شمسالمعالی قابوس بن وشمگیر درآمد و کتاب مشهور خود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«[[الآثار الباقية عن القرون الخالية|الآثار الباقیه]]» </ins>را در سال 391 ق به نام او نگاشت. به گفتۀ یاقوت، شمسالمعالی میخواست بیرونی را به وزرات بردارد و همۀ امور مملکتش را به وی محول کند، اما <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابوریحان بیرونی، محمد بن احمد|</ins>بیرونی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نپذیرفت و اندکی بعد به خوارزم بازگشت.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تأکید ابوریحان بر عربیستیزی محمود بسیار درخور اهمیت است و معلوم میکند که چرا زبان فارسی در دستگاه و دیوان غزنوی به زبان رسمی بدل و شعر و نثر فارسی در زمان محمود از اقبالی بیسابقه برخوردار شد. بهعلاوه، این گزارش باز هم مؤید ارتباط نزدیک و مجالست و معاشرت ابوریحان با سلطان است. بلافاصله پیش از این گزارش، ابوریحان نکتۀ مهم دیگری را هم بر ما آشکار میکند و آن اینکه خودش عربی را بر فارسی ترجیح میدهد و «دشنامدادن به زبان عربی» را «خوشتر از ستایش به زبان فارسی» میداند و میگوید که فارسی «فقط برای داستانهای خسروانی و قصههای شب مناسب است». به همین دلیل او همۀ کتابهای خود را به زبان عربی نوشته است، بهجز «التفهیم» که ظاهراً آن را یک بار به فارسی و دیگر بار به عربی تحریر کرده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تأکید <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابوریحان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی، محمد بن احمد|ابوریحان]] </ins>بر عربیستیزی محمود بسیار درخور اهمیت است و معلوم میکند که چرا زبان فارسی در دستگاه و دیوان غزنوی به زبان رسمی بدل و شعر و نثر فارسی در زمان محمود از اقبالی بیسابقه برخوردار شد. بهعلاوه، این گزارش باز هم مؤید ارتباط نزدیک و مجالست و معاشرت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابوریحان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی، محمد بن احمد|ابوریحان]] </ins>با سلطان است. بلافاصله پیش از این گزارش، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابوریحان بیرونی، محمد بن احمد|</ins>ابوریحان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نکتۀ مهم دیگری را هم بر ما آشکار میکند و آن اینکه خودش عربی را بر فارسی ترجیح میدهد و «دشنامدادن به زبان عربی» را «خوشتر از ستایش به زبان فارسی» میداند و میگوید که فارسی «فقط برای داستانهای خسروانی و قصههای شب مناسب است». به همین دلیل او همۀ کتابهای خود را به زبان عربی نوشته است، بهجز «التفهیم» که ظاهراً آن را یک بار به فارسی و دیگر بار به عربی تحریر کرده است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از مجموع نوشتههای متنوع بیرونی چنین بر میآید که فلاسفه و متفکرانی چون محمد بن زکریای رازی و ابوالعباس ایرانشهری را از بعضی جهات اسوۀ خود میشمرده و میکوشیده است در پژوهشهای علمی و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حتا </del>سیرۀ اخلاقیاش از راه و روش آنها پیروی کند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از مجموع نوشتههای متنوع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابوریحان بیرونی، محمد بن احمد|</ins>بیرونی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>چنین بر میآید که فلاسفه و متفکرانی چون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رازی، محمد بن زکریا|</ins>محمد بن زکریای رازی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابوالعباس ایرانشهری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را از بعضی جهات اسوۀ خود میشمرده و میکوشیده است در پژوهشهای علمی و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حتی </ins>سیرۀ اخلاقیاش از راه و روش آنها پیروی کند.