https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87%D8%8C_%D8%AD%D8%B3%D9%86%E2%80%8C_%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87 2026-06-16T10:14:12Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.39.0 https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87%D8%8C_%D8%AD%D8%B3%D9%86%E2%80%8C_%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87&diff=794917&oldid=prev 2025-08-30T07:45:32Z

<p>جایگزینی متن - &#039; &#039; به &#039;&#039;</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۰ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l28">خط ۲۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از =  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| پیش از =  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| اساتید =  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| اساتید =  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| مشایخ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>= ابوالعباس‌ احمد بن‌ محمد دینوری‌، محمد بن‌ جعفر اسدی‌ رازی‌، احمد بن‌ ادریس‌ قمى‌</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| مشایخ= ابوالعباس‌ احمد بن‌ محمد دینوری‌، محمد بن‌ جعفر اسدی‌ رازی‌، احمد بن‌ ادریس‌ قمى‌</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| معاصرین =  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| معاصرین =  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| شاگردان = احمد بن‌ محمد بن‌ عبیدالله‌ بن‌ عیاش‌ جوهری‌، محمد بن‌ احمد بن‌ شاذان‌ قمى‌، احمد بن‌ على‌ بن‌ نوح‌ سیرافى</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| شاگردان = احمد بن‌ محمد بن‌ عبیدالله‌ بن‌ عیاش‌ جوهری‌، محمد بن‌ احمد بن‌ شاذان‌ قمى‌، احمد بن‌ على‌ بن‌ نوح‌ سیرافى</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-746480:rev-794917 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87%D8%8C_%D8%AD%D8%B3%D9%86%E2%80%8C_%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87&diff=746480&oldid=prev 2024-08-10T18:03:22Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۰ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۲۱:۳۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l82">خط ۸۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{وابسته‌ها}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{وابسته‌ها}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زندگی‌نامه]]  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زندگی‌نامه]]  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشده2</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده2 شهریور 1403</ins>]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فاقد کد پدیدآور]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فاقد کد پدیدآور]]</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-746473:rev-746480 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87%D8%8C_%D8%AD%D8%B3%D9%86%E2%80%8C_%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87&diff=746473&oldid=prev 2024-08-10T17:55:07Z

<p></p> <a href="https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87%D8%8C_%D8%AD%D8%B3%D9%86%E2%80%8C_%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87&amp;diff=746473&amp;oldid=746472">نمایش تغییرات</a>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87%D8%8C_%D8%AD%D8%B3%D9%86%E2%80%8C_%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87&diff=746472&oldid=prev 2024-08-10T17:54:39Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۰ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۲۱:۲۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l44">خط ۴۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{کاربردهای دیگر|ابن حمزة (ابهام‌زدایی)}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{کاربردهای دیگر|ابن حمزة (ابهام‌زدایی)}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حَمْزة‌، </del>شریف‌ حسن‌ بن‌ حمزة بن‌ على‌ طبری‌ مرعشى'''‌ (د 358ق‌/969م‌)، محدث‌ امامى‌.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حَمْزه، </ins>شریف‌ حسن‌ بن‌ حمزة بن‌ على‌ طبری‌ مرعشى'''‌ (د 358ق‌/969م‌)، محدث‌ امامى‌.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نسب‌ او با 6 واسطه‌ به‌ امام‌ زین‌العابدین‌(ع‌) مى‌رسد. خاندان‌ او كه‌ به‌ جهت‌ انتساب‌ به‌ جدش‌ على‌ مرعش‌، مرعشى‌ خوانده‌ مى‌شدند، از علویان‌ ساكن‌ طبرستان‌ بودند. ابن‌ حمزة خود نیز به‌ گفته فخر رازی، اهل‌ طبرستان‌ بود و حتى‌ اعقاب‌ او در آن‌جا مى‌زیستند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نسب‌ او با 6 واسطه‌ به‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[امام سجاد علیه‌السلام|</ins>امام‌ زین‌العابدین‌(ع‌)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>مى‌رسد. خاندان‌ او كه‌ به‌ جهت‌ انتساب‌ به‌ جدش‌ على‌ مرعش‌، مرعشى‌ خوانده‌ مى‌شدند، از علویان‌ ساكن‌ طبرستان‌ بودند. ابن‌ حمزة خود نیز به‌ گفته <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فخر رازی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمد بن عمر|فخر رازی]]، </ins>اهل‌ طبرستان‌ بود و حتى‌ اعقاب‌ او در آن‌جا مى‌زیستند.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آشنایى‌ با زندگى‌ ابن‌ حمزة، به‌ عنوان‌ یكى‌ از حلقه‌های‌ مهم‌ سلسله‌ اسناد آثار سلف‌ امامیه‌، حائز اهمیت‌ است‌، چنان‌كه‌ نام‌ او به‌ عنوان‌ راوی‌ آثار در شرح‌ حال‌ 95 تن‌ از كسانى‌ كه‌ در رجال‌ نجاشى‌ و 6 تن‌ از كسانى‌ كه‌ در فهرست‌ طوسى‌ آمده‌، ذكر شده‌ است‌.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آشنایى‌ با زندگى‌ ابن‌ حمزة، به‌ عنوان‌ یكى‌ از حلقه‌های‌ مهم‌ سلسله‌ اسناد آثار سلف‌ امامیه‌، حائز اهمیت‌ است‌، چنان‌كه‌ نام‌ او به‌ عنوان‌ راوی‌ آثار در شرح‌ حال‌ 95 تن‌ از كسانى‌ كه‌ در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رجال النجاشي|</ins>رجال‌ نجاشى‌<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و 6 تن‌ از كسانى‌ كه‌ در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[الفهرست (طوسی)|</ins>فهرست‌ طوسى‌<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>آمده‌، ذكر شده‌ است‌.