https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8_%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%8C_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF 2026-06-16T20:38:01Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.39.0 https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8_%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%8C_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF&diff=828034&oldid=prev 2026-06-16T15:43:08Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۱۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l102">خط ۱۰۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===آثار چاپی===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===آثار چاپی===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*'''طبقات علماء افریقیة و تونس''' – قدیم‌ترین اثر بازمانده در رجال افریقیه که حاوی تراجم علمای قیروان و تونس است. این کتاب بارها به چاپ رسیده است؛ از جمله به کوشش محمد بن ابی‌شنب (الجزایر، ۱۳۳۲ق) و با تحقیق علی شابی و نعیم حسن یافی (تونس، ۱۹۶۸م).&lt;ref name=&quot;دایرةالمعارف&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;طبقات9&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=23 ابوالعرب تمیمی، طبقات علماء افریقیة، ص23]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*'''طبقات علماء افریقیة و تونس''' – قدیم‌ترین اثر بازمانده در رجال افریقیه که حاوی تراجم علمای قیروان و تونس است. این کتاب بارها به چاپ رسیده است؛ از جمله به کوشش محمد بن ابی‌شنب (الجزایر، ۱۳۳۲ق) و با تحقیق علی شابی و نعیم حسن یافی (تونس، ۱۹۶۸م).&lt;ref name=&quot;دایرةالمعارف&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;طبقات9&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=23 ابوالعرب تمیمی، طبقات علماء افریقیة، ص23]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*'''المحن''' – از کهن‌ترین کتاب‌های ملاحم و فتن که شامل احادیثی در باب فتن، مقتل خلفای راشدین و حوادث منتهی به زمان مؤلف است. این کتاب به کوشش یحیی وهیب جبوری (بیروت، ۱۹۸۳م) منتشر شده است.&lt;ref name=&quot;دایرةالمعارف&quot; /&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*'''المحن''' – از کهن‌ترین کتاب‌های ملاحم و فتن که شامل احادیثی در باب فتن، مقتل خلفای راشدین و حوادث منتهی به زمان مؤلف است. این کتاب به کوشش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[جبوری، یحیی وهیب|</ins>یحیی وهیب جبوری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(بیروت، ۱۹۸۳م) منتشر شده است.&lt;ref name=&quot;دایرةالمعارف&quot; /&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===آثار یافت‌نشده===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===آثار یافت‌نشده===</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-828025:rev-828034 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8_%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%8C_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF&diff=828025&oldid=prev 2026-06-16T14:42:35Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">منابع مقاله</span></span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۱۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l154">خط ۱۵۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۵۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=23 ابوالعرب تمیمی، محمد بن احمد، طبقات علماء افریقیة و تونس، تونس: الدار التونسیة للنشر، ۱۹۶۸م]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=23 ابوالعرب تمیمی، محمد بن احمد، طبقات علماء افریقیة و تونس، تونس: الدار التونسیة للنشر، ۱۹۶۸م]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://noorlib.ir/book/view/109325?pageNumber=124 عجلی، احمد بن عبدالله، تمییز الرجال، بحرین: المجلس