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>روش بیرونی در پژوهش علمی مبتنی بر مشاهده و تجربه و آزمایش بود و از این حیث او را باید تالی محمد بن زکریای رازی بهشمار آورد. در نوشتههای خود پیوسته به اقوال و آرای رازی استناد میکند و خوانندگان را به آثار او ارجاع میدهد. فهرست مفصلی هم از کتابهای رازی تدوین کرده که خود حاکی از علاقه و ارادت فراوانش به این پزشک و فیلسوف بلندآوازه است. در عوض با فیلسوف و طبیب مشهور همروزگار خود یعنی ابوعلی سینا به معارضه و مخالفت پرداخته و بسیاری از آرای او را مردود شمرده است. بوعلی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سینا، </del>بر حسب روش مشایی و ارسطویی خود، هر امر بعیدی را در جهان ممکن میشمرد مگر اینکه «خلاف آن با برهان قطعی مدلل و مسلم گردد» اما ابوریحان «همه چیز را در بوتۀ انکار و تردید و شک میگذاشت تا به وسیلۀ برهان ریاضی یا تجربۀ حسی و شهودی حقیقت امر» را دریابد و «تا سند قاطعی برای مطلبی نداشت آن را نمیگفت و به قلم نمیآورد».</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>روش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابوریحان بیرونی، محمد بن احمد|</ins>بیرونی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در پژوهش علمی مبتنی بر مشاهده و تجربه و آزمایش بود و از این حیث او را باید تالی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رازی، محمد بن زکریا|</ins>محمد بن زکریای رازی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بهشمار آورد. در نوشتههای خود پیوسته به اقوال و آرای رازی استناد میکند و خوانندگان را به آثار او ارجاع میدهد. فهرست مفصلی هم از کتابهای رازی تدوین کرده که خود حاکی از علاقه و ارادت فراوانش به این پزشک و فیلسوف بلندآوازه است. در عوض با فیلسوف و طبیب مشهور همروزگار خود یعنی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن سینا، حسین بن عبدالله|</ins>ابوعلی سینا<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به معارضه و مخالفت پرداخته و بسیاری از آرای او را مردود شمرده است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن سینا، حسین بن عبدالله|</ins>بوعلی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سینا]]، </ins>بر حسب روش مشایی و ارسطویی خود، هر امر بعیدی را در جهان ممکن میشمرد مگر اینکه «خلاف آن با برهان قطعی مدلل و مسلم گردد» اما ابوریحان «همه چیز را در بوتۀ انکار و تردید و شک میگذاشت تا به وسیلۀ برهان ریاضی یا تجربۀ حسی و شهودی حقیقت امر» را دریابد و «تا سند قاطعی برای مطلبی نداشت آن را نمیگفت و به قلم نمیآورد».</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آثار ابوریحان صرفنظر از اهمیت علمی و تاریخی و ادبی آنها، از حیث اجتماعی و مردمشناختی نیز واجد ارزشی فوقالعاده است. آگاهیهایی که وی دربارۀ عقاید عامۀ ایرانیان روزگارش، از هر تیره و طایفه و دین و مسلکی، در اختیار ما گذارده در نوع خود کمنظیر و گاه بیمانند است. از باب مثال در «الجماهر» آنجا که از مادۀ کانی «کبریت احمر» یا گوگرد سرخ سخن میرود، به این عقیدۀ عامۀ زرتشتیان هم اشاره میکند که میپندارند «بیوراسب» یا همان ضحاک «در کوه دماوند زندانی است و دودی که از قلۀ کوه برمیآید نفسهای وی و گوگردی که بر دامنۀ آن جاری است بول