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==مشایخ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==مشایخ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شواهد متعدد دلالت‌ بر آن‌ دارد كه‌ او تحصیل‌ خود را در طبرستان‌ آغاز كرد و در آن‌جا از مشایخى‌ چون‌ ابوالعباس‌ احمد بن‌ محمد دینوری‌ و ابوجعفر محمد بن‌ امیدوار طبری‌ اخذ حدیث‌ كرد. همچنین‌ نام‌ جمعى‌ دیگر از طبریان‌ در میان‌ مشایخ‌ او به‌ چشم‌ مى‌خورد. به‌ گفته ابن‌ اسفندیار، ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </del>در تاریخى‌ نامعلوم‌ سفری‌ به‌ مشهد داشته‌ و خود مراحل‌ سفر را به‌ نظم‌ كشیده‌ است‌. بنابر نسخه‌ای‌ از تاریخ‌ طبرستان او سال‌ها در مشهد اقامت‌ گزید و شاید استماع‌ ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </del>از على‌ بن‌ محمد بن‌ قتیبة نیشابوری در همین‌ سفر بوده‌ باشد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شواهد متعدد دلالت‌ بر آن‌ دارد كه‌ او تحصیل‌ خود را در طبرستان‌ آغاز كرد و در آن‌جا از مشایخى‌ چون‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابوالعباس‌ احمد بن‌ محمد دینوری‌<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابوجعفر محمد بن‌ امیدوار طبری‌<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>اخذ حدیث‌ كرد. همچنین‌ نام‌ جمعى‌ دیگر از طبریان‌ در میان‌ مشایخ‌ او به‌ چشم‌ مى‌خورد. به‌ گفته ابن‌ اسفندیار، ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه </ins>در تاریخى‌ نامعلوم‌ سفری‌ به‌ مشهد داشته‌ و خود مراحل‌ سفر را به‌ نظم‌ كشیده‌ است‌. بنابر نسخه‌ای‌ از تاریخ‌ طبرستان او سال‌ها در مشهد اقامت‌ گزید و شاید استماع‌ ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه </ins>از على‌ بن‌ محمد بن‌ قتیبة نیشابوری در همین‌ سفر بوده‌ باشد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در مطالعه مشایخ‌ ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </del>به‌ نام‌ محدثانى‌ برمى‌خوریم‌ كه‌ نشان‌ مى‌دهد ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </del>مرحله‌ای‌ از تحصیل‌ خود را در قم‌ و ری‌ گذرانده‌ است‌. از آن‌ جمله‌ مى‌توان‌ محمد بن‌ جعفر اسدی‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رازی‌، </del>احمد بن‌ ادریس‌ قمى‌ و محمد بن‌ جعفر بن‌ بطّة قمى را نام‌ برد. با توجه‌ به‌ وفات‌ احمد بن‌ ادریس‌ در 306ق‌ و طبقه دیگر مشایخ‌ قمى‌ وی‌، و نیز با تكیه‌ بر عدم‌ استماع‌ ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </del>از صفار (د 290ق‌) و كثرت‌ نقل‌ با واسطه‌ از او، مى‌توان‌ ورود او به‌ قم‌ را قدری‌ پس‌ از 290ق‌ تخمین‌ زد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تاریخ‌ مراجعت‌ ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </del>از سفر قم‌ و ری‌ حداكثر به‌ 312ق‌ مى‌رسد، زیرا بر اساس‌ سندی‌ كه‌ ابن‌ نوح‌ سیرافى‌ ارائه‌ كرده‌، او در ایام‌ حكمرانى‌ جعفر بن‌ حسن‌ ناصر در آمل‌ اخذ حدیث‌ كرده‌ است. البته‌ در نسخه‌ رجال‌ نجاشى‌ تاریخ‌ این‌ استماع‌ 300ق‌ ذكر شده‌، ولى‌ ظاهراً در نسخ‌ مزبور، افتادگى‌ وجود دارد، زیرا جعفر بن‌ حسن‌ ناصر دو بار در سال‌های‌ 306-307 و 311-312ق‌ بر آمل‌ تسلط داشته‌ است‌؛ از این‌ رو، رقم‌ 300 را باید تحریف‌ یكى‌ از این‌ ارقام‌ یاد شده‌ دانست‌.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در مطالعه مشایخ‌ ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه </ins>به‌ نام‌ محدثانى‌ برمى‌خوریم‌ كه‌ نشان‌ مى‌دهد ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه </ins>مرحله‌ای‌ از تحصیل‌ خود را در قم‌ و ری‌ گذرانده‌ است‌. از آن‌ جمله‌ مى‌توان‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>محمد بن‌ جعفر اسدی‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رازی‌]]، [[</ins>احمد بن‌ ادریس‌ قمى‌<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>محمد بن‌ جعفر بن‌ بطّة قمى<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را نام‌ برد. با توجه‌ به‌ وفات‌ احمد بن‌ ادریس‌ در 306ق‌ و طبقه دیگر مشایخ‌ قمى‌ وی‌، و نیز با تكیه‌ بر عدم‌ استماع‌ ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صفار، محمد بن حسن|</ins>صفار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(د 290ق‌) و كثرت‌ نقل‌ با واسطه‌ از او، مى‌توان‌ ورود او به‌ قم‌ را قدری‌ پس‌ از 290ق‌ تخمین‌ زد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از 312 تا 328ق‌ از زندگى‌ ابن‌ حمزة‌ در منابع‌ اطلاعى‌ به‌ دست‌ نرسیده‌، ولى‌ مى‌توان‌ حدس‌ زد كه‌ او پس‌ از مدتى‌ اقامت‌ در موطن‌ خود آهنگ‌ عراق‌ كرده‌ باشد. او در 328ق‌ از احمد بن‌ محمد بن‌ سعید بن‌ عقده‌ بهره‌ برده‌ و در همین‌ سال‌ هارون‌ بن‌ موسى‌ تلعكبری‌ از او استماع‌ كرده‌ است. با شناختى‌ كه‌ از ابن‌ عقده‌ و تلعكبری‌ داریم‌، این‌ ملاقات‌ها مى‌توانسته‌ در بغداد یا كوفه‌ صورت‌ گرفته‌ باشد، با توجه‌ به‌ یافت‌ نشدن‌ روایاتى‌ كه‌ ملاقات‌ ابن‌ حمزة‌ با دیگر محدثان‌ مشهور بغداد را ثابت‌ كند، احتمال‌ كوفه‌ رجحان‌ مى‌یابد. در حكایتى‌ كه‌ غضائری از خود ابن‌ حمزة‌ نقل‌ كرده‌، به‌ مراحل‌ تحصیل‌ او در طبرستان‌، قم‌ و تكمیل‌ آن‌ در عراق‌ اشاره‌ رفته‌ است‌. ابن‌ حمزة‌ در تاریخى‌ نامشخص‌، شاید در جریان‌ سفر به‌ عراق‌، به‌ حج‌ رفته‌ و در مكه‌ از ابوغانم‌ اسماعیل‌ بن‌ عبدالرحمان‌ حارثى‌ استماع‌ كرده‌ است‌.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره فاصله 328 تا 356ق‌ از حیات‌ ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </del>نیز در منابع‌ سكوتى‌ دیده‌ مى‌شود، ولى‌ امكان‌ ورود او به‌ قم‌ و ری‌، در راه‌ بازگشت‌ به‌ طبرستان‌، بعید نمى‌نماید. احتمال‌ دارد استماع‌ محمد بن‌ على‌ بن‌ بابویه‌ قمى‌ و جعفر بن‌ احمد بن‌ رازی‌ از او در همین‌ سفر بوده‌ باشد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تاریخ‌ مراجعت‌ ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه </ins>از سفر قم‌ و ری‌ حداكثر به‌ 312ق‌ مى‌رسد، زیرا بر اساس‌ سندی‌ كه‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سیرافی، احمد بن علی|</ins>ابن‌ نوح‌ سیرافى‌<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>ارائه‌ كرده‌، او در ایام‌ حكمرانى‌ جعفر بن‌ حسن‌ ناصر در آمل‌ اخذ حدیث‌ كرده‌ است. البته‌ در نسخه‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رجال النجاشي|</ins>رجال‌ نجاشى‌<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>تاریخ‌ این‌ استماع‌ 300ق‌ ذكر شده‌، ولى‌ ظاهراً در نسخ‌ مزبور، افتادگى‌ وجود دارد، زیرا جعفر بن‌ حسن‌ ناصر دو بار در سال‌های‌ 306-307 و 311-312ق‌ بر آمل‌ تسلط داشته‌ است‌؛ از این‌ رو، رقم‌ 300 را باید تحریف‌ یكى‌ از این‌ ارقام‌ یاد شده‌ دانست‌.