الأعلی للشئون الإسلامیة، ۱۴۳۵ق]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://noorlib.ir/book/view/109325?pageNumber=124 عجلی، احمد بن عبدالله، تمییز الرجال، بحرین: المجلس الأعلی للشئون الإسلامیة، ۱۴۳۵ق]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://noorlib.ir/book/view/11689?volumeNumber=4&amp;pageNumber=226 فروخ، عمر، تاریخ الأدب العربی، بیروت: دار العلم للملایین، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲۰۰۶م، ج4</del>]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://noorlib.ir/book/view/11689?volumeNumber=4&amp;pageNumber=226 فروخ، عمر، تاریخ الأدب العربی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> ج4، </ins>بیروت: دار العلم للملایین، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲۰۰۶م</ins>]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://hdith.com/encyclopedia/rawi/p-21752 پایگاه حدیث (hdith.com)، نمایه «محمد بن أحمد بن تميم بن تمام»]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://hdith.com/encyclopedia/rawi/p-21752 پایگاه حدیث (hdith.com)، نمایه «محمد بن أحمد بن تميم بن تمام»]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://www.ibnalarabi.com/tarajim/tarjamat.php?id=17045 موقع الشيخ الأكبر محي الدين ابن العربي، تراجم الشيوخ والعلماء والأعيان، «أبي العرب محمد بن أحمد بن تميم»]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://www.ibnalarabi.com/tarajim/tarjamat.php?id=17045 موقع الشيخ الأكبر محي الدين ابن العربي، تراجم الشيوخ والعلماء والأعيان، «أبي العرب محمد بن أحمد بن تميم»]</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-828023:rev-828025 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8_%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%8C_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF&diff=828023&oldid=prev 2026-06-16T14:37:41Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۰۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l82">خط ۸۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ویژگی‌های علمی و اخلاقی==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ویژگی‌های علمی و اخلاقی==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مورخان و علمای بزرگ درباره ابوالعرب سخنان ستایش‌آمیزی گفته‌اند. قاضی عیاض او را «حافظ مذهب، مفتی، و غلبه علم حدیث و رجال بر او» توصیف کرده است.&lt;ref name=&quot;ابنعربي&quot;&gt;[https://www.ibnalarabi.com/tarajim/tarjamat.php?id=17045 موقع الشيخ الأكبر محي الدين ابن العربي، تراجم الشيوخ والعلماء والأعيان، «أبي العرب محمد بن أحمد بن تميم»]&lt;/ref&gt; ذهبی نیز او را «علامه مفتی، صاحب فنون» خوانده است.&lt;ref name=&quot;حدیث&quot;&gt;[https://hdith.com/encyclopedia/rawi/p-21752 پایگاه حدیث (hdith.com)، نمایه «محمد بن أحمد بن تميم بن تمام»]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مورخان و علمای بزرگ درباره ابوالعرب سخنان ستایش‌آمیزی گفته‌اند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>قاضی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عیاض، </ins>عیاض <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بن موسی|قاضی عیاض]] </ins>او را «حافظ مذهب، مفتی، و غلبه علم حدیث و رجال بر او» توصیف کرده است.&lt;ref name=&quot;ابنعربي&quot;&gt;[https://www.ibnalarabi.com/tarajim/tarjamat.php?id=17045 موقع الشيخ الأكبر محي الدين ابن العربي، تراجم الشيوخ والعلماء والأعيان، «أبي العرب محمد بن أحمد بن تميم»]&lt;/ref&gt; ذهبی نیز او را «علامه مفتی، صاحب فنون» خوانده است.&lt;ref name=&quot;حدیث&quot;&gt;[https://hdith.com/encyclopedia/rawi/p-21752 پایگاه حدیث (hdith.com)، نمایه «محمد بن أحمد بن تميم بن تمام»]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوعبدالله خرّاط می‌گوید: «او مردی صالح، ثقه، عالم به سنن و رجال و از بیناترین مردم زمان خود به این دو علم بود. کتاب‌های زیادی داشت و خوش‌خط بود. کریم‌النفس و خوش‌اخلاق بود. گفته می‌شود با دست خود سه هزار و پانصد کتاب نوشت.»