https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D9%87%D8%8C_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%DB%8C%D9%88%D8%B3%D9%81ابن دایه، احمد بن یوسف - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-17T10:17:06Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.39.0https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D9%87%D8%8C_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%DB%8C%D9%88%D8%B3%D9%81&diff=825158&oldid=prevHbaghizadeh: جایگزینی متن - ' ' به ''2026-05-05T22:07:57Z<p>جایگزینی متن - ' ' به ''</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۶ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۱:۳۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l97">خط ۹۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۹۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223087 دیانت، ابوالحسن؛ قره بگلو، سعیدالله، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ج3، تهران، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول، 1388.]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223087 دیانت، ابوالحسن؛ قره بگلو، سعیدالله، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ج3، تهران، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول، 1388.]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://noorlib.ir/book/view/2524?volumeNumber=1&sectionNumber=2&pageNumber=254 یاقوت حموی، یاقوت بن عبد الله، معجم الادباء، مترجم آیتی، عبدالمحمد، ج1، تهران - ایران: صدا و سيمای جمهوری اسلامی ايران. انتشارات سروش، 1381ش]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://noorlib.ir/book/view/2524?volumeNumber=1&sectionNumber=2&pageNumber=254 یاقوت حموی، یاقوت بن عبد الله، معجم الادباء، مترجم آیتی، عبدالمحمد، ج1، تهران - ایران: صدا و سيمای جمهوری اسلامی ايران. انتشارات سروش، 1381ش]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://noorlib.ir/book/view/11452?volumeNumber=8&pageNumber=282 صفدی، خلیل بن ایبک، الوافي بالوفيات، جلد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۸، بیروت </del>- لبنان: دارالنشر فرانز شتاينر، 1381ق|1962م]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://noorlib.ir/book/view/11452?volumeNumber=8&pageNumber=282 صفدی، خلیل بن ایبک، الوافي بالوفيات، جلد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۸،بیروت </ins>- لبنان: دارالنشر فرانز شتاينر، 1381ق|1962م]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://noorlib.ir/book/view/3309?pageNumber=60 بغدادی، اسماعیل، هدیة العارفین: اسماء المؤلفین و آثار المصنفین، بیروت - لبنان: دار إحياء التراث العربي، 1330 هجری شمسی|1951 میلادی، 1330 ش]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://noorlib.ir/book/view/3309?pageNumber=60 بغدادی، اسماعیل، هدیة العارفین: اسماء المؤلفین و آثار المصنفین، بیروت - لبنان: دار إحياء التراث العربي، 1330 هجری شمسی|1951 میلادی، 1330 ش]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://noorlib.ir/book/view/11689?volumeNumber=2&pageNumber=442 فروخ، عمر، تاريخ الأدب العربي، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ج2، بیروت </del>- لبنان: دار العلم للملايين، 2006 م.]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://noorlib.ir/book/view/11689?volumeNumber=2&pageNumber=442 فروخ، عمر، تاريخ الأدب العربي، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ج2،بیروت </ins>- لبنان: دار العلم للملايين، 2006 م.]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[[noorlib:12483|عیسی بک، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احمد، معجم </del>الأطباء، ج1، تهران - ایران: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>دانشگاه علوم پزشكی ايران. مؤسسه مطالعات تاريخ پزشکی. طب اسلامی و مکمل، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1387 ش</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[[noorlib:12483|عیسی بک، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احمد،معجم </ins>الأطباء، ج1، تهران - ایران:دانشگاه علوم پزشكی ايران. مؤسسه مطالعات تاريخ پزشکی. طب اسلامی و مکمل، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1387ش</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://noorlib.ir/book/view/3303?volumeNumber=2&pageNumber=326 صالحیه، محمد عیسی، المعجم الشامل للتراث العربي <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">المطبوع، ج2، </del>قاهره - مصر: المنظمة العربية للتربية و الثقافة و العلوم. معهد المخطوطات العربية، 1371 ش.]