ویکی‌نور - تغییرات اخیر [fa]

سیرجانی، علی بن حسن

Hbaghizadeh — Wed, 27 May 2026 08:00:24 GMT

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه | عنوان = علی بن حسن سیرجانی | تصویر = NUR58044.jpg | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | نام کامل = ابوالحسن علی بن حسن بن علی سیرجانی | نام‌های دیگر = خواجه علی حسن سیرجانی، خواجه علی حسن کرمانی | لقب = | تخلص = | نسب = | نام پدر = حسن ب...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه
| عنوان = علی بن حسن سیرجانی
| تصویر = NUR58044.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح تصویر =
| نام کامل = ابوالحسن علی بن حسن بن علی سیرجانی
| نام‌های دیگر = خواجه علی حسن سیرجانی، خواجه علی حسن کرمانی
| لقب =
| تخلص =
| نسب =
| نام پدر = حسن بن علی
| ولادت = نامشخص (احتمالاً اوایل قرن پنجم هجری)
| محل تولد = سیرجان، کرمان
| کشور تولد = ایران
| محل زندگی = سیرجان، کرمان، سفرهای متعدد در ایران اسلامی
| رحلت = حدود ۴۷۰ هجری قمری (به نقلی ۴۴۰ یا ۳۷۰)
| شهادت =
| مدفن = نصرآباد، سیرجان (در جوار شاه شجاع کرمانی)
| طول عمر =
| نام همسر =
| فرزندان = حکیم (پسر)
| خویشاوندان = ابومحمد علی بن محمد خطیب سیرجانی (نتیجه)
| دین = اسلام
| مذهب =
| پیشه = عارف، صوفی، واعظ
| درجه علمی =
| دانشگاه =
| علایق پژوهشی =
| منصب =
| پس از =
| پیش از =
| اساتید = شیخ عمو (احمد بن محمد بن حمزه)
| مشایخ =
| معاصرین = ابوسعید ابوالخیر، خواجه عبدالله انصاری، علی بن عثمان هجویری، ابوعلی دقاق، ابوالقاسم قشیری
| شاگردان =
| اجازه اجتهاد از =
| آثار = البیاض و السواد من خصائص حکم العباد فی نعت المرید و المراد، سراج الشریعة و منهاج الحقیقة
| سبک نوشتاری =
| وبگاه =
| امضا =
| کد مؤلف = AUTHORCODE58044AUTHORCODE
}}

'''ابوالحسن علی بن حسن بن علی سیرجانی''' (متوفی حدود ۴۷۰ ق) معروف به '''خواجه علی حسن سیرجانی'''، از مشایخ برجسته تصوف در قرن پنجم هجری بود. او در سیرجان می‌زیست و در آنجا داروخانه و مریدان بسیار داشت. خواجه علی حسن مورد تکریم بزرگان صوفیه از جمله [[ابوسعید ابوالخیر]]، [[انصاری، عبدالله بن محمد|خواجه عبدالله انصاری]] و [[هجویری، علی بن عثمان|هجویری]] قرار گرفته است. مهم‌ترین اثر او کتاب «[[البياض و السواد من خصائص حکم العباد في نعت المريد و المراد|البیاض و السواد]]» است که طبقه‌بندی موضوعی اقوال، حکایات و اشعار مشاهیر صوفیه تا اواخر قرن چهارم هجری است و یکی از مهم‌ترین منابع دست اول تاریخ تصوف به شمار می‌رود. آرامگاه او در شهر سیرجان (منطقه نصرآباد، در جوار شاه شجاع کرمانی) همچنان زیارتگاه مشتاقان است.

==ولادت و نسب==
تاریخ دقیق تولد علی بن حسن سیرجانی مشخص نیست، اما به احتمال زیاد او در اوایل قرن پنجم هجری در شهر سیرجان (از شهرهای استان کرمان) متولد شده است.<ref name="danjahan">پورمختار، محسن، دانشنامه جهان اسلام، ج۲۵، ص۶۱۵-۶۱۸</ref> پدرش حسن بن علی بود و خاندان او تا سده‌های بعد در سیرجان موقعیت روحانی داشتند.<ref name="danjahan" />

==اساتید و سلسله طریقتی==
سیرجانی در سلوک معنوی، مرید شیخ «عمو» (احمد بن محمد بن حمزه، متوفی ۳۳۱ قمری) بود و تا زمانی که استادش زنده بود، به کرسی ارشاد ننشست.<ref name="farhang">مرکز پژوهشی دائرةالمعارف علوم عقلی اسلامی، فرهنگ أعلام علوم عقلی اسلامی، ج۳، ص۲۵۹-۲۶۰</ref> سلسله مشایخ او از طریق شیخ عمو و شیخ ابوالعباس نهاوندی به جنید بغدادی و ابراهیم خواص می‌رسید.<ref name="danjahan" /> همچنین او خود را مرهون معنویت شاه شجاع کرمانی (عارف معروف متوفی ۲۸۸ ق) می‌دانست و بر سر تربیت او به اطعام فقرا می‌پرداخت.<ref name="jahangiri">جهانگیری، محسن؛ پورمختار، محسن، «تاریخ مشایخ صوفیه در بیاض و سواد سیرجانی»، پژوهشهای ادبی، شماره ۳، بهار ۱۳۸۳، ص۱۸-۱۹</ref>

==ویژگی‌ها و فعالیت‌ها==
خواجه علی حسن در سیرجان داروخانه و اوقاف بسیاری داشت و مریدان بسیار.<ref name="danjahan" /> او از مال دنیا گریزان نبود و به دلیل خوش‌خوراکی، گاه مورد سرزنش برخی صوفیان قرار می‌گرفت؛ اما [[انصاری، عبدالله بن محمد|خواجه عبدالله انصاری]] رفتارهای او را حاکی از بی‌توجهی به قبول و رد دیگران و ناظر به گرایش‌های ملامتی او دانسته است.<ref name="danjahan" />

او اهل سیر و سیاحت بود و سفرهای نیکو داشت.<ref name="jahangiri" /> در سفرهای خود با بسیاری از مشایخ زمان از جمله [[ابوسعید ابوالخیر]]، [[ابوعلی دقاق، حسن ‌بن محمد|ابوعلی دقاق]]، [[قشیری، عبدالکریم بن هوازن|ابوالقاسم قشیری]]، [[انصاری، عبدالله بن محمد|خواجه عبدالله انصاری]] و [[هجویری، علی بن عثمان|علی بن عثمان هجویری]] دیدار کرد.<ref name="danjahan" /> ابوسعید ابوالخیر در ضمن وصایای هنگام وفات خود از سیرجانی به عنوان یکی از سه بزرگ صوفیه زمان یاد کرده است.<ref name="jahangiri" />

==وفات و آرامگاه==
تاریخ وفات خواجه علی حسن سیرجانی به درستی مشخص نیست. [[بغدادی، اسماعیل|اسماعیل پاشا بغدادی]] در [[هدية العارفين، أسماء المؤلفين و آثار المصنفين|هدیة العارفین]] وفات او را حدود سال ۴۷۰ قمری ذکر کرده است.<ref name="jahangiri" /> برخی منابع دیگر سال ۴۴۰ قمری را ذکر کرده‌اند،<ref name="danjahan" /> و برخی او را از معاصران [[ابوسعید ابوالخیر]] (متوفی ۴۴۰ ق) دانسته و وفاتش را قبل از او می‌دانند.<ref name="jahangiri" />

او در سیرجان درگذشت و در کنار آرامگاه شاه شجاع کرمانی (در جوار رباط خود) به خاک سپرده شد.<ref name="danjahan" /> آرامگاه او در منطقه نصرآباد سیرجان (در سه کیلومتری غرب سیرجان، بر سر راه شیراز، در محله مکی‌آباد از سمت جاده معدن گل‌گهر) همچنان زیارتگاه مردم است.<ref name="jahangiri" />

==آثار==
===البیاض و السواد===
مهم‌ترین اثر سیرجانی، کتاب «[[البياض و السواد من خصائص حکم العباد في نعت المريد و المراد|البیاض و السواد من خصائص حکم العباد فی نعت المرید و المراد]]» است. این کتاب به زبان عربی نگاشته شده و در واقع طبقه‌بندی موضوعی اقوال، حکایات و اشعار مشاهیر و بزرگان صوفیه تا اواخر قرن چهارم هجری است.<ref name="jahangiri" /> کتاب از هفتاد و سه باب تشکیل شده و بیش از سه هزار فقره از سخنان بزرگان قوم را در بر دارد.<ref name="jahangiri" /> خواجه در ابتدای هر باب، آیه‌ای از قرآن و حدیثی از پیامبر(ص) که متناسب موضوع است می‌آورد و گاه تأویل و تفسیری از آنها به دست می‌دهد؛ سپس اقوال مشاهیر صوفیه ذکر می‌شود و در پایان هر باب ابیاتی از اشعار مورد علاقه صوفیه می‌آورد.<ref name="jahangiri" />

یکی از مهم‌ترین ابواب این کتاب، «باب معرفة تاریخ مشایخ» است که در آن هفتاد و هشت تن از مشایخ صوفیه بر اساس منطقه جغرافیایی محل فعالیتشان تقسیم‌بندی و معرفی شده‌اند.<ref name="jahangiri" /> سیرجانی در این باب برای هر کدام از مشایخ یک یا دو لقب که فشرده ویژگی شخصیتی آن فرد است، آورده است.<ref name="jahangiri" /> آخرین کسی که در این کتاب از او نقل قول شده، ابوعبدالرحمان سلمی (متوفی ۴۱۲ ق) است.<ref name="danjahan" />

محسن پورمختار، مصحح این کتاب، درباره اهمیت آن می‌گوید: «کتاب البیاض و السواد اثر بی‌مانند خواجه علی حسن سیرگانی یکی از مهمترین آثار فرهنگ ایرانی در حوزه عرفان است. کتابی که همتای آن در طول تاریخ عصر اسلامی به ندرت ممکن است به دست آید. برای دستیابی به اندیشه‌های عارفان بزرگ ایران و اسلام هیچ سندی به خوبی این کتاب وجود ندارد.»<ref name="cgie">[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/27030 مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی: سندی معتبر برای دستیابی به اندیشه‌های عارفان بزرگ ایران و اسلام (گفتگو با دکتر محسن پورمختار)]</ref>