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در مورد مشایخ‌ روایى‌ او بجز آنان‌ كه‌ یاد شد، از محمد بن‌ عبدالله‌ بن‌ جعفر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمیری‌، </del>على‌ بن‌ ابراهیم‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قمى‌، </del>على‌ بن‌ حاتم‌ قزوینى و محمد بن‌ جریر بن‌ رستم‌ طبری مى‌توان‌ نام‌ برد. در سندی‌ در الاختصاص‌ روایت‌ ابن‌ حمزة‌ از كلینى‌ نیز دیده‌ مى‌شود.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از 312 تا 328ق‌ از زندگى‌ ابن‌ حمزة‌ در منابع‌ اطلاعى‌ به‌ دست‌ نرسیده‌، ولى‌ مى‌توان‌ حدس‌ زد كه‌ او پس‌ از مدتى‌ اقامت‌ در موطن‌ خود آهنگ‌ عراق‌ كرده‌ باشد. او در 328ق‌ از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن عقده، احمد بن محمد|</ins>احمد بن‌ محمد بن‌ سعید بن‌ عقده‌<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بهره‌ برده‌ و در همین‌ سال‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تلعکبری، هارون بن موسی|</ins>هارون‌ بن‌ موسى‌ تلعكبری‌<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>از او استماع‌ كرده‌ است. با شناختى‌ كه‌ از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن عقده، احمد بن محمد|</ins>ابن‌ عقده‌<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و تلعكبری‌ داریم‌، این‌ ملاقات‌ها مى‌توانسته‌ در بغداد یا كوفه‌ صورت‌ گرفته‌ باشد، با توجه‌ به‌ یافت‌ نشدن‌ روایاتى‌ كه‌ ملاقات‌ ابن‌ حمزة‌ با دیگر محدثان‌ مشهور بغداد را ثابت‌ كند، احتمال‌ كوفه‌ رجحان‌ مى‌یابد. در حكایتى‌ كه‌ غضائری از خود ابن‌ حمزة‌ نقل‌ كرده‌، به‌ مراحل‌ تحصیل‌ او در طبرستان‌، قم‌ و تكمیل‌ آن‌ در عراق‌ اشاره‌ رفته‌ است‌. ابن‌ حمزة‌ در تاریخى‌ نامشخص‌، شاید در جریان‌ سفر به‌ عراق‌، به‌ حج‌ رفته‌ و در مكه‌ از ابوغانم‌ اسماعیل‌ بن‌ عبدالرحمان‌ حارثى‌ استماع‌ كرده‌ است‌.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره فاصله 328 تا 356ق‌ از حیات‌ ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه </ins>نیز در منابع‌ سكوتى‌ دیده‌ مى‌شود، ولى‌ امكان‌ ورود او به‌ قم‌ و ری‌، در راه‌ بازگشت‌ به‌ طبرستان‌، بعید نمى‌نماید. احتمال‌ دارد استماع‌ محمد بن‌ على‌ بن‌ بابویه‌ قمى‌ و جعفر بن‌ احمد بن‌ رازی‌ از او در همین‌ سفر بوده‌ باشد.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در مورد مشایخ‌ روایى‌ او بجز آنان‌ كه‌ یاد شد، از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>محمد بن‌ عبدالله‌ بن‌ جعفر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمیری‌]]، [[قمی، علی بن ابراهیم|</ins>على‌ بن‌ ابراهیم‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قمى‌]]، [[</ins>على‌ بن‌ حاتم‌ قزوینى<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[طبری (کبیر)، محمد بن جریر|</ins>محمد بن‌ جریر بن‌ رستم‌ طبری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>مى‌توان‌ نام‌ برد. در سندی‌ در الاختصاص‌ روایت‌ ابن‌ حمزة‌ از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کلینی، محمد بن یعقوب|</ins>كلینى‌<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نیز دیده‌ مى‌شود.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==شاگردان==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==شاگردان==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن‌ حمزة‌ در 356ق‌ به‌ بغداد رفت‌، و مشایخ‌ آن‌جا از او استماع‌ كردند.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن‌ حمزة‌ در 356ق‌ به‌ بغداد رفت‌، و مشایخ‌ آن‌جا از او استماع‌ كردند.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از شاگردان‌ و راویان‌ او نیز بجز موارد مذكور در مقاله‌، احمد بن‌ محمد بن‌ عبیدالله‌ بن‌ عیاش‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جوهری‌، </del>محمد بن‌ احمد بن‌ شاذان‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قمى‌، </del>احمد بن‌ على‌ بن‌ نوح‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیرافى، </del>محمد بن‌ محمد بن‌ نعمان‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مفید، </del>حسین‌ بن‌ عبیدالله‌ غضائری و احمد بن‌ عبدالواحد بن‌ عبدون شایان‌ ذكرند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از شاگردان‌ و راویان‌ او نیز بجز موارد مذكور در مقاله‌، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[جوهری، احمد بن محمد|</ins>احمد بن‌ محمد بن‌ عبیدالله‌ بن‌ عیاش‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جوهری‌]]، [[ابن شاذان، محمد بن احمد|</ins>محمد بن‌ احمد بن‌ شاذان‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قمى‌]]، [[سیرافی، احمد بن علی|</ins>احمد بن‌ على‌ بن‌ نوح‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیرافى]]، [[مفید، محمد بن محمد|</ins>محمد بن‌ محمد بن‌ نعمان‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مفید]]، [[غضائری، حسین بن عبیدالله|</ins>حسین‌ بن‌ عبیدالله‌ غضائری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن عبدون‌، احمد بن‌ عبدالواحد بزاز|</ins>احمد بن‌ عبدالواحد بن‌ عبدون<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>شایان‌ ذكرند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ویژگی‌های اخلاقی، تخصص‌های علمی==  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ویژگی‌های اخلاقی، تخصص‌های علمی==  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نظر رجالى‌ گرچه‌ توثیقى‌ در مورد ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </del>نرسیده‌، ولى‌ مفید و طوسى‌ او را به‌ زهد و ورع‌ و صلاح‌ ستوده‌اند و نجاشى‌ او را از بزرگان‌ طایفه امامیه‌ شمرده‌ است‌. همچنین‌ ابن‌ بابویه‌ و غضائری‌ درباره او عبارت‌ «رضى‌الله‌ عنه‌» به‌ كار برده‌اند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نظر رجالى‌ گرچه‌ توثیقى‌ در مورد ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه </ins>نرسیده‌، ولى‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مفید، محمد بن محمد|</ins>مفید<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[طوسی، محمد بن حسن|</ins>طوسى‌<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>او را به‌ زهد و ورع‌ و صلاح‌ ستوده‌اند و نجاشى‌ او را از بزرگان‌ طایفه امامیه‌ شمرده‌ است‌. همچنین‌ ابن‌ بابویه‌ و غضائری‌ درباره او عبارت‌ «رضى‌الله‌ عنه‌» به‌ كار برده‌اند.