ابن ابی‌الفوارس، محمد بن احمد - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Hbaghizadeh در ‏۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۰۴

2026-07-01T17:04:04Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۳۴
خط ۳۵:		خط ۳۵:
	\| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی \| خطیب بغدادی \| ابوبکر برقانی \| ابوسعد مالینی \| ابوعلی بن بناء \| ابوالحسین بن مهتدی بالله \| ابوبکر بیهقی}}		\| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی \| خطیب بغدادی \| ابوبکر برقانی \| ابوسعد مالینی \| ابوعلی بن بناء \| ابوالحسین بن مهتدی بالله \| ابوبکر بیهقی}}
	\| اجازه اجتهاد از =		\| اجازه اجتهاد از =
	\| آثار = {{فهرست جعبه عمودی \| ~~تعلیق علی التحری~~ \| ذکر اسماء من اتفق علیه البخاری و مسلم \| امالی \| تخریجات و انتخابات بر مشایخ}}		\| آثار = {{فهرست جعبه عمودی \| [[أسماء الصحابة التي اتفق فيها محمد بن إسماعيل البخاري و مسلم بن الحجاج بن مسلم القشيري و ما انفرد به كل واحد منهما دون صاحبه]] \| ذکر اسماء من اتفق علیه البخاری و مسلم \| امالی \| تخریجات و انتخابات بر مشایخ}}
	\| سبک نوشتاری =		\| سبک نوشتاری =
	\| وبگاه =		\| وبگاه =

Hbaghizadeh در ‏۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۰۲

2026-07-01T17:02:55Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۳۲
خط ۴۵:		خط ۴۵:

	===ولادت===		===ولادت===
	محمد بن احمد بن محمد بن فارس بن سهل البغدادی، مشهور به ابن ابی‌الفوارس، در سحرگاه روز یکشنبه، هشتم ماه شوال سال ۳۳۸ هجری قمری (۹۴۹ میلادی) در بغداد به دنیا آمد.<ref name="wajih">[https://noorlib.ir/book/view/19715?pageNumber=851 وجیه، عبدالسلام بن عباس، أعلام المؤلفین الزیدیة، ص۸۵۱]</ref><ref name="khatib">[https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=1&pageNumber=369 خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱، ص۳۶۹]</ref><ref name="dhahabi">[https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=17&pageNumber=223 ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۱۷، ص۲۲۳]</ref><ref name="kahhale">کحاله، عمر رضا، معجم المؤلفین، ج۹، ص۱۴</ref> کنیه او «ابوالفتح» بود و لقب «ابن ابی‌الفوارس» به دلیل کنیه جدش «سهل» که «ابوالفوارس» نام داشت، به او نسبت داده شده است.<ref name="khatib" /><ref name="safadi">صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج۲، ص۶۰-۶۱</ref>		محمد بن احمد بن محمد بن فارس بن سهل البغدادی، مشهور به ابن ابی‌الفوارس، در سحرگاه روز یکشنبه، هشتم ماه شوال سال ۳۳۸ هجری قمری (۹۴۹ میلادی) در بغداد به دنیا آمد.<ref name="wajih">[https://noorlib.ir/book/view/19715?pageNumber=851 وجیه، عبدالسلام بن عباس، أعلام المؤلفین الزیدیة، ص۸۵۱]</ref><ref name="khatib">[https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=1&pageNumber=369 خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱، ص۳۶۹]</ref><ref name="dhahabi">[https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=17&pageNumber=223 ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۱۷، ص۲۲۳]</ref><ref name="kahhale">[https://noorlib.ir/book/view/3304?volumeNumber=9&pageNumber=14 کحاله، عمر رضا، معجم المؤلفین، ج۹، ص۱۴]</ref> کنیه او «ابوالفتح» بود و لقب «ابن ابی‌الفوارس» به دلیل کنیه جدش «سهل» که «ابوالفوارس» نام داشت، به او نسبت داده شده است.<ref name="khatib" /><ref name="safadi">[https://noorlib.ir/book/view/11452?volumeNumber=2&sectionNumber=2&pageNumber=60 صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج۲، ص۶۰-۶۱]</ref>