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://noorlib.ir/book/view/3303?volumeNumber=2&pageNumber=326 صالحیه، محمد عیسی، المعجم الشامل للتراث العربي <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">المطبوع،ج2، </ins>قاهره - مصر: المنظمة العربية للتربية و الثقافة و العلوم. معهد المخطوطات العربية، 1371 ش.]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://noorlib.ir/book/view/12273?pageNumber=147 عبدالحمید، صائب، معجم مؤرخي الشیعة: المؤلفون في التاریخ بالعربیة منذ القرن الأول حتی نهایة القرن الرابع عشر من الهجرة: الإمامیة - الزیدیة - الإسماعیلیة، قم - ایران: ج1، مؤسسة دائرة معارف الفقه الاسلامي، 1383 هجری شمسی|1424 هجری قمری|2004 میلادی]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://noorlib.ir/book/view/12273?pageNumber=147 عبدالحمید، صائب، معجم مؤرخي الشیعة: المؤلفون في التاریخ بالعربیة منذ القرن الأول حتی نهایة القرن الرابع عشر من الهجرة: الإمامیة - الزیدیة - الإسماعیلیة، قم - ایران: ج1، مؤسسة دائرة معارف الفقه الاسلامي، 1383 هجری شمسی|1424 هجری قمری|2004 میلادی]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*گروهی از پژوهشگران، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی، ج2، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، معاونت پژوهشی. پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1396ش</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*گروهی از پژوهشگران، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی، ج2، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، معاونت پژوهشی. پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1396ش</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-823934:rev-825158 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D9%87%D8%8C_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%DB%8C%D9%88%D8%B3%D9%81&diff=823934&oldid=prevHbaghizadeh: /* وابستهها */2026-04-21T15:37:16Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">وابستهها</span></span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۰۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l110">خط ۱۱۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۱۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[المكافاة]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[المكافاة]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زندگینامه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زندگینامه]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشده2</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده2 اردیبهشت 1405</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مؤلفین-اردیبهشت]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مؤلفین-اردیبهشت]]</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-823933:rev-823934 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D9%87%D8%8C_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%DB%8C%D9%88%D8%B3%D9%81&diff=823933&oldid=prevHbaghizadeh در ۲۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۳۶2026-04-21T15:36:51Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۰۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l41">خط ۴۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد مؤلف = AUTHORCODE53536AUTHORCODE</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد مؤلف = AUTHORCODE53536AUTHORCODE</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابوجعفر احمد بن یوسف بن ابراهیم الکاتب، معروف به ابن دایه بغدادی''' (پیش از ۲۶۰ق - ۳۴۰ق)، ریاضیدان، منجم، مورخ، پزشک، ادیب، شاعر و کاتب برجسته دربار طولونیان مصر در قرن سوم و چهارم هجری بود. وی در علوم مختلفی چون ریاضیات، نجوم، طب، تاریخ و ادب تبحر داشت و از بزرگترین ریاضیدانان اسلامی قرن چهارم هجری به شمار میرفت. آثار ریاضی او به لاتین ترجمه شد و ریاضیدانانی چون لئوناردو فیبوناچی و یوردانوس نموراریوس از او تأثیر پذیرفتند. ابن دایه مورخ رسمی خاندان طولون بود و کتاب «[[المكافأة و حسن العقبى|المکافاة]]» از مهمترین آثار اوست که تصویری از زندگی اجتماعی عصر طولونیان ارائه میدهد. برخی از دانشمندان شیعه مانند سید بن طاووس و ابن شهرآشوب به تشیع وی تصریح کردهاند و اشعار باقیمانده از او نیز دلالت بر ارادت وی به اهل بیت علیهمالسلام دارد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابوجعفر احمد بن یوسف بن ابراهیم الکاتب، معروف به ابن دایه بغدادی''' (پیش از ۲۶۰ق - ۳۴۰ق)، ریاضیدان، منجم، مورخ، پزشک، ادیب، شاعر و کاتب برجسته دربار طولونیان مصر در قرن سوم و چهارم هجری بود. وی در علوم مختلفی چون ریاضیات، نجوم، طب، تاریخ و ادب تبحر داشت و از بزرگترین ریاضیدانان اسلامی قرن چهارم هجری به شمار میرفت. آثار ریاضی او به لاتین ترجمه شد و