https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%88%D8%B4%D8%8C_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%82_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AFابن حمدوش، عبدالرزاق بن محمد - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-24T02:45:20Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.39.0https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%88%D8%B4%D8%8C_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%82_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF&diff=823988&oldid=prevHbaghizadeh در ۲۳ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۱۷2026-04-23T07:17:07Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۳ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۴۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l140">خط ۱۴۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۴۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[کشف الرموز في شرح العقاقیر و الأعشاب]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[کشف الرموز في شرح العقاقیر و الأعشاب]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زندگینامه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زندگینامه]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشده2</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات بازبینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده2 اردیبهشت 1405</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مؤلفین-اردیبهشت]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مؤلفین-اردیبهشت]]</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-823936:rev-823988 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%88%D8%B4%D8%8C_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%82_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF&diff=823936&oldid=prevHbaghizadeh در ۲۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۴۱2026-04-21T15:41:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۱۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l123">خط ۱۲۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۲۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==دیدگاه دانشمندان درباره او==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==دیدگاه دانشمندان درباره او==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>لوسین لکلرک (Lucien Leclerc)<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>: «ابن حمادوش در کار خود به خرافات تکیه نکرده و افزودههای جدیدی در مواد پزشکی دارد... «كشف الرموز» صفحه مهمی در تاریخ پزشکی است و نویسنده آن به نظر من از آخرین نمایندگان پزشکی عربی به شمار میرود»<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah3" />.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*لوسین لکلرک (Lucien Leclerc): «ابن حمادوش در کار خود به خرافات تکیه نکرده و افزودههای جدیدی در مواد پزشکی دارد... «كشف الرموز» صفحه مهمی در تاریخ پزشکی است و نویسنده آن به نظر من از آخرین نمایندگان پزشکی عربی به شمار میرود»<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah3" />.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>گابریال کولان (Gabriel Colin)<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>: بر «عصرگرایی» تفکر ابن حمادوش به دلیل دوری از تصوف و خرافات تأکید کرده و «كشف الرموز» را از کتابهایی دانسته که تأثیری عمیق در سنتهای پزشکی الجزائر گذاشته است<ref name="saadallah" />.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*گابریال کولان (Gabriel Colin): بر «عصرگرایی» تفکر ابن حمادوش به دلیل دوری از تصوف و خرافات تأکید کرده و «كشف الرموز» را از کتابهایی دانسته که تأثیری عمیق در سنتهای پزشکی الجزائر گذاشته است<ref name="saadallah" />.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>ابوالقاسم سعدالله<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>: «میتوان ابن حمادوش الجزائری را از نظر روحیه و طغیان علیه معیارهای زمانه و ایمان به علم، با گالیله ایتالیایی و نیوتن انگلیسی مقایسه کرد»<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah3" />. همچنین درباره روش علمی او میگوید: «او نظریهخوان نبود، بلکه سعی میکرد آنچه را میخواند به کار بندد و تألیف کند و آزمایشهای شخصی انجام دهد»<ref name="saadallah3" />.