	===تحصیلات===		===تحصیلات===
خط ۱۱۲:		خط ۱۱۲:
	==منابع مقاله==		==منابع مقاله==
	*[https://noorlib.ir/book/view/19715?pageNumber=851 وجیه، عبدالسلام بن عباس، أعلام المؤلفین الزیدیة، ج۱، عمان: مؤسسة الإمام زید بن علي الثقافیة، ۱۴۲۰ق/۱۹۹۹م،]		*[https://noorlib.ir/book/view/19715?pageNumber=851 وجیه، عبدالسلام بن عباس، أعلام المؤلفین الزیدیة، ج۱، عمان: مؤسسة الإمام زید بن علي الثقافیة، ۱۴۲۰ق/۱۹۹۹م،]
	*کحاله، عمر رضا، معجم المؤلفین: تراجم مصنفی الکتب العربیة، ج۹، بیروت: دار إحیاء التراث العربي، ۱۳۷۶ق/۱۹۵۷م،		*[https://noorlib.ir/book/view/3304?volumeNumber=9&pageNumber=14 کحاله، عمر رضا، معجم المؤلفین: تراجم مصنفی الکتب العربیة، ج۹، بیروت: دار إحیاء التراث العربي، ۱۳۷۶ق/۱۹۵۷م،]
	*[https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=1&pageNumber=369 خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد أو مدینة السلام، ج۱، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۷ق/۱۹۹۷م،]		*[https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=1&pageNumber=369 خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد أو مدینة السلام، ج۱، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۷ق/۱۹۹۷م،]
	*[https://noorlib.ir/book/view/3274?volumeNumber=7&pageNumber=353 حسینی میلانی، علی، نفحات الأزهار في خلاصة عبقات الأنوار للعلم الحجة آیة الله السید حامد حسین اللکهنوي، ج۷، قم: انتشارات سید علی حسینی میلانی، ۱۴۱۴ق،]		*[https://noorlib.ir/book/view/3274?volumeNumber=7&pageNumber=353 حسینی میلانی، علی، نفحات الأزهار في خلاصة عبقات الأنوار للعلم الحجة آیة الله السید حامد حسین اللکهنوي، ج۷، قم: انتشارات سید علی حسینی میلانی، ۱۴۱۴ق،]
	*[https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=17&pageNumber=223 ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، ج۱۷، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۴م،]		*[https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=17&pageNumber=223 ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، ج۱۷، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۴م،]
	*صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج۲، بیروت: دار النشر فرانز شتاينر، ۱۳۸۱ق/۱۹۶۲م،		*[https://noorlib.ir/book/view/11452?volumeNumber=2&sectionNumber=2&pageNumber=60 صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج۲، بیروت: دار النشر فرانز شتاينر، ۱۳۸۱ق/۱۹۶۲م،]
	*گروهی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی، ج۳، قم: پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی، بهار ۱۳۹۷ش،		*گروهی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی، ج۳، قم: پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی، بهار ۱۳۹۷ش،

Hbaghizadeh در ‏۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۱۴

2026-07-01T16:14:32Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۴۴
خط ۴۲:		خط ۴۲:
	}}		}}