ریاضیدانانی چون لئوناردو فیبوناچی و یوردانوس نموراریوس از او تأثیر پذیرفتند. ابن دایه مورخ رسمی خاندان طولون بود و کتاب «[[المكافأة و حسن العقبى|المکافاة]]» از مهمترین آثار اوست که تصویری از زندگی اجتماعی عصر طولونیان ارائه میدهد. برخی از دانشمندان شیعه مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن طاووس، علی بن موسی|</ins>سید بن طاووس<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن شهرآشوب، محمد بن علی|</ins>ابن شهرآشوب<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به تشیع وی تصریح کردهاند و اشعار باقیمانده از او نیز دلالت بر ارادت وی به اهل بیت علیهمالسلام دارد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==نسب و خاندان==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==نسب و خاندان==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l52">خط ۵۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==تحصیلات و اساتید==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==تحصیلات و اساتید==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احمد بن یوسف ابتدا نزد پدرش و پس از آن در مصر به تحصیل علم و ادب پرداخت. وی در ریاضیات چنان تبحر یافت که او را یکی از بزرگترین ریاضیدانان اسلامی سده چهارم هجری و در ردیف ثابت بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قره، </del>ابوالوفاء، ابن عراق و خجندی دانستهاند<ref name="cgie" />.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احمد بن یوسف ابتدا نزد پدرش و پس از آن در مصر به تحصیل علم و ادب پرداخت. وی در ریاضیات چنان تبحر یافت که او را یکی از بزرگترین ریاضیدانان اسلامی سده چهارم هجری و در ردیف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ثابت بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قره]]، </ins>ابوالوفاء، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن عراق، ابوعلى شمسالدين محمد بن على بن عبدالرحمان|</ins>ابن عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[خجندی، کمالالدین مسعود|</ins>خجندی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>دانستهاند<ref name="cgie" />.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از استادان وی میتوان به «محمد بن احمد بن خصیب» اشاره کرد<ref name="mollef" />.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از استادان وی میتوان به «محمد بن احمد بن خصیب» اشاره کرد<ref name="mollef" />.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l72">خط ۷۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===آثار تاریخی و ادبی===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===آثار تاریخی و ادبی===</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*کتاب المکافاة و حسن العقبی - مهمترین اثر او که مجموعهای است مشتمل بر ۷۱ داستان از رویدادهای عراق و مصر و سایر کشورهای اسلامی و زندگی اجتماعی عصر طولونیان. این کتاب به سه بخش تقسیم میشود: ۳۱ حکایت در ثواب و پاداش کارهای نیک، ۲۱ حکایت در اعمال ناپسند و سزای آن، و ۱۹ داستان دیگر در عاقبت نیک (حسن العقبی). این کتاب نخست در ۱۹۱۴م و سپس در ۱۹۴۱م به کوشش محمدامین افندی عبدالعزیز در قاهره چاپ شده است<ref name="cgie" /><ref name="shamel">[https://noorlib.ir/book/view/3303?volumeNumber=2&pageNumber=326 صالحیه، محمدعیسی، ج۲، ص326-327]</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[المكافأة و حسن العقبى|</ins>کتاب المکافاة و حسن العقبی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>- مهمترین اثر او که مجموعهای است مشتمل بر ۷۱ داستان از رویدادهای عراق و مصر و سایر کشورهای اسلامی و زندگی اجتماعی عصر طولونیان. این کتاب به سه بخش تقسیم میشود: ۳۱ حکایت در ثواب و پاداش کارهای نیک، ۲۱ حکایت در اعمال ناپسند و سزای آن، و ۱۹ داستان دیگر در عاقبت نیک (حسن العقبی). این کتاب نخست در ۱۹۱۴م و سپس در ۱۹۴۱م به کوشش محمدامین افندی عبدالعزیز در قاهره چاپ شده است<ref name="cgie" /><ref name="shamel">[https://noorlib.ir/book/view/3303?volumeNumber=2&pageNumber=326 صالحیه، محمدعیسی، ج۲، ص326-327]</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*سیره احمد بن طولون - در شرح حال احمد بن طولون، بنیانگذار سلسله طولونیان در مصر<ref name="wafi">[https://noorlib.ir/book/view/11452?volumeNumber=8&pageNumber=282 صفدی، خلیل بن ایبک، ج۸، ص۲۸۲]</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*سیره احمد بن طولون - در شرح حال احمد بن طولون، بنیانگذار سلسله طولونیان در مصر<ref name="wafi">[https://noorlib.ir/book/view/11452?volumeNumber=8&pageNumber=282 صفدی، خلیل بن ایبک، ج۸، ص۲۸۲]</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*سیره ابنه خمارویه - در شرح حال خمارویه بن احمد بن طولون<ref name="wafi" />.