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*ابوالقاسم سعدالله: «میتوان ابن حمادوش الجزائری را از نظر روحیه و طغیان علیه معیارهای زمانه و ایمان به علم، با گالیله ایتالیایی و نیوتن انگلیسی مقایسه کرد»<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah3" />. همچنین درباره روش علمی او میگوید: «او نظریهخوان نبود، بلکه سعی میکرد آنچه را میخواند به کار بندد و تألیف کند و آزمایشهای شخصی انجام دهد»<ref name="saadallah3" />.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-823877:rev-823936 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%88%D8%B4%D8%8C_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%82_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF&diff=823877&oldid=prevHbaghizadeh: /* منابع */2026-04-20T17:29:28Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">منابع</span></span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۰ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۵۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l132">خط ۱۳۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۳۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [https://noorlib.ir/book/view/139876/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A?volumeNumber=2&pageNumber=425 سعدالله، ابوالقاسم، تاريخ الجزائر الثقافي، ج۲، بیروت - لبنان: دار الغرب الإسلامي، 1377ش|1998م]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [https://noorlib.ir/book/view/139876/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A?volumeNumber=2&pageNumber=425 سعدالله، ابوالقاسم، تاريخ الجزائر الثقافي، ج۲، بیروت - لبنان: دار الغرب الإسلامي، 1377ش|1998م]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[[:noormags:383246|سعدالله، ابوالقاسم، عبدالرزاق بن حمادوش الجزائری و رحلته «لسان المقال»، پایگاه مجلات تخصصی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نور،المجمع </del>اللغة العربیة بدمشق المجلد الخمسون، ربیع الأول 1395 - العدد 2 ISC (23 صفحه - از 322 تا 344)]].</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[[:noormags:383246|سعدالله، ابوالقاسم، عبدالرزاق بن حمادوش الجزائری و رحلته «لسان المقال»، پایگاه مجلات تخصصی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نور، المجمع </ins>اللغة العربیة بدمشق المجلد الخمسون، ربیع الأول 1395 - العدد 2 ISC (23 صفحه - از 322 تا 344)]].</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://binbadis.net/archives/7462 سعدالله، ابوالقاسم: عبد الرزاق بن حمادوش، ۲۶ مارس ۲۰۱۸]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://binbadis.net/archives/7462 سعدالله، ابوالقاسم: عبد الرزاق بن حمادوش، ۲۶ مارس ۲۰۱۸]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وابستهها==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وابستهها==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{وابستهها}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{وابستهها}}</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-823874:rev-823877 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%88%D8%B4%D8%8C_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%82_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF&diff=823874&oldid=prevHbaghizadeh در ۲۰ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۲۶2026-04-20T17:26:08Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۰ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۵۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l81">خط ۸۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===روش تجربی و مشاهدهای===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===روش تجربی و مشاهدهای===</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن حمادوش افزون بر منابع کتابی، به تجربه و مشاهده مستقیم تکیه داشت. او به کوههای اطراف الجزائر میرفت تا آزمایشهایی انجام دهد، گیاهان دارویی جمعآوری کند و پرتاب خمپاره و وزن و باروت و مسافت آن را تمرین نماید. خود را «گیاهشناس»، «داروساز» و پزشک در برخی بیماریها معرفی کرده است<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah3" />.