این کتاب که تا پیش از تصحیح محسن پورمختار ناشناخته بود، از منابع اصلی روزبهان بقلی در تألیف «شرح شطحیات» بوده است.<ref name="jahangiri" /> ابن عربی نیز در «الفتوحات المکیه» از آن بهره برده است.<ref name="danjahan" /> کاشفی سبزواری در «فتوت‌نامه سلطانی» نیز ترجمه اقوالی را به نقل از «رساله سیرجانی» آورده است.<ref name="danjahan" />

===سراج الشریعة و منهاج الحقیقة===
سیرجانی کتاب دیگری نیز داشته است به نام «سراج الشریعة و منهاج الحقیقة» که در آن بین احکام فقهی و مباحث تصوف را جمع کرده است.<ref name="farhang" /><ref name="danjahan" /> حاجی خلیفه در «کشف الظنون» از این کتاب نام برده است.<ref name="danjahan" />

==وصیت‌نامه==
از سیرجانی وصیت‌نامه‌ای به جای مانده که در پایان نسخه‌ای از کتاب «[[البياض و السواد من خصائص حکم العباد في نعت المريد و المراد|البیاض و السواد]]» (نسخه کتابت شده در سال ۶۰۶ ق) ثبت شده است. در این وصیت‌نامه، او به پیروان خود توصیه می‌کند که دستشان از اسباب دنیا خالی باشد و قلبشان به آنچه در دست مردم است آرزومند نباشد، همواره در مخالفت با نفس بکوشند، با کوچک و بزرگ مهربان باشند، مراقب باشند که عملی را برای دیده مردم انجام ندهند، آثار و سیره سلف را بجویند و از آنها پیروی کنند و اوراد را در حضر و سفر حفظ نمایند.<ref name="sirjani">[https://noorlib.ir/book/view/74965?pageNumber=409 سیرجانی، علی بن حسن، البیاض و السواد، ص۴۰۹-۴۱۱]</ref>

==پانویس==
<references />

==منابع مقاله==
*[https://noorlib.ir/book/view/20632?volumeNumber=25&sectionNumber=2&pageNumber=615 پورمختار، محسن، «سیرجانی، خواجه علی بن حسن»، دانشنامه جهان اسلام، زیر نظر غلامعلی حداد عادل، تهران: بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، ۱۳۹۲ش].
*سیرجانی، علی بن حسن، البیاض و السواد من خصائص حکم العباد فی نعت المرید و المراد، تصحیح محسن پورمختار، تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت ایرانیان، ۱۳۹۰ش [https://noorlib.ir/book/view/74965?pageNumber=409 لینک]
*[[:noormags:250214| جهانگیری، محسن؛ پورمختار، محسن، «تاریخ مشایخ صوفیه در بیاض و سواد سیرجانی»، پژوهشهای ادبی، شماره ۳، بهار ۱۳۸۳، صص ۱۷-۲۸]].
*مرکز پژوهشی دائرةالمعارف علوم عقلی اسلامی، فرهنگ أعلام علوم عقلی اسلامی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۲۵۹-۲۶۰
*[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/27030 مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی: سندی معتبر برای دستیابی به اندیشه‌های عارفان بزرگ ایران و اسلام (گفتگو با دکتر محسن پورمختار)]

==وابسته‌ها==
{{وابسته‌ها}}
* [[البياض و السواد من خصائص حکم العباد في نعت المريد و المراد]]
* [[سه رساله مفرد و هفت برآورده در تفسير و تأويل]]
[[رده:زندگی‌نامه]]
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]
[[رده:مؤلفین-خرداد]]

پرونده:NUR58044.jpg

Hbaghizadeh — Wed, 27 May 2026 08:00:13 GMT

Hbaghizadeh پرونده:NUR58044.jpg را بارگذاری کرد

صفحهٔ تازه

الغارات (الاستنفار و الغارات)

Mkheradmand110 — Wed, 27 May 2026 06:47:36 GMT

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۷
خط ۳۱:		خط ۳۱:
	\| پیش از =		\| پیش از =
	}}		}}
			{{کاربردهای دیگر \| الغارات (ابهام‌زدایی)}}
	'''الغارات''' نوشته [[ثقفی، ابراهیم بن محمد\|ابواسحاق ابراهیم بن محمد بن سعيد بن هلال ثقفى كوفى]] (م283) است.		'''الغارات''' نوشته [[ثقفی، ابراهیم بن محمد\|ابواسحاق ابراهیم بن محمد بن سعيد بن هلال ثقفى كوفى]] (م283) است.
	چون هدف مؤلف در اين تأليف آن بوده كه غارت‌هایى را كه بعد از جنگ نهروان به قلمرو [[امام على(ع)\|اميرالمؤمنين على عليه‌السلام]] و سرزمين‌هاى تحت تصرف او از طرف معاويه شده ياد كند آن را الغارات ناميده است. اين نوع تأليف در آن زمان ميان مورخان متداول بوده و ابومخنف، هشام كلبى، مدائنى و [[نصر بن مزاحم]] در اين موضوع تأليف داشته‌اند.		چون هدف مؤلف در اين تأليف آن بوده كه غارت‌هایى را كه بعد از جنگ نهروان به قلمرو [[امام على(ع)\|اميرالمؤمنين على عليه‌السلام]] و سرزمين‌هاى تحت تصرف او از طرف معاويه شده ياد كند آن را الغارات ناميده است. اين نوع تأليف در آن زمان ميان مورخان متداول بوده و ابومخنف، هشام كلبى، مدائنى و [[نصر بن مزاحم]] در اين موضوع تأليف داشته‌اند.

الغارات

Mkheradmand110 — Wed, 27 May 2026 06:46:47 GMT

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۶
خط ۳۲:		خط ۳۲:
	\| پیش از =		\| پیش از =
	}}		}}
			{{کاربردهای دیگر \| الغارات (ابهام‌زدایی)}}
	'''الغارات'''، به زبان عربى، نوشته [[ثقفی، ابراهیم بن محمد\|ابواسحاق، ابراهیم بن محمد بن سعيد بن هلال ثقفى كوفى]] اصفهانى، متوفاى 283 است.		'''الغارات'''، به زبان عربى، نوشته [[ثقفی، ابراهیم بن محمد\|ابواسحاق، ابراهیم بن محمد بن سعيد بن هلال ثقفى كوفى]] اصفهانى، متوفاى 283 است.

الغارات (ترجمه عطاردی)

Mkheradmand110 — Wed, 27 May 2026 06:46:20 GMT

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۶
خط ۳۱:		خط ۳۱:
	\| پیش از =		\| پیش از =
	}}		}}
			{{کاربردهای دیگر \| الغارات (ابهام‌زدایی)}}
	'''الغارات''' اثر [[ثقفی، ابراهیم بن محمد \|ابراهیم بن محمد ثقفى]] است كه ترجمه و شرح حالى از اعلام آن توسط [[عطاردی قوچانی، عزیزالله\|عزيزالله عطاردى]] ارائه شده است.		'''الغارات''' اثر [[ثقفی، ابراهیم بن محمد \|ابراهیم بن محمد ثقفى]] است كه ترجمه و شرح حالى از اعلام آن توسط [[عطاردی قوچانی، عزیزالله\|عزيزالله عطاردى]] ارائه شده است.

ترجمه الغارات: سال‌های روایت نشده از حکومت امیرالمؤمنین(ع)

Mkheradmand110 — Wed, 27 May 2026 06:45:53 GMT

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۵
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	\| پیش از =		\| پیش از =
	}}		}}
			{{کاربردهای دیگر \| الغارات (ابهام‌زدایی)}}
	'''ترجمه الغارات: سال‌های روایت نشده از حکومت امیرالمؤمنین(ع)''' تألیف [[ثقفی، ابراهیم بن محمد\|ابراهیم بن محمد ثقفی کوفی]] (200-283ق)، ترجمه [[زارعی، سید محمود\|سید محمود زارعی]] و با مقدمه [[پناهيان، عليرضا\|علیرضا پناهیان]]؛ کتاب غارات کهن‌ترین منبع موجود در رابطه با نیمۀ دوم حکومت [[امام علی علیه‌السلام\|امیرالمؤمنین(ع)]] و بحث غارات معاویه بوده و به صورت خاص به بررسی آنها پرداخته است. این نیمهٔ روایت نشدهٔ حکومت حضرت در تاریخ به اسم دورهٔ غارات نامگذاری کردند. دلیل این نامگذاری هم بخاطر غارت‌ها و شبیخون‌های مکرر لشکریان معاویه بر شهرها و مناطق تحت قلمرو حکومت [[امام علی علیه‌السلام\|امام علی(ع)]] بوده است.		'''ترجمه الغارات: سال‌های روایت نشده از حکومت امیرالمؤمنین(ع)''' تألیف [[ثقفی، ابراهیم بن محمد\|ابراهیم بن محمد ثقفی کوفی]] (200-283ق)، ترجمه [[زارعی، سید محمود\|سید محمود زارعی]] و با مقدمه [[پناهيان، عليرضا\|علیرضا پناهیان]]؛ کتاب غارات کهن‌ترین منبع موجود در رابطه با نیمۀ دوم حکومت [[امام علی علیه‌السلام\|امیرالمؤمنین(ع)]] و بحث غارات معاویه بوده و به صورت خاص به بررسی آنها پرداخته است. این نیمهٔ روایت نشدهٔ حکومت حضرت در تاریخ به اسم دورهٔ غارات نامگذاری کردند. دلیل این نامگذاری هم بخاطر غارت‌ها و شبیخون‌های مکرر لشکریان معاویه بر شهرها و مناطق تحت قلمرو حکومت [[امام علی علیه‌السلام\|امام علی(ع)]] بوده است.