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*سیره ابنه خمارویه - در شرح حال خمارویه بن احمد بن طولون<ref name="wafi" />.</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-823924:rev-823933 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D9%87%D8%8C_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%DB%8C%D9%88%D8%B3%D9%81&diff=823924&oldid=prevHbaghizadeh در ۲۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۲۲2026-04-21T15:22:11Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۵۲</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l35">خط ۳۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| شاگردان = ابوبکر محمد بن احمد بن خروف</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| شاگردان = ابوبکر محمد بن احمد بن خروف</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| اجازه اجتهاد از = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| اجازه اجتهاد از = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب المکافاة </del>و حسن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">العقبی </del>| سیره احمد بن طولون | سیره خمارویه | سیره هارون بن خمارویه | اخبار غلمان بنی طولون | اخبار الاطباء | اخبار المنجمین | مختصر المنطق | تفسیر کتاب الثمره | رسالة فی النسبة و التناسب | رسالة فی القسی المتشابه | کتاب السیاسة لافلاطون | کتاب الطبیخ | اخبار ابراهیم بن المهدی}}</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[المكافأة </ins>و حسن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">العقبى]] </ins>| سیره احمد بن طولون | سیره خمارویه | سیره هارون بن خمارویه | اخبار غلمان بنی طولون | اخبار الاطباء | اخبار المنجمین | مختصر المنطق | تفسیر کتاب الثمره | رسالة فی النسبة و التناسب | رسالة فی القسی المتشابه | کتاب السیاسة لافلاطون | کتاب الطبیخ | اخبار ابراهیم بن المهدی}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| سبک نوشتاری = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| سبک نوشتاری = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| وبگاه = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| وبگاه = </div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-823923:rev-823924 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D9%87%D8%8C_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%DB%8C%D9%88%D8%B3%D9%81&diff=823923&oldid=prevHbaghizadeh: /* وابستهها */2026-04-21T15:21:47Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">وابستهها</span></span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۵۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l107">خط ۱۰۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وابستهها==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وابستهها==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{وابستهها}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{وابستهها}}</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[المكافأة و حسن العقبى]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[المكافاة]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زندگینامه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زندگینامه]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مؤلفین-اردیبهشت]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مؤلفین-اردیبهشت]]</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-823922:rev-823923 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D9%87%D8%8C_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%DB%8C%D9%88%D8%B3%D9%81&diff=823922&oldid=prevHbaghizadeh در ۲۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۲۰2026-04-21T15:20:31Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۵۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{جعبه اطلاعات زندگینامه</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{جعبه اطلاعات زندگینامه</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| عنوان = احمد بن یوسف بن ابراهیم (ابن دایه)</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| عنوان = احمد بن یوسف بن ابراهیم (ابن دایه)</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| تصویر = </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| تصویر =<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">NUR00000.jpg </ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| اندازه تصویر = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| اندازه تصویر = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| توضیح تصویر = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| توضیح تصویر = </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l39">خط ۳۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۹:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| وبگاه = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| وبگاه = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| امضا = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| امضا = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد مؤلف = <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">AUTHORCODE00000AUTHORCODE</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد مؤلف = <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">AUTHORCODE53536AUTHORCODE</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابوجعفر احمد بن یوسف بن ابراهیم الکاتب، معروف به ابن دایه بغدادی''' (پیش از ۲۶۰ق - ۳۴۰ق)، ریاضیدان، منجم، مورخ، پزشک، ادیب، شاعر و کاتب برجسته دربار طولونیان مصر در قرن سوم و چهارم هجری بود. وی در علوم مختلفی چون ریاضیات، نجوم، طب، تاریخ و ادب تبحر داشت و از بزرگترین ریاضیدانان اسلامی قرن چهارم هجری به شمار میرفت. آثار ریاضی او به لاتین ترجمه شد و ریاضیدانانی چون لئوناردو فیبوناچی و یوردانوس نموراریوس از او تأثیر پذیرفتند. ابن دایه مورخ رسمی خاندان طولون بود و کتاب «[[المكافأة و حسن العقبى|المکافاة]]» از مهمترین آثار اوست که تصویری از زندگی اجتماعی عصر طولونیان ارائه میدهد. برخی از دانشمندان شیعه مانند سید بن طاووس و ابن شهرآشوب به تشیع وی تصریح کردهاند و اشعار باقیمانده از او نیز دلالت بر ارادت وی به اهل بیت علیهمالسلام دارد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابوجعفر احمد بن یوسف بن ابراهیم الکاتب، معروف به ابن دایه بغدادی''' (پیش از ۲۶۰ق - ۳۴۰ق)، ریاضیدان، منجم، مورخ، پزشک، ادیب، شاعر و کاتب برجسته دربار طولونیان مصر در قرن سوم و چهارم هجری بود. وی در علوم مختلفی چون ریاضیات، نجوم، طب، تاریخ و ادب تبحر داشت و از بزرگترین ریاضیدانان اسلامی قرن چهارم هجری به شمار میرفت. آثار ریاضی او به لاتین ترجمه شد و ریاضیدانانی چون لئوناردو فیبوناچی و یوردانوس نموراریوس از او تأثیر پذیرفتند. ابن دایه مورخ رسمی خاندان طولون بود و کتاب «[[المكافأة و حسن العقبى|المکافاة]]» از مهمترین آثار اوست که تصویری از زندگی اجتماعی عصر طولونیان ارائه میدهد. برخی از دانشمندان شیعه مانند سید بن طاووس و ابن شهرآشوب به تشیع وی تصریح کردهاند و اشعار باقیمانده از او نیز دلالت بر ارادت وی به اهل بیت علیهمالسلام دارد.</div></td></tr>
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D9%87%D8%8C_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%DB%8C%D9%88%D8%B3%D9%81&diff=823921&oldid=prevHbaghizadeh در ۲۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۰۸2026-04-21T15:08:26Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۳۸</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l66">خط ۶۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>الندیم او را در زمره «بلغای عشره» (ده نفر از فصحا) شمرده است<ref name="imamiya">[https://noorlib.ir/book/view/12273?pageNumber=147 عبدالحمید، صائب،، ج ۱، ص۱۴۷]</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>الندیم او را در زمره «بلغای عشره» (ده نفر از فصحا) شمرده است<ref name="imamiya">[https://noorlib.ir/book/view/12273?pageNumber=147 عبدالحمید، صائب،، ج ۱، ص۱۴۷]</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وفات==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وفات==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تاریخ وفات ابن دایه به طور قطع مشخص نیست. یاقوت حموی میگوید: «احمد بن یوسف به سال سیصد و سی و اندی وفات کرد و من گمان میکنم وفات او در سال ۳۴۰ بوده است»<ref name="yaghot" />. برخی منابع وفات او را در سال ۳۳۴ هجری ذکر کردهاند<ref name="imamiya" />. منابع متأخرتر غالباً سال ۳۴۰ هجری قمری (۹۵۱ میلادی) را به عنوان سال وفات او پذیرفتهاند<ref name="cgie" /><ref name="mollef" />. وفات او در قاهره اتفاق افتاده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تاریخ وفات ابن دایه به طور قطع مشخص نیست. یاقوت حموی میگوید: «احمد بن یوسف به سال سیصد و سی و اندی وفات کرد و من گمان میکنم وفات او در سال ۳۴۰ بوده است»<ref name="yaghot" />. برخی منابع وفات او را در سال ۳۳۴ هجری ذکر کردهاند<ref name="imamiya" />. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref> [https://noorlib.ir/book/view/3309?pageNumber=60 ر.