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن حمادوش افزون بر منابع کتابی، به تجربه و مشاهده مستقیم تکیه داشت. او به کوههای اطراف الجزائر میرفت تا آزمایشهایی انجام دهد، گیاهان دارویی جمعآوری کند و پرتاب خمپاره و وزن و باروت و مسافت آن را تمرین نماید. خود را «گیاهشناس»، «داروساز» و پزشک در برخی بیماریها معرفی کرده است<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah3" />.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==کتاب «لسان المقال» (سفرنامه)==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب «لسان المقال في النبأ عن النسب والحسب والآل» مهمترین اثر ادبی و تاریخی ابن حمادوش است. ابوالقاسم سعدالله نخستین کسی است که این کتاب را به طور مفصل معرفی کرده و به تحقیق و تحلیل آن پرداخته است<ref name="saadallah3" />.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==تخصص در پزشکی و داروشناسی==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==تخصص در پزشکی و داروشناسی==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l89">خط ۸۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره کتاب «دول» ملطی گفت: «مانند آن را در ترکیبات عربی و اسلوبهای آنها در آنچه از کتابهای مسیحیان عرب شده، ندیده است». از این کتاب ترجمه حال بسیاری از پزشکان مسلمان و غیرمسلمان از جمله [[رازی، محمد بن زکریا|رازی]]، [[فارابی، محمد بن محمد|فارابی]]، [[ابوریحان بیرونی، محمد بن احمد|بیرونی]]، ابن سهل (صاحب بیمارستان جندیشاپور)، [[منجم بلخی، جعفر بن محمد|ابومعشر بلخی]]، [[بتانی، محمد بن جابر|بتانی]]، بوزجانی و [[اقلیدس]] را نقل کرده است<ref name="saadallah" />.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره کتاب «دول» ملطی گفت: «مانند آن را در ترکیبات عربی و اسلوبهای آنها در آنچه از کتابهای مسیحیان عرب شده، ندیده است». از این کتاب ترجمه حال بسیاری از پزشکان مسلمان و غیرمسلمان از جمله [[رازی، محمد بن زکریا|رازی]]، [[فارابی، محمد بن محمد|فارابی]]، [[ابوریحان بیرونی، محمد بن احمد|بیرونی]]، ابن سهل (صاحب بیمارستان جندیشاپور)، [[منجم بلخی، جعفر بن محمد|ابومعشر بلخی]]، [[بتانی، محمد بن جابر|بتانی]]، بوزجانی و [[اقلیدس]] را نقل کرده است<ref name="saadallah" />.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وفات==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وفات==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تاریخ دقیق درگذشت عبدالرزاق بن حمادوش به درستی مشخص نیست. برخی منابع عمر او را بیش از ۹۰ سال تخمین زدهاند. به احتمال قوی، درگذشت او در خاورمیانه (مصر یا حجاز) و در فاصله سالهای ۱۱۹۷ تا ۱۲۰۰ هجری قمری (۱۷۸۳-۱۷۸۶ میلادی) رخ داده است<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah2" />. مکان دفن او نامعلوم است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تاریخ دقیق درگذشت عبدالرزاق بن حمادوش به درستی مشخص نیست. برخی منابع عمر او را بیش از ۹۰ سال تخمین زدهاند. به احتمال قوی، درگذشت او در خاورمیانه (مصر یا حجاز) و در فاصله سالهای ۱۱۹۷ تا ۱۲۰۰ هجری قمری (۱۷۸۳-۱۷۸۶ میلادی) رخ داده است<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah2" />. مکان دفن او نامعلوم است.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l123">خط ۱۲۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۱۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===آثار ادبی===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===آثار ادبی===</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لسان </del>المقال في النبأ عن النسب والحسب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">والآل </del>- <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سفرنامه معروف او که </del>بخش دوم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن </del>در دست است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«لسان </ins>المقال في النبأ عن النسب والحسب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">والآل» مهمترین اثر ادبی و تاریخی ابن حمادوش است. ابوالقاسم سعدالله نخستین کسی است که این کتاب را به طور مفصل معرفی کرده و به تحقیق و تحلیل آن پرداخته است<ref name="saadallah3" /> </ins>- <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تنها </ins>بخش دوم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این سفرنامه </ins>در دست است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*دیوان شعر - اشعار او عمدتاً در غزل، نسيب، مراثی و مدح پیامبر اسلام است. سعدالله درباره اشعار او میگوید: «او در شعر و ادب خود به پایه ادیبان همدورانش چون ابن میمون، ابن عمار و ابن علی نمیرسد»<ref name="saadallah3" />.