علم حضوری

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 13:06:43 GMT

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۳۶
(یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۲۱۵:		خط ۲۱۵:
	[[رده:معرفت‌شناسی]]		[[رده:معرفت‌شناسی]]
	[[رده:اصطلاحات فلسفه اسلامی]]		[[رده:اصطلاحات فلسفه اسلامی]]

			[[ar:العلم الحضوري]]
			[[en:Scientia Praesentialis]]

نگوین، مارتین

Hbaghizadeh — Tue, 26 May 2026 12:49:06 GMT

وابسته‌ها

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۱۹
خط ۹۶:		خط ۹۶:
	==وابسته‌ها==		==وابسته‌ها==
	{{وابسته‌ها}}		{{وابسته‌ها}}
			[[استاد صوفی و عالم قرآن: ابوالقاسم قشیری و لطائف الاشارات]]
	[[رده:زندگی‌نامه]]		[[رده:زندگی‌نامه]]
	[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]		[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]
	[[رده:مؤلفین-خرداد]]		[[رده:مؤلفین-خرداد]]

الگو:جعبه اطلاعات اصطلاح فلسفی

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 12:39:53 GMT

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۰۹
(۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)

مارتین نگوین

Hbaghizadeh — Tue, 26 May 2026 11:45:58 GMT

تغییرمسیر به نگوین، مارتین

صفحهٔ تازه

#تغییر_مسیر [[نگوین، مارتین]]

نگوین، مارتین

Hbaghizadeh — Tue, 26 May 2026 11:45:07 GMT

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۱۵
(یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۴۲:		خط ۴۲:
	}}		}}

	'''مارتین نگوین''' (به انگلیسی: Martin Nguyen) استاد و رئیس گروه مطالعات دینی در دانشگاه فیرفیلد در کنتیکت، ایالات متحده آمریکا است. او پژوهشگر برجسته در حوزه الهیات اسلامی، اخلاق، معنویت، قرآن‌پژوهی، تصوف، و تلاقی نژاد و دین است. نگوین مؤلف کتاب‌های «الهیات مسلمان مدرن: درگیر شدن با خدا و جهان با ایمان و تخیل» و ~~«استاد~~ صوفی و ~~قرآن‌پژوه~~: ابوالقاسم قشیری و لطائف ~~الإشارات»~~ است. او همچنین ویراستار و تکمیل‌کننده کتاب «راهنمای مسلمان آمریکایی برای هنر و زندگی موعظه» بوده است.		'''مارتین نگوین''' (به انگلیسی: Martin Nguyen) استاد و رئیس گروه مطالعات دینی در دانشگاه فیرفیلد در کنتیکت، ایالات متحده آمریکا است. او پژوهشگر برجسته در حوزه الهیات اسلامی، اخلاق، معنویت، قرآن‌پژوهی، تصوف، و تلاقی نژاد و دین است. نگوین مؤلف کتاب‌های «الهیات مسلمان مدرن: درگیر شدن با خدا و جهان با ایمان و تخیل» و «[[استاد صوفی و عالم قرآن: ابوالقاسم قشیری و لطائف الاشارات\|استاد صوفی و عالم قرآن: ابوالقاسم قشیری و لطائف الإشارات]]» است. او همچنین ویراستار و تکمیل‌کننده کتاب «راهنمای مسلمان آمریکایی برای هنر و زندگی موعظه» بوده است.

	==تحصیلات==		==تحصیلات==
خط ۷۲:		خط ۷۲:
	- '''Modern Muslim Theology: Engaging God and the World with Faith and Imagination''' (Rowman & Littlefield, ۲۰۱۸)		- '''Modern Muslim Theology: Engaging God and the World with Faith and Imagination''' (Rowman & Littlefield, ۲۰۱۸)

	- '''Sufi Master and Qur’an Scholar: Abū l-Qāsim al-Qushayrī and the Laṭāʾif al-ishārāt''' (Oxford University Press, ۲۰۱۲) – این کتاب با عنوان '''~~«استاد~~ صوفی و عالم قرآن: ابوالقاسم قشیری و لطائف ~~الاشارات»~~''' توسط میثم کرمی و فاطمه نصرتی به فارسی ترجمه شده و در سال ۱۴۰۳ توسط انتشارات نگاه معاصر در تهران منتشر گردیده است.<ref>نگوین، مارتین، استاد صوفی و عالم قرآن: ابوالقاسم قشیری و لطائف الاشارات، ترجمه میثم کرمی و فاطمه نصرتی، تهران: نگاه معاصر، ۱۴۰۳ش</ref>		- '''Sufi Master and Qur’an Scholar: Abū l-Qāsim al-Qushayrī and the Laṭāʾif al-ishārāt''' (Oxford University Press, ۲۰۱۲) – این کتاب با عنوان '''«[[استاد صوفی و عالم قرآن: ابوالقاسم قشیری و لطائف الاشارات]]»''' توسط میثم کرمی و فاطمه نصرتی به فارسی ترجمه شده و در سال ۱۴۰۳ توسط انتشارات نگاه معاصر در تهران منتشر گردیده است.<ref>نگوین، مارتین، استاد صوفی و عالم قرآن: ابوالقاسم قشیری و لطائف الاشارات، ترجمه میثم کرمی و فاطمه نصرتی، تهران: نگاه معاصر، ۱۴۰۳ش</ref>

	- '''An American Muslim Guide to the Art and Life of Preaching''' (Fortress Press, ۲۰۲۳) – ویراستاری و تکمیل کتاب مرحوم سهايب سلطان		- '''An American Muslim Guide to the Art and Life of Preaching''' (Fortress Press, ۲۰۲۳) – ویراستاری و تکمیل کتاب مرحوم سهايب سلطان

نگوین، مارتین

Hbaghizadeh — Tue, 26 May 2026 11:42:56 GMT

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه | عنوان = مارتین نگوین | تصویر = NUR132434.jpg | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | نام کامل = مارتین نگوین | نام‌های دیگر = Martin Nguyen | لقب = | تخلص = | نسب = | نام پدر = | ولادت = | محل تولد = | کشور تولد = ایالات متحده آمریکا | محل زندگی = فی...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه
| عنوان = مارتین نگوین
| تصویر = NUR132434.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح تصویر =
| نام کامل = مارتین نگوین
| نام‌های دیگر = Martin Nguyen
| لقب =
| تخلص =
| نسب =
| نام پدر =
| ولادت =
| محل تولد =
| کشور تولد = ایالات متحده آمریکا
| محل زندگی = فیرفیلد، کنتیکت
| رحلت = در قید حیات
| شهادت =
| مدفن =
| طول عمر =
| نام همسر =
| فرزندان =
| خویشاوندان =
| دین = اسلام
| مذهب =
| پیشه = استاد دانشگاه، نویسنده
| درجه علمی = دکتری
| دانشگاه = دانشگاه هاروارد
| علایق پژوهشی = الهیات اسلامی، اخلاق، قرآن‌پژوهی، تصوف، نژاد و دین
| منصب = استاد و رئیس گروه مطالعات دینی دانشگاه فیرفیلد
| پس از =
| پیش از =
| اساتید =
| مشایخ =
| معاصرین =
| شاگردان =
| اجازه اجتهاد از =
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | Modern Muslim Theology: Engaging God and the World with Faith and Imagination | Sufi Master and Qur’an Scholar: Abū l-Qāsim al-Qushayrī and the Laṭāʾif al-ishārāt | An American Muslim Guide to the Art and Life of Preaching (ویراستاری)}}
| سبک نوشتاری =
| وبگاه = https://drmartinnguyen.com
| امضا =
| کد مؤلف = AUTHORCODE132434AUTHORCODE
}}

'''مارتین نگوین''' (به انگلیسی: Martin Nguyen) استاد و رئیس گروه مطالعات دینی در دانشگاه فیرفیلد در کنتیکت، ایالات متحده آمریکا است. او پژوهشگر برجسته در حوزه الهیات اسلامی، اخلاق، معنویت، قرآن‌پژوهی، تصوف، و تلاقی نژاد و دین است. نگوین مؤلف کتاب‌های «الهیات مسلمان مدرن: درگیر شدن با خدا و جهان با ایمان و تخیل» و «استاد صوفی و قرآن‌پژوه: ابوالقاسم قشیری و لطائف الإشارات» است. او همچنین ویراستار و تکمیل‌کننده کتاب «راهنمای مسلمان آمریکایی برای هنر و زندگی موعظه» بوده است.

==تحصیلات==
مارتین نگوین مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته مطالعات الهیاتی از مدرسه الهیات هاروارد دریافت کرد.<ref name="amazon">[https://www.amazon.ca/stores/author/B00823YF7G/about Martin Nguyen: books, biography | Amazon]</ref> سپس دکترای خود را در برنامه مشترک مطالعات خاورمیانه و تاریخ از دانشگاه هاروارد اخذ نمود.<ref name="berkley">[https://berkleycenter.georgetown.edu/people/martin-nguyen Martin Nguyen | Berkley Center for Religion, Peace & World Affairs]</ref>

==فعالیت‌ها==
===تدریس===
نگوین از سال ۲۰۰۹ به عنوان استاد مطالعات اسلامی در دانشگاه فیرفیلد مشغول به تدریس است.<ref name="fairfield">[https://www.fairfield.edu/faculty-and-staff/profile/?username=mnguyen Faculty Profile | Fairfield University]</ref> او در حال حاضر به عنوان رئیس گروه مطالعات دینی و مدیر برنامه مطالعات جهان اسلام در این دانشگاه فعالیت می‌کند.<ref name="pluralism">[https://pluralismarchive.hsites.harvard.edu/people/martin-nguyen Martin Nguyen | Pluralism Project Archive]</ref>

او پیش‌تر برای مدرسه علمیه بوستون و برنامه رهبری چنددینی و معنوی دانشگاه نیویورک نیز تدریس کرده است.<ref name="imamconnect">[https://www.imamconnect.com/provider/dr-martin-nguyen-scholar Dr. Martin Nguyen | ImamConnect]</ref>

===پژوهش و تألیف===
نگوین در زمینه الهیات اسلامی اخلاقی و سازنده پژوهش می‌کند.<ref name="tif">[https://tif.ssrc.org/author/martin-nguyen/ Martin Nguyen | The Immanent Frame]</ref> آثار او بر مفاهیمی همچون تخیل دینی، عدالت نژادی، پاسخ‌های الهیاتی به آوارگی جهانی و نژادپرستی ساختاری متمرکز است.<ref name="chq">[https://www.chq.org/event/martin-nguyen/ Martin Nguyen | Chautauqua Institution]</ref>

از جمله کتاب‌های او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<ref name="berkley" /><ref name="amazon" />

- '''Modern Muslim Theology: Engaging God and the World with Faith and Imagination''' (۲۰۱۸) – این کتاب الهیاتی معاصر را ارائه می‌دهد که ریشه در تخیل دینی دارد و با صداهایی از سنت اسلامی مانند غزالی و مالکوم ایکس گفتگو می‌کند.