ک: بغدادی، اسماعیل، ج1، ص60]</ref></ins>منابع متأخرتر غالباً سال ۳۴۰ هجری قمری (۹۵۱ میلادی) را به عنوان سال وفات او پذیرفتهاند<ref name="cgie" /><ref name="mollef" />. وفات او در قاهره اتفاق افتاده است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== آثار ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== آثار ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l75">خط ۷۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*سیره احمد بن طولون - در شرح حال احمد بن طولون، بنیانگذار سلسله طولونیان در مصر<ref name="wafi">[https://noorlib.ir/book/view/11452?volumeNumber=8&pageNumber=282 صفدی، خلیل بن ایبک، ج۸، ص۲۸۲]</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*سیره احمد بن طولون - در شرح حال احمد بن طولون، بنیانگذار سلسله طولونیان در مصر<ref name="wafi">[https://noorlib.ir/book/view/11452?volumeNumber=8&pageNumber=282 صفدی، خلیل بن ایبک، ج۸، ص۲۸۲]</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*سیره ابنه خمارویه - در شرح حال خمارویه بن احمد بن طولون<ref name="wafi" />.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*سیره ابنه خمارویه - در شرح حال خمارویه بن احمد بن طولون<ref name="wafi" />.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*سیره هارون بن خمارویه - در شرح حال هارون بن خمارویه<ref name="wafi" />.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*سیره هارون بن خمارویه - در شرح حال هارون بن خمارویه<ref name="wafi" /<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">><ref> [https://noorlib.ir/book/view/11689?volumeNumber=2&pageNumber=442 ر.ک: فروخ، عمر، ج2، ص 442]</ref</ins>>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*اخبار غلمان بنی طولون - درباره غلامان و کارگزاران خاندان طولون<ref name="wafi" />.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*اخبار غلمان بنی طولون - درباره غلامان و کارگزاران خاندان طولون<ref name="wafi" />.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*اخبار الاطباء - در شرح حال پزشکان<ref name="wafi" />.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*اخبار الاطباء - در شرح حال پزشکان<ref name="wafi" />.</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-823920:rev-823921 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D9%87%D8%8C_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%DB%8C%D9%88%D8%B3%D9%81&diff=823920&oldid=prevHbaghizadeh: صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات زندگینامه | عنوان = احمد بن یوسف بن ابراهیم (ابن دایه) | تصویر = | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | نام کامل = ابوجعفر احمد بن یوسف بن ابراهیم الکاتب | نامهای دیگر = ابن دایه بغدادی، احمد مصری | لقب = | تخلص = | نسب = | نام پدر = یوسف بن اب...» ایجاد کرد2026-04-21T12:42:00Z<p>صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات زندگینامه | عنوان = احمد بن یوسف بن ابراهیم (ابن دایه) | تصویر = | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | نام کامل = ابوجعفر احمد بن یوسف بن ابراهیم الکاتب | نامهای دیگر = ابن دایه بغدادی، احمد مصری | لقب = | تخلص = | نسب = | نام پدر = یوسف بن اب...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات زندگینامه<br />
| عنوان = احمد بن یوسف بن ابراهیم (ابن دایه)<br />
| تصویر = <br />
| اندازه تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نام کامل = ابوجعفر احمد بن یوسف بن ابراهیم الکاتب<br />
| نامهای دیگر = ابن دایه بغدادی، احمد مصری<br />
| لقب = <br />
| تخلص = <br />
| نسب = <br />
| نام پدر = یوسف بن ابراهیم (ابن دایه)<br />
| ولادت = پیش از ۲۶۰ق (احتمالاً ۲۴۵-۲۵۰ق)<br />
| محل تولد = مصر (احتمالاً)<br />
| کشور تولد = مصر<br />
| محل زندگی = مصر (قاهره)، بغداد<br />
| رحلت = ۳۴۰ق (به روایتی ۳۳۴ق)<br />
| شهادت = <br />
| مدفن = قاهره<br />
| طول عمر = حدود ۹۰ سال<br />
| نام همسر = <br />
| فرزندان = <br />
| خویشاوندان = یوسف بن ابراهیم (پدر)، قاسم بن یوسف (برادر)<br />
| دین = اسلام<br />
| مذهب = شیعه (امامی)<br />
| پیشه = ریاضیدان، منجم، مورخ، پزشک، ادیب، شاعر، کاتب<br />
| درجه علمی = <br />
| دانشگاه = <br />
| علایق پژوهشی = ریاضیات، نجوم، طب، تاریخ، ادبیات، منطق، فلسفه سیاسی<br />
| منصب = کاتب دربار طولونیان<br />
| پس از = <br />
| پیش از = <br />
| اساتید = یوسف بن ابراهیم (پدر)، محمد بن احمد بن خصیب<br />
| مشایخ = <br />
| معاصرین = <br />
| شاگردان = ابوبکر محمد بن احمد بن خروف<br />
| اجازه اجتهاد از = <br />
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | کتاب المکافاة و حسن العقبی | سیره احمد بن طولون | سیره خمارویه | سیره هارون بن خمارویه | اخبار غلمان بنی طولون | اخبار الاطباء | اخبار المنجمین | مختصر المنطق | تفسیر کتاب الثمره | رسالة فی النسبة و التناسب | رسالة فی القسی المتشابه | کتاب السیاسة لافلاطون | کتاب الطبیخ | اخبار ابراهیم بن المهدی}}<br />
| سبک نوشتاری = <br />
| وبگاه = <br />
| امضا = <br />
| کد مؤلف = AUTHORCODE00000AUTHORCODE<br />