&lt;ref name=&quot;طبقات6&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=24 ابوالعرب تمیمی، طبقات علماء افریقیة، ص24]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوعبدالله خرّاط می‌گوید: «او مردی صالح، ثقه، عالم به سنن و رجال و از بیناترین مردم زمان خود به این دو علم بود. کتاب‌های زیادی داشت و خوش‌خط بود. کریم‌النفس و خوش‌اخلاق بود. گفته می‌شود با دست خود سه هزار و پانصد کتاب نوشت.»&lt;ref name=&quot;طبقات6&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=24 ابوالعرب تمیمی، طبقات علماء افریقیة، ص24]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l89">خط ۸۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸۹:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===قیام بر ضد فاطمیان===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===قیام بر ضد فاطمیان===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالعرب همزمان با ظهور دولت فاطمی (عبیدی) در افریقیه می‌زیست. هنگامی که ابویزید مخلد بن کیداد (معروف به صاحب الحمار) در سال ۳۳۲ قمری بر ضد فاطمیان قیام کرد، ابوالعرب همراه با گروهی از علمای قیروان به او پیوست. در جریان نبرد، ابوالعرب دو کتاب «امامت» محمد بن سحنون را برای مردم تدریس می‌کرد و می‌گفت: «شنیدن این دو کتاب در اینجا بر من بهتر از تمام آنچه نوشته‌ام است.»&lt;ref name=&quot;دایرةالمعارف&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;طبقات7&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=25 ابوالعرب تمیمی، طبقات علماء افریقیة، ص25-26]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالعرب همزمان با ظهور دولت فاطمی (عبیدی) در افریقیه می‌زیست. هنگامی که ابویزید مخلد بن کیداد (معروف به صاحب الحمار) در سال ۳۳۲ قمری بر ضد فاطمیان قیام کرد، ابوالعرب همراه با گروهی از علمای قیروان به او پیوست. در جریان نبرد، ابوالعرب دو کتاب «امامت» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن سحنون، محمد بن عبدالسلام|</ins>محمد بن سحنون<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را برای مردم تدریس می‌کرد و می‌گفت: «شنیدن این دو کتاب در اینجا بر من بهتر از تمام آنچه نوشته‌ام است.»&lt;ref name=&quot;دایرةالمعارف&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;طبقات7&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=25 ابوالعرب تمیمی، طبقات علماء افریقیة، ص25-26]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===کتابت و نسخه‌برداری===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===کتابت و نسخه‌برداری===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالعرب به کثرت کتابت شهرت داشت. او با دست خود سه هزار و پانصد کتاب نوشته بود.&lt;ref name=&quot;طبقات8&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=26 ابوالعرب تمیمی، طبقات علماء افریقیة، ص26-27]&lt;/ref&gt; او همچنین نسخه‌ای از کتاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«تمییز الرجال» </del>عجلی را از روی نسخه استادش احمد بن معتب استنساخ کرد.&lt;ref name=&quot;تمییز4&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/109325?pageNumber=124 عجلی، تمییز الرجال، ص124]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالعرب به کثرت کتابت شهرت داشت. او با دست خود سه هزار و پانصد کتاب نوشته بود.&lt;ref name=&quot;طبقات8&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=26 ابوالعرب تمیمی، طبقات علماء افریقیة، ص26-27]&lt;/ref&gt; او همچنین نسخه‌ای از کتاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«[[تميیز الرجال|تمییز الرجال]]» [[عجلی، احمد بن عبدالله|</ins>عجلی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را از روی نسخه استادش احمد بن معتب استنساخ کرد.