- '''Sufi Master and Qur’an Scholar: Abū l-Qāsim al-Qushayrī and the Laṭāʾif al-ishārāt''' (۲۰۱۲) – این اثر به بررسی تلاقی تصوف، الهیات و تفسیر قرآن در زندگی و آثار قشیری می‌پردازد.

- '''An American Muslim Guide to the Art and Life of Preaching''' (۲۰۲۳) – ویراستاری و تکمیل کتاب مرحوم سهايب سلطان.

===فعالیت‌های علمی===
نگوین یکی از بنیانگذاران و هماهنگ‌کننده حلقه «اندیشه و پژوهش متعهد مسلمان سازنده» در آکادمی دین آمریکا است.<ref name="imamconnect" /> او همچنین در هیئت تحریریه «انجمن مطالعات اخلاق مسلمان» و مجله «آموزش الهیات و دین» مرکز واباش فعالیت دارد.<ref name="maydan">[https://themaydan.com/2021/01/an-interview-with-martin-nguyen-on-his-modern-muslim-theology-by-alexander-hayes/ The Maydan: An Interview with Martin Nguyen]</ref>

==آثار==
از جمله آثار مارتین نگوین:<ref name="fairfield" /><ref name="buildingbridges">[https://buildingbridges.georgetown.edu/people/martin-nguyen Martin Nguyen | Building Bridges Seminar]</ref>

- '''Modern Muslim Theology: Engaging God and the World with Faith and Imagination''' (Rowman & Littlefield, ۲۰۱۸)

- '''Sufi Master and Qur’an Scholar: Abū l-Qāsim al-Qushayrī and the Laṭāʾif al-ishārāt''' (Oxford University Press, ۲۰۱۲) – این کتاب با عنوان '''«استاد صوفی و عالم قرآن: ابوالقاسم قشیری و لطائف الاشارات»''' توسط میثم کرمی و فاطمه نصرتی به فارسی ترجمه شده و در سال ۱۴۰۳ توسط انتشارات نگاه معاصر در تهران منتشر گردیده است.<ref>نگوین، مارتین، استاد صوفی و عالم قرآن: ابوالقاسم قشیری و لطائف الاشارات، ترجمه میثم کرمی و فاطمه نصرتی، تهران: نگاه معاصر، ۱۴۰۳ش</ref>

- '''An American Muslim Guide to the Art and Life of Preaching''' (Fortress Press, ۲۰۲۳) – ویراستاری و تکمیل کتاب مرحوم سهايب سلطان
- '''A Theology of Malcolm X''' (در دست تألیف)

- '''Islam, Race, and the Displaced: Systemic Evil and the Ethics of Prophets and Strangers''' (در دست تألیف)

==پانویس==
<references />

==منابع مقاله==
*[https://www.imamconnect.com/provider/dr-martin-nguyen-scholar Dr. Martin Nguyen | ImamConnect]
*[https://www.fairfield.edu/faculty-and-staff/profile/?username=mnguyen Faculty Profile | Fairfield University]
*[https://berkleycenter.georgetown.edu/people/martin-nguyen Martin Nguyen | Berkley Center for Religion, Peace & World Affairs]
*[https://themaydan.com/2021/01/an-interview-with-martin-nguyen-on-his-modern-muslim-theology-by-alexander-hayes/ The Maydan: An Interview with Martin Nguyen]
*[https://pluralismarchive.hsites.harvard.edu/people/martin-nguyen Martin Nguyen | Pluralism Project Archive]
*[https://www.amazon.ca/stores/author/B00823YF7G/about Martin Nguyen: books, biography | Amazon]
*[https://buildingbridges.georgetown.edu/people/martin-nguyen Martin Nguyen | Building Bridges Seminar]
*[https://www.chq.org/event/martin-nguyen/ Martin Nguyen | Chautauqua Institution]
*[https://chqdaily.com/2025/07/scholar-of-muslim-theology-martin-nguyen-joins-ils-week-2/ Scholar of Muslim Theology Martin Nguyen Joins ILS Week 2 | CHQ Daily]
*نگوین، مارتین، استاد صوفی و عالم قرآن: ابوالقاسم قشیری و لطائف الاشارات، ترجمه میثم کرمی و فاطمه نصرتی، تهران: نگاه معاصر، ۱۴۰۳ش

==وابسته‌ها==
{{وابسته‌ها}}

[[رده:زندگی‌نامه]]
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]
[[رده:مؤلفین-خرداد]]

پرونده:NUR132434.jpg

Hbaghizadeh — Tue, 26 May 2026 11:42:44 GMT

Hbaghizadeh پرونده:NUR132434.jpg را بارگذاری کرد

صفحهٔ تازه

کم منفصل

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 08:45:33 GMT

جایگاه در نظام فلسفی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۱۵
(یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱:		خط ۱:
	{{جعبه اطلاعات اصطلاح فلسفی		{{جعبه اطلاعات اصطلاح فلسفی
	\| نام = کم منفصل		\| نام = کم منفصل
	\| عنوان = ~~کم منفصل~~		\| عنوان = اصطلاحی در فلسفه اسلامی
	\| نام کامل = کمیت منفصل		\| نام کامل = کمیت منفصل
	\| نام‌های دیگر = کم مفارق، کم غیر متصل		\| نام‌های دیگر = کم مفارق، کم غیر متصل
خط ۵۶:		خط ۵۶:
	کم منفصل در شاخه‌های زیر از فلسفه نقش دارد:		کم منفصل در شاخه‌های زیر از فلسفه نقش دارد:
	# '''[[مقولات عشر]]:''' به عنوان یکی از نه مقوله عرضی، در کنار کم متصل قرار می‌گیرد.		# '''[[مقولات عشر]]:''' به عنوان یکی از نه مقوله عرضی، در کنار کم متصل قرار می‌گیرد.
	# '''[[~~هستیشناسی~~]] (علم وجود):''' برای تبیین نحوه وجود عدد در خارج و عروض آن بر موجودات مادی و مجرد.		# '''[[هستی شناسی]] (علم وجود):''' برای تبیین نحوه وجود عدد در خارج و عروض آن بر موجودات مادی و مجرد.
	# '''[[ریاضیات فلسفی]]:''' در تحلیل ماهیت عدد و رابطه آن با موجودات.		# '''[[ریاضیات فلسفی]]:''' در تحلیل ماهیت عدد و رابطه آن با موجودات.
	# '''[[طبیعیات]]:''' در بحث از حرکت، زمان، اتصال اعضا، و نیز در تحلیل مفاهیمی مانند ثقل و خفه.		# '''[[طبیعیات]]:''' در بحث از حرکت، زمان، اتصال اعضا، و نیز در تحلیل مفاهیمی مانند ثقل و خفه.

کم منفصل

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 08:44:08 GMT

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات اصطلاح فلسفی | نام = کم منفصل | عنوان = کم منفصل | نام کامل = کمیت منفصل | نام‌های دیگر = کم مفارق، کم غیر متصل | معادل عربی = الکم المنفصل | معادل لاتین = Quantitas Discreta, Discrete Quantity | معادل اروپایی = | دانش = فلسفه، منطق | فلسفه = فلسفه اسلامی، حک...» ایجاد کرد

نمایش تغییرات

زهری‌، م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ م‍س‍ل‍م‌

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 07:57:58 GMT

ولادت و نسب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۷
(۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۳۷:		خط ۳۷:
	\| علایق پژوهشی =		\| علایق پژوهشی =
	\| سبک نوشتاری =		\| سبک نوشتاری =
	\| آثار ={{فهرست جعبه عمودی \| [[الناسخ و المنسوخ في القرآن الكريم]] \| [[المغازي النبوية]] \| [[أربعه کتب في الناسخ و المنسوخ]]}}		\| آثار ={{فهرست جعبه عمودی \| [[الناسخ و المنسوخ في القرآن الكريم (زهری)]] \| [[المغازي النبوية]] \| [[أربعه کتب في الناسخ و المنسوخ]]}}
	\| وبگاه =		\| وبگاه =
	\| امضا =		\| امضا =
	\| کد مؤلف = AUTHORCODE22789AUTHORCODE		\| کد مؤلف = AUTHORCODE22789AUTHORCODE
	}}		}}
	'''م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ م‍س‍ل‍م ‌زُهری مدنی'''، مشهور به محمد بن شهاب زُهری (52-124ق)، محدث، حافظ، نسب‌شناس، مورّخ و فقیه قرن اول و دوم هجری قمری، کتاب [[الناسخ و المنسوخ]] از آثار اوست. [[امام سجاد(ع)]] نامه‌ای به او نوشته و وی را دنیاطلب و شریک مظالم امویان دانسته است.		'''م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ م‍س‍ل‍م ‌زُهری مدنی'''، مشهور به محمد بن شهاب زُهری (52-124ق)، محدث، حافظ، نسب‌شناس، مورّخ و فقیه قرن اول و دوم هجری قمری، کتاب [[الناسخ و المنسوخ في القرآن الكريم (زهری)\|الناسخ و المنسوخ]] از آثار اوست. [[امام سجاد(ع)]] نامه‌ای به او نوشته و وی را دنیاطلب و شریک مظالم امویان دانسته است.

	==ولادت و نسب==		==ولادت و نسب==
	* «ابوبکر م‍ح‍م‍د ~~ب‍ن‌م‍س‍ل‍م‌زهری~~ قرشی مدنی» که نسب کاملش «محمد بن مسلم بن عبیدالله بن عبدالله بن الحارث بن شهاب بن زیرة بن کلاب» است و با انتساب به جدّش، «محمد بن شهاب زُهری» و «محمد بن مسلم بن شهاب» نیز خوانده می‌شود، در سال 52ق، زاده شد<ref>ر.ک: الخوئي، ج18، ص271</ref>.		* «ابوبکر م‍ح‍م‍د ب‍ن‌م‍س‍ل‍م‌ زهری قرشی مدنی» که نسب کاملش «محمد بن مسلم بن عبیدالله بن عبدالله بن الحارث بن شهاب بن زیرة بن کلاب» است و با انتساب به جدّش، «محمد بن شهاب زُهری» و «محمد بن مسلم بن شهاب» نیز خوانده می‌شود، در سال 52ق، زاده شد<ref>ر.ک: الخوئي، ج18، ص271</ref>.

	==ارتباط با حاکمان اموی==		==ارتباط با حاکمان اموی==
خط ۷۹:		خط ۷۹:
	[[المغازي النبوية]]		[[المغازي النبوية]]

	[[الناسخ و المنسوخ في القرآن الكريم]]		[[الناسخ و المنسوخ في القرآن الكريم (زهری)]]

	[[مرويات الإمام الزهري المعلة في کتاب العلل للدار قطني]]		[[مرويات الإمام الزهري المعلة في کتاب العلل للدار قطني]]

الگو:امام علی علیه‌السلام

Mkheradmand110 — Tue, 26 May 2026 06:07:07 GMT

• علي بن أبي‌طالب(ع)، بقية النبوة و خاتم الخلافة • • • • • • • •

نمایش تغییرات

علي بن أبي‌طالب(ع)، بقية النبوة و خاتم الخلافة

Mkheradmand110 — Tue, 26 May 2026 06:05:44 GMT

{{امام علی علیه‌السلام}}وابسته‌ها

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۳۵
خط ۵۳:		خط ۵۳:
	متن کتاب.		متن کتاب.

			{{امام علی علیه‌السلام}}
	==وابسته‌ها==		==وابسته‌ها==
	{{وابسته‌ها}}		{{وابسته‌ها}}

واجب بالذات

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 05:48:35 GMT

جستارهای وابسته

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۱۸
(یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱:		خط ۱:
	{{جعبه اطلاعات اصطلاح فلسفی		{{جعبه اطلاعات اصطلاح فلسفی
	\| نام = واجب بالذات		\| نام = واجب بالذات
	\| عنوان = ~~واجب بالذات~~		\| عنوان = اصطلاحی در فلسفه اسلامی
	\| نام کامل = واجب الوجود بالذات		\| نام کامل = واجب الوجود بالذات
	\| نام‌های دیگر = واجب الوجود لذاته، موجود بالذات، قیوم، صرف الوجود		\| نام‌های دیگر = واجب الوجود لذاته، موجود بالذات، قیوم، صرف الوجود
خط ۲۰۰:		خط ۲۰۰:

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==
			<div style="column-count:2; column-gap:1em;">
	* [[وجوب]]		* [[وجوب]]
	* [[امکان]]		* [[امکان]]
خط ۲۰۸:		خط ۲۰۹:
	* [[علم الهی]]		* [[علم الهی]]
	* [[قیوم]]		* [[قیوم]]
			</div>

	== منابع ==		== منابع ==

تشکیک در وجود

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 05:46:26 GMT

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۱۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{جعبه اطلاعات اصطلاح فلسفی		{{جعبه اطلاعات اصطلاح فلسفی
	\| نام = تشکیک در وجود		\| نام = تشکیک در وجود
	\| عنوان = ~~تشکیک~~ در ~~وجود~~		\| عنوان = اصطلاحی در فلسفه اسلامی
	\| نام کامل = تشکیک در حقیقت وجود		\| نام کامل = تشکیک در حقیقت وجود
	\| نام‌های دیگر = مشکک بودن وجود، تشکیک خاصی وجود		\| نام‌های دیگر = مشکک بودن وجود، تشکیک خاصی وجود

واجب بالذات

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 05:45:38 GMT

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات اصطلاح فلسفی | نام = واجب بالذات | عنوان = واجب بالذات | نام کامل = واجب الوجود بالذات | نام‌های دیگر = واجب الوجود لذاته، موجود بالذات، قیوم، صرف الوجود | معادل عربی = الواجب بالذات، واجب الوجود لذاته | معادل لاتین = Necessary Existence by Itself, N...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{جعبه اطلاعات اصطلاح فلسفی
| نام = واجب بالذات
| عنوان = واجب بالذات
| نام کامل = واجب الوجود بالذات
| نام‌های دیگر = واجب الوجود لذاته، موجود بالذات، قیوم، صرف الوجود
| معادل عربی = الواجب بالذات، واجب الوجود لذاته
| معادل لاتین = Necessary Existence by Itself, Necessarily Existent
| معادل اروپایی =
| دانش = فلسفه، الهیات
| فلسفه = فلسفه اسلامی، حکمت مشاء، حکمت اشراق، حکمت متعالیه
| مکتب =
| فیلسوفان کلیدی = فارابی، ابن سینا، سهروردی، صدرالمتألهین، علامه طباطبایی
| مدافعان = خواجه نصیرالدین طوسی، میرداماد، ملاهادی سبزواری
| نخستین بار توسط = فارابی (در تقریر نظام‌مند)
| نخستین متن کهن = فصوص الحکم (فارابی)، الشفاء
| ریشه‌شناسی = «وجوب» در لغت به معنای ثبوت و ضرورت است
| تعریف = آنچه وجود برای آن ضروری و ذاتی است و عدم بر آن محال می‌باشد؛ وجود صرف و محض که هیچ‌گونه قوه و امکانی در آن راه ندارد
| متون مهم = الشفاء، الحکمة المتعالیة، نهایة الحکمة، قبسات
| مفاهیم مرتبط = وجوب، امکان، امتناع، علت، معلول، وجود، صفت الهی
| متضادها = ممکن بالذات، ممتنع بالذات
| پیش‌نیازها = تقسیم موجود به واجب و ممکن، اصالت وجود
| اختلافی =
| متناظر غربی =
| متناظر شرقی =
}}

'''واجب بالذات''' اصطلاحی محوری در [[فلسفه اسلامی]]، به ویژه الهیات بالمعنی الاخص، به معنای موجودی است که وجود برای آن ضروری و ذاتی بوده و عدم بر آن محال است. «واجب» در برابر «ممکن» و «ممتنع» قرار دارد و قید «بالذات» برای تمایز آن از «واجب بالغیر» به کار می‌رود.<ref>المباحث المشرقیة، ج۱، ص ۱۲۱</ref> بر اساس تعریف رایج، واجب بالذات موجودی است که «اگر با قطع نظر از هر امر دیگری صرفاً به ذاتش توجه شود، وجود برای آن ضروری بوده و نیستی بر آن محال است».<ref>الحکمة المتعالیة، ج۱، ص ۸۳</ref> مهم‌ترین ویژگی‌های آن عبارتند از: بساطت محض، عدم ترکیب از جنس و فصل، تشخص به ذات، غنای مطلق از غیر، علت اولی برای همه موجودات ممکن، و عینیت ذات با صفات کمالی (علم، قدرت، حیات، اراده).

== معناشناسی و تحلیل مفهومی ==
'''وجوب''' در لغت به معنای ثبوت، سقوط و ضرورت است و در اصطلاح فلسفی به معنای ضرورت وجود و استحاله عدم می‌باشد.<ref>الحکمة المتعالیة، ج۱، ص ۸۳</ref> '''واجب بالذات''' موجودی است که واجب الوجود بودن، عین ذات اوست؛ بدین معنا که حقیقت او همان وجود صرف و محض بوده و هیچ‌گونه قوه، امکان، یا ماهیتی زائد بر وجود در او راه ندارد. [[ابن سینا]] در التعلیقات می‌گوید: «واجب الوجود لذاته، نفس الواجبیة و وجوده بالذات» (واجب الوجود بالذات، خودِ واجبیّت است و وجودش ذاتی است).<ref>التعلیقات، ج۱، ص ۱۷۵</ref>

وجه تسمیه آن به «واجب بالذات» از آن روست که ضرورت وجود از ناحیهٔ ذات اوست نه از ناحیهٔ امری بیرونی؛ به همین دلیل در برابر «واجب بالغیر» که وجودش از ناحیهٔ علت خارجی بر او واجب می‌شود، «بالذات» خوانده می‌شود.<ref>شرح الإشارات و التنبیهات للطوسي (مع المحاکمات)، ج۳، ص ۳۰۰</ref> [[فخر رازی]] در المباحث المشرقیة تصریح می‌کند که واجب بالذات موجودی است که اگر ذات آن به تنهایی در نظر گرفته شود، وجود برایش ضروری است، در حالی که ممکن بالذات چنین نیست.<ref>المباحث المشرقیة، ج۱، ص ۱۲۲</ref>

در مکاتب مختلف فلسفه اسلامی، مفهوم واجب بالذات تحول معنایی یافته است:
* در [[حکمت مشاء]]، واجب بالذات موجودی است که «ماهیت ندارد و وجودش عین حقیقت اوست».<ref>شرح الهدایة الاثیریة، ج۱، ص ۳۴۱</ref>
* در [[حکمت اشراق]]، واجب بالذات همان «نور الانوار» است که وجودش عین ظهور و تجلی است.<ref>مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج۱، ص ۱۷</ref><ref>شرح حکمة الإشراق (شهرزوری)، ج۱، ص ۴۹</ref>
* در [[حکمت متعالیه]]، واجب بالذات «صرف الوجود و وجود محض»ی است که هیچ‌گونه ماهیتی بر وجودش مقدم نبوده و شدیدترین مراتب وجود را داراست.<ref>المشاعر، ج۱، ص ۴۹</ref><ref>الحکمة المتعالیة، ج۱، ص ۲۵۰</ref>

== جایگاه در نظام فلسفی ==
مفهوم واجب بالذات در مهم‌ترین شاخه‌های فلسفه اسلامی نقش بنیادین دارد:
# '''الهیات بالمعنی الاخص (خداشناسی فلسفی):''' هم در برهان‌های اثبات وجود خدا (مانند برهان صدیقین و برهان امکان و وجوب) و هم در تبیین صفات الهی و توحید، مفهوم واجب بالذات نقطهٔ کانونی است.<ref>الحکمة المتعالیة، ج۶، ص ۱۴</ref><ref>المبدأ و المعاد (ملاصدرا)، ج۱، ص ۱۱</ref>
# '''هستی‌شناسی (فلسفه اولی):''' به عنوان رأس سلسله مراتب وجود و اساس تقسیم موجودات به واجب، ممکن و ممتنع.<ref>الحکمة المتعالیة، ج۱، ص ۸۳</ref>
# '''علم النفس و معادشناسی:''' در تبیین عشق ذاتی نفس به کمال مطلق و بازگشت تمام موجودات به مبدأ اول.<ref>الحکمة المتعالیة، ج۷، ص ۱۰۲</ref><ref>الحکمة المتعالیة، ج۹، ص ۱۸۶</ref>
# '''فلسفه اخلاق:''' به عنوان معشوق اول و غایت نهایی همه سعادت‌ها و کمالات.<ref>الحکمة المتعالیة، ج۷، ص ۱۰۲</ref><ref>مفاتیح الغیب، ج۱، ص ۲۶۹</ref>

== تاریخچه و سیر تطور ==
# '''فارابی (۳۳۹-۲۵۷ق):''' یکی از نخستین فیلسوفانی است که به صورت نظام‌مند به تبیین واجب بالذات پرداخته است. او در فصوص الحکم، واجب الوجود را موجودی می‌داند که «لا فصل له و لا جنس له و لا حد له» (فصل و جنس و حد ندارد) و بر این اساس وحدت و بساطت او را اثبات می‌کند.<ref>فصوص الحکم (فارابی)، ج۱، ص ۵۲-۵۳</ref>
# '''ابن سینا (۳۷۰-۴۲۸ق):''' تقریر کلاسیک واجب بالذات را ارائه داد. وی در الشفاء و التعلیقات، واجب بالذات را موجودی می‌داند که «علت ندارد»،<ref>الشفاء، ج۱، ص ۳۸</ref> وجودش عین ذات اوست،<ref>التعلیقات، ج۱، ص ۱۷۵</ref> از همه جهات واجب است،<ref>الشفاء، ج۲، ص ۳۶۹</ref> و عاشق ذات خویش است.<ref>التعلیقات، ج۱، ص ۱۵۷</ref>
# '''سهروردی (۵۴۹-۵۸۷ق):''' در چارچوب حکمت اشراق، واجب بالذات را «نور الانوار» می‌نامد که وجودش عین ظهور و تجلی است.<ref>مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج۱، ص ۱۷</ref><ref>حکمة الإشراق (تعلیقه ملاصدرا)، ج۴، ص ۵۱</ref>
# '''میرداماد (۹۷۰-۱۰۴۰ق):''' در القبسات بر اصالت «دَهْر» و تمایز قدم ذاتی واجب از قدم زمانی تأکید ورزید.<ref>القبسات، ج۱، ص ۱۹</ref>
# '''صدرالمتألهین (۹۷۹-۱۰۴۵ق):''' در چارچوب حکمت متعالیه، واجب بالذات را به عنوان «صرف الوجود» و «وجود محض» که شدیدترین مراتب وجود را داراست،<ref>المشاعر، ج۱، ص ۴۹</ref><ref>المبدأ و المعاد (ملاصدرا)، ج۱، ص ۵۱</ref> و «واجب الوجود من جمیع الجهات»<ref>شرح أصول الکافي، ج۴، ص ۸۹</ref> معرفی کرد. وی بر این باور بود که واجب بالذات «ماهیت ندارد»<ref>نهایة الحکمة، ج۱، ص ۲۷۳</ref> و «تشخص او به ذات خویش است».<ref>القبسات، ج۱، ص ۱۵۲</ref>
# '''علامه طباطبایی (۱۲۸۱-۱۳۶۰ش):''' در نهایة الحکمة و بدایة الحکمة تعریف کلاسیک «لذاته» را به «بحسب ذاته و قطع النظر عن کل شیء» بازتفسیر کرد.<ref>نهایة الحکمة، ج۱، ص ۵۱</ref><ref>بدایة الحکمة، ج۱، ص ۱۶۹</ref>

== تعاریف و تقریرهای اصلی ==
در متون کهن فلسفه اسلامی، تعاریف متعددی برای واجب بالذات ارائه شده است:

# '''تعریف به ضرورت وجود مطلق:''' «واجب بالذات کسی است که طبیعت وجود مطلقاً برای او ضروری است و طبع عدم بر او ممتنع است».<ref>الحکمة المتعالیة، ج۱، ص ۳۸۰</ref> (صدرالمتألهین)
# '''تعریف به استغنای ذاتی:''' «واجب بالذات موجودی است که در حد ذات خود، برای انتزاع موجودیت از او کافی است و به فاعل و جاعلی نیاز ندارد».<ref>الرسائل (صدرالمتألهین)، ج۱، ص ۱۳۳</ref>
# '''تعریف به امتناع همه اقسام عدم:''' «واجب بالذات کسی است که جمیع اقسام عدم بر او ممتنع است».<ref>الحکمة المتعالیة، ج۱، ص ۳۸۱</ref>
# '''تعریف به وجود صرف:''' «واجب بالذات، وجود صرف و تامی است که هیچ‌گونه عدم، نقص، فتور، حد و غایتی ندارد».<ref>مفاتیح الغیب، ج۱، ص ۲۳۳</ref>
# '''تعریف فارابی:''' «واجب الوجود موجودی است که جنس، فصل و حد ندارد».<ref>فصوص الحکم (فارابی)، ج۱، ص ۵۳</ref>
# '''تعریف ابن سینا:''' «واجب الوجود بالذات کسی است که وجودش عین ذات اوست و علت ندارد».<ref>الشفاء، ج۱، ص ۳۸</ref><ref>القبسات، ج۱، ص ۴۴۵</ref>

== اقسام و تقسیمات ==
واجب بالذات در تقابل با ممکن بالذات و ممتنع بالذات تعریف می‌شود. اما در یک دسته‌بندی کلی، موجودات از لحاظ ضرورت و امکان به سه قسم تقسیم می‌شوند:<ref>الحکمة المتعالیة، ج۱، ص ۸۳</ref>
# '''واجب بالذات:''' موجودی که وجود برای آن ضروری ذاتی است. این قسم خود به دو صورت قابل تصور است:<ref>المباحث المشرقیة، ج۱، ص ۱۲۱</ref>
* '''قیوم (واجب بالذات به معنای اخص):''' کسی که ذاتاً علت ثبوت محمول برای خودش است.<ref>الحکمة المتعالیة، ج۱، ص ۱۵۷</ref>
* '''ضرورت ذاتی محمول برای موضوع (مانند انسان حیوان است):''' در اینجا موضوع علت ثبوت محمول نیست، بلکه ضرورت همراه با وجود موضوع است.<ref>الحکمة المتعالیة، ج۱، ص ۱۵۷</ref>
# '''ممکن بالذات:''' موجودی که ذاتاً نه وجود برایش ضروری است و نه عدم.
# '''ممتنع بالذات:''' موجودی که عدم برای آن ضروری ذاتی است.

از جهت دیگر، واجب منحصر به واجب بالذات نیست، بلکه شامل واجب بالغیر نیز می‌شود. واجب بالغیر (مانند وجود ممکنات پس از صدور از واجب بالذات) ذاتاً ممکن بوده و از ناحیه غیر، واجب می‌شود.<ref>شرح و تعلیقه صدر المتالهین بر الهیات شفا (ملاصدرا)، ج۱، ص ۱۴۶</ref>

== ادله و استدلال‌ها ==
فیلسوفان اسلامی ادله متعددی بر اثبات وجود و ویژگی‌های واجب بالذات اقامه کرده‌اند:

# '''برهان وجوب و امکان (امکان فقری):''' موجودات جهان یا ذاتاً واجب‌اند یا ممکن. ممکنات به علت نیاز دارند. تسلسل علل محال است، پس باید به علتی برسیم که خود واجب بالذات باشد.<ref>الحکمة المتعالیة، ج۱، ص ۱۲۷</ref>
# '''برهان صدیقین (تقریر صدرالمتألهین):''' «الوجود حقیقة واحدة بسیطة... فظهر أن واجب الوجود تمام الأشياء» (وجود حقیقتی بسیط است... پس معلوم می‌شود واجب الوجود همه چیز است).<ref>المشاعر، ج۱، ص ۶۸-۴۹</ref><ref>شرح و تعلیقه صدر المتالهین بر الهیات شفا (ملاصدرا)، ج۱، ص ۸۱</ref>
# '''برهان عینیت وجود و وجوب (سبزواری):''' «کل واجب الوجود لذاته فهو نفس واجب الوجود بذاته» (هر واجب الوجود بالذات، خودِ واجب الوجود است).<ref>شرح الهدایة الاثیریة، ج۱، ص ۳۴۴</ref>
# '''برهان صرف الوجود (ملاصدرا در اسرار الآیات):''' «واجب الوجود هو صرف الوجود... لو لم یکن حقیقة الوجود موجودا، لم یکن شيء من الأشياء موجودا» (واجب الوجود صرف وجود است... اگر حقیقت وجود موجود نبود، هیچ چیزی موجود نبود).<ref>أسرار الآیات (ملاصدرا)، ج۱، ص ۲۶</ref>

== دیدگاه‌های مختلف ==
# '''مشائیان:''' واجب بالذات را «علت اولی» و «وجود محض» می‌دانند که ماهیت ندارد و صفاتش عین ذات اوست.<ref>شرح الهدایة الاثیریة، ج۱، ص ۳۵۱</ref> ابن سینا معتقد است واجب بالذات «واجب الوجود من جمیع الجهات» است.<ref>التعلیقات، ج۱، ص ۱۷۵</ref>
# '''اشراقیان:''' واجب بالذات را «نور الانوار» می‌نامند که وجودش عین ظهور و تجلی است و علم او به اشیا به صورت علم حضوری است.<ref>مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج۱، ص ۱۷</ref><ref>شرح حکمة الإشراق (شهرزوری)، ج۱، ص ۳۸۲</ref>
# '''حکمت متعالیه:''' واجب بالذات را شدیدترین مرتبه تشکیک وجود،<ref>الحکمة المتعالیة، ج۱، ص ۳۶</ref> «واجب الوجود من جمیع الجهات»،<ref>شرح أصول الکافي، ج۴، ص ۸۹</ref> و عین علم، قدرت، حیات و اراده می‌داند.<ref>الحکمة المتعالیة، ج۱، ص ۲۵۰</ref>

== اشکالات و نقدها ==
یکی از اشکالات معروف به ابن کمونه (قرن هفتم) این است که چرا نمی‌توان دو واجب بالذات داشت که هر دو بسیط و مجهول‌الکنه باشند.<ref>شرح الهدایة الاثیریة، ج۱، ص ۳۴۴</ref> صدرالمتألهین در پاسخ می‌گوید: «لو تعدد الواجب لزم أن لا یکون بینهما علاقة ذاتیه لزومیه» (اگر واجب متعدد شود، بین آنها رابطه ذاتی لزومی نخواهد بود)،<ref>شرح الهدایة الاثیریة، ج۱، ص ۳۴۴</ref> و هر یک از آنها در مرتبه وجودی خود ناقص خواهند بود، در حالی که واجب بالذات باید «جامع جمیع النشآت الوجودیه» باشد.<ref>شرح الهدایة الاثیریة، ج۱، ص ۳۴۶</ref>

اشکال دیگر این است که اگر وجوب صفتی زائد بر ذات باشد، تسلسل لازم می‌آید. پاسخ این است که در واجب بالذات، وجوب عین ذات است و امری زائد نیست.<ref>المباحث المشرقیة، ج۱، ص ۱۲۲</ref>

== آثار و نتایج فلسفی ==
# '''اثبات توحید:''' واجب بالذات واحد است و تعدد آن محال.<ref>الحکمة المتعالیة، ج۲، ص ۳۰۶</ref><ref>المبدأ و المعاد (ملاصدرا)، ج۱، ص ۵۲</ref>
# '''تبیین صفات الهی:''' صفات واجب بالذات (علم، قدرت، حیات، اراده) عین ذات او هستند و از او جدا نیستند.<ref>شرح الهدایة الاثیریة، ج۱، ص ۳۴۹</ref><ref>القبسات، ج۱، ص ۴۴۵</ref>
# '''تبیین فیض و علیت:''' واجب بالذات علت همه موجودات ممکن است و فیض از او به صورت «عنایت» (علم به نظام خیر) جاری می‌شود.<ref>الحکمة المتعالیة، ج۱، ص ۱۲۷</ref>
# '''اثبات علم الهی:''' واجب بالذات به همه اشیا علم دارد.<ref>نهایة الحکمة، ج۱، ص ۲۸۸</ref><ref>تفسیر القرآن الکریم، ج۴، ص ۱۴۱</ref>
# '''تبیین معاد و سعادت:''' واجب بالذات معشوق اول همه کمالات و غایت نهایی همه موجودات است.<ref>الحکمة المتعالیة، ج۷، ص ۱۰۲</ref>

== اصطلاحات مرتبط ==
* '''وجوب:''' ضرورت وجود
* '''امکان:''' نه ضرورت وجود و نه ضرورت عدم
* '''امتناع:''' ضرورت عدم
* '''واجب بالغیر:''' موجودی که ذاتاً ممکن است، اما به واسطه علت خارجی واجب می‌شود
* '''صفت الهی:''' اوصاف کمالی که عین ذات واجب بالذات هستند
* '''قیوم:''' واجب بالذاتی که قائم به ذات خود و قیوم سایر موجودات است<ref>تفسیر القرآن الکریم، ج۴، ص ۱۹</ref>

== جدول تطبیقی دیدگاه‌ها ==
{| class="wikitable"
|-
! مکتب / فیلسوف (منابع اصلی)
! تعریف واجب بالذات
! رابطه با ماهیت
! صفات
! علم به غیر
|-
| '''مشائیان'''<ref>شرح الهدایة الاثیریة، ج۱، ص ۳۵۱</ref><ref>الشفاء، ج۱، ص ۳۸</ref>
| وجود محض، واجب از همه جهات
| بی‌ماهیت (لا ماهیة له)
| عین ذات
| علم حصولی از راه صور مرتسمه
|-
| '''اشراقیان'''<ref>مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج۱، ص ۱۷</ref><ref>شرح حکمة الإشراق (شهرزوری)، ج۱، ص ۳۸۲</ref>
| نور الانوار، ظهور محض
| وجود اعتباری
| عین ذات
| علم حضوری به اشیا
|-
| '''حکمت متعالیه'''<ref>المشاعر، ج۱، ص ۴۹</ref><ref>شرح أصول الکافي، ج۴، ص ۸۹</ref>
| صرف الوجود، شدیدترین مرتبه تشکیک
| بی‌ماهیت (هویة محضة)
| عین ذات
| علم حضوری (انطواء همه اشیا در ذات)
|}

== منابع و ارجاعات کلیدی (افراد، کتب، نظریات) ==
{| class="wikitable"
|-
! فرد / مکتب (تاریخ وفات)
! کتاب اصلی
! نظرگاه دربارهٔ واجب بالذات (بر اساس منابع)
|-
| فارابی (۳۳۹ق)
| فصوص الحکم
| واجب الوجود لا جنس له و لا فصل له و لا حدّ له.<ref>فصوص الحکم (فارابی)، ج۱، ص ۵۲-۵۳</ref>
|-
| ابن سینا (۴۲۸ق)
| الشفاء، التعلیقات
| واجب الوجود لذاته لا علة له، وجوده عین ذاته، واجب من جمیع الجهات.<ref>الشفاء، ج۱، ص ۳۸</ref><ref>التعلیقات، ج۱، ص ۱۷۵</ref>
|-
| سهروردی (۵۸۷ق)
| حکمة الإشراق
| نور الانوار، وجوده عین ظهوره.<ref>مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج۱، ص ۱۷</ref>
|-
| خواجه نصیرالدین طوسی (۶۷۲ق)
| شرح الإشارات و التنبیهات
| تقریر براهین ابن سینا بر اثبات واجب بالذات.<ref>شرح الإشارات و التنبیهات للطوسي (مع المحاکمات)، ج۳، ص ۳۰۰</ref>
|-
| صدرالمتألهین (۱۰۴۵ق)
| الحکمة المتعالیة، المشاعر
| صرف الوجود، واجب من جمیع الجهات، عین علم و قدرت و حیات.<ref>المشاعر، ج۱، ص ۴۹</ref><ref>شرح أصول الکافي، ج۴، ص ۸۹</ref>
|-
| علامه طباطبایی (۱۳۶۰ش)
| نهایة الحکمة، بدایة الحکمة
| تعریف «لذاته» به «بحسب ذاته و قطع النظر عن کل شیء».<ref>نهایة الحکمة، ج۱، ص ۵۱</ref>
|}

== نمودار سیر تاریخی ==
<pre>
(پیشینه: فارابی)
│
▼
┌───────────────────┐ ┌───────────────────┐
│ ابن سینا │ │ سهروردی │
│ (تقریر کلاسیک) │ │ (نور الانوار) │
└─────────┬─────────┘ └─────────┬─────────┘
│ │
└───────────┬───────────┘
▼
┌─────────────────────────────────┐
│ خواجه نصیرالدین طوسی │
│ (تقریر براهین ابن سینا) │
└───────────────┬─────────────────┘
▼
┌─────────────────────────────────┐
│ میرداماد │
│ (قدم ذاتی، دهر) │
└───────────────┬─────────────────┘
▼
┌─────────────────────────────────┐
│ صدرالمتألهین (ملاصدرا) │
│ واجب بالذات به عنوان «صرف │
│ الوجود» در حکمت متعالیه │
└───────────────┬─────────────────┘
▼
┌─────────────────────────────────┐
│ علامه طباطبایی │
│ تقریر جدید «لذاته» │
└─────────────────────────────────┘
</pre>

== جستارهای وابسته ==
* [[وجوب]]
* [[امکان]]
* [[امتناع]]
* [[برهان صدیقین]]
* [[توحید]]
* [[صفات الهی]]
* [[علم الهی]]
* [[قیوم]]

== منابع ==
# صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). '''الحکمة المتعالیة في الأسفار العقلیة الأربعة'''. (جلدهای ۱، ۲، ۳، ۶، ۷، ۹).
# ابن سینا، حسین بن عبدالله. '''الشفاء (الإلهیات)'''. (جلد ۱ و ۲).
# خواجه نصیرالدین طوسی. '''شرح الإشارات و التنبیهات (مع المحاکمات)'''. (جلد ۲ و ۳).
# فارابی، محمد بن محمد. '''فصوص الحکم'''. (جلد ۱).
# ابن سینا، حسین بن عبدالله. '''المباحثات'''. (جلد ۱).
# ابن سینا، حسین بن عبدالله. '''التعلیقات'''. (جلد ۱).
# صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). '''شرح و تعلیقه صدر المتالهین بر الهیات شفا (ملاصدرا)'''. (جلد ۱ و ۲).
# طباطبایی، محمدحسین. '''نهایة الحکمة'''. (جلد ۱).
# صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). '''مفاتیح الغیب'''. (جلد ۱).
# حسن‌زاده آملی، حسن. '''شرح المنظومة (تعلیقات)'''. (جلد ۳).
# میرداماد، محمدباقر. '''حکمة العین و شرحه'''. (جلد ۱).
# صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). '''تفسیر القرآن الکریم'''. (جلد ۲، ۴، ۶).
# صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). '''شرح أصول الکافي'''. (جلد ۳، ۴).
# صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). '''شرح الهدایة الاثیریة'''. (جلد ۱).
# فخرالدین رازی، محمد بن عمر. '''المباحث المشرقیة'''. (جلد ۱ و ۲).
# صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). '''حکمة الإشراق (تعلیقه ملاصدرا)'''. (جلد ۲ و ۴).
# قطب‌الدین شیرازی. '''شرح حکمة الإشراق (قطب)'''. (جلد ۱).
# شهرزوری، شمس‌الدین محمد بن محمود. '''شرح حکمة الإشراق (شهرزوری)'''. (جلد ۱).
# صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). '''المظاهر الإلهیة في أسرار العلوم الکمالیة'''. (جلد ۱).
# طباطبایی، محمدحسین. '''بدایة الحکمة'''. (جلد ۱).
# سهروردی، یحیی بن حبش. '''مجموعه مصنفات شیخ اشراق'''. (جلد ۱).
# میرداماد، محمدباقر. '''القبسات'''. (جلد ۱).
# صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). '''أسرار الآیات (ملاصدرا)'''. (جلد ۱).
# صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). '''المبدأ و المعاد (ملاصدرا)'''. (جلد ۱).
# صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). '''الرسائل (صدرالمتألهین)'''. (جلد ۱).
# صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). '''عرشیه (ملاصدرا)'''. (جلد ۱).

== رده‌ها ==

[[رده:فلسفه اسلامی]]
[[رده:اصطلاحات فلسفه]]
[[رده:حکمت متعالیه]]
[[رده:هستی‌شناسی]]
[[رده:الهیات]]
[[رده:صفات الهی]]

تشکیک در وجود

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 05:17:03 GMT

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۴۷
خط ۲۰۷:		خط ۲۰۷:

	== رده‌ها ==		== رده‌ها ==

	[[رده:فلسفه اسلامی]]		[[رده:فلسفه اسلامی]]
	[[رده:اصطلاحات ~~فلسفی~~]]		[[رده:اصطلاحات فلسفه]]
	[[رده:حکمت متعالیه]]		[[رده:حکمت متعالیه]]
	[[رده:هستی‌شناسی]]		[[رده:هستی‌شناسی]]
	[[رده:اصالت وجود]]		[[رده:اصالت وجود]]
	~~```~~

سهروردی

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 05:13:09 GMT

تغییرمسیر به سهروردی، یحیی بن حبش

صفحهٔ تازه

#تغییر_مسیر [[سهروردی، یحیی بن حبش]]

تشکیک در وجود

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 05:11:11 GMT

دیدگاه‌های مختلف

نمایش تغییرات

وجود ذهنی

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 04:11:42 GMT

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۴۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{جعبه اطلاعات ~~اصطلاحات فلسفه~~		{{جعبه اطلاعات اصطلاح فلسفی
	\| نام = وجود ذهنی		\| نام = وجود ذهنی
	\| عنوان = اصطلاحی در فلسفه اسلامی		\| عنوان = اصطلاحی در فلسفه اسلامی

علم حضوری

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 04:11:28 GMT

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۴۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{جعبه اطلاعات ~~اصطلاحات فلسفه~~		{{جعبه اطلاعات اصطلاح فلسفی
	\| نام = علم حضوری		\| نام = علم حضوری
	\| عنوان = اصطلاحی در فلسفه اسلامی		\| عنوان = اصطلاحی در فلسفه اسلامی

حرکت جوهری

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 04:10:57 GMT

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۴۰
(۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱:		خط ۱:
	{{جعبه اطلاعات ~~اصطلاحات فلسفه~~		{{جعبه اطلاعات اصطلاح فلسفی
	\| نام = حرکت جوهری		\| نام = حرکت جوهری
	\| عنوان = اصطلاحی در فلسفه اسلامی (حکمت متعالیه)		\| عنوان = اصطلاحی در فلسفه اسلامی (حکمت متعالیه)

علم حضوری

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 04:06:03 GMT

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۳۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{جعبه اطلاعات اصطلاحات فلسفه		{{جعبه اطلاعات اصطلاحات فلسفه
	\| نام = علم حضوری		\| نام = علم حضوری
	\| عنوان = ~~علم حضوری~~		\| عنوان = اصطلاحی در فلسفه اسلامی
	\| نام کامل = العلم الحضوری		\| نام کامل = العلم الحضوری
	\| نام‌های دیگر = دانش حضوری، علم شهودی، العلم الإشراقی الحضوری		\| نام‌های دیگر = دانش حضوری، علم شهودی، العلم الإشراقی الحضوری

وجود ذهنی 1

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 04:05:34 GMT

A-esmaili صفحهٔ وجود ذهنی 1 را حذف کرد محتوای صفحه این بود: «{{جعبه اطلاعات اصطلاحات فلسفه | نام = وجود ذهنی | عنوان = اصطلاحی در فلسفه اسلامی | نام کامل = الوجود الذهنی | نام‌های دیگر = وجود علمی، وجود ظلی، وجود ارتسامی، حصول ذهنی | معادل عربی = ال...» و تنها مشارکت‌کننده «A-esmaili (بحث)» بود

وجود ذهنی

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 04:05:05 GMT

نمایش تغییرات

حرکت جوهری

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 04:04:29 GMT

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۳۴
خط ۲۶۲:		خط ۲۶۲:
	== رده‌ها ==		== رده‌ها ==
	[[رده:فلسفه اسلامی]]		[[رده:فلسفه اسلامی]]
			[[رده:اصطلاحات فلسفه]]
	[[رده:اصطلاحات فلسفه اسلامی]]		[[رده:اصطلاحات فلسفه اسلامی]]
	[[رده:وجودشناسی]]		[[رده:وجودشناسی]]

علم حضوری

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 04:03:49 GMT

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۳۳
(یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۸۲:		خط ۸۲:
	\| نسبت عالم و معلوم \|\| علم شیء به خود \|\| علم نفس به ذات خود <ref>[[ابن سینا]]، '''التعلیقات'''، ج۱، ص۱۴۸.</ref>		\| نسبت عالم و معلوم \|\| علم شیء به خود \|\| علم نفس به ذات خود <ref>[[ابن سینا]]، '''التعلیقات'''، ج۱، ص۱۴۸.</ref>
	\|-		\|-
	\| علیت \|\| علم ~~عله~~ به معلول \|\| علم واجب به معلولات <ref>[[علامه طباطبائی]]، '''بدایة الحکمة'''، ج۱، ص۱۵۴.</ref>		\| علیت \|\| علم علت به معلول \|\| علم واجب به معلولات <ref>[[علامه طباطبائی]]، '''بدایة الحکمة'''، ج۱، ص۱۵۴.</ref>
	\|-		\|-
	\| علیت \|\| علم معلول به ~~عله~~ \|\| علم نفس مجرد به ~~عله~~ خود (عقل فعال) <ref>[[علامه طباطبائی]]، '''نهایة الحکمة'''، ج۱، ص۲۶۰.</ref>		\| علیت \|\| علم معلول به علت \|\| علم نفس مجرد به علت خود (عقل فعال) <ref>[[علامه طباطبائی]]، '''نهایة الحکمة'''، ج۱، ص۲۶۰.</ref>
	\|-		\|-
	\| متعلَّق \|\| علم به امور وجودی \|\| علم انسان به بدن و قوای خود <ref>[[ملاصدرا]]، '''المبدأ و المعاد'''، ج۱، ص۸۰.</ref>		\| متعلَّق \|\| علم به امور وجودی \|\| علم انسان به بدن و قوای خود <ref>[[ملاصدرا]]، '''المبدأ و المعاد'''، ج۱، ص۸۰.</ref>
خط ۲۱۰:		خط ۲۱۰:

	[[رده:فلسفه اسلامی]]		[[رده:فلسفه اسلامی]]
	[[رده:اصطلاحات ~~فلسفی~~]]		[[رده:اصطلاحات فلسفه]]
	[[رده:حکمت متعالیه]]		[[رده:حکمت متعالیه]]
	[[رده:فلسفه اشراق]]		[[رده:فلسفه اشراق]]
	[[رده:معرفت‌شناسی]]		[[رده:معرفت‌شناسی]]
	[[رده:اصطلاحات فلسفه اسلامی]]		[[رده:اصطلاحات فلسفه اسلامی]]

علم حضوری1

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 03:31:24 GMT

A-esmaili صفحهٔ علم حضوری1 را حذف کرد محتوای صفحه این بود: «{{جعبه اطلاعات اصطلاح فلسفی | نام = | عنوان = | سرشناسی = یکی از دو قسم اصلی علم در فلسفه اسلامی | نام کامل = | نام‌های دیگر = | معادل عربی = العلم الحضوری | معادل لاتین = Scientia Praesentialis | معادل...» و تنها مشارکت‌کننده «A-esmaili (بحث)» بود

علم حضوری2

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 03:31:07 GMT

A-esmaili صفحهٔ علم حضوری2 را حذف کرد محتوای صفحه این بود: «{{جعبه اطلاعات اصطلاحات فلسفه | نام = علم حضوری | عنوان = علم حضوری | نام کامل = العلم الحضوری | نام‌های دیگر = دانش حضوری، علم شهودی، العلم الإشراقی الحضوری | معادل عربی = اَلْعِلْمُ اَل...» و تنها مشارکت‌کننده «A-esmaili (بحث)» بود

علم حضوری

A-esmaili — Tue, 26 May 2026 03:30:34 GMT

نمایش تغییرات

حرکت جوهری 1

A-esmaili — Mon, 25 May 2026 14:04:26 GMT

A-esmaili صفحهٔ حرکت جوهری 1 را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به حرکت جوهری منتقل کرد

نمایش تغییرات