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن‌ حمزة‌ نه‌ تنها در حدیث‌ شهرت‌ داشت‌، بلكه‌ به‌ عنوان‌ فقیه‌ نیز شناخته‌ مى‌شده‌ است‌. همچنین‌ در برخى‌ منابع‌ از او با عنوان‌ نسب‌شناس‌، ادیب‌، شاعر و حتى‌ متكلم یاد شده‌ است‌ و عناوین‌ آثار مفقود او برخى‌ از این‌ گفته‌ها را تأیید مى‌كند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن‌ حمزة‌ نه‌ تنها در حدیث‌ شهرت‌ داشت‌، بلكه‌ به‌ عنوان‌ فقیه‌ نیز شناخته‌ مى‌شده‌ است‌. همچنین‌ در برخى‌ منابع‌ از او با عنوان‌ نسب‌شناس‌، ادیب‌، شاعر و حتى‌ متكلم یاد شده‌ است‌ و عناوین‌ آثار مفقود او برخى‌ از این‌ گفته‌ها را تأیید مى‌كند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وفات==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وفات==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نجاشى‌ بدون‌ تصریح‌ به‌ بازگشتن‌ یا بازنگشتن‌ او به‌ طبرستان‌ گزارش‌ كرده‌ كه‌ وی‌ در 358ق‌ وفات‌ یافته‌ است‌، ولى‌ ابن‌ اسفندیار مرقد او را در آمل‌ دانسته‌ است‌ و از این‌ رو وی‌ باید پس‌ از بغداد به‌ طبرستان‌ بازگشته‌ باشد. در عبارتى‌ منقول‌ از لمح‌البرهان‌ شیخ‌ مفید از یكى‌ از مشایخ‌ خود با عنوان‌ «الشریف‌ الزكى‌ ابومحمد الحسینى‌» یاد شده‌ كه‌ بنا به‌ ظاهر عبارت‌ در 363ق‌ هنوز زنده‌ بوده‌ است‌؛ ولى‌ مشكل‌ بتوان‌ بر اساس‌ این‌ عبارت‌ غیر صریح‌ در گزارش‌ نجاشى‌ تردید كرد و وفات‌ ابن‌ حمزة‌ را پس‌ از 363ق‌ دانست‌. در زمان‌ حكومت‌ اردشیر (ظاهراً حسام‌ الدوله‌ پسر كین‌ خواز، د 647ق‌)، بهاءالدین‌ مامطیری‌ او را بر آن‌ داشت‌ تا مقبره ابن‌ حمزة‌ را تجدید بنا كند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[نجاشی، احمد بن علی|</ins>نجاشى‌<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بدون‌ تصریح‌ به‌ بازگشتن‌ یا بازنگشتن‌ او به‌ طبرستان‌ گزارش‌ كرده‌ كه‌ وی‌ در 358ق‌ وفات‌ یافته‌ است‌، ولى‌ ابن‌ اسفندیار مرقد او را در آمل‌ دانسته‌ است‌ و از این‌ رو وی‌ باید پس‌ از بغداد به‌ طبرستان‌ بازگشته‌ باشد. در عبارتى‌ منقول‌ از لمح‌البرهان‌ شیخ‌ مفید از یكى‌ از مشایخ‌ خود با عنوان‌ «الشریف‌ الزكى‌ ابومحمد الحسینى‌» یاد شده‌ كه‌ بنا به‌ ظاهر عبارت‌ در 363ق‌ هنوز زنده‌ بوده‌ است‌؛ ولى‌ مشكل‌ بتوان‌ بر اساس‌ این‌ عبارت‌ غیر صریح‌ در گزارش‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[نجاشی، احمد بن علی|</ins>نجاشى‌<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>تردید كرد و وفات‌ ابن‌ حمزة‌ را پس‌ از 363ق‌ دانست‌. در زمان‌ حكومت‌ اردشیر (ظاهراً حسام‌ الدوله‌ پسر كین‌ خواز، د 647ق‌)، بهاءالدین‌ مامطیری‌ او را بر آن‌ داشت‌ تا مقبره ابن‌ حمزة‌ را تجدید بنا كند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==آثار==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==آثار==</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-746462:rev-746472 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87%D8%8C_%D8%AD%D8%B3%D9%86%E2%80%8C_%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87&diff=746462&oldid=prev 2024-08-10T17:08:43Z

<p>Hbaghizadeh صفحهٔ <a href="/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D8%A9%D8%8C_%D8%AD%D8%B3%D9%86%E2%80%8C_%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D8%A9&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="ابن حمزة، حسن‌ بن‌ حمزة (صفحه وجود ندارد)">ابن حمزة، حسن‌ بن‌ حمزة</a> را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به <a href="/wiki/%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87%D8%8C_%D8%AD%D8%B3%D9%86%E2%80%8C_%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87" title="ابن حمزه، حسن‌ بن‌ حمزه">ابن حمزه، حسن‌ بن‌ حمزه</a> منتقل کرد</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۰ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۲۰:۳۸</td> </tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-745961:rev-746462 --> </table>

Hbaghizadeh https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87%D8%8C_%D8%AD%D8%B3%D9%86%E2%80%8C_%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87&diff=745961&oldid=prev 2024-08-06T12:12:50Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۶ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۴۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l42">خط ۴۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد مؤلف = AUTHORCODE.....AUTHORCODE</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد مؤلف = AUTHORCODE.....AUTHORCODE</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{کاربردهای دیگر|ابن حمزة (ابهام‌زدایی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">)</del>)}}</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{کاربردهای دیگر|ابن حمزة (ابهام‌زدایی)}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابن حَمْزة‌، شریف‌ حسن‌ بن‌ حمزة بن‌ على‌ طبری‌ مرعشى'''‌ (د 358ق‌/969م‌)، محدث‌ امامى‌.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابن حَمْزة‌، شریف‌ حسن‌ بن‌ حمزة بن‌ على‌ طبری‌ مرعشى'''‌ (د 358ق‌/969م‌)، محدث‌ امامى‌.  </div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-745960:rev-745961 --> </table>

Mhosseini https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87%D8%8C_%D8%AD%D8%B3%D9%86%E2%80%8C_%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87&diff=745960&oldid=prev 2024-08-06T12:11:56Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۶ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۴۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l42">خط ۴۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد مؤلف = AUTHORCODE.....AUTHORCODE</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| کد مؤلف = AUTHORCODE.....AUTHORCODE</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{کاربردهای دیگر|ابن حمزة (ابهام‌زدایی))}}</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابن حَمْزة‌، شریف‌ حسن‌ بن‌ حمزة بن‌ على‌ طبری‌ مرعشى'''‌ (د 358ق‌/969م‌)، محدث‌ امامى‌.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابن حَمْزة‌، شریف‌ حسن‌ بن‌ حمزة بن‌ على‌ طبری‌ مرعشى'''‌ (د 358ق‌/969م‌)، محدث‌ امامى‌.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-745927:rev-745960 --> </table>