	'''محمد بن احمد ابن ابی‌فوارس''' (۳۳۸-۴۱۲ق)، مشهور به ابوالفتح، محدث، حافظ و محقق برجسته بغدادی در قرن چهارم و پنجم هجری بود. او از بزرگان علم حدیث و رجال به شمار می‌رفت و به دلیل حافظه قوی، امانت‌داری و صلاح شهرت یافت. ابن ابی‌الفوارس برای کسب حدیث به شهرهای بصره، فارس، خراسان و اصفهان سفر کرد و آثار متعددی از خود بر جای گذاشت. او در جامع الرصافه بغداد به املای حدیث می‌پرداخت و شاگردان برجسته‌ای چون خطیب بغدادی، ابوبکر بیهقی و ابوبکر برقانی را تربیت کرد. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به تعلیق علی التحری (که از شرح المؤید بالله انتزاع شده)، ذکر اسماء من اتفق علیه البخاری و مسلم و امالی اشاره کرد. وی سرانجام در بغداد درگذشت و در مقبره باب حرب در کنار قبر احمد بن حنبل به خاک سپرده شد.		'''محمد بن احمد ابن ابی‌فوارس''' (۳۳۸-۴۱۲ق)، مشهور به ابوالفتح، محدث، حافظ و محقق برجسته بغدادی در قرن چهارم و پنجم هجری بود. او از بزرگان علم حدیث و رجال به شمار می‌رفت و به دلیل حافظه قوی، امانت‌داری و صلاح شهرت یافت. ابن ابی‌الفوارس برای کسب حدیث به شهرهای بصره، فارس، خراسان و اصفهان سفر کرد و آثار متعددی از خود بر جای گذاشت. او در جامع الرصافه بغداد به املای حدیث می‌پرداخت و شاگردان برجسته‌ای چون [[خطیب بغدادی، احمد بن علی\|خطیب بغدادی]]، [[بیهقی، احمد بن حسین\|ابوبکر بیهقی]] و [[ابوبکر برقانی]] را تربیت کرد. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به تعلیق علی التحری (که از شرح المؤید بالله انتزاع شده)، ذکر اسماء من اتفق علیه البخاری و مسلم و امالی اشاره کرد. وی سرانجام در بغداد درگذشت و در مقبره باب حرب در کنار قبر [[ابن حنبل، احمد بن محمد\|احمد بن حنبل]] به خاک سپرده شد.

	===ولادت===		===ولادت===
	محمد بن احمد بن محمد بن فارس بن سهل البغدادی، مشهور به ابن ابی‌الفوارس، در سحرگاه روز یکشنبه، هشتم ماه شوال سال ۳۳۸ هجری قمری (۹۴۹ میلادی) در بغداد به دنیا آمد.<ref name="wajih">[https://noorlib.ir/book/view/19715?pageNumber=851 وجیه، عبدالسلام بن عباس، أعلام المؤلفین الزیدیة، ص۸۵۱]</ref><ref name="khatib">[https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=1&pageNumber=369 خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱، ص۳۶۹]</ref><ref name="dhahabi">[https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=17&pageNumber=223 ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۱۷، ص۲۲۳]</ref><ref name="kahhale">کحاله، عمر رضا، معجم المؤلفین، ج۹، ص۱۴</ref> کنیه او ~~«ابو الفتح»~~ بود و لقب «ابن ابی‌الفوارس» به دلیل کنیه جدش «سهل» که ~~«ابو الفوارس»~~ نام داشت، به او نسبت داده شده است.<ref name="khatib" /><ref name="safadi">صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج۲، ص۶۰-۶۱</ref>		محمد بن احمد بن محمد بن فارس بن سهل البغدادی، مشهور به ابن ابی‌الفوارس، در سحرگاه روز یکشنبه، هشتم ماه شوال سال ۳۳۸ هجری قمری (۹۴۹ میلادی) در بغداد به دنیا آمد.<ref name="wajih">[https://noorlib.ir/book/view/19715?pageNumber=851 وجیه، عبدالسلام بن عباس، أعلام المؤلفین الزیدیة، ص۸۵۱]</ref><ref name="khatib">[https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=1&pageNumber=369 خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱، ص۳۶۹]</ref><ref name="dhahabi">[https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=17&pageNumber=223 ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۱۷، ص۲۲۳]</ref><ref name="kahhale">کحاله، عمر رضا، معجم المؤلفین، ج۹، ص۱۴</ref> کنیه او «ابوالفتح» بود و لقب «ابن ابی‌الفوارس» به دلیل کنیه جدش «سهل» که «ابوالفوارس» نام داشت، به او نسبت داده شده است.<ref name="khatib" /><ref name="safadi">صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج۲، ص۶۰-۶۱</ref>

	===تحصیلات===		===تحصیلات===
خط ۶۸:		خط ۶۸:
	- ابوبکر نجّاد (اولین استاد او)<ref name="safadi" /><ref name="pazhouhesh" />		- ابوبکر نجّاد (اولین استاد او)<ref name="safadi" /><ref name="pazhouhesh" />

	- ابوالحسن دارقطنی<ref name="khatib" />		- [[دارقطنی، علی بن عمر\|ابوالحسن دارقطنی]]<ref name="khatib" />