}}<br />
'''ابوجعفر احمد بن یوسف بن ابراهیم الکاتب، معروف به ابن دایه بغدادی''' (پیش از ۲۶۰ق - ۳۴۰ق)، ریاضیدان، منجم، مورخ، پزشک، ادیب، شاعر و کاتب برجسته دربار طولونیان مصر در قرن سوم و چهارم هجری بود. وی در علوم مختلفی چون ریاضیات، نجوم، طب، تاریخ و ادب تبحر داشت و از بزرگترین ریاضیدانان اسلامی قرن چهارم هجری به شمار میرفت. آثار ریاضی او به لاتین ترجمه شد و ریاضیدانانی چون لئوناردو فیبوناچی و یوردانوس نموراریوس از او تأثیر پذیرفتند. ابن دایه مورخ رسمی خاندان طولون بود و کتاب «[[المكافأة و حسن العقبى|المکافاة]]» از مهمترین آثار اوست که تصویری از زندگی اجتماعی عصر طولونیان ارائه میدهد. برخی از دانشمندان شیعه مانند سید بن طاووس و ابن شهرآشوب به تشیع وی تصریح کردهاند و اشعار باقیمانده از او نیز دلالت بر ارادت وی به اهل بیت علیهمالسلام دارد.<br />
<br />
==نسب و خاندان==<br />
ابوجعفر احمد بن یوسف بن ابراهیم الکاتب، معروف به ابن دایه بغدادی است. دلیل شهرت وی و پدرش به «ابن دایه» این است که مادر بزرگ او (یا مادر بزرگ پدرش) دایه (پرستار) ابواسحاق ابراهیم بن مهدی (پسر خلیفه مهدی عباسی) بوده است<ref name="cgie">[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223087 دیانت، ابوالحسن؛ قره بگلو، سعیدالله؛ ج3، ص486-448]</ref>. پدرش «یوسف بن ابراهیم» ملقب به ابن دایه، از شاعران و نویسندگان دربار احمد بن طولون، فرمانروای مصر و شام بود و از بغداد به مصر منتقل شده بود<ref name="yaghot">[https://noorlib.ir/book/view/2524?volumeNumber=1&sectionNumber=2&pageNumber=254 یاقوت حموی، معجم الادباء، جلد ۱، صفحه ۲۵۴]</ref><ref name="atiba">[https://noorlib.ir/book/view/12483/...-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%A1?pageNumber=129 عیسی بک، احمد، جلد ۱، صفحه ۱۲۹]</ref>.<br />
<br />
برادرش «قاسم بن یوسف بن ابراهیم» نیز از ادیبان و نویسندگان بود. تشیع احمد و برادرش قاسم، قرینهای بر شیعه بودن پدرشان یوسف بن دایه دانسته شده است<ref name="cgie" />.<br />
<br />
==ولادت==<br />
تاریخ دقیق ولادت ابن دایه در منابع مشخص نشده است. با توجه به اینکه وفات پدرش حدود سال ۲۶۰ هجری بوده، به نظر میرسد احمد باید پیش از این سال متولد شده باشد. برخی منابع ولادت او را میان سالهای ۲۴۵ تا ۲۵۰ هجری قمری (۸۵۹-۸۶۴ میلادی) ذکر کردهاند<ref name="cgie" />. از آنجا که پدرش پس از سال ۲۲۵ هجری از بغداد به مصر مهاجرت کرد، به احتمال قوی ولادت احمد در مصر بوده است<ref name="mollef">گروهی از پژوهشگران، ج۲، ص۱۲۲</ref>.<br />
<br />
==تحصیلات و اساتید==<br />
احمد بن یوسف ابتدا نزد پدرش و پس از آن در مصر به تحصیل علم و ادب پرداخت. وی در ریاضیات چنان تبحر یافت که او را یکی از بزرگترین ریاضیدانان اسلامی سده چهارم هجری و در ردیف ثابت بن قره، ابوالوفاء، ابن عراق و خجندی دانستهاند<ref name="cgie" />.<br />
<br />
از استادان وی میتوان به «محمد بن احمد بن خصیب» اشاره کرد<ref name="mollef" />.<br />
<br />
==فعالیتها و موقعیت اجتماعی==<br />
<br />
===فعالیت در دربار طولونیان===<br />
گستره دانش و نامآوری علمی ابن دایه، او را جذب دربار کرد و در جایگاه کاتب در یکی از دیوانهای طولونیان مشغول شد. وی پس از مرگ پدر، شغل او را در دربار طولونیان ادامه داد و تا آخر عمر به همین کار مشغول بود<ref name="mollef" />. او به عنوان مورخ رسمی خاندان طولون، آثاری در سیره احمد بن طولون و فرزندانش تألیف کرد.<br />
<br />
===جایگاه علمی===<br />
ترجمه آثار ریاضی ابن دایه به زبان لاتین، در تکمیل دانش ریاضیات در قرنهای میانه تأثیر زیادی داشته است. ریاضیدانانی چون لئوناردو فیبوناچی (پیزایی) و یوردانوس نموراریوس در آثار خود او را ستوده و از او بهره جستهاند و او را با اقلیدس همپایه دانستهاند<ref name="cgie" />.<br />
<br />
الندیم او را در زمره «بلغای عشره» (ده نفر از فصحا) شمرده است<ref name="imamiya">[https://noorlib.ir/book/view/12273?pageNumber=147 عبدالحمید، صائب،، ج ۱، ص۱۴۷]</ref>.<br />
==وفات==<br />
تاریخ وفات ابن دایه به طور قطع مشخص نیست. یاقوت حموی میگوید: «احمد بن یوسف به سال سیصد و سی و اندی وفات کرد و من گمان میکنم وفات او در سال ۳۴۰ بوده است»<ref name="yaghot" />. برخی منابع وفات او را در سال ۳۳۴ هجری ذکر کردهاند<ref name="imamiya" />. منابع متأخرتر غالباً سال ۳۴۰ هجری قمری (۹۵۱ میلادی) را به عنوان سال وفات او پذیرفتهاند<ref name="cgie" /><ref name="mollef" />. وفات او در قاهره اتفاق افتاده است.<br />
<br />
== آثار ==<br />
ابن دایه آثار متعددی در زمینه علوم مختلف پدید آورده که برخی از آنها به زمان ما رسیده است. مهمترین آثار وی عبارتند از:<br />
<br />
===آثار تاریخی و ادبی===<br />