Mhosseini https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87%D8%8C_%D8%AD%D8%B3%D9%86%E2%80%8C_%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87&diff=745927&oldid=prev 2024-08-06T09:14:42Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۶ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۴۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l44">خط ۴۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابن حَمْزة‌، شریف‌ حسن‌ بن‌ حمزة بن‌ على‌ طبری‌ مرعشى'''‌ (د 358ق‌/969م‌)، محدث‌ امامى‌.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ابن حَمْزة‌، شریف‌ حسن‌ بن‌ حمزة بن‌ على‌ طبری‌ مرعشى'''‌ (د 358ق‌/969م‌)، محدث‌ امامى‌.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نسب‌ او با 6 واسطه‌ به‌ امام‌ زین‌العابدین‌(ع‌) مى‌رسد. خاندان‌ او كه‌ به‌ جهت‌ انتساب‌ به‌ جدش‌ على‌ مرعش‌، مرعشى‌ خوانده‌ مى‌شدند، از علویان‌ ساكن‌ طبرستان‌ بودند. ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌ </del>خود نیز به‌ گفته فخر رازی، اهل‌ طبرستان‌ بود و حتى‌ اعقاب‌ او در آن‌جا مى‌زیستند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نسب‌ او با 6 واسطه‌ به‌ امام‌ زین‌العابدین‌(ع‌) مى‌رسد. خاندان‌ او كه‌ به‌ جهت‌ انتساب‌ به‌ جدش‌ على‌ مرعش‌، مرعشى‌ خوانده‌ مى‌شدند، از علویان‌ ساكن‌ طبرستان‌ بودند. ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة </ins>خود نیز به‌ گفته فخر رازی، اهل‌ طبرستان‌ بود و حتى‌ اعقاب‌ او در آن‌جا مى‌زیستند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آشنایى‌ با زندگى‌ ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌، </del>به‌ عنوان‌ یكى‌ از حلقه‌های‌ مهم‌ سلسله‌ اسناد آثار سلف‌ امامیه‌، حائز اهمیت‌ است‌، چنان‌كه‌ نام‌ او به‌ عنوان‌ راوی‌ آثار در شرح‌ حال‌ 95 تن‌ از كسانى‌ كه‌ در رجال‌ نجاشى‌ و 6 تن‌ از كسانى‌ كه‌ در فهرست‌ طوسى‌ آمده‌، ذكر شده‌ است‌.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آشنایى‌ با زندگى‌ ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة، </ins>به‌ عنوان‌ یكى‌ از حلقه‌های‌ مهم‌ سلسله‌ اسناد آثار سلف‌ امامیه‌، حائز اهمیت‌ است‌، چنان‌كه‌ نام‌ او به‌ عنوان‌ راوی‌ آثار در شرح‌ حال‌ 95 تن‌ از كسانى‌ كه‌ در رجال‌ نجاشى‌ و 6 تن‌ از كسانى‌ كه‌ در فهرست‌ طوسى‌ آمده‌، ذكر شده‌ است‌.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==مشایخ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==مشایخ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شواهد متعدد دلالت‌ بر آن‌ دارد كه‌ او تحصیل‌ خود را در طبرستان‌ آغاز كرد و در آن‌جا از مشایخى‌ چون‌ ابوالعباس‌ احمد بن‌ محمد دینوری‌ و ابوجعفر محمد بن‌ امیدوار طبری‌ اخذ حدیث‌ كرد. همچنین‌ نام‌ جمعى‌ دیگر از طبریان‌ در میان‌ مشایخ‌ او به‌ چشم‌ مى‌خورد. به‌ گفته ابن‌ اسفندیار، ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌ </del>در تاریخى‌ نامعلوم‌ سفری‌ به‌ مشهد داشته‌ و خود مراحل‌ سفر را به‌ نظم‌ كشیده‌ است‌. بنابر نسخه‌ای‌ از تاریخ‌ طبرستان او سال‌ها در مشهد اقامت‌ گزید و شاید استماع‌ ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌ </del>از على‌ بن‌ محمد بن‌ قتیبة نیشابوری در همین‌ سفر بوده‌ باشد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شواهد متعدد دلالت‌ بر آن‌ دارد كه‌ او تحصیل‌ خود را در طبرستان‌ آغاز كرد و در آن‌جا از مشایخى‌ چون‌ ابوالعباس‌ احمد بن‌ محمد دینوری‌ و ابوجعفر محمد بن‌ امیدوار طبری‌ اخذ حدیث‌ كرد. همچنین‌ نام‌ جمعى‌ دیگر از طبریان‌ در میان‌ مشایخ‌ او به‌ چشم‌ مى‌خورد. به‌ گفته ابن‌ اسفندیار، ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </ins>در تاریخى‌ نامعلوم‌ سفری‌ به‌ مشهد داشته‌ و خود مراحل‌ سفر را به‌ نظم‌ كشیده‌ است‌. بنابر نسخه‌ای‌ از تاریخ‌ طبرستان او سال‌ها در مشهد اقامت‌ گزید و شاید استماع‌ ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </ins>از على‌ بن‌ محمد بن‌ قتیبة نیشابوری در همین‌ سفر بوده‌ باشد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در مطالعه مشایخ‌ ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌ </del>به‌ نام‌ محدثانى‌ برمى‌خوریم‌ كه‌ نشان‌ مى‌دهد ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌ </del>مرحله‌ای‌ از تحصیل‌ خود را در قم‌ و ری‌ گذرانده‌ است‌. از آن‌ جمله‌ مى‌توان‌ محمد بن‌ جعفر اسدی‌ رازی‌، احمد بن‌ ادریس‌ قمى‌ و محمد بن‌ جعفر بن‌ بطّة قمى را نام‌ برد. با توجه‌ به‌ وفات‌ احمد بن‌ ادریس‌ در 306ق‌ و طبقه دیگر مشایخ‌ قمى‌ وی‌، و نیز با تكیه‌ بر عدم‌ استماع‌ ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌ </del>از صفار (د 290ق‌) و كثرت‌ نقل‌ با واسطه‌ از او، مى‌توان‌ ورود او به‌ قم‌ را قدری‌ پس‌ از 290ق‌ تخمین‌ زد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در مطالعه مشایخ‌ ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </ins>به‌ نام‌ محدثانى‌ برمى‌خوریم‌ كه‌ نشان‌ مى‌دهد ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </ins>مرحله‌ای‌ از تحصیل‌ خود را در قم‌ و ری‌ گذرانده‌ است‌. از آن‌ جمله‌ مى‌توان‌ محمد بن‌ جعفر اسدی‌ رازی‌، احمد بن‌ ادریس‌ قمى‌ و محمد بن‌ جعفر بن‌ بطّة قمى را نام‌ برد. با توجه‌ به‌ وفات‌ احمد بن‌ ادریس‌ در 306ق‌ و طبقه دیگر مشایخ‌ قمى‌ وی‌، و نیز با تكیه‌ بر عدم‌ استماع‌ ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </ins>از صفار (د 290ق‌) و كثرت‌ نقل‌ با واسطه‌ از او، مى‌توان‌ ورود او به‌ قم‌ را قدری‌ پس‌ از 290ق‌ تخمین‌ زد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تاریخ‌ مراجعت‌ ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌ </del>از سفر قم‌ و ری‌ حداكثر به‌ 312ق‌ مى‌رسد، زیرا بر اساس‌ سندی‌ كه‌ ابن‌ نوح‌ سیرافى‌ ارائه‌ كرده‌، او در ایام‌ حكمرانى‌ جعفر بن‌ حسن‌ ناصر در آمل‌ اخذ حدیث‌ كرده‌ است. البته‌ در نسخه‌ رجال‌ نجاشى‌ تاریخ‌ این‌ استماع‌ 300ق‌ ذكر شده‌، ولى‌ ظاهراً در نسخ‌ مزبور، افتادگى‌ وجود دارد، زیرا جعفر بن‌ حسن‌ ناصر دو بار در سال‌های‌ 306-307 و 311-312ق‌ بر آمل‌ تسلط داشته‌ است‌؛ از این‌ رو، رقم‌ 300 را باید تحریف‌ یكى‌ از این‌ ارقام‌ یاد شده‌ دانست‌.