&lt;ref name=&quot;تمییز4&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/109325?pageNumber=124 عجلی، تمییز الرجال، ص124]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وفات==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وفات==</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-828022:rev-828023 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8_%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%8C_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF&diff=828022&oldid=prev 2026-06-16T14:33:02Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۰۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l42">خط ۴۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابوالعرب محمد بن احمد بن تمیم بن تمام بن تمیم تمیمی''' (حدود ۲۵۰ – ۳۳۳ق)، محدث، مورخ، رجال‌شناس و فقیه برجسته مالکی در افریقیه (تونس کنونی) بود. او از خاندانی سرشناس و اهل علم در قیروان برخاست و نزد بیش از ۱۲۰ تن از استادان زمان خود به فراگیری علوم پرداخت. ابوالعرب با تألیف کتاب «طبقات علماء افریقیة و تونس» که قدیم‌ترین اثر در رجال افریقیه است و نیز کتاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«المحن» </del>که از کهن‌ترین آثار ملاحم و فتن به شمار می‌رود، سهمی ماندگار در تاریخ‌نگاری و حدیث‌پژوهی مغرب اسلامی ایفا کرد. او همچنین در قیام بر ضد فاطمیان و همراهی با ابویزید مخلد بن کیداد نقش داشت.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابوالعرب محمد بن احمد بن تمیم بن تمام بن تمیم تمیمی''' (حدود ۲۵۰ – ۳۳۳ق)، محدث، مورخ، رجال‌شناس و فقیه برجسته مالکی در افریقیه (تونس کنونی) بود. او از خاندانی سرشناس و اهل علم در قیروان برخاست و نزد بیش از ۱۲۰ تن از استادان زمان خود به فراگیری علوم پرداخت. ابوالعرب با تألیف کتاب «طبقات علماء افریقیة و تونس» که قدیم‌ترین اثر در رجال افریقیه است و نیز کتاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«[[المحن]]» </ins>که از کهن‌ترین آثار ملاحم و فتن به شمار می‌رود، سهمی ماندگار در تاریخ‌نگاری و حدیث‌پژوهی مغرب اسلامی ایفا کرد. او همچنین در قیام بر ضد فاطمیان و همراهی با ابویزید مخلد بن کیداد نقش داشت.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==نام و نسب==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==نام و نسب==</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-828021:rev-828022 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8_%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%8C_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF&diff=828021&oldid=prev 2026-06-16T14:31:49Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">وابسته‌ها</span></span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۰۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l165">خط ۱۶۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۶۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زندگی‌نامه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زندگی‌نامه]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مؤلفین-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خرداد</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مؤلفین-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تیرماه 1405: باقی‌زاده</ins>]]</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-828020:rev-828021 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8_%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%8C_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF&diff=828020&oldid=prev 2026-06-16T14:28:26Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه | عنوان = &#039;&#039;&#039;ابوالعرب محمد بن احمد بن تمیم تمیمی&#039;&#039;&#039; | تصویر = NUR00000.jpg | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | نام کامل = ابوالعرب محمد بن احمد بن تمیم بن تمام بن تمیم تمیمی | نام‌های دیگر = | لقب = ابوالعرب | تخلص = | نسب = تمیمی | نام پد...