*کتاب المکافاة و حسن العقبی - مهمترین اثر او که مجموعهای است مشتمل بر ۷۱ داستان از رویدادهای عراق و مصر و سایر کشورهای اسلامی و زندگی اجتماعی عصر طولونیان. این کتاب به سه بخش تقسیم میشود: ۳۱ حکایت در ثواب و پاداش کارهای نیک، ۲۱ حکایت در اعمال ناپسند و سزای آن، و ۱۹ داستان دیگر در عاقبت نیک (حسن العقبی). این کتاب نخست در ۱۹۱۴م و سپس در ۱۹۴۱م به کوشش محمدامین افندی عبدالعزیز در قاهره چاپ شده است<ref name="cgie" /><ref name="shamel">[https://noorlib.ir/book/view/3303?volumeNumber=2&pageNumber=326 صالحیه، محمدعیسی، ج۲، ص326-327]</ref>.<br />
*سیره احمد بن طولون - در شرح حال احمد بن طولون، بنیانگذار سلسله طولونیان در مصر<ref name="wafi">[https://noorlib.ir/book/view/11452?volumeNumber=8&pageNumber=282 صفدی، خلیل بن ایبک، ج۸، ص۲۸۲]</ref>.<br />
*سیره ابنه خمارویه - در شرح حال خمارویه بن احمد بن طولون<ref name="wafi" />.<br />
*سیره هارون بن خمارویه - در شرح حال هارون بن خمارویه<ref name="wafi" />.<br />
*اخبار غلمان بنی طولون - درباره غلامان و کارگزاران خاندان طولون<ref name="wafi" />.<br />
*اخبار الاطباء - در شرح حال پزشکان<ref name="wafi" />.<br />
*اخبار المنجمین - در شرح حال منجمان<ref name="wafi" />.<br />
*اخبار ابراهیم بن المهدی - درباره ابراهیم بن مهدی (پسر خلیفه مهدی عباسی)<ref name="wafi" />.<br />
<br />
===آثار علمی و فلسفی===<br />
*تفسیر کتاب الثمره - شرح و تفسیر بر کتاب «الثمره» نوشته بطلمیوس (در نجوم). نسخهای نفیس از آن با تاریخ ۳۷۱ قمری به خط عبدالرحمان صوفی رازی در کتابخانه ملک موجود است<ref name="cgie" />.<br />
*رسالة فی النسبة و التناسب - یکی از مهمترین آثار ریاضی ابن دایه درباره نسبت و تناسب که بخش عمده آن شرح مقاله پنجم اقلیدس است. این اثر توسط گراردوس کرمونایی به لاتین ترجمه شده است<ref name="cgie" />.<br />
*رسالة فی القسی المتشابه (الاقواس المتماثلة) - رسالهای در قوسهای متشابه که توسط گرهارد کرمانویی به لاتین ترجمه شده است<ref name="cgie" />.<br />
*رسالة فی الاسطرلاب - رسالهای درباره اسطرلاب. نسخ خطی آن در آکسفورد و احتمالاً در لیدن محفوظ است<ref name="cgie" />.<br />
*کتاب السیاسة لافلاطون (العهود الیونانیة) - گزیدهای از کتاب سیاست افلاطون. این اثر جزو کتاب «الاصول الیونانیة للنظریات السیاسیة فی الاسلام» در ۱۹۵۴م در قاهره و نیز در ۱۹۷۱م در الجزیره با عنوان «الفلسفة السیاسیة عندالعرب» منتشر شده است<ref name="cgie" />.<br />
*مختصر المنطق - تلخیصی در علم منطق که ابن دایه آن را برای وزیر علی بن عیسی بن جراح تألیف کرد<ref name="wafi" />.<br />
*کتاب الطبیخ - درباره طبخ و غذاها<ref name="wafi" />.<br />
*ترجمة کتاب الثمرة - ترجمه کتاب الثمره<ref name="wafi" />.<br />
<br />
==پانویس==<br />
<references /><br />
<br />
==منابع==<br />
*[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223087 دیانت، ابوالحسن؛ قره بگلو، سعیدالله، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ج3، تهران، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول، 1388.]<br />
*[https://noorlib.ir/book/view/2524?volumeNumber=1&sectionNumber=2&pageNumber=254 یاقوت حموی، یاقوت بن عبد الله، معجم الادباء، مترجم آیتی، عبدالمحمد، ج1، تهران - ایران: صدا و سيمای جمهوری اسلامی ايران. انتشارات سروش، 1381ش]<br />
*[https://noorlib.ir/book/view/11452?volumeNumber=8&pageNumber=282 صفدی، خلیل بن ایبک، الوافي بالوفيات، جلد ۸، بیروت - لبنان: دارالنشر فرانز شتاينر، 1381ق|1962م]<br />
*[https://noorlib.ir/book/view/3309?pageNumber=60 بغدادی، اسماعیل، هدیة العارفین: اسماء المؤلفین و آثار المصنفین، بیروت - لبنان: دار إحياء التراث العربي، 1330 هجری شمسی|1951 میلادی، 1330 ش]<br />
*[https://noorlib.ir/book/view/11689?volumeNumber=2&pageNumber=442 فروخ، عمر، تاريخ الأدب العربي، ج2، بیروت - لبنان: دار العلم للملايين، 2006 م.]<br />
*[[noorlib:12483|عیسی بک، احمد، معجم الأطباء، ج1، تهران - ایران: دانشگاه علوم پزشكی ايران. مؤسسه مطالعات تاريخ پزشکی. طب اسلامی و مکمل، 1387 ش]]<br />
*[https://noorlib.ir/book/view/3303?volumeNumber=2&pageNumber=326 صالحیه، محمد عیسی، المعجم الشامل للتراث العربي المطبوع، ج2، قاهره - مصر: المنظمة العربية للتربية و الثقافة و العلوم. معهد المخطوطات العربية، 1371 ش.]<br />
*[https://noorlib.ir/book/view/12273?pageNumber=147 عبدالحمید، صائب، معجم مؤرخي الشیعة: المؤلفون في التاریخ بالعربیة منذ القرن الأول حتی نهایة القرن الرابع عشر من الهجرة: الإمامیة - الزیدیة - الإسماعیلیة، قم - ایران: ج1، مؤسسة دائرة معارف الفقه الاسلامي، 1383 هجری شمسی|1424 هجری قمری|2004 میلادی]<br />
*گروهی از پژوهشگران، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی، ج2، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، معاونت پژوهشی. پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1396ش<br />
<br />
==وابستهها==<br />
{{وابستهها}}<br />
[[رده:زندگینامه]]<br />
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]<br />
[[رده:مؤلفین-اردیبهشت]]</div>Hbaghizadeh