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تاریخ‌ مراجعت‌ ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </ins>از سفر قم‌ و ری‌ حداكثر به‌ 312ق‌ مى‌رسد، زیرا بر اساس‌ سندی‌ كه‌ ابن‌ نوح‌ سیرافى‌ ارائه‌ كرده‌، او در ایام‌ حكمرانى‌ جعفر بن‌ حسن‌ ناصر در آمل‌ اخذ حدیث‌ كرده‌ است. البته‌ در نسخه‌ رجال‌ نجاشى‌ تاریخ‌ این‌ استماع‌ 300ق‌ ذكر شده‌، ولى‌ ظاهراً در نسخ‌ مزبور، افتادگى‌ وجود دارد، زیرا جعفر بن‌ حسن‌ ناصر دو بار در سال‌های‌ 306-307 و 311-312ق‌ بر آمل‌ تسلط داشته‌ است‌؛ از این‌ رو، رقم‌ 300 را باید تحریف‌ یكى‌ از این‌ ارقام‌ یاد شده‌ دانست‌.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از 312 تا 328ق‌ از زندگى‌ ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌ </del>در منابع‌ اطلاعى‌ به‌ دست‌ نرسیده‌، ولى‌ مى‌توان‌ حدس‌ زد كه‌ او پس‌ از مدتى‌ اقامت‌ در موطن‌ خود آهنگ‌ عراق‌ كرده‌ باشد. او در 328ق‌ از احمد بن‌ محمد بن‌ سعید بن‌ عقده‌ بهره‌ برده‌ و در همین‌ سال‌ هارون‌ بن‌ موسى‌ تلعكبری‌ از او استماع‌ كرده‌ است. با شناختى‌ كه‌ از ابن‌ عقده‌ و تلعكبری‌ داریم‌، این‌ ملاقات‌ها مى‌توانسته‌ در بغداد یا كوفه‌ صورت‌ گرفته‌ باشد، با توجه‌ به‌ یافت‌ نشدن‌ روایاتى‌ كه‌ ملاقات‌ ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌ </del>با دیگر محدثان‌ مشهور بغداد را ثابت‌ كند، احتمال‌ كوفه‌ رجحان‌ مى‌یابد. در حكایتى‌ كه‌ غضائری از خود ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌ </del>نقل‌ كرده‌، به‌ مراحل‌ تحصیل‌ او در طبرستان‌، قم‌ و تكمیل‌ آن‌ در عراق‌ اشاره‌ رفته‌ است‌. ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌ </del>در تاریخى‌ نامشخص‌، شاید در جریان‌ سفر به‌ عراق‌، به‌ حج‌ رفته‌ و در مكه‌ از ابوغانم‌ اسماعیل‌ بن‌ عبدالرحمان‌ حارثى‌ استماع‌ كرده‌ است‌.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از 312 تا 328ق‌ از زندگى‌ ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </ins>در منابع‌ اطلاعى‌ به‌ دست‌ نرسیده‌، ولى‌ مى‌توان‌ حدس‌ زد كه‌ او پس‌ از مدتى‌ اقامت‌ در موطن‌ خود آهنگ‌ عراق‌ كرده‌ باشد. او در 328ق‌ از احمد بن‌ محمد بن‌ سعید بن‌ عقده‌ بهره‌ برده‌ و در همین‌ سال‌ هارون‌ بن‌ موسى‌ تلعكبری‌ از او استماع‌ كرده‌ است. با شناختى‌ كه‌ از ابن‌ عقده‌ و تلعكبری‌ داریم‌، این‌ ملاقات‌ها مى‌توانسته‌ در بغداد یا كوفه‌ صورت‌ گرفته‌ باشد، با توجه‌ به‌ یافت‌ نشدن‌ روایاتى‌ كه‌ ملاقات‌ ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </ins>با دیگر محدثان‌ مشهور بغداد را ثابت‌ كند، احتمال‌ كوفه‌ رجحان‌ مى‌یابد. در حكایتى‌ كه‌ غضائری از خود ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </ins>نقل‌ كرده‌، به‌ مراحل‌ تحصیل‌ او در طبرستان‌، قم‌ و تكمیل‌ آن‌ در عراق‌ اشاره‌ رفته‌ است‌. ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </ins>در تاریخى‌ نامشخص‌، شاید در جریان‌ سفر به‌ عراق‌، به‌ حج‌ رفته‌ و در مكه‌ از ابوغانم‌ اسماعیل‌ بن‌ عبدالرحمان‌ حارثى‌ استماع‌ كرده‌ است‌.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره فاصله 328 تا 356ق‌ از حیات‌ ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌ </del>نیز در منابع‌ سكوتى‌ دیده‌ مى‌شود، ولى‌ امكان‌ ورود او به‌ قم‌ و ری‌، در راه‌ بازگشت‌ به‌ طبرستان‌، بعید نمى‌نماید. احتمال‌ دارد استماع‌ محمد بن‌ على‌ بن‌ بابویه‌ قمى‌ و جعفر بن‌ احمد بن‌ رازی‌ از او در همین‌ سفر بوده‌ باشد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره فاصله 328 تا 356ق‌ از حیات‌ ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </ins>نیز در منابع‌ سكوتى‌ دیده‌ مى‌شود، ولى‌ امكان‌ ورود او به‌ قم‌ و ری‌، در راه‌ بازگشت‌ به‌ طبرستان‌، بعید نمى‌نماید. احتمال‌ دارد استماع‌ محمد بن‌ على‌ بن‌ بابویه‌ قمى‌ و جعفر بن‌ احمد بن‌ رازی‌ از او در همین‌ سفر بوده‌ باشد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در مورد مشایخ‌ روایى‌ او بجز آنان‌ كه‌ یاد شد، از محمد بن‌ عبدالله‌ بن‌ جعفر حمیری‌، على‌ بن‌ ابراهیم‌ قمى‌، على‌ بن‌ حاتم‌ قزوینى و محمد بن‌ جریر بن‌ رستم‌ طبری مى‌توان‌ نام‌ برد. در سندی‌ در الاختصاص‌ روایت‌ ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌ </del>از كلینى‌ نیز دیده‌ مى‌شود.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در مورد مشایخ‌ روایى‌ او بجز آنان‌ كه‌ یاد شد، از محمد بن‌ عبدالله‌ بن‌ جعفر حمیری‌، على‌ بن‌ ابراهیم‌ قمى‌، على‌ بن‌ حاتم‌ قزوینى و محمد بن‌ جریر بن‌ رستم‌ طبری مى‌توان‌ نام‌ برد. در سندی‌ در الاختصاص‌ روایت‌ ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </ins>از كلینى‌ نیز دیده‌ مى‌شود.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==شاگردان==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==شاگردان==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌ </del>در 356ق‌ به‌ بغداد رفت‌، و مشایخ‌ آن‌جا از او استماع‌ كردند.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </ins>در 356ق‌ به‌ بغداد رفت‌، و مشایخ‌ آن‌جا از او استماع‌ كردند.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از شاگردان‌ و راویان‌ او نیز بجز موارد مذكور در مقاله‌، احمد بن‌ محمد بن‌ عبیدالله‌ بن‌ عیاش‌ جوهری‌، محمد بن‌ احمد بن‌ شاذان‌ قمى‌، احمد بن‌ على‌ بن‌ نوح‌ سیرافى، محمد بن‌ محمد بن‌ نعمان‌ مفید، حسین‌ بن‌ عبیدالله‌ غضائری و احمد بن‌ عبدالواحد بن‌ عبدون شایان‌ ذكرند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از شاگردان‌ و راویان‌ او نیز بجز موارد مذكور در مقاله‌، احمد بن‌ محمد بن‌ عبیدالله‌ بن‌ عیاش‌ جوهری‌، محمد بن‌ احمد بن‌ شاذان‌ قمى‌، احمد بن‌ على‌ بن‌ نوح‌ سیرافى، محمد بن‌ محمد بن‌ نعمان‌ مفید، حسین‌ بن‌ عبیدالله‌ غضائری و احمد بن‌ عبدالواحد بن‌ عبدون شایان‌ ذكرند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ویژگی‌های اخلاقی، تخصص‌های علمی==  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ویژگی‌های اخلاقی، تخصص‌های علمی==  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نظر رجالى‌ گرچه‌ توثیقى‌ در مورد ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌ </del>نرسیده‌، ولى‌ مفید و طوسى‌ او را به‌ زهد و ورع‌ و صلاح‌ ستوده‌اند و نجاشى‌ او را از بزرگان‌ طایفه امامیه‌ شمرده‌ است‌. همچنین‌ ابن‌ بابویه‌ و غضائری‌ درباره او عبارت‌ «رضى‌الله‌ عنه‌» به‌ كار برده‌اند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نظر رجالى‌ گرچه‌ توثیقى‌ در مورد ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </ins>نرسیده‌، ولى‌ مفید و طوسى‌ او را به‌ زهد و ورع‌ و صلاح‌ ستوده‌اند و نجاشى‌ او را از بزرگان‌ طایفه امامیه‌ شمرده‌ است‌. همچنین‌ ابن‌ بابویه‌ و غضائری‌ درباره او عبارت‌ «رضى‌الله‌ عنه‌» به‌ كار برده‌اند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌ </del>نه‌ تنها در حدیث‌ شهرت‌ داشت‌، بلكه‌ به‌ عنوان‌ فقیه‌ نیز شناخته‌ مى‌شده‌ است‌. همچنین‌ در برخى‌ منابع‌ از او با عنوان‌ نسب‌شناس‌، ادیب‌، شاعر و حتى‌ متكلم یاد شده‌ است‌ و عناوین‌ آثار مفقود او برخى‌ از این‌ گفته‌ها را تأیید مى‌كند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </ins>نه‌ تنها در حدیث‌ شهرت‌ داشت‌، بلكه‌ به‌ عنوان‌ فقیه‌ نیز شناخته‌ مى‌شده‌ است‌. همچنین‌ در برخى‌ منابع‌ از او با عنوان‌ نسب‌شناس‌، ادیب‌، شاعر و حتى‌ متكلم یاد شده‌ است‌ و عناوین‌ آثار مفقود او برخى‌ از این‌ گفته‌ها را تأیید مى‌كند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وفات==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وفات==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نجاشى‌ بدون‌ تصریح‌ به‌ بازگشتن‌ یا بازنگشتن‌ او به‌ طبرستان‌ گزارش‌ كرده‌ كه‌ وی‌ در 358ق‌ وفات‌ یافته‌ است‌، ولى‌ ابن‌ اسفندیار مرقد او را در آمل‌ دانسته‌ است‌ و از این‌ رو وی‌ باید پس‌ از بغداد به‌ طبرستان‌ بازگشته‌ باشد. در عبارتى‌ منقول‌ از لمح‌البرهان‌ شیخ‌ مفید از یكى‌ از مشایخ‌ خود با عنوان‌ «الشریف‌ الزكى‌ ابومحمد الحسینى‌» یاد شده‌ كه‌ بنا به‌ ظاهر عبارت‌ در 363ق‌ هنوز زنده‌ بوده‌ است‌؛ ولى‌ مشكل‌ بتوان‌ بر اساس‌ این‌ عبارت‌ غیر صریح‌ در گزارش‌ نجاشى‌ تردید كرد و وفات‌ ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌ </del>را پس‌ از 363ق‌ دانست‌. در زمان‌ حكومت‌ اردشیر (ظاهراً حسام‌ الدوله‌ پسر كین‌ خواز، د 647ق‌)، بهاءالدین‌ مامطیری‌ او را بر آن‌ داشت‌ تا مقبره ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌ </del>را تجدید بنا كند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نجاشى‌ بدون‌ تصریح‌ به‌ بازگشتن‌ یا بازنگشتن‌ او به‌ طبرستان‌ گزارش‌ كرده‌ كه‌ وی‌ در 358ق‌ وفات‌ یافته‌ است‌، ولى‌ ابن‌ اسفندیار مرقد او را در آمل‌ دانسته‌ است‌ و از این‌ رو وی‌ باید پس‌ از بغداد به‌ طبرستان‌ بازگشته‌ باشد. در عبارتى‌ منقول‌ از لمح‌البرهان‌ شیخ‌ مفید از یكى‌ از مشایخ‌ خود با عنوان‌ «الشریف‌ الزكى‌ ابومحمد الحسینى‌» یاد شده‌ كه‌ بنا به‌ ظاهر عبارت‌ در 363ق‌ هنوز زنده‌ بوده‌ است‌؛ ولى‌ مشكل‌ بتوان‌ بر اساس‌ این‌ عبارت‌ غیر صریح‌ در گزارش‌ نجاشى‌ تردید كرد و وفات‌ ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </ins>را پس‌ از 363ق‌ دانست‌. در زمان‌ حكومت‌ اردشیر (ظاهراً حسام‌ الدوله‌ پسر كین‌ خواز، د 647ق‌)، بهاءالدین‌ مامطیری‌ او را بر آن‌ داشت‌ تا مقبره ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌ </ins>را تجدید بنا كند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==آثار==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==آثار==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از جمله‌ آثار متعدد ابن‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزه‌، </del>المبسوط في عمل‌ یوم‌ و لیلة، الأشفیة في‌ معاني‌الغیبة و تباشیرالشریعة قابل‌ ذكرند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از جمله‌ آثار متعدد ابن‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمزة‌، </ins>المبسوط في عمل‌ یوم‌ و لیلة، الأشفیة في‌ معاني‌الغیبة و تباشیرالشریعة قابل‌ ذكرند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از اشعار او ابن‌ اسفندیار قصیده‌ای‌ در 37 بیت و ابن‌ شهر آشوب‌ یك‌ دو بیتى‌ نقل‌ كرده‌اند.&lt;ref&gt; پاكتچى، احمد، ج3، ص367-368&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از اشعار او ابن‌ اسفندیار قصیده‌ای‌ در 37 بیت و ابن‌ شهر آشوب‌ یك‌ دو بیتى‌ نقل‌ كرده‌اند.&lt;ref&gt; پاكتچى، احمد، ج3، ص367-368&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-745797:rev-745927 --> </table>

Mhosseini https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87%D8%8C_%D8%AD%D8%B3%D9%86%E2%80%8C_%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87&diff=745797&oldid=prev 2024-08-05T14:14:47Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه | عنوان = ابن حمزة، حسن‌ بن‌ حمزة | تصویر = NUR00000.jpg | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | نام کامل = ابن حَمْزة‌، شریف‌ حسن‌ بن‌ حمزة بن‌ على‌ طبری‌ مرعشى | نام‌های دیگر = | لقب = | تخلص = | نسب = | نام پدر = حمزة بن‌ على‌ | ولا...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه<br /> | عنوان = ابن حمزة، حسن‌ بن‌ حمزة<br /> | تصویر = NUR00000.jpg<br /> | اندازه تصویر = <br /> | توضیح تصویر = <br /> | نام کامل = ابن حَمْزة‌، شریف‌ حسن‌ بن‌ حمزة بن‌ على‌ طبری‌ مرعشى<br /> | نام‌های دیگر = <br /> | لقب = <br /> | تخلص = <br /> | نسب = <br /> | نام پدر = حمزة بن‌ على‌<br /> | ولادت = <br /> | محل تولد = طبرستان<br /> | کشور تولد = ایران<br /> | محل زندگی = <br /> | رحلت = 358ق‌<br /> | شهادت = <br /> | مدفن = آمل<br /> | طول عمر = <br /> | نام همسر = <br /> | فرزندان = <br /> | خویشاوندان = <br /> | دین = <br /> | مذهب = امامی<br /> | پیشه = <br /> | منصب = <br /> | پس از = <br /> | پیش از = <br /> | اساتید = <br /> | مشایخ = ابوالعباس‌ احمد بن‌ محمد دینوری‌، محمد بن‌ جعفر اسدی‌ رازی‌، احمد بن‌ ادریس‌ قمى‌<br /> | معاصرین = <br /> | شاگردان = احمد بن‌ محمد بن‌ عبیدالله‌ بن‌ عیاش‌ جوهری‌، محمد بن‌ احمد بن‌ شاذان‌ قمى‌، احمد بن‌ على‌ بن‌ نوح‌ سیرافى<br /> | اجازه اجتهاد از = <br /> | درجه علمی = <br /> | دانشگاه = <br /> | حوزه = <br /> | علایق پژوهشی = <br /> | سبک نوشتاری = <br /> | آثار = المبسوط في عمل‌ یوم‌ و لیلة، الأشفیة في‌ معاني‌الغیبة<br /> | وبگاه = <br /> | امضا = <br /> | کد مؤلف = AUTHORCODE.....AUTHORCODE<br /> }}<br /> '''ابن حَمْزة‌، شریف‌ حسن‌ بن‌ حمزة بن‌ على‌ طبری‌ مرعشى'''‌ (د 358ق‌/969م‌)، محدث‌ امامى‌. <br /> <br /> نسب‌ او با 6 واسطه‌ به‌ امام‌ زین‌العابدین‌(ع‌) مى‌رسد. خاندان‌ او كه‌ به‌ جهت‌ انتساب‌ به‌ جدش‌ على‌ مرعش‌، مرعشى‌ خوانده‌ مى‌شدند، از علویان‌ ساكن‌ طبرستان‌ بودند. ابن‌ حمزه‌ خود نیز به‌ گفته فخر رازی، اهل‌ طبرستان‌ بود و حتى‌ اعقاب‌ او در آن‌جا مى‌زیستند.