	همچنین علم قرائات را از حسین بن احمد هروی فرا گرفت.<ref name="pazhouhesh" />		همچنین علم قرائات را از حسین بن احمد هروی فرا گرفت.<ref name="pazhouhesh" />
خط ۷۷:		خط ۷۷:
	تدریس و املای حدیث: او در مسجد جامع الرصافه که در جانب شرقی بغداد قرار داشت، به املای حدیث می‌پرداخت و مجالس درس او مورد استقبال گسترده قرار می‌گرفت.<ref name="wajih" /><ref name="khatib" /><ref name="dhahabi" /><ref name="milani">[https://noorlib.ir/book/view/3274?volumeNumber=7&pageNumber=353 حسینی میلانی، نفحات الأزهار، ج۷، ص۳۵۳]</ref>		تدریس و املای حدیث: او در مسجد جامع الرصافه که در جانب شرقی بغداد قرار داشت، به املای حدیث می‌پرداخت و مجالس درس او مورد استقبال گسترده قرار می‌گرفت.<ref name="wajih" /><ref name="khatib" /><ref name="dhahabi" /><ref name="milani">[https://noorlib.ir/book/view/3274?volumeNumber=7&pageNumber=353 حسینی میلانی، نفحات الأزهار، ج۷، ص۳۵۳]</ref>

	تألیف و تصنیف: ابن ابی‌الفوارس آثار متعددی در زمینه حدیث و رجال تألیف کرد. خطیب بغدادی درباره او می‌گوید: «او دارای حافظه، معرفت، امانت و ثقه بود و به صلاح شهرت داشت و مردم از انتخاب‌ها و تخریج‌های او بر مشایخ استفاده می‌کردند.»<ref name="khatib" /><ref name="milani" /><ref name="kahhale" />		تألیف و تصنیف: ابن ابی‌الفوارس آثار متعددی در زمینه حدیث و رجال تألیف کرد. [[خطیب بغدادی، احمد بن علی\|خطیب بغدادی]] درباره او می‌گوید: «او دارای حافظه، معرفت، امانت و ثقه بود و به صلاح شهرت داشت و مردم از انتخاب‌ها و تخریج‌های او بر مشایخ استفاده می‌کردند.»<ref name="khatib" /><ref name="milani" /><ref name="kahhale" />

	پرورش شاگردان: حلقه درسی او شاگردان برجسته‌ای را پرورش داد که از جمله آن‌ها می‌توان به افراد زیر اشاره کرد:		پرورش شاگردان: حلقه درسی او شاگردان برجسته‌ای را پرورش داد که از جمله آن‌ها می‌توان به افراد زیر اشاره کرد:
	- خطیب بغدادی (که از او حدیث شنید و بر او قرائت کرد)<ref name="khatib" /><ref name="dhahabi" />
			- [[خطیب بغدادی، احمد بن علی\|خطیب بغدادی]] (که از او حدیث شنید و بر او قرائت کرد)<ref name="khatib" /><ref name="dhahabi" />

	- ابوبکر برقانی<ref name="khatib" /><ref name="dhahabi" />		- ابوبکر برقانی<ref name="khatib" /><ref name="dhahabi" />
خط ۹۰:		خط ۹۱:
	- ابوالحسین بن مهتدی بالله<ref name="dhahabi" />		- ابوالحسین بن مهتدی بالله<ref name="dhahabi" />

	- ابوبکر بیهقی (که در بغداد از او حدیث شنید و او را با حافظه‌ای قوی توصیف کرد)<ref name="pazhouhesh" />		- [[بیهقی، احمد بن حسین\|ابوبکر بیهقی]] (که در بغداد از او حدیث شنید و او را با حافظه‌ای قوی توصیف کرد)<ref name="pazhouhesh" />

	===وفات===		===وفات===
	ابن ابی‌الفوارس در روز چهارشنبه، شانزدهم ماه ذی‌القعده سال ۴۱۲ هجری قمری (۱۰۲۱ میلادی) در بغداد درگذشت و روز بعد (پنجشنبه) در مقبره باب حرب به خاک سپرده شد.<ref name="khatib" /><ref name="milani" /><ref name="dhahabi" /><ref name="wajih" /> قبر او در کنار قبر احمد بن حنبل قرار دارد و تنها قبور سه تن از خاندان تمیم بین آن‌ها فاصله انداخته است.<ref name="khatib" /><ref name="safadi" />		ابن ابی‌الفوارس در روز چهارشنبه، شانزدهم ماه ذی‌القعده سال ۴۱۲ هجری قمری (۱۰۲۱ میلادی) در بغداد درگذشت و روز بعد (پنجشنبه) در مقبره باب حرب به خاک سپرده شد.<ref name="khatib" /><ref name="milani" /><ref name="dhahabi" /><ref name="wajih" /> قبر او در کنار قبر [[ابن حنبل، احمد بن محمد\|احمد بن حنبل]] قرار دارد و تنها قبور سه تن از خاندان تمیم بین آن‌ها فاصله انداخته است.<ref name="khatib" /><ref name="safadi" />