اوست». در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«التفهیم» </del>نخست دربارۀ اعیاد یهود و مسیحیان و مسلمانان به تفصیل سخن گفته و آنگاه به جشنهای ایرانیان پرداخته و در هر مورد نیز آداب و رسوم مربوط به آن اعیاد و جشنها را به اختصار بیان کرده است. و نیز این کتاب، در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«الآثار الباقیۀ» </del>نیز از نوروز و عقاید و افسانههای ایرانیان دربارۀ آن به تفصیل سخن گفته است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آثار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابوریحان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی، محمد بن احمد|ابوریحان]] </ins>صرفنظر از اهمیت علمی و تاریخی و ادبی آنها، از حیث اجتماعی و مردمشناختی نیز واجد ارزشی فوقالعاده است. آگاهیهایی که وی دربارۀ عقاید عامۀ ایرانیان روزگارش، از هر تیره و طایفه و دین و مسلکی، در اختیار ما گذارده در نوع خود کمنظیر و گاه بیمانند است. از باب مثال در «الجماهر» آنجا که از مادۀ کانی «کبریت احمر» یا گوگرد سرخ سخن میرود، به این عقیدۀ عامۀ زرتشتیان هم اشاره میکند که میپندارند «بیوراسب» یا همان ضحاک «در کوه دماوند زندانی است و دودی که از قلۀ کوه برمیآید نفسهای وی و گوگردی که بر دامنۀ آن جاری است بول اوست». در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«[[التفهیم لأوائل صناعة التنجیم|التفهیم]]» </ins>نخست دربارۀ اعیاد یهود و مسیحیان و مسلمانان به تفصیل سخن گفته و آنگاه به جشنهای ایرانیان پرداخته و در هر مورد نیز آداب و رسوم مربوط به آن اعیاد و جشنها را به اختصار بیان کرده است. و نیز این کتاب، در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«[[الآثار الباقية عن القرون الخالية|الآثار الباقیۀ]]» </ins>نیز از نوروز و عقاید و افسانههای ایرانیان دربارۀ آن به تفصیل سخن گفته است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این کتاب پس از مقدمهای مفصل دربارۀ زندگی، آثار و عقاید ابوریحان بیرونی، جشنهای ایرانیان از کتاب «التفهیم»، نوروز و فروردین از کتاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«آثار باقیه» </del>و آغاز کتاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«تحقیق ماللهند» </del>ابوریحان آورده شده است. <ref>[https://literaturelib.com/books/3548 پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات]</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این کتاب پس از مقدمهای مفصل دربارۀ زندگی، آثار و عقاید <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابوریحان بیرونی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمد بن احمد|ابوریحان بیرونی]]، </ins>جشنهای ایرانیان از کتاب «التفهیم»، نوروز و فروردین از کتاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«[[الآثار الباقية عن القرون الخالية|آثار باقیه]]» </ins>و آغاز کتاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«[[تحقيق ماللهند|تحقیق ماللهند]]» [[ابوریحان بیرونی، محمد بن احمد|</ins>ابوریحان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>آورده شده است. <ref>[https://literaturelib.com/books/3548 پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات]</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانويس ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانويس ==</div></td></tr>