<br /> آشنایى‌ با زندگى‌ ابن‌ حمزه‌، به‌ عنوان‌ یكى‌ از حلقه‌های‌ مهم‌ سلسله‌ اسناد آثار سلف‌ امامیه‌، حائز اهمیت‌ است‌، چنان‌كه‌ نام‌ او به‌ عنوان‌ راوی‌ آثار در شرح‌ حال‌ 95 تن‌ از كسانى‌ كه‌ در رجال‌ نجاشى‌ و 6 تن‌ از كسانى‌ كه‌ در فهرست‌ طوسى‌ آمده‌، ذكر شده‌ است‌. <br /> ==مشایخ==<br /> شواهد متعدد دلالت‌ بر آن‌ دارد كه‌ او تحصیل‌ خود را در طبرستان‌ آغاز كرد و در آن‌جا از مشایخى‌ چون‌ ابوالعباس‌ احمد بن‌ محمد دینوری‌ و ابوجعفر محمد بن‌ امیدوار طبری‌ اخذ حدیث‌ كرد. همچنین‌ نام‌ جمعى‌ دیگر از طبریان‌ در میان‌ مشایخ‌ او به‌ چشم‌ مى‌خورد. به‌ گفته ابن‌ اسفندیار، ابن‌ حمزه‌ در تاریخى‌ نامعلوم‌ سفری‌ به‌ مشهد داشته‌ و خود مراحل‌ سفر را به‌ نظم‌ كشیده‌ است‌. بنابر نسخه‌ای‌ از تاریخ‌ طبرستان او سال‌ها در مشهد اقامت‌ گزید و شاید استماع‌ ابن‌ حمزه‌ از على‌ بن‌ محمد بن‌ قتیبة نیشابوری در همین‌ سفر بوده‌ باشد.<br /> در مطالعه مشایخ‌ ابن‌ حمزه‌ به‌ نام‌ محدثانى‌ برمى‌خوریم‌ كه‌ نشان‌ مى‌دهد ابن‌ حمزه‌ مرحله‌ای‌ از تحصیل‌ خود را در قم‌ و ری‌ گذرانده‌ است‌. از آن‌ جمله‌ مى‌توان‌ محمد بن‌ جعفر اسدی‌ رازی‌، احمد بن‌ ادریس‌ قمى‌ و محمد بن‌ جعفر بن‌ بطّة قمى را نام‌ برد. با توجه‌ به‌ وفات‌ احمد بن‌ ادریس‌ در 306ق‌ و طبقه دیگر مشایخ‌ قمى‌ وی‌، و نیز با تكیه‌ بر عدم‌ استماع‌ ابن‌ حمزه‌ از صفار (د 290ق‌) و كثرت‌ نقل‌ با واسطه‌ از او، مى‌توان‌ ورود او به‌ قم‌ را قدری‌ پس‌ از 290ق‌ تخمین‌ زد.<br /> تاریخ‌ مراجعت‌ ابن‌ حمزه‌ از سفر قم‌ و ری‌ حداكثر به‌ 312ق‌ مى‌رسد، زیرا بر اساس‌ سندی‌ كه‌ ابن‌ نوح‌ سیرافى‌ ارائه‌ كرده‌، او در ایام‌ حكمرانى‌ جعفر بن‌ حسن‌ ناصر در آمل‌ اخذ حدیث‌ كرده‌ است. البته‌ در نسخه‌ رجال‌ نجاشى‌ تاریخ‌ این‌ استماع‌ 300ق‌ ذكر شده‌، ولى‌ ظاهراً در نسخ‌ مزبور، افتادگى‌ وجود دارد، زیرا جعفر بن‌ حسن‌ ناصر دو بار در سال‌های‌ 306-307 و 311-312ق‌ بر آمل‌ تسلط داشته‌ است‌؛ از این‌ رو، رقم‌ 300 را باید تحریف‌ یكى‌ از این‌ ارقام‌ یاد شده‌ دانست‌.<br /> از 312 تا 328ق‌ از زندگى‌ ابن‌ حمزه‌ در منابع‌ اطلاعى‌ به‌ دست‌ نرسیده‌، ولى‌ مى‌توان‌ حدس‌ زد كه‌ او پس‌ از مدتى‌ اقامت‌ در موطن‌ خود آهنگ‌ عراق‌ كرده‌ باشد. او در 328ق‌ از احمد بن‌ محمد بن‌ سعید بن‌ عقده‌ بهره‌ برده‌ و در همین‌ سال‌ هارون‌ بن‌ موسى‌ تلعكبری‌ از او استماع‌ كرده‌ است. با شناختى‌ كه‌ از ابن‌ عقده‌ و تلعكبری‌ داریم‌، این‌ ملاقات‌ها مى‌توانسته‌ در بغداد یا كوفه‌ صورت‌ گرفته‌ باشد، با توجه‌ به‌ یافت‌ نشدن‌ روایاتى‌ كه‌ ملاقات‌ ابن‌ حمزه‌ با دیگر محدثان‌ مشهور بغداد را ثابت‌ كند، احتمال‌ كوفه‌ رجحان‌ مى‌یابد. در حكایتى‌ كه‌ غضائری از خود ابن‌ حمزه‌ نقل‌ كرده‌، به‌ مراحل‌ تحصیل‌ او در طبرستان‌، قم‌ و تكمیل‌ آن‌ در عراق‌ اشاره‌ رفته‌ است‌. ابن‌ حمزه‌ در تاریخى‌ نامشخص‌، شاید در جریان‌ سفر به‌ عراق‌، به‌ حج‌ رفته‌ و در مكه‌ از ابوغانم‌ اسماعیل‌ بن‌ عبدالرحمان‌ حارثى‌ استماع‌ كرده‌ است‌.<br /> درباره فاصله 328 تا 356ق‌ از حیات‌ ابن‌ حمزه‌ نیز در منابع‌ سكوتى‌ دیده‌ مى‌شود، ولى‌ امكان‌ ورود او به‌ قم‌ و ری‌، در راه‌ بازگشت‌ به‌ طبرستان‌، بعید نمى‌نماید. احتمال‌ دارد استماع‌ محمد بن‌ على‌ بن‌ بابویه‌ قمى‌ و جعفر بن‌ احمد بن‌ رازی‌ از او در همین‌ سفر بوده‌ باشد.<br /> در مورد مشایخ‌ روایى‌ او بجز آنان‌ كه‌ یاد شد، از محمد بن‌ عبدالله‌ بن‌ جعفر حمیری‌، على‌ بن‌ ابراهیم‌ قمى‌، على‌ بن‌ حاتم‌ قزوینى و محمد بن‌ جریر بن‌ رستم‌ طبری مى‌توان‌ نام‌ برد. در سندی‌ در الاختصاص‌ روایت‌ ابن‌ حمزه‌ از كلینى‌ نیز دیده‌ مى‌شود.<br /> ==شاگردان==<br /> ابن‌ حمزه‌ در 356ق‌ به‌ بغداد رفت‌، و مشایخ‌ آن‌جا از او استماع‌ كردند. <br /> از شاگردان‌ و راویان‌ او نیز بجز موارد مذكور در مقاله‌، احمد بن‌ محمد بن‌ عبیدالله‌ بن‌ عیاش‌ جوهری‌، محمد بن‌ احمد بن‌ شاذان‌ قمى‌، احمد بن‌ على‌ بن‌ نوح‌ سیرافى، محمد بن‌ محمد بن‌ نعمان‌ مفید، حسین‌ بن‌ عبیدالله‌ غضائری و احمد بن‌ عبدالواحد بن‌ عبدون شایان‌ ذكرند.<br /> ==ویژگی‌های اخلاقی، تخصص‌های علمی== <br /> از نظر رجالى‌ گرچه‌ توثیقى‌ در مورد ابن‌ حمزه‌ نرسیده‌، ولى‌ مفید و طوسى‌ او را به‌ زهد و ورع‌ و صلاح‌ ستوده‌اند و نجاشى‌ او را از بزرگان‌ طایفه امامیه‌ شمرده‌ است‌. همچنین‌ ابن‌ بابویه‌ و غضائری‌ درباره او عبارت‌ «رضى‌الله‌ عنه‌» به‌ كار برده‌اند.<br /> ابن‌ حمزه‌ نه‌ تنها در حدیث‌ شهرت‌ داشت‌، بلكه‌ به‌ عنوان‌ فقیه‌ نیز شناخته‌ مى‌شده‌ است‌. همچنین‌ در برخى‌ منابع‌ از او با عنوان‌ نسب‌شناس‌، ادیب‌، شاعر و حتى‌ متكلم یاد شده‌ است‌ و عناوین‌ آثار مفقود او برخى‌ از این‌ گفته‌ها را تأیید مى‌كند.<br /> ==وفات==<br /> نجاشى‌ بدون‌ تصریح‌ به‌ بازگشتن‌ یا بازنگشتن‌ او به‌ طبرستان‌ گزارش‌ كرده‌ كه‌ وی‌ در 358ق‌ وفات‌ یافته‌ است‌، ولى‌ ابن‌ اسفندیار مرقد او را در آمل‌ دانسته‌ است‌ و از این‌ رو وی‌ باید پس‌ از بغداد به‌ طبرستان‌ بازگشته‌ باشد. در عبارتى‌ منقول‌ از لمح‌البرهان‌ شیخ‌ مفید از یكى‌ از مشایخ‌ خود با عنوان‌ «الشریف‌ الزكى‌ ابومحمد الحسینى‌» یاد شده‌ كه‌ بنا به‌ ظاهر عبارت‌ در 363ق‌ هنوز زنده‌ بوده‌ است‌؛ ولى‌ مشكل‌ بتوان‌ بر اساس‌ این‌ عبارت‌ غیر صریح‌ در گزارش‌ نجاشى‌ تردید كرد و وفات‌ ابن‌ حمزه‌ را پس‌ از 363ق‌ دانست‌. در زمان‌ حكومت‌ اردشیر (ظاهراً حسام‌ الدوله‌ پسر كین‌ خواز، د 647ق‌)، بهاءالدین‌ مامطیری‌ او را بر آن‌ داشت‌ تا مقبره ابن‌ حمزه‌ را تجدید بنا كند.<br /> <br /> ==آثار==<br /> از جمله‌ آثار متعدد ابن‌ حمزه‌، المبسوط في عمل‌ یوم‌ و لیلة، الأشفیة في‌ معاني‌الغیبة و تباشیرالشریعة قابل‌ ذكرند.<br /> <br /> از اشعار او ابن‌ اسفندیار قصیده‌ای‌ در 37 بیت و ابن‌ شهر آشوب‌ یك‌ دو بیتى‌ نقل‌ كرده‌اند.&lt;ref&gt; پاكتچى، احمد، ج3، ص367-368&lt;/ref&gt;<br /> ==پانویس==<br /> &lt;references/&gt;<br /> ==منابع مقاله==<br /> پاكتچى، احمد، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ دوم، 1374.<br /> ==وابسته‌ها==<br /> {{وابسته‌ها}}<br /> [[رده:زندگی‌نامه]] <br /> [[رده:مقالات بازبینی نشده2]]<br /> [[رده:فاقد کد پدیدآور]]</div>

Mhosseini