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه<br /> | عنوان = '''ابوالعرب محمد بن احمد بن تمیم تمیمی'''<br /> | تصویر = NUR00000.jpg<br /> | اندازه تصویر = <br /> | توضیح تصویر = <br /> | نام کامل = ابوالعرب محمد بن احمد بن تمیم بن تمام بن تمیم تمیمی<br /> | نام‌های دیگر = <br /> | لقب = ابوالعرب<br /> | تخلص = <br /> | نسب = تمیمی<br /> | نام پدر = احمد بن تمیم<br /> | ولادت = حدود ۲۵۰-۲۶۰ق (۸۶۴-۸۷۳م)<br /> | محل تولد = قیروان، افریقیه (تونس کنونی)<br /> | کشور تولد = تونس<br /> | محل زندگی = قیروان<br /> | رحلت = ۳۳۳ق (۹۴۵م) - ۸ ذی‌الحجه / ۷ رجب<br /> | شهادت = <br /> | مدفن = باب سلم، قیروان<br /> | طول عمر = حدود ۸۳ سال<br /> | نام همسر = <br /> | فرزندان = تمام، تمیم<br /> | خویشاوندان = <br /> | دین = اسلام<br /> | مذهب = مالکی، سنی<br /> | پیشه = محدث، مورخ، فقیه، رجال‌شناس<br /> | درجه علمی = حافظ، علامه، مفتی<br /> | دانشگاه = <br /> | علایق پژوهشی = حدیث، رجال، تاریخ، فقه مالکی<br /> | منصب = <br /> | پس از = <br /> | پیش از = <br /> | اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | یحیی بن عمر | ابوداود عطار | عیسی بن مسکین | محمد بن مسکین | عبدالله بن احمد بن طالب | عبدالجبار بن خالد سرتی | ابوعباس بن موسی | سهل بن عبدالله قبریانی | حماس بن مروان | حبیب بن نصر | جبلة بن حمود صدفی | احمد بن معتب | ابوعثمان بن حداد | حمدیس قطّان}}<br /> | مشایخ = <br /> | معاصرین = <br /> | شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | تمام (پسر) | تمیم (پسر) | ابن ابی زید قیروانی | محمد بن حارث خشنی | حسین بن سعید خراط | ربیع قطّان | زیاد سروری}}<br /> | اجازه اجتهاد از = <br /> | آثار = {{فهرست جعبه عمودی | طبقات علماء افریقیة و تونس | المحن | التاریخ (۱۷ جزء) | عباد افریقیة | مناقب بنی تمیم | فضائل مالک | فضائل سحنون | مسند حدیث مالک | ثقات المحدثین و ضعفائهم | عوالی الحدیث | الوضوء و الطهارة | الجنائز | ذکر الموت و عذاب القبر}}<br /> | سبک نوشتاری = <br /> | وبگاه = <br /> | امضا = <br /> | کد مؤلف = AUTHORCODE01530AUTHORCODE<br /> }}<br /> <br /> '''ابوالعرب محمد بن احمد بن تمیم بن تمام بن تمیم تمیمی''' (حدود ۲۵۰ – ۳۳۳ق)، محدث، مورخ، رجال‌شناس و فقیه برجسته مالکی در افریقیه (تونس کنونی) بود. او از خاندانی سرشناس و اهل علم در قیروان برخاست و نزد بیش از ۱۲۰ تن از استادان زمان خود به فراگیری علوم پرداخت. ابوالعرب با تألیف کتاب «طبقات علماء افریقیة و تونس» که قدیم‌ترین اثر در رجال افریقیه است و نیز کتاب «المحن» که از کهن‌ترین آثار ملاحم و فتن به شمار می‌رود، سهمی ماندگار در تاریخ‌نگاری و حدیث‌پژوهی مغرب اسلامی ایفا کرد. او همچنین در قیام بر ضد فاطمیان و همراهی با ابویزید مخلد بن کیداد نقش داشت.<br /> <br /> ==نام و نسب==<br /> نام کامل او ابوالعرب محمد بن احمد بن تمیم بن تمام بن تمیم تمیمی است.&lt;ref name=&quot;طبقات&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=23 ابوالعرب تمیمی، محمد بن احمد، طبقات علماء افریقیة و تونس، ص23]&lt;/ref&gt; جد او «تمام بن تمیم» از امیران افریقیه بود که در سال ۱۸۳ قمری علیه محمد بن مقاتل عَکّی در قیروان قیام کرد و مدتی ولایت آنجا را در دست گرفت.&lt;ref name=&quot;دایرةالمعارف&quot;&gt;[https://www.cgie.org.ir/fa/article/226780 حاج منوچهری، فرامرز، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج5، ص732-734]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==ولادت==<br /> ابوالعرب در قیروان (تونس کنونی) بین سال‌های ۲۵۰ تا ۲۶۰ هجری قمری (۸۶۴-۸۷۳ میلادی) متولد شد.