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86_%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C_(%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C)&diff=778035&oldid=prevHbaghizadeh: صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NURابوریحان بیرونیJ1.jpg | عنوان =ابوریحان بیرونی | عنوانهای دیگر = |پدیدآورندگان | پدیدآوران = دهقانی، محمد (نویسنده) |زبان | زبان = | کد کنگره = | موضوع = |ناشر | ناشر =نی | مکان نشر =تهران | سال نشر =1397 | کد اتوماسیون =AUTOMA...» ایجاد کرد2025-03-31T09:57:13Z<p>صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NURابوریحان بیرونیJ1.jpg | عنوان =ابوریحان بیرونی | عنوانهای دیگر = |پدیدآورندگان | پدیدآوران = <a href="/w/index.php?title=%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%8C_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF&action=edit&redlink=1" class="new" title="دهقانی، محمد (صفحه وجود ندارد)">دهقانی، محمد</a> (نویسنده) |زبان | زبان = | کد کنگره = | موضوع = |ناشر | ناشر =نی | مکان نشر =تهران | سال نشر =1397 | کد اتوماسیون =AUTOMA...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br />
| تصویر =NURابوریحان بیرونیJ1.jpg<br />
| عنوان =ابوریحان بیرونی<br />
| عنوانهای دیگر =<br />
|پدیدآورندگان <br />
| پدیدآوران = <br />
[[دهقانی، محمد]] (نویسنده)<br />
|زبان <br />
| زبان =<br />
| کد کنگره =<br />
| موضوع =<br />
|ناشر <br />
| ناشر =نی <br />
| مکان نشر =تهران<br />
| سال نشر =1397 <br />
<br />
| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE.....AUTOMATIONCODE<br />
| چاپ =<br />
| شابک =1ـ581ـ185ـ964ـ978<br />
| تعداد جلد =<br />
| کتابخانۀ دیجیتال نور =<br />
| کتابخوان همراه نور =<br />
| کد پدیدآور =<br />
| پس از =<br />
| پیش از =<br />
}}<br />
ابوریحان بیرونی، تألیف محمد دهقانی، آثار ابوریحان صرفنظر از اهمیت علمی و تاریخی و ادبی آنها، از حیث اجتماعی و مردمشناختی نیز واجد ارزشی فوقالعاده است.<br />
<br />
==گزارش کتاب==<br />
پس از آنکه دولت سامانی به ضعف گرایید و در سال 389 ق یکباره برافتاد، آل عراق هم جای خود را به مأمونیان سپردند که تا سال 408 ق بالاستقلال بر خوارزم فرمان میراندند. سرانجام، محمود غزنوی پس از طرح نقشهای زیرکانه که شرح آن در تاریخ بیهقی آمده است، توانست مأمونیان را نیز براندازد و سراسر خوارزم را ضمیمۀ قلمرو خویش کند. ابوریحان تقریباً چهلوپنج سال پیش از این واقعه، در سوم ذیحجه 362 ق در بخش شرقی خوارزم یا همان کاث به دنیا آمد و ظاهراً چون زادگاه او بیرون از محدودۀ شهر بود برحسب اصطلاح خوارزمیان آن روزگار بعدها به «بیرونی» شهرت یافت.<br />
<br />
خوارزم در آن هنگان زیر فرمان پادشاهان آل عراق بود و ثبات سیاسی و اجتماعی مناسبی داشت. میشود حدس زد ابوریحان نیز در سایۀ این ثبات و لابد با اتکا به توان و مکنت خانوادگیاش کودکی و نوجوانی خود را درآرامش و فراغ بال میگذرانده و عمدۀ اوقاتش را سرگرم یادگیری و کسب دانش بوده است.<br />
<br />
پس از انقراض آل عراق، ابوریحان هم در خوارزم نماند و نخست به ری رفت و با برخی دانشمندان آن دیار مانند ابومحمود حامد بن خضر خجندی و ابوالحسن کیاکوشیار بن لبان گیلانی آشنا شد. سپس به گرگان رفت و به خدمت شمسالمعالی قابوس بن وشمگیر درآمد و کتاب مشهور خود «الآثار الباقیه» را در سال 391 ق به نام او نگاشت. به گفتۀ یاقوت، شمسالمعالی میخواست بیرونی را به وزرات بردارد و همۀ امور مملکتش را به وی محول کند، اما بیرونی نپذیرفت و اندکی بعد به خوارزم بازگشت.<br />
<br />