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*دیوان شعر - اشعار او عمدتاً در غزل، نسيب، مراثی و مدح پیامبر اسلام است. سعدالله درباره اشعار او میگوید: «او در شعر و ادب خود به پایه ادیبان همدورانش چون ابن میمون، ابن عمار و ابن علی نمیرسد»<ref name="saadallah3" />.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*'''مقامات ادبی''' - سه مقامه از او در بخش دوم سفرنامه ذکر شده است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*'''مقامات ادبی''' - سه مقامه از او در بخش دوم سفرنامه ذکر شده است.</div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-823873:rev-823874 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%88%D8%B4%D8%8C_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%82_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF&diff=823873&oldid=prevHbaghizadeh در ۲۰ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۱۵2026-04-20T17:15:26Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۰ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۴۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l35">خط ۳۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| شاگردان = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| شاگردان = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| اجازه اجتهاد از = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| اجازه اجتهاد از = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لسان المقال </del>في <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">النبأ عن النسب والحسب والآل (سفرنامه) </del>| كشف الرموز | الجوهر المكنون من بحر القانون | تعديل المزاج بسبب قوانين العلاج | بغية الأديب من علم التكعيب | فتح المجيب في علم التكعيب | شرح على قصيدة الربع على كردفر | شرح بر منظومه ابن غرنوط | الدرر على المختصر (در منطق) | السانح (در دستور زبان) | دیوان شعر | مقامات ادبی}}</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| آثار = {{فهرست جعبه عمودی |<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کشف الرموز </ins>في <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیان الأعشاب]] </ins>| كشف الرموز | الجوهر المكنون من بحر القانون | تعديل المزاج بسبب قوانين العلاج | بغية الأديب من علم التكعيب | فتح المجيب في علم التكعيب | شرح على قصيدة الربع على كردفر | شرح بر منظومه ابن غرنوط | الدرر على المختصر (در منطق) | السانح (در دستور زبان) | دیوان شعر | مقامات ادبی}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| سبک نوشتاری = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| سبک نوشتاری = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| وبگاه = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| وبگاه = </div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-823872:rev-823873 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%88%D8%B4%D8%8C_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%82_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF&diff=823872&oldid=prevHbaghizadeh در ۲۰ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۱۴2026-04-20T17:14:33Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۰ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۴۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l35">خط ۳۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| شاگردان = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| شاگردان = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| اجازه اجتهاد از = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| اجازه اجتهاد از = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | لسان المقال في النبأ عن النسب والحسب والآل (سفرنامه) | كشف الرموز | الجوهر المكنون من بحر القانون | تعديل المزاج بسبب قوانين العلاج | بغية الأديب من علم التكعيب | فتح المجيب في علم التكعيب | شرح على قصيدة الربع على كردفر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| تأليف در تقویم (روزنامه) | تأليف در گیاهان | تأليف در ستارهشناسی | تأليف در اسطرلاب | تأليف در رصد خورشید | تأليف در ساعت آفتابی | تأليف در نقشه کره زمین | تأليف در دریانوردی (علم البلوط) </del>| شرح بر منظومه ابن غرنوط <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| تأليف در علم پرتابهها (بونبه) | تأليف در طاعون </del>| الدرر على المختصر (در منطق) | السانح (در دستور زبان) | دیوان شعر | مقامات ادبی}}</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | لسان المقال في النبأ عن النسب والحسب والآل (سفرنامه) | كشف الرموز | الجوهر المكنون من بحر القانون | تعديل المزاج بسبب قوانين العلاج | بغية الأديب من علم التكعيب | فتح المجيب في علم التكعيب | شرح على قصيدة الربع على كردفر | شرح بر منظومه ابن غرنوط | الدرر على المختصر (در منطق) | السانح (در دستور زبان) | دیوان شعر | مقامات ادبی}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| سبک نوشتاری = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| سبک نوشتاری = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| وبگاه = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| وبگاه = </div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-823871:rev-823872 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%88%D8%B4%D8%8C_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%82_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF&diff=823871&oldid=prevHbaghizadeh: صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات زندگینامه | عنوان = عبدالرزاق بن حمادوش | تصویر =NUR00000.jpg | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | نام کامل = ابو محمد عبدالرزاق بن محمد بن احمد بن حمادوش | نامهای دیگر = عبدالرزاق بن محمد بن حمادوش الجزائری | لقب = | تخلص = | نسب = | نام پدر =...» ایجاد کرد2026-04-20T17:11:56Z<p>صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات زندگینامه | عنوان = عبدالرزاق بن حمادوش | تصویر =NUR00000.jpg | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | نام کامل = ابو محمد عبدالرزاق بن محمد بن احمد بن حمادوش | نامهای دیگر = عبدالرزاق بن محمد بن حمادوش الجزائری | لقب = | تخلص = | نسب = | نام پدر =...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات زندگینامه<br />
| عنوان = عبدالرزاق بن حمادوش<br />
| تصویر =NUR00000.jpg <br />
| اندازه تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نام کامل = ابو محمد عبدالرزاق بن محمد بن احمد بن حمادوش<br />
| نامهای دیگر = عبدالرزاق بن محمد بن حمادوش الجزائری<br />
| لقب = <br />
| تخلص = <br />
| نسب = <br />
| نام پدر = محمد بن احمد بن حمادوش<br />
| ولادت = ۱۱۰۷ هجری قمری (۱۶۹۵ میلادی)<br />
| محل تولد = شهر الجزائر<br />
| کشور تولد = الجزائر<br />
| محل زندگی = الجزائر، تونس، مصر، حجاز، مغرب اقصی (مراکش)، شام، استانبول<br />
| رحلت = بین ۱۱۹۷ تا ۱۲۰۰ هجری قمری (۱۷۸۳-۱۷۸۶ میلادی)<br />
| شهادت = <br />
| مدفن = نامعلوم (احتمالاً در مشرق)<br />
| طول عمر = حدود ۹۰ سال<br />
| نام همسر = <br />
| فرزندان = دارای دو فرزند (حداقل) از همسر دوم که یکی در کودکی درگذشت<br />
| خویشاوندان = <br />
| دین = اسلام<br />
| مذهب = مالکی<br />
| پیشه = پزشک، دانشمند، جهانگرد، شاعر، داروساز، گیاهشناس، فقیه، ادیب، ستارهشناس، تاجر<br />
| درجه علمی = <br />
| دانشگاه = <br />
| علایق پژوهشی = پزشکی، گیاهشناسی، داروسازی، ستارهشناسی، منطق، ریاضیات، هندسه، علم پرتابهها (توپولوژی یا علم البونبه)، دریانوردی، ادبیات، تاریخ<br />
| منصب = <br />
| پس از = <br />
| پیش از = <br />
| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | محمد بن میمون | محمد بن نيكرو | مصطفی بن رمضان العنابی | احمد الورززی | محمد بن عبد السلام البنانی الفاسی | احمد السرائری | احمد بن المبارک | عبدالوهاب أدراق | محمد زیتونة}}<br />
| مشایخ = <br />
| معاصرین = احمد بن عمار (نحلة اللبیب)، ابن علی (مفتی شاعر)، عبد الرحمن الشارف، حسین الورتلانی (نزهة الأنظار)<br />
| شاگردان = <br />
| اجازه اجتهاد از = <br />
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | لسان المقال في النبأ عن النسب والحسب والآل (سفرنامه) | كشف الرموز | الجوهر المكنون من بحر القانون | تعديل المزاج بسبب قوانين العلاج | بغية الأديب من علم التكعيب | فتح المجيب في علم التكعيب | شرح على قصيدة الربع على كردفر | تأليف در تقویم (روزنامه) | تأليف در گیاهان | تأليف در ستارهشناسی | تأليف در اسطرلاب | تأليف در رصد خورشید | تأليف در ساعت آفتابی | تأليف در نقشه کره زمین | تأليف در دریانوردی (علم البلوط) | شرح بر منظومه ابن غرنوط | تأليف در علم پرتابهها (بونبه) | تأليف در طاعون | الدرر على المختصر (در منطق) | السانح (در دستور زبان) | دیوان شعر | مقامات ادبی}}<br />