	===آثار===		===آثار===
خط ۱۰۲:		خط ۱۰۳:
	- ذکر اسماء من اتفق علیه البخاری و مسلم: این کتاب در زمینه حدیث تألیف شده است.<ref name="pazhouhesh" /><ref name="kahhale" />		- ذکر اسماء من اتفق علیه البخاری و مسلم: این کتاب در زمینه حدیث تألیف شده است.<ref name="pazhouhesh" /><ref name="kahhale" />

	- امالی: خطیب بغدادی بخشی از امالی او را شنیده و نقل کرده است.<ref name="khatib" /><ref name="dhahabi" /><ref name="milani" />		- امالی: [[خطیب بغدادی، احمد بن علی\|خطیب بغدادی]] بخشی از امالی او را شنیده و نقل کرده است.<ref name="khatib" /><ref name="dhahabi" /><ref name="milani" />

	- تخریجات و انتخابات: او بر مشایخ بسیاری انتخاب و تخریج داشته است که مورد استفاده محدثان قرار می‌گرفت.<ref name="khatib" /><ref name="milani" /><ref name="wajih" />		- تخریجات و انتخابات: او بر مشایخ بسیاری انتخاب و تخریج داشته است که مورد استفاده محدثان قرار می‌گرفت.<ref name="khatib" /><ref name="milani" /><ref name="wajih" />
خط ۱۱۰:		خط ۱۱۱:

	==منابع مقاله==		==منابع مقاله==
	*[https://noorlib.ir/book/view/19715?pageNumber=851 وجیه، عبدالسلام بن عباس، أعلام المؤلفین الزیدیة، عمان: مؤسسة الإمام زید بن علي الثقافیة، ۱۴۲۰ق/۱۹۹۹م، ج۱]		*[https://noorlib.ir/book/view/19715?pageNumber=851 وجیه، عبدالسلام بن عباس، أعلام المؤلفین الزیدیة، ج۱، عمان: مؤسسة الإمام زید بن علي الثقافیة، ۱۴۲۰ق/۱۹۹۹م،]
	*کحاله، عمر رضا، معجم المؤلفین: تراجم مصنفی الکتب العربیة، بیروت: دار إحیاء التراث العربي، ۱۳۷۶ق/۱۹۵۷م، ج۹		*کحاله، عمر رضا، معجم المؤلفین: تراجم مصنفی الکتب العربیة، ج۹، بیروت: دار إحیاء التراث العربي، ۱۳۷۶ق/۱۹۵۷م،
	*[https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=1&pageNumber=369 خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد أو مدینة السلام، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۷ق/۱۹۹۷م، ج۱]		*[https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=1&pageNumber=369 خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد أو مدینة السلام، ج۱، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۷ق/۱۹۹۷م،]
	*[https://noorlib.ir/book/view/3274?volumeNumber=7&pageNumber=353 حسینی میلانی، علی، نفحات الأزهار في خلاصة عبقات الأنوار للعلم الحجة آیة الله السید حامد حسین اللکهنوي، قم: انتشارات سید علی حسینی میلانی، ۱۴۱۴ق، ج۷]		*[https://noorlib.ir/book/view/3274?volumeNumber=7&pageNumber=353 حسینی میلانی، علی، نفحات الأزهار في خلاصة عبقات الأنوار للعلم الحجة آیة الله السید حامد حسین اللکهنوي، ج۷، قم: انتشارات سید علی حسینی میلانی، ۱۴۱۴ق،]
	*[https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=17&pageNumber=223 ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۴م، ~~ج۱۷~~]		*[https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=17&pageNumber=223 ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، ج۱۷، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۴م،]
	*صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، بیروت: دار النشر فرانز شتاينر، ۱۳۸۱ق/۱۹۶۲م، ج۲		*صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج۲، بیروت: دار النشر فرانز شتاينر، ۱۳۸۱ق/۱۹۶۲م،
	*گروهی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی، قم: پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی، بهار ۱۳۹۷ش، ج۳		*گروهی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی، ج۳، قم: پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی، بهار ۱۳۹۷ش،

	==وابسته‌ها==		==وابسته‌ها==

Hbaghizadeh: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه | عنوان = ابن ابی‌الفوارس | تصویر = NUR00000.jpg | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | نام کامل = محمد بن احمد بن محمد بن فارس بن سهل البغدادی | نام‌های دیگر = ابو الفتح | لقب = ابن ابی‌الفوارس | تخلص = | نسب = | نام پدر = احمد بن محمد بن...» ایجاد کرد

2026-07-01T10:58:40Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه | عنوان = ابن ابی‌الفوارس | تصویر = NUR00000.jpg | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | نام کامل = محمد بن احمد بن محمد بن فارس بن سهل البغدادی | نام‌های دیگر = ابو الفتح | لقب = ابن ابی‌الفوارس | تخلص = | نسب = | نام پدر = احمد بن محمد بن...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه
| عنوان = ابن ابی‌الفوارس
| تصویر = NUR00000.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح تصویر =
| نام کامل = محمد بن احمد بن محمد بن فارس بن سهل البغدادی
| نام‌های دیگر = ابو الفتح
| لقب = ابن ابی‌الفوارس
| تخلص =
| نسب =
| نام پدر = احمد بن محمد بن فارس
| ولادت = ۳۳۸ هجری قمری (۹۴۹ میلادی)
| محل تولد = بغداد
| کشور تولد =
| محل زندگی = بغداد، بصره، فارس، خراسان، اصفهان
| رحلت = ۴۱۲ هجری قمری (۱۰۲۱ میلادی)
| شهادت =
| مدفن = مقبره باب حرب، بغداد (در کنار قبر احمد بن حنبل)
| طول عمر = ۷۴ سال
| نام همسر =
| فرزندان =
| خویشاوندان = علی بن احمد (برادر)
| دین = اسلام
| مذهب = شافعی
| پیشه = محدث، حافظ، محقق، رحّال
| درجه علمی =
| دانشگاه =
| علایق پژوهشی = حدیث، رجال، قرائات
| منصب =
| پس از =
| پیش از =
| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | ابوبکر نقاش | ابوبکر شافعی | ابوعلی بن صواف | احمد بن یوسف بن خلاد | احمد بن فضل بن خزیمه | جعفر بن محمد خلدی | دعلج بن احمد سجزی | ابوبکر نجّاد | ابوالحسن دارقطنی}}
| مشایخ =
| معاصرین =
| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | خطیب بغدادی | ابوبکر برقانی | ابوسعد مالینی | ابوعلی بن بناء | ابوالحسین بن مهتدی بالله | ابوبکر بیهقی}}
| اجازه اجتهاد از =
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | تعلیق علی التحری | ذکر اسماء من اتفق علیه البخاری و مسلم | امالی | تخریجات و انتخابات بر مشایخ}}
| سبک نوشتاری =
| وبگاه =
| امضا =
| کد مؤلف = AUTHORCODE121504AUTHORCODE
}}

'''محمد بن احمد ابن ابی‌فوارس''' (۳۳۸-۴۱۲ق)، مشهور به ابوالفتح، محدث، حافظ و محقق برجسته بغدادی در قرن چهارم و پنجم هجری بود. او از بزرگان علم حدیث و رجال به شمار می‌رفت و به دلیل حافظه قوی، امانت‌داری و صلاح شهرت یافت. ابن ابی‌الفوارس برای کسب حدیث به شهرهای بصره، فارس، خراسان و اصفهان سفر کرد و آثار متعددی از خود بر جای گذاشت. او در جامع الرصافه بغداد به املای حدیث می‌پرداخت و شاگردان برجسته‌ای چون خطیب بغدادی، ابوبکر بیهقی و ابوبکر برقانی را تربیت کرد. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به تعلیق علی التحری (که از شرح المؤید بالله انتزاع شده)، ذکر اسماء من اتفق علیه البخاری و مسلم و امالی اشاره کرد. وی سرانجام در بغداد درگذشت و در مقبره باب حرب در کنار قبر احمد بن حنبل به خاک سپرده شد.

===ولادت===
محمد بن احمد بن محمد بن فارس بن سهل البغدادی، مشهور به ابن ابی‌الفوارس، در سحرگاه روز یکشنبه، هشتم ماه شوال سال ۳۳۸ هجری قمری (۹۴۹ میلادی) در بغداد به دنیا آمد.<ref name="wajih">[https://noorlib.ir/book/view/19715?pageNumber=851 وجیه، عبدالسلام بن عباس، أعلام المؤلفین الزیدیة، ص۸۵۱]</ref><ref name="khatib">[https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=1&pageNumber=369 خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱، ص۳۶۹]</ref><ref name="dhahabi">[https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=17&pageNumber=223 ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۱۷، ص۲۲۳]</ref><ref name="kahhale">کحاله، عمر رضا، معجم المؤلفین، ج۹، ص۱۴</ref> کنیه او «ابو الفتح» بود و لقب «ابن ابی‌الفوارس» به دلیل کنیه جدش «سهل» که «ابو الفوارس» نام داشت، به او نسبت داده شده است.<ref name="khatib" /><ref name="safadi">صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج۲، ص۶۰-۶۱</ref>

===تحصیلات===
ابن ابی‌الفوارس تحصیلات خود را در بغداد آغاز کرد و نخستین استماع حدیث او در سال ۳۴۶ هجری قمری (در هشت سالگی) از ابوبکر نجّاد بود.<ref name="wajih" /><ref name="dhahabi" /><ref name="safadi" /><ref name="pazhouhesh">گروهی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی، ج۳، ص۲۹۷</ref> او سپس برای کسب دانش بیشتر به شهرهای مختلفی از جمله بصره، بلاد فارس، خراسان و اصفهان سفر کرد و از محضر علمای بزرگی بهره برد.<ref name="wajih" /><ref name="khatib" /><ref name="pazhouhesh" /><ref name="kahhale" />

اساتید برجسته او عبارتند از:

- ابوبکر محمد بن حسن نقاش (مفسر مشهور)<ref name="khatib" />

- ابوبکر شافعی<ref name="khatib" /><ref name="dhahabi" />

- ابوعلی بن صواف<ref name="khatib" /><ref name="dhahabi" />

- احمد بن یوسف بن خلاد<ref name="khatib" />

- احمد بن فضل بن خزیمه<ref name="dhahabi" />

- جعفر بن محمد خلدی

- دعلج بن احمد سجزی<ref name="dhahabi" />

- ابوبکر نجّاد (اولین استاد او)<ref name="safadi" /><ref name="pazhouhesh" />

- ابوالحسن دارقطنی<ref name="khatib" />

همچنین علم قرائات را از حسین بن احمد هروی فرا گرفت.<ref name="pazhouhesh" />

===فعالیت‌ها===
فعالیت‌های علمی و فرهنگی ابن ابی‌الفوارس را می‌توان در چند حوزه اصلی دسته‌بندی کرد:

تدریس و املای حدیث: او در مسجد جامع الرصافه که در جانب شرقی بغداد قرار داشت، به املای حدیث می‌پرداخت و مجالس درس او مورد استقبال گسترده قرار می‌گرفت.<ref name="wajih" /><ref name="khatib" /><ref name="dhahabi" /><ref name="milani">[https://noorlib.ir/book/view/3274?volumeNumber=7&pageNumber=353 حسینی میلانی، نفحات الأزهار، ج۷، ص۳۵۳]</ref>

تألیف و تصنیف: ابن ابی‌الفوارس آثار متعددی در زمینه حدیث و رجال تألیف کرد. خطیب بغدادی درباره او می‌گوید: «او دارای حافظه، معرفت، امانت و ثقه بود و به صلاح شهرت داشت و مردم از انتخاب‌ها و تخریج‌های او بر مشایخ استفاده می‌کردند.»<ref name="khatib" /><ref name="milani" /><ref name="kahhale" />

پرورش شاگردان: حلقه درسی او شاگردان برجسته‌ای را پرورش داد که از جمله آن‌ها می‌توان به افراد زیر اشاره کرد:
- خطیب بغدادی (که از او حدیث شنید و بر او قرائت کرد)<ref name="khatib" /><ref name="dhahabi" />

- ابوبکر برقانی<ref name="khatib" /><ref name="dhahabi" />

- ابوسعد مالینی<ref name="khatib" /><ref name="dhahabi" />

- ابوعلی بن بناء<ref name="dhahabi" />

- ابوالحسین بن مهتدی بالله<ref name="dhahabi" />

- ابوبکر بیهقی (که در بغداد از او حدیث شنید و او را با حافظه‌ای قوی توصیف کرد)<ref name="pazhouhesh" />

===وفات===
ابن ابی‌الفوارس در روز چهارشنبه، شانزدهم ماه ذی‌القعده سال ۴۱۲ هجری قمری (۱۰۲۱ میلادی) در بغداد درگذشت و روز بعد (پنجشنبه) در مقبره باب حرب به خاک سپرده شد.<ref name="khatib" /><ref name="milani" /><ref name="dhahabi" /><ref name="wajih" /> قبر او در کنار قبر احمد بن حنبل قرار دارد و تنها قبور سه تن از خاندان تمیم بین آن‌ها فاصله انداخته است.<ref name="khatib" /><ref name="safadi" />

===آثار===
ابن ابی‌الفوارس صاحب تألیفات متعددی بوده است. برخی از آثاری که در منابع به آنها اشاره شده عبارتند از:

- تعلیق علی التحری: این کتاب از شرح التحری برای المؤید بالله انتزاع شده است. نسخه مصوّری از جلد اول آن در ۵۹۴ صفحه، با خط قدیمی، در کتابخانه سید محمد بن عبدالعظیم هادی موجود است.<ref name="wajih" /><ref name="milani" />

- ذکر اسماء من اتفق علیه البخاری و مسلم: این کتاب در زمینه حدیث تألیف شده است.<ref name="pazhouhesh" /><ref name="kahhale" />

- امالی: خطیب بغدادی بخشی از امالی او را شنیده و نقل کرده است.<ref name="khatib" /><ref name="dhahabi" /><ref name="milani" />

- تخریجات و انتخابات: او بر مشایخ بسیاری انتخاب و تخریج داشته است که مورد استفاده محدثان قرار می‌گرفت.<ref name="khatib" /><ref name="milani" /><ref name="wajih" />

==پانويس==
<references />

==منابع مقاله==
*[https://noorlib.ir/book/view/19715?pageNumber=851 وجیه، عبدالسلام بن عباس، أعلام المؤلفین الزیدیة، عمان: مؤسسة الإمام زید بن علي الثقافیة، ۱۴۲۰ق/۱۹۹۹م، ج۱]
*کحاله، عمر رضا، معجم المؤلفین: تراجم مصنفی الکتب العربیة، بیروت: دار إحیاء التراث العربي، ۱۳۷۶ق/۱۹۵۷م، ج۹
*[https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=1&pageNumber=369 خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد أو مدینة السلام، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۷ق/۱۹۹۷م، ج۱]
*[https://noorlib.ir/book/view/3274?volumeNumber=7&pageNumber=353 حسینی میلانی، علی، نفحات الأزهار في خلاصة عبقات الأنوار للعلم الحجة آیة الله السید حامد حسین اللکهنوي، قم: انتشارات سید علی حسینی میلانی، ۱۴۱۴ق، ج۷]
*[https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=17&pageNumber=223 ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۴م، ج۱۷]
*صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، بیروت: دار النشر فرانز شتاينر، ۱۳۸۱ق/۱۹۶۲م، ج۲
*گروهی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی، قم: پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی، بهار ۱۳۹۷ش، ج۳

==وابسته‌ها==
{{وابسته‌ها}}
[[أسماء الصحابة التي اتفق فيها محمد بن إسماعيل البخاري و مسلم بن الحجاج بن مسلم القشيري و ما انفرد به كل واحد منهما دون صاحبه]]
[[رده:زندگی‌نامه]]
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]
[[رده:مؤلفین-تیرماه 1405: باقی‌زاده]]