&lt;ref name=&quot;طبقات2&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=23 ابوالعرب تمیمی، طبقات علماء افریقیة، ص23]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;تمییز&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/109325?pageNumber=124 عجلی، احمد بن عبدالله، تمییز الرجال، ص124]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==تحصیلات و اساتید==<br /> درباره آغاز طلب علم ابوالعرب داستان جالبی نقل شده است. او از خاندانی اشرافی بود و در ابتدا با لباس‌های فاخر اشراف‌زادگان (کلاه مخصوص پسران سلاطین و کفش قرمز) به مجالس درس می‌رفت. طلاب از دیدن او با این لباس‌ها، از او دوری می‌کردند و همنشینی با او را نمی‌پسندیدند. یکی از حاضران در مجلس به او گفت: «این لباس‌ها شایسته طلاب علم نیست.» ابوالعرب نزد مادرش رفت و درخواست کرد لباسی ساده و معمولی مانند لباس طلاب و بازرگانان برایش تهیه کند، اما مادرش مخالفت کرد و گفت: «تو باید مانند پدران و عموهای خود باشی.» ناچار چاره‌ای اندیشید؛ لباسی ساده خرید و نزد رنگرزی در محله «باب ابی‌الربیع» پنهان کرد. هر روز، با لباس اشرافی از خانه خارج می‌شد و پیش از ورود به مجلس درس، لباس خود را عوض می‌کرد و با لباس ساده در درس حاضر می‌شد.<br /> <br /> همچنین برای تهیه کاغذ که در آن زمان گران بود، با یکی از دوستانش قرار گذاشت که برای او نیز مانند خودش بنویسد. دوستش کاغذ در اختیار او می‌گذاشت و ابوالعرب نیز برای او می‌نوشت. بدین ترتیب، او توانست به تدریج مخارج تحصیل خود را تأمین کند و به طلب علم ادامه دهد.&lt;ref name=&quot;طبقات3&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=24 ابوالعرب تمیمی، طبقات علماء افریقیة، ص24]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> او نزد بیش از ۱۲۰ تن از استادان زمان خود به فراگیری علوم پرداخت.&lt;ref name=&quot;دایرةالمعارف&quot; /&gt; از جمله مهم‌ترین اساتید او:&lt;ref name=&quot;طبقات4&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=24 ابوالعرب تمیمی، طبقات علماء افریقیة، ص24-26]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;تمییز2&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/109325?pageNumber=124 عجلی، تمییز الرجال، ص124]&lt;/ref&gt;<br /> *یحیی بن عمر<br /> *ابوداود عطّار<br /> *عیسی بن مسکین (قاضی قیروان)<br /> *محمد بن مسکین<br /> *عبدالله بن احمد بن طالب<br /> *عبدالجبار بن خالد سرتی<br /> *ابو عباس بن موسی<br /> *سهل بن عبدالله قبریانی<br /> *حماس بن مروان<br /> *حبیب بن نصر<br /> *جبلة بن حمود صدفی<br /> *احمد بن معتب<br /> *ابوعثمان سعید بن حدّاد<br /> *حمدیس قطّان<br /> <br /> ==شاگردان==<br /> از جمله راویان و شاگردان او:&lt;ref name=&quot;طبقات5&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=24 ابوالعرب تمیمی، طبقات علماء افریقیة، ص24]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;تمییز3&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/109325?pageNumber=125 عجلی، تمییز الرجال، ص125]&lt;/ref&gt;<br /> *ابوالعباس تمام (پسرش)<br /> *ابوجعفر تمیم (پسرش)<br /> *ابن ابی زید قیروانی (فقیه مشهور مالکی)<br /> *محمد بن حارث خشنی (که با وجود شاگردی، او را تضعیف کرده است)<br /> *حسین بن سعید خرّاط<br /> *ربیع قطّان<br /> *زیاد سروری<br /> <br /> ==ویژگی‌های علمی و اخلاقی==<br /> مورخان و علمای بزرگ درباره ابوالعرب سخنان ستایش‌آمیزی گفته‌اند. قاضی عیاض او را «حافظ مذهب، مفتی، و غلبه علم حدیث و رجال بر او» توصیف کرده است.&lt;ref name=&quot;ابنعربي&quot;&gt;[https://www.ibnalarabi.com/tarajim/tarjamat.php?id=17045 موقع الشيخ الأكبر محي الدين ابن العربي، تراجم الشيوخ والعلماء والأعيان، «أبي العرب محمد بن أحمد بن تميم»]&lt;/ref&gt; ذهبی نیز او را «علامه مفتی، صاحب فنون» خوانده است.&lt;ref name=&quot;حدیث&quot;&gt;[https://hdith.com/encyclopedia/rawi/p-21752 پایگاه حدیث (hdith.com)، نمایه «محمد بن أحمد بن تميم بن تمام»]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ابوعبدالله خرّاط می‌گوید: «او مردی صالح، ثقه، عالم به سنن و رجال و از بیناترین مردم زمان خود به این دو علم بود. کتاب‌های زیادی داشت و خوش‌خط بود. کریم‌النفس و خوش‌اخلاق بود. گفته می‌شود با دست خود سه هزار و پانصد کتاب نوشت.»