تأکید ابوریحان بر عربیستیزی محمود بسیار درخور اهمیت است و معلوم میکند که چرا زبان فارسی در دستگاه و دیوان غزنوی به زبان رسمی بدل و شعر و نثر فارسی در زمان محمود از اقبالی بیسابقه برخوردار شد. بهعلاوه، این گزارش باز هم مؤید ارتباط نزدیک و مجالست و معاشرت ابوریحان با سلطان است. بلافاصله پیش از این گزارش، ابوریحان نکتۀ مهم دیگری را هم بر ما آشکار میکند و آن اینکه خودش عربی را بر فارسی ترجیح میدهد و «دشنامدادن به زبان عربی» را «خوشتر از ستایش به زبان فارسی» میداند و میگوید که فارسی «فقط برای داستانهای خسروانی و قصههای شب مناسب است». به همین دلیل او همۀ کتابهای خود را به زبان عربی نوشته است، بهجز «التفهیم» که ظاهراً آن را یک بار به فارسی و دیگر بار به عربی تحریر کرده است.<br />
<br />
از مجموع نوشتههای متنوع بیرونی چنین بر میآید که فلاسفه و متفکرانی چون محمد بن زکریای رازی و ابوالعباس ایرانشهری را از بعضی جهات اسوۀ خود میشمرده و میکوشیده است در پژوهشهای علمی و حتا سیرۀ اخلاقیاش از راه و روش آنها پیروی کند.<br />
<br />
روش بیرونی در پژوهش علمی مبتنی بر مشاهده و تجربه و آزمایش بود و از این حیث او را باید تالی محمد بن زکریای رازی بهشمار آورد. در نوشتههای خود پیوسته به اقوال و آرای رازی استناد میکند و خوانندگان را به آثار او ارجاع میدهد. فهرست مفصلی هم از کتابهای رازی تدوین کرده که خود حاکی از علاقه و ارادت فراوانش به این پزشک و فیلسوف بلندآوازه است. در عوض با فیلسوف و طبیب مشهور همروزگار خود یعنی ابوعلی سینا به معارضه و مخالفت پرداخته و بسیاری از آرای او را مردود شمرده است. بوعلی سینا، بر حسب روش مشایی و ارسطویی خود، هر امر بعیدی را در جهان ممکن میشمرد مگر اینکه «خلاف آن با برهان قطعی مدلل و مسلم گردد» اما ابوریحان «همه چیز را در بوتۀ انکار و تردید و شک میگذاشت تا به وسیلۀ برهان ریاضی یا تجربۀ حسی و شهودی حقیقت امر» را دریابد و «تا سند قاطعی برای مطلبی نداشت آن را نمیگفت و به قلم نمیآورد».<br />
<br />
آثار ابوریحان صرفنظر از اهمیت علمی و تاریخی و ادبی آنها، از حیث اجتماعی و مردمشناختی نیز واجد ارزشی فوقالعاده است. آگاهیهایی که وی دربارۀ عقاید عامۀ ایرانیان روزگارش، از هر تیره و طایفه و دین و مسلکی، در اختیار ما گذارده در نوع خود کمنظیر و گاه بیمانند است. از باب مثال در «الجماهر» آنجا که از مادۀ کانی «کبریت احمر» یا گوگرد سرخ سخن میرود، به این عقیدۀ عامۀ زرتشتیان هم اشاره میکند که میپندارند «بیوراسب» یا همان ضحاک «در کوه دماوند زندانی است و دودی که از قلۀ کوه برمیآید نفسهای وی و گوگردی که بر دامنۀ آن جاری است بول اوست». در «التفهیم» نخست دربارۀ اعیاد یهود و مسیحیان و مسلمانان به تفصیل سخن گفته و آنگاه به جشنهای ایرانیان پرداخته و در هر مورد نیز آداب و رسوم مربوط به آن اعیاد و جشنها را به اختصار بیان کرده است. و نیز این کتاب، در «الآثار الباقیۀ» نیز از نوروز و عقاید و افسانههای ایرانیان دربارۀ آن به تفصیل سخن گفته است.<br />
<br />
در این کتاب پس از مقدمهای مفصل دربارۀ زندگی، آثار و عقاید ابوریحان بیرونی، جشنهای ایرانیان از کتاب «التفهیم»، نوروز و فروردین از کتاب «آثار باقیه» و آغاز کتاب «تحقیق ماللهند» ابوریحان آورده شده است. <ref>[https://literaturelib.com/books/3548 پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات]</ref><br />
<br />
==پانويس ==<br />
<references /><br />
<br />
<br />
==منابع مقاله==<br />
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات<br />
==وابستهها==<br />
{{وابستهها}}<br />
<br />
<br />
[[رده:کتابشناسی]]<br />
[[رده:مقالات(فروردین 1404) باقی زاده]]<br />
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]</div>Hbaghizadeh