| سبک نوشتاری = <br />
| وبگاه = <br />
| امضا = <br />
| کد مؤلف = AUTHORCODE3162AUTHORCODE<br />
}}<br />
'''عبدالرزاق بن محمد بن احمد بن حمادوش الجزائری''' (۱۱۰۷-۱۱۹۷ تا ۱۲۰۰ق)، دانشمند مالکی مذهب، پزشک، جهانگرد، شاعر و داروشناس الجزائری در قرن دوازدهم هجری (هجدهم میلادی) بود. او در شهر الجزائر متولد شد و در علوم مختلفی چون پزشکی، گیاهشناسی، ستارهشناسی، منطق، ریاضیات، هندسه، علم ساخت بمب و مواد منفجره (علم البونبه)، دریانوردی، ادبیات و تاریخ تبحر داشت. ابن حمادوش به مناطق مختلفی از جمله تونس، مصر، حجاز، شام، استانبول و مراکش سفر کرد و حاصل این سفرها را در کتاب ارزشمند «لسان المقال في النبأ عن النسب والحسب والآل» به نگارش درآورد. مستشرق فرانسوی، لوسین لکلرک، او را «آخرین نمایندگان طب عربی» دانسته و ابوالقاسم سعدالله، مورخ الجزائری، او را از نظر روحیه علمی و طغیان علیه معیارهای زمانه، قابل مقایسه با گالیله ایتالیایی و نیوتن انگلیسی دانسته است.<br />
<br />
==ولادت==<br />
عبدالرزاق بن محمد بن احمد بن حمادوش الجزائری در سال ۱۱۰۷ هجری قمری (۱۶۹۵ میلادی) در شهر الجزائر دیده به جهان گشود<ref name="saadallah">[https://noorlib.ir/book/view/139876/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A?volumeNumber=2&pageNumber=425 سعدالله، ابوالقاسم، ج۲، ص۴۲۵-۴۳۶]</ref><ref name="saadallah2">[https://binbadis.net/archives/7462 سعدالله، ابوالقاسم: عبد الرزاق بن حمادوش، ۲۶ مارس ۲۰۱۸]</ref><ref name="saadallah3">[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/383246 سعدالله، أبوالقاسم، عبدالرزاق بن حمادوش الجزائری و رحلته «لسان المقال»، ص322 تا 344]</ref>. او از خانوادهای متوسط به نام «آل دباغ» (دباغان) بود؛ پدر و عمویش به حرفه دباغی اشتغال داشتند<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah3" />. پدرش در کودکی عبدالرزاق درگذشت و او تحت سرپرستی عمویش رشد یافت<ref name="saadallah" />. خانواده وی با طبقه بازرگانان و صنعتگران الجزائر ارتباط داشت؛ خواهرش با خانوادهای که در حرارت (نوعی صنعت) کار میکردند ازدواج نمود و خود او نیز بار دوم با خانوادهای که در صنعت مس و پرداخت آن فعالیت داشتند ازدواج کرد<ref name="saadallah" />.<br />
<br />
==تحصیلات و استادان==<br />
ابن حمادوش دانش خود را از طریق درس، اجازه و سفر (رحله) فراگرفت. منابع درباره دوران نخست تحصیل او در الجزائر در دست ندارند، اما او خود تصریح کرده که همه علوم را به جز کیمیا، سیمیا و موسیقی که با اجازه فراگرفته، به صورت درسی آموخته است<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah3" />.<br />
<br />
استادان او در الجزائر عبارت بودند از:<br />
*محمد بن میمون (قاضی ادیب) - او را «استاد ما» مینامید. ابن میمون کسی بود که عقد ازدواج ابراهیم باشا را پس از آنکه پنهانی بود، آشکار ساخت. خانه ابن میمون محل مناظره و اختلاف ابن حمادوش با مفتی ابن علی بود<ref name="saadallah3" />.<br />
*محمد بن نيكرو (مفتی)<br />
*مصطفی بن رمضان العنابی (قاضی)<ref name="saadallah" /><br />
<br />
وی در مراکش از محضر استادانی چون احمد ورززی، محمد بن عبدالسلام بنانی الفاسی، احمد سرائری و احمد بن مبارک بهره برد و از آنان اجازه دریافت کرد که آنها را در بخش دوم سفرنامه خود ثبت نموده است<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah3" />.<br />
<br />
در پزشکی، نزد عبدالوهاب أدراق (پزشک سلطان اسماعیل و فرزندانش) شاگردی کرد<ref name="saadallah" />.<br />
<br />
همچنین بر شیخ محمد زیتونة تونسی (که او نیز «استاد ما» مینامید) در محلی نامعلوم (احتمالاً اسکندریه یا تونس) درس خواند<ref name="saadallah" />.<br />
<br />
ابن حمادوش همدوره با دانشمندان برجسته الجزائر مانند احمد بن عمار (صاحب «نحلة اللبیب»)، ابن علی (مفتی شاعر)، عبد الرحمن الشارف و حسین الورتلانی (صاحب «نزهة الأنظار») بود<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah3" />.<br />
<br />
==فعالیتها و سفرها==<br />
فرهنگ و دانش ابن حمادوش بر دو عنصر اساسی استوار بود: نخست «سفر» و دوم «نیروی مشاهده و تجربه»<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah3" />.<br />
<br />
===سفر حج (۱۱۳۰ق)===<br />
او سفر خود را از سنین جوانی آغاز کرد. در سال ۱۱۳۰ قمری از راه خشکی و از طریق تونس عازم حج شد. اطلاع چندانی از مدت اقامت او در مشرق و دانشمندانی که در تونس، طرابلس، مصر و مکه و مدینه ملاقات کرد و اجازات و دروسی که فراگرفت، در دست نیست<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah3" />.<br />
<br />
===سفر به مراکش (۱۱۴۵ق)===<br />
در سال ۱۱۴۵ قمری در مراکش حضور داشت. در آنجا قصیدهای برای تقدیم به سلطان مولای عبدالله سرود، اما به دلیلی نامعلوم (احتمالاً دشواری بارگاه، ضعف شعر یا گمنامی) از این کار منصرف شد و به گفته خود «خداوند او را از دیدارش بینیاز کرد»<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah3" />.<br />
<br />
===اقامت طولانی در مراکش (۱۱۵۶ق)===<br />
در سال ۱۱۵۶ قمری مجدداً به مراکش سفر کرد و مدت طولانی در آنجا اقامت گزید. بخش دوم سفرنامه او (که در دست است) از آغاز سال ۱۱۵۶ قمری (۱۴ فوریه ۱۷۴۳ م) شروع میشود<ref name="saadallah3" />. او در تطوان، فاس و مکناس بر چندین استاد درس خواند و از آنان اجازه گرفت. مدتی نیز به تدریس پرداخت. در این سفر کتابهای بسیاری خریداری کرد، مطالعه نمود و نسخهبرداری کرد. او تحولات سیاسی، آداب و رسوم اجتماعی و تحولات اقتصادی مراکش را از نزدیک مشاهده و ثبت کرد. مهمترین رویداد سیاسی که در این سفر ثبت کرد، قیام احمد ریفی (حاکم اقلیم تطوان) علیه سلطان مولای عبدالله بود که آن را با جزئیات کامل وصف کرده است<ref name="saadallah3" />.<br />
<br />
پس از بیش از یک سال به وطن بازگشت، اما تجارتش با شکست مواجه شد و نزدیک بود هلاک شود؛ چنانکه خود تصریح کرده: «در مراکش از بیماری، زیان و تنگی رنج بردم و آنچه در آنجا از تنگی معیشت و زیان دیدم هرگز ندیده بودم، تا آنکه یقین به هلاکت کردم»<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah3" />.<br />
<br />
===تألیف در رشید مصر (۱۱۶۱ق)===<br />
آخرین تاریخی که از تحرکات او در دست است، سال ۱۱۶۱ قمری است. در این سال در شهر رشید مصر مشغول تألیف رساله «تعدیل المزاج» بود. به احتمال قوی در همان سال الجزائر را به قصد حج یا مقاصد دیگر ترک گفت. معلوم نیست که آیا به الجزائر بازگشت یا در خاورمیانه درگذشت<ref name="saadallah" />.<br />
<br />
===روش تجربی و مشاهدهای===<br />
ابن حمادوش افزون بر منابع کتابی، به تجربه و مشاهده مستقیم تکیه داشت. او به کوههای اطراف الجزائر میرفت تا آزمایشهایی انجام دهد، گیاهان دارویی جمعآوری کند و پرتاب خمپاره و وزن و باروت و مسافت آن را تمرین نماید. خود را «گیاهشناس»، «داروساز» و پزشک در برخی بیماریها معرفی کرده است<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah3" />.<br />
<br />
==کتاب «لسان المقال» (سفرنامه)==<br />
کتاب «لسان المقال في النبأ عن النسب والحسب والآل» مهمترین اثر ادبی و تاریخی ابن حمادوش است. ابوالقاسم سعدالله نخستین کسی است که این کتاب را به طور مفصل معرفی کرده و به تحقیق و تحلیل آن پرداخته است<ref name="saadallah3" />.<br />
<br />
==تخصص در پزشکی و داروشناسی==<br />
ابن حمادوش در جوانی (سال ۱۱۴۵ق) خود را پزشک، داروساز و گیاهشناس معرفی کرده است. او به خود میبالید که «همه گیاهانی که در تألیفش قید کرده، نزد او شناخته شده است». او بسیار در کتابهای پزشکی قدیم عربی و خارجی مطالعه میکرد و آثاری مانند تألیفات [[ابن سینا، حسین بن عبدالله|ابن سینا]]، [[ابن بیطار، عبدالله بن احمد|ابن بیطار]] و [[انطاکی، داود بن عمر|انطاکی]] را خوانده و خلاصهبرداری کرده بود<ref name="saadallah" />.<br />
<br />
درباره کتاب «دول» ملطی گفت: «مانند آن را در ترکیبات عربی و اسلوبهای آنها در آنچه از کتابهای مسیحیان عرب شده، ندیده است». از این کتاب ترجمه حال بسیاری از پزشکان مسلمان و غیرمسلمان از جمله [[رازی، محمد بن زکریا|رازی]]، [[فارابی، محمد بن محمد|فارابی]]، [[ابوریحان بیرونی، محمد بن احمد|بیرونی]]، ابن سهل (صاحب بیمارستان جندیشاپور)، [[منجم بلخی، جعفر بن محمد|ابومعشر بلخی]]، [[بتانی، محمد بن جابر|بتانی]]، بوزجانی و [[اقلیدس]] را نقل کرده است<ref name="saadallah" />.<br />
<br />
<br />
==وفات==<br />
تاریخ دقیق درگذشت عبدالرزاق بن حمادوش به درستی مشخص نیست. برخی منابع عمر او را بیش از ۹۰ سال تخمین زدهاند. به احتمال قوی، درگذشت او در خاورمیانه (مصر یا حجاز) و در فاصله سالهای ۱۱۹۷ تا ۱۲۰۰ هجری قمری (۱۷۸۳-۱۷۸۶ میلادی) رخ داده است<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah2" />. مکان دفن او نامعلوم است.<br />
<br />
==آثار==<br />
ابن حمادوش آثار متعددی در علوم مختلف از خود به جای گذاشت که بیشتر آنها مفقود شده است. ابوالقاسم سعدالله در مقاله خود فهرست جامعی از آثار او ارائه داده است<ref name="saadallah3" />:<br />
<br />
===آثار علمی و پزشکی===<br />
*كشف الرموز - این کتاب در واقع جلد چهارم از کتاب بزرگ «الجوهر المكنون من بحر القانون» است که به صورت مستقل شهرت یافته است. لوسین لکلرک این کتاب را به فرانسوی ترجمه کرده و گابریال کولان رساله دکترای خود را در مورد آن به نگارش درآورده است. این کتاب فرهنگنامه پزشکی به شیوه الفبایی است که شامل حدود ۹۸۷ مدخل از انواع گیاهان، داروها، حیوانات و مواد معدنی میباشد<ref name="saadallah" />.<br />
*الجوهر المكنون من بحر القانون - کتاب بزرگ ابن حمادوش در پزشکی که در چهار جلد تنظیم شده است: جلد اول در سموم و پادزهرها، جلد دوم در تریاقات و برخی معجونها، جلد سوم در بیماریها بر اساس جدول حنین بن اسحاق، و جلد چهارم در حل الفاظ مفردات (همان «كشف الرموز»)<ref name="saadallah" />.<br />
*تعديل المزاج بسبب قوانين العلاج - رسالهای در موضوع اندامهای تناسلی، کارکردها، اختلالات و درمان آنها. ابن حمادوش این رساله را در سال ۱۱۶۱ق در شهر رشید مصر تألیف کرد<ref name="saadallah" />.<br />
*تأليف در طاعون - تألیفی در مورد طاعونی که در زمان او الجزائر را فراگرفته بود.<br />
<br />
===آثار در ستارهشناسی و ریاضیات===<br />
*شرح بر قصیده ربع (ابزار رصد)<br />
*تألیف در تقویم<br />
*تألیف در گیاهان<br />
*تألیف در ستارهشناسی (شامل هفت تاریخ که آموخته بود)<br />
*تألیف در اسطرلاب<br />
*تألیف در رصد خورشید<br />
*تألیف در ساعت آفتابی با حساب (برگرفته از کتابی اروپایی)<br />
*تألیف در نقشه کره زمین<br />
*تألیف در دریانوردی<br />
*بغية الأديب من علم التكعيب (نیاز ادیب به دانش مکعب) - اتمام در ۱۱۴۳ق<br />
*فتح المجيب في علم التكعيب (گشایش پاسخدهنده در دانش مکعب) - اتمام در ۱۱۶۰ق<br />
*شرح بر منظومه ابن غرنوط (ظاهراً همان بغية الأديب)<br />
*تألیف در کار با خمپاره (بونبه)<br />
<br />
===آثار در منطق و دستور زبان===<br />
*الدرر على المختصر - در منطق (شرح بر مختصر محمد بن یوسف سنوسی). این کتاب مورد تأیید و تقریظ احمد الورززی مغربی و احمد بن عمار جزائری قرار گرفته است<ref name="saadallah3" />.<br />
*السانح - در دستور زبان (شرح بر الفیه ابن مالک)<br />
<br />
===آثار ادبی===<br />
*لسان المقال في النبأ عن النسب والحسب والآل - سفرنامه معروف او که بخش دوم آن در دست است.<br />
*دیوان شعر - اشعار او عمدتاً در غزل، نسيب، مراثی و مدح پیامبر اسلام است. سعدالله درباره اشعار او میگوید: «او در شعر و ادب خود به پایه ادیبان همدورانش چون ابن میمون، ابن عمار و ابن علی نمیرسد»<ref name="saadallah3" />.<br />
*'''مقامات ادبی''' - سه مقامه از او در بخش دوم سفرنامه ذکر شده است.<br />
<br />
==دیدگاه دانشمندان درباره او==<br />
*'''لوسین لکلرک (Lucien Leclerc)''': «ابن حمادوش در کار خود به خرافات تکیه نکرده و افزودههای جدیدی در مواد پزشکی دارد... «كشف الرموز» صفحه مهمی در تاریخ پزشکی است و نویسنده آن به نظر من از آخرین نمایندگان پزشکی عربی به شمار میرود»<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah3" />.<br />
*'''گابریال کولان (Gabriel Colin)''': بر «عصرگرایی» تفکر ابن حمادوش به دلیل دوری از تصوف و خرافات تأکید کرده و «كشف الرموز» را از کتابهایی دانسته که تأثیری عمیق در سنتهای پزشکی الجزائر گذاشته است<ref name="saadallah" />.<br />
*'''ابوالقاسم سعدالله''': «میتوان ابن حمادوش الجزائری را از نظر روحیه و طغیان علیه معیارهای زمانه و ایمان به علم، با گالیله ایتالیایی و نیوتن انگلیسی مقایسه کرد»<ref name="saadallah" /><ref name="saadallah3" />. همچنین درباره روش علمی او میگوید: «او نظریهخوان نبود، بلکه سعی میکرد آنچه را میخواند به کار بندد و تألیف کند و آزمایشهای شخصی انجام دهد»<ref name="saadallah3" />.<br />
<br />
==پانویس==<br />
<references /><br />
<br />
==منابع==<br />
* [https://noorlib.ir/book/view/139876/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A?volumeNumber=2&pageNumber=425 سعدالله، ابوالقاسم، تاريخ الجزائر الثقافي، ج۲، بیروت - لبنان: دار الغرب الإسلامي، 1377ش|1998م]<br />
*[[:noormags:383246|سعدالله، ابوالقاسم، عبدالرزاق بن حمادوش الجزائری و رحلته «لسان المقال»، پایگاه مجلات تخصصی نور،المجمع اللغة العربیة بدمشق المجلد الخمسون، ربیع الأول 1395 - العدد 2 ISC (23 صفحه - از 322 تا 344)]].<br />
*[https://binbadis.net/archives/7462 سعدالله، ابوالقاسم: عبد الرزاق بن حمادوش، ۲۶ مارس ۲۰۱۸]<br />
==وابستهها==<br />
{{وابستهها}}<br />
* [[کشف الرموز في بیان الأعشاب]]<br />
* [[کشف الرموز في شرح العقاقیر و الأعشاب]]<br />
[[رده:زندگینامه]]<br />
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]<br />
[[رده:مؤلفین-اردیبهشت]]</div>Hbaghizadeh