&lt;ref name=&quot;طبقات6&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=24 ابوالعرب تمیمی، طبقات علماء افریقیة، ص24]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==فعالیت‌ها==<br /> <br /> ===قیام بر ضد فاطمیان===<br /> ابوالعرب همزمان با ظهور دولت فاطمی (عبیدی) در افریقیه می‌زیست. هنگامی که ابویزید مخلد بن کیداد (معروف به صاحب الحمار) در سال ۳۳۲ قمری بر ضد فاطمیان قیام کرد، ابوالعرب همراه با گروهی از علمای قیروان به او پیوست. در جریان نبرد، ابوالعرب دو کتاب «امامت» محمد بن سحنون را برای مردم تدریس می‌کرد و می‌گفت: «شنیدن این دو کتاب در اینجا بر من بهتر از تمام آنچه نوشته‌ام است.»&lt;ref name=&quot;دایرةالمعارف&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;طبقات7&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=25 ابوالعرب تمیمی، طبقات علماء افریقیة، ص25-26]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===کتابت و نسخه‌برداری===<br /> ابوالعرب به کثرت کتابت شهرت داشت. او با دست خود سه هزار و پانصد کتاب نوشته بود.&lt;ref name=&quot;طبقات8&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=26 ابوالعرب تمیمی، طبقات علماء افریقیة، ص26-27]&lt;/ref&gt; او همچنین نسخه‌ای از کتاب «تمییز الرجال» عجلی را از روی نسخه استادش احمد بن معتب استنساخ کرد.&lt;ref name=&quot;تمییز4&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/109325?pageNumber=124 عجلی، تمییز الرجال، ص124]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==وفات==<br /> ابوالعرب در روز یکشنبه، هشتم ذی‌الحجه (یا به قولی هفتم رجب) سال ۳۳۳ هجری قمری (۹۴۵ میلادی) در قیروان درگذشت.&lt;ref name=&quot;تراجم&quot;&gt;[https://tarajm.com/people/14775 پایگاه تراجم (tarajm.com)، نمایه «محمد بن أحمد بن تميم بن تمام التميمي أبي الغرب»]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;الوکه&quot;&gt;[https://majles.alukah.net/showthread.php?t=40133 منتدی الالوکه، «كتب الحافظ أبي العرب؟»]&lt;/ref&gt; پیکر او در «باب سلم» قیروان به خاک سپرده شد و نماز میت او را پسرش (یا به قولی اسحاق بن ابی‌ولید) اقامه کرد.&lt;ref name=&quot;تمییز6&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/109325?pageNumber=126 عجلی، تمییز الرجال، ص126]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==آثار==<br /> ابوالعرب آثار متعددی در علوم مختلف تألیف کرد که از میان آنها تنها کتاب‌های «طبقات علماء افریقیة و تونس» و «المحن» به دست ما رسیده است.<br /> <br /> ===آثار چاپی===<br /> *'''طبقات علماء افریقیة و تونس''' – قدیم‌ترین اثر بازمانده در رجال افریقیه که حاوی تراجم علمای قیروان و تونس است. این کتاب بارها به چاپ رسیده است؛ از جمله به کوشش محمد بن ابی‌شنب (الجزایر، ۱۳۳۲ق) و با تحقیق علی شابی و نعیم حسن یافی (تونس، ۱۹۶۸م).&lt;ref name=&quot;دایرةالمعارف&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;طبقات9&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=23 ابوالعرب تمیمی، طبقات علماء افریقیة، ص23]&lt;/ref&gt;<br /> *'''المحن''' – از کهن‌ترین کتاب‌های ملاحم و فتن که شامل احادیثی در باب فتن، مقتل خلفای راشدین و حوادث منتهی به زمان مؤلف است. این کتاب به کوشش یحیی وهیب جبوری (بیروت، ۱۹۸۳م) منتشر شده است.&lt;ref name=&quot;دایرةالمعارف&quot; /&gt;<br /> <br /> ===آثار یافت‌نشده===<br /> آثار دیگر او که از آنها جز نامی باقی نمانده است، عبارتند از:&lt;ref name=&quot;دایرةالمعارف&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;طبقات10&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=27 ابوالعرب تمیمی، طبقات علماء افریقیة، ص27-28]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;تمییز5&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/109325?pageNumber=124 عجلی، تمییز الرجال، ص124-125]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> {{ستون-شروع|۲}}<br /> * کتاب التاریخ (در ۱۷ جزء)<br /> * عباد افریقیة<br /> * مناقب بنی تمیم<br /> * فضائل مالک<br /> * فضائل سحنون<br /> * مسند حدیث مالک<br /> * ثقات المحدثین و ضعفائهم<br /> * عوالی الحدیث<br /> * الوضوء و الطهارة<br /> * الجنائز<br /> * ذکر الموت و عذاب القبر<br /> * الصلاة<br /> * موت العلماء (در دو جزء)<br /> * الرد علی اهل الاهواء<br /> {{پایان}}<br /> <br /> ==شعر==<br /> ابوالعرب شاعری خوش‌ذوق بود و ابیاتی از او نقل شده است که نشان‌دهنده نگرش عمیق او به موضوعاتی چون دوستی، وفا و گذشت عمر است:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|إِذَا وَلَّى الصَّدِيقُ بِغَيْرِ عُذْرٍ|فَزَادَ اللَّهُ خُلَّتَهُ انْقِطَاعَا}}<br /> {{ب|إِلَى يَوْمِ التَّنَادِ بِلا رُجُوعٍ|فَإِنْ رَامَ الرُّجُوعَ فَلا اسْتَطَاعَا}}<br /> {{ب|إِذَا وَلَّى أَخُوكَ فَوَلِّ عَنْهُ|وَزِدْهُ، وَرَاءَ مَا وَالاكَ، بَاعَا}}<br /> {{ب|وَنَادِ وَرَاءَهُ: يَا رَبِّ تَمِّمْ|وَلا تَجْعَلْ لِفُرْقَتِهِ اجْتِمَاعَا}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> ترجمه:<br /> <br /> «اگر دوست و رفیق، بدون هیچ عذر و بهانه‌ای روی گرداند، خدایا پیوند دوستی‌اش را برای همیشه بگسلان! آنچنان که تا روز قیامت، راه بازگشت به رویش بسته باشد و اگر هم بخواهد برگردد، نتواند. چون برادرت پشت کرد، تو نیز پشت کن و بر فاصله‌اش بیفزای و در پشت سرش بگو: پروردگارا این جدایی را کامل کن و هرگز این پراکندگی را به اتحاد مبدل مساز!»&lt;ref name=&quot;فروخ&quot;&gt;[https://noorlib.ir/book/view/11689?volumeNumber=4&amp;pageNumber=226 فروخ، عمر، تاریخ الأدب العربی، ج4، ص226-229]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|ضَعُفَتْ حِيلَتِي وَقَلَّ اصْطِبَارِي|وَإِلَى اللَّهِ أَشْتَكِي كُلَّ مَا بِي}}<br /> {{ب|وَهَنَ الْعَظْمُ بَعْدَ أَنْ كَانَ صُلْباً|وَفَقَدْتُ الشَّبَابَ أَيَّ شَبَابِ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> ترجمه:<br /> <br /> «توانایی‌ام به ضعف گرایید و صبرم اندک شد و هر رنج و دردی که دارم به درگاه خداوند شکایت می‌برم. استخوان‌هایم پس از آنکه همچون سنگ محکم بود، سست و ناتوان گشت و جوانی و نشاط خود را از دست دادم، آه از این جوانیِ از دست رفته!»&lt;ref name=&quot;فروخ&quot; /&gt;<br /> ==پانویس==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> ==منابع مقاله==<br /> *[https://www.cgie.org.ir/fa/article/226780 حاج منوچهری، فرامرز، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج5، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ج5، تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1378ش]<br /> *[https://noorlib.ir/book/view/127781?pageNumber=23 ابوالعرب تمیمی، محمد بن احمد، طبقات علماء افریقیة و تونس، تونس: الدار التونسیة للنشر، ۱۹۶۸م]<br /> *[https://noorlib.ir/book/view/109325?pageNumber=124 عجلی، احمد بن عبدالله، تمییز الرجال، بحرین: المجلس الأعلی للشئون الإسلامیة، ۱۴۳۵ق]<br /> *[https://noorlib.ir/book/view/11689?volumeNumber=4&amp;pageNumber=226 فروخ، عمر، تاریخ الأدب العربی، بیروت: دار العلم للملایین، ۲۰۰۶م، ج4]<br /> *[https://hdith.com/encyclopedia/rawi/p-21752 پایگاه حدیث (hdith.com)، نمایه «محمد بن أحمد بن تميم بن تمام»]<br /> *[https://www.ibnalarabi.com/tarajim/tarjamat.php?id=17045 موقع الشيخ الأكبر محي الدين ابن العربي، تراجم الشيوخ والعلماء والأعيان، «أبي العرب محمد بن أحمد بن تميم»]<br /> *[https://tarajm.com/people/14775 پایگاه تراجم (tarajm.com)، نمایه «محمد بن أحمد بن تميم بن تمام التميمي أبي الغرب»]<br /> *[https://majles.alukah.net/showthread.php?t=40133 منتدی الالوکه، «كتب الحافظ أبي العرب؟»]<br /> <br /> ==وابسته‌ها==<br /> {{وابسته‌ها}}<br /> [[المحن]]<br /> [[رده:زندگی‌نامه]]<br /> [[رده:مقالات بازبینی نشده2]]<br /> [[رده:مؤلفین